Opstellen Basisboek regionale crisisbeheersing

download Opstellen Basisboek regionale crisisbeheersing

of 202

  • date post

    11-Jan-2017
  • Category

    Documents

  • view

    223
  • download

    3

Embed Size (px)

Transcript of Opstellen Basisboek regionale crisisbeheersing

  • Ira Helsloot, Sjan Martens en Astrid Scholtens

    Postbus 70106801 HA Arnhem

    T 026 355 24 00F 026 351 50 51

    www.nifv.nl

    Basisboek regionale crisisbeheersingEen praktische reader voor functionarissen in de regionale crisisorganisatie

    Een dreigende overstroming van de Betuwe, een griepepidemie van nog onbekende omvang, een vuurwerkramp als in Enschede, grootschalige stroomuitval, een uitbraak van varkenspest of een terreuraanslag in de Randstad. Het zijn voorbeelden van situaties, waarin de bevolking ernstig wordt bedreigd en waarin onder hoge tijdsdruk direct moet worden gehandeld. Een crisis dus, met onmiddellijke inzet van brandweer, politie, geneeskundige hulpverlening, gemeentelijke diensten en andere crisispartners. Een crisis waarbij het lokaal openbaar bestuur burgers en bedrijven zal moeten helpen n ervoor moet zorgen dat zij zichzelf en anderen helpen. Vanzelfsprekend zijn daarbij de juiste - afgesproken - voorbereiding, afstemming, samenwerking en communicatie van het allergrootste (levens)belang. En vanzelfsprekend schuilen de effectiviteit en efficintie ervan in het antwoord op de complexe vraag: wat spreken we dan met elkaar af?

    Gegeven de ontwikkelingen die het domein van crisisbeheersing thans doormaakt, is het antwoord nog in de maak. De verschillende visies op crisisbeheersing, de nieuwe veiligheidsregios en de invoering van de Wet veiligheidsregios maken dat het werkterrein van crisisbeheersing nog niet is uitgekristalliseerd. En daarmee is dan ook het vertrekpunt van dit boek gegeven: voorlopig nog geen theoretisch kader, maar een praktijkboek over de rol van de regionale crisisorganisatie binnen het stelsel van crisisbeheersing.

    Het boek is vooral geschreven voor functionarissen die deel uitmaken van de regionale crisisorganisatie. Verschillende aspecten die voor hun praktijk van waarde zijn, worden behandeld. Zo wordt onder meer de inrichting van de regionale crisisorganisatie beschreven, de regionale voorbereiding op de crisisbeheersing, de besluitvorming tijdens crises en het managen van een crisis. Het boek geeft vele voorbeelden, handreikingen en lessen.Ook voor professionals, bestuurders met een veiligheidsportefeuille en studenten in de veiligheid aan een hbo of een universiteit is het boek een goede introductie in de wereld van de regionale crisisbeheersing.

    Basisb

    oek region

    ale crisisbeh

    eersing

    Let op. Dit boek is deels verouderd.

  • Een praktische reader voor functionarissen in de regionale crisisorganisatie

    Basisboek regionale crisisbeheersing

    Ira Helsloot, Sjan Martens en Astrid Scholtens

    Let op. Dit boek is deels verouderd.

  • Let op. Dit boek is deels verouderd.

  • Auteurs:prof. dr. Ira Helsloot, drs. Sjan Martens MCDM en dr. Astrid Scholtens

    Met dank aan:drs. Leo Ceelen, voor de stimulerende gesprekken over de opzet en uitwerking van het basisboek vanuit zijn ervaring als adviseur en trainer van vele crisisteams

    Eindredactie en vormgeving:Nederlands Instituut Fysieke Veiligheid Nibra

    Foto omslag: ANP

    Druk: Coers en Roest

    ISBN: 978-90-5643-393-2

    Nederlands Instituut Fysieke Veiligheid Nibra, februari 2010.

    Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopiren, opnamen of enig andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van het Nederlands Instituut Fysieke Veiligheid Nibra.

    Let op. Dit boek is deels verouderd.

  • 3

    Voorwoord

    Iedere crisis is uniek. De bijzondere omstandigheden zijn altijd anders. Toch zijn er patronen en generieke lessen. Van hulpverleners wordt tijdens een crisis veel gevraagd. Men moet samenwerken, flexibel zijn, weten wat men zelf kan doen en wat anderen kunnen doen. Omgaan met het onverwachte, de stress en de tijds-druk lukt beter als je voorbereid bent, als je met andere hulpverleners geoefend hebt en als je van tevoren nagedacht hebt over wat te doen, wanneer zich een bepaalde crisissituatie voordoet.Vaak gaat het om een crisis die op lokaal of regionaal niveau speelt en waarbij lokale en regionale hulpverleningsdiensten, overheden en andere actoren geza-menlijk optreden en de crisisbeheersing ter hand nemen.

    Dit basisboek regionale crisisbeheersing gaat in op de theorie van de regionale crisisbeheersing en de toepassing ervan in de praktijk. De voorbeelden geven aan hoe weerbarstig de praktijk is en welke dilemmas en praktijkproblemen functio-narissen in de regionale crisisorganisatie zoal tegenkomen. Het geeft praktische handreikingen hoe hiermee om te gaan.

    Het basisboek is primair bedoeld voor hulpverleners, gemeenteambtenaren en bestuurders in de veiligheidsregio die tijdens een crisis een rol vervullen of gaan vervullen in een crisisteam of actiecentrum. Ook is het geschikt voor functiona-rissen en bestuurders die hun kennis over regionale crisisbeheersing willen op-halen. Want het onverstelbare kan gebeuren. Van het ene op het andere moment kunnen functionarissen of bestuurders geconfronteerd worden met een crisis waarin zij een rol moeten vervullen.Crisisbeheersing is niet langer meer het exclusieve domein van hulpverlenings-diensten, gemeenten en veiligheidsregios. Omdat in ons dichtbevolkte land met zijn open karakter, industrien en drukke transportroutes overal risicos en gevaren dreigen, groeit het aantal sectoren en professionals, dat betrokken is bij een crisis. Voor de professionals in het bedrijfsleven en de vitale sectoren biedt het basisboek een goede introductie in de wereld van de regionale crisisbeheersing en voor hun rol als crisispartner.Daarnaast is het boek ook bruikbaar voor studenten in de veiligheid aan een hbo of een universiteit.

    Het basisboek is een initiatief van de Academie voor Crisisbeheersing van het Nederlands Instituut Fysieke Veiligheid Nibra (NIFV) en voorziet in de behoefte aan actuele lesstof die aansluit bij nieuwe inzichten en de ontwikkelingen in wet- en regelgeving. De ontwikkelingen gaan hard en in de praktijk van de crisisbeheer-sing is het cruciaal dat men elkaars afhankelijkheden doorgrondt, bevoegdheden kent, elkaars taal verstaat en begrijpt hoe de crisisbeheersing is vormgegeven.

    Let op. Dit boek is deels verouderd.

  • 4

    We bedanken Leo Ceelen voor de inspirerende gesprekken over de opzet en uit-werking van dit basisboek. Ook bedanken we Frank Cools, Jaap Molenaar en Cle-mon Tonnaer voor het meelezen en het geven van reacties. In dit basisboek wordt zowel ingegaan op de voorlopig nog geldende wetgeving als op de wijzigingen als gevolg van de Wet veiligheidsregios die in februari 2010 is aangenomen. Vanzelf-sprekend volgen wij de veranderingen in wet- en regelgeving en komen wanneer nodig met een geactualiseerde versie.

    Ira HelslootSjan MartensAstrid Scholtens

    Let op. Dit boek is deels verouderd.

  • 5

    Inhoudsopgave

    Voorwoord 3

    Inleiding 7

    1 Een beknopte historie van (regionale) crisisbeheersing 131.1 Inleiding 131.2 Ontwikkeling van crisisbeheersingsbeleid vanaf 1945 131.3 Enkele specifieke regionale ontwikkelingen nader bekeken 181.4 Samenvatting 25

    2 Burgers en crisisbeheersing 272.1 Inleiding 272.2 Het veranderende perspectief op zelfredzaamheid in Nederland 272.3 Het handelen van burgers voor en tijdens crises 302.4 Hoe als overheid omgaan met burgers voor en tijdens crises 352.5 Samenvatting 38

    3 Het stelsel van crisisbeheersing 413.1 Inleiding 413.2 De veiligheidsketen in relatie tot de crisisbeheersing 423.3 Wat is een crisis nu precies? 433.4 Hoe werkt regionale crisisbeheersing? 453.5 De actoren: ordening in functionele crisisketens 483.6 Afstemming tussen de functionele ketens 493.7 Wat is nationale crisisbeheersing en hoe werkt het? 513.8 Crisisbevoegdheden 543.9 De regionale crisisbevoegdheden en -plichten benoemd 563.10 Informele regelgeving 623.11 Samenvatting 63

    4 De regionale crisisorganisatie 654.1 Inleiding 654.2 Regionale crisisprocessen 664.3 De regionale hoofdstructuur: de samenstelling 694.4 Opschaling van de regionale hoofdstructuur 724.5 De regionale hoofdstructuur: de kerntaken 744.6 Samenvatting 77

    5 Regionale voorbereiding op crisisbeheersing 795.1 Inleiding 795.2 De cirkel van preparatie 795.3 Preparatie op regionale crisisbeheersing: inrichting en 83 wettelijk kader 835.4 Preparatie op nationale crisisbeheersing: inrichting en wettelijk kader 885.5 Preparatie in de praktijk 905.6 Samenvatting 93

    Let op. Dit boek is deels verouderd.

  • 6

    6 Crisisbesluitvorming 956.1 Inleiding 956.2 Moderne modellen van natuurlijke besluitvorming 976.3 De praktijk van crisisbesluitvorming in de regionale crisisorganisatie 1026.4 Samenvatting 110

    7 Crisismanagement in het commando plaats incident 1137.1 Inleiding 1137.2 Instellen van het COPI 1147.3 Taken en bezetting van het COPI 1177.4 Besluitvormingsproces van het COPI 1217.5 Ervaringen en lessen 125

    8 Crisismanagement in het regionaal operationeel team 1298.1 Inleiding 1298.2 Instellen van het ROT 1298.3 Taken en bezetting van het ROT 1328.4 Besluitvormingsproces van het ROT 1388.5 Ervaringen en lessen 143

    9 Crisismanagement in het beleidsteam 1479.1 Inleiding 1479.2 Instellen van een beleidsteam 1479.3 Taken en bezetting van het GBT 1509.4 Taken en bezetting van het RBT 1539.5 Organisatorische positie van de leden van het beleidsteam 1559.6 Besluitvormingsproces van het GBT of RBT 1579.7 Ervaringen en lessen 160

    Bijlagen 163B1 Andere definities van crises 165B2 De drie parate hulpverleningsdiensten en de regionale crisisbeheersing 169B3 Beknopte omschrijving van de regionale crisisprocessen 173B4 Eisen aan de functionarissen i