Op zoek naar milieubesef in de 19de ... Op zoek naar milieubesef in de 19 de Casus: De Gentse...

download Op zoek naar milieubesef in de 19de ... Op zoek naar milieubesef in de 19 de Casus: De Gentse Dierentuin

of 149

  • date post

    17-Sep-2020
  • Category

    Documents

  • view

    0
  • download

    0

Embed Size (px)

Transcript of Op zoek naar milieubesef in de 19de ... Op zoek naar milieubesef in de 19 de Casus: De Gentse...

  • Op zoek naar milieubesef in de 19de

    Casus: De Gentse Dierentuin

    eeuw

    Eindverhandeling voorgelegd tot het behalen van de graad van Licentiaat in de Geschiedenis

    Promotor: Prof. Dr. Jan Art Commissaris: Dr. Christophe Verbruggen

    Commissaris: Dr. Tim Soens

    Freija Annemans Faculteit Letteren en Wijsbegeerte Vakgroep Nieuwste Geschiedenis

    Academiejaar 2006-2007

  • Dankwoord

    Mijn licentiaatsverhandeling had ik nooit tot een goed einde kunnen brengen zonder de hulp,

    steun, tips, richtlijnen,... van anderen. Graag had ik hen hier bedankt. Ik denk daarbij aan de

    eerste plaats aan mijn promotor Prof. Dr. Jan Art, die mee richting heeft gegeven aan mijn

    onderzoek en die steeds klaarstond met tips en raad. Hetzelfde geldt voor mijn commissarissen Dr.

    Tim Soens en Dr. Christophe Verbruggen.

    Verder wil ik ook graag Heidi Albrecht, die mij haar licentiaatsverhandeling heeft geleend, en Dhr.

    Verschelde, conservator van het museum Dierkunde, voor het interview en de tips, bedanken.

    Mijn familie en vrienden mag ik ook absoluut niet vergeten. Mijn moeder en vader zijn een heel

    grote steun geweest. Hen dank ik ook voor de kansen die ik heb gekregen. Speciaal dank ik ook

    mijn lieve zussen voor de liefde en steun. En tot slot richt ik mijn blik naar Ewoud, Frederik,

    Joachim, Kirsten, Michael en Willem, die ik bedank voor de hulp en vriendschap.

  • Dankwoord ................................................................................................................................................ 2 A) INLEIDING ......................................................................................................................................... 5

    1. Probleemstelling ............................................................................................................................ 5 2. Methodologie ................................................................................................................................ 8

    B) LITERATUURSTUDIE EN CONTEXTUALISERING ................................................................... 11 1. Het milieu gedurende de 19de-20ste eeuw ................................................................................. 11

    1.1 Ecologische geschiedenis, een nieuwe wetenschapstak? .................................................... 11 1.2 Evolutie gedurende de 19de eeuw en tot aan het begin van de 20ste eeuw. ....................... 14

    1.2.1. Natuur en de mens van de 19de en vroege 20ste eeuw ............................................... 14 1.2.2. Milieubesef in de 19de eeuw ....................................................................................... 24 1.2.3. Natuurfilosofie in de 19de eeuw ................................................................................. 27

    1.3 Besluit .................................................................................................................................. 29 2. Gent demografisch en sociaal-economisch bekeken: 1850-1914 ............................................... 31

    2.1 Inleiding .............................................................................................................................. 31 2.2 Gent in de periode 1850-1910 ............................................................................................. 31 2.3 Besluit .................................................................................................................................. 37

    3. En de wetgever? .......................................................................................................................... 38 3.1 Inleiding .............................................................................................................................. 38 3.2 Wat is milieurecht? .............................................................................................................. 39 3.3 De 19de-eeuwse hinderwetgeving ....................................................................................... 40

    3.3.1. Het decreet van 15 oktober 1810 ................................................................................. 42 3.3.2. De herzieningen van 1824 en 1849 ............................................................................. 43 3.3.3. Het KB van 1863, een kind van zijn tijd ..................................................................... 44

    3.4 Gent, de provincie, en de wetgeving ................................................................................... 47 3.5 Andere 19de-eeuwse wetgeving met betrekking tot de natuur ........................................... 48 3.6 Besluit .................................................................................................................................. 49

    4. Groen in Gent .............................................................................................................................. 50 4.1 Inleiding .............................................................................................................................. 50 4.2 Gentse parken ...................................................................................................................... 51 4.3 Besluit .................................................................................................................................. 63

    5. Saneren door te urbaniseren ........................................................................................................ 65 5.1 Inleiding .............................................................................................................................. 65 5.2 Situatie voor het Zollikofer-De Vigneplan .......................................................................... 66 5.3 Het Zollikofer-De Vigneplan ............................................................................................... 68 5.4 Besluit .................................................................................................................................. 69

    6. De hygiënisten ............................................................................................................................. 71 6.1 Inleiding .............................................................................................................................. 71 6.2 De vooruitgang van de geneeskunde en de hygiënistenbeweging ...................................... 71 6.3 Besluit .................................................................................................................................. 75

    7. Natuurbeschermers ...................................................................................................................... 76 7.1 Inleiding .............................................................................................................................. 76 7.2 De Natuurbescherming ........................................................................................................ 76 7.3 Besluit .................................................................................................................................. 78

    8. Dierenbeschermers ...................................................................................................................... 80 8.1 Inleiding .............................................................................................................................. 80 8.2 De weg naar de dierenbescherming .................................................................................... 80 8.3 Dierenbescherming in België en “de Maatschappij voor Bescherming der Dieren van Gent/Oost-Vlaanderen” ............................................................................................................ 81 8.4 De evolutie mens-dier door de bril van de beeldende kunst ............................................... 85

  • 8.4.1. Inleiding ........................................................................................................................... 85 8.4.2. Beestachtig Mooi ............................................................................................................... 85

    8.5. Besluit ....................................................................................................................................... 88 9. Het Darwinisme ........................................................................................................................... 90

    9.1. Inleiding ................................................................................................................................... 90 9.2. Het Darwinisme en haar voorgangers ...................................................................................... 91 9.3. Impact gedurende de 19de en vroege 20ste eeuw in België .................................................... 95 9.4. Besluit ....................................................................................................................................... 99

    C) CASUS: DE MAATSCHAPPIJ VOOR NATUURLIJKE HISTORIE TE GENT .......................... 101 1. Inleiding ........................................................................................................................................ 101 2. Dierentuinen doorheen de tijd ....................................................................................................... 104 3. De Gentse dierentuin ..................................................