Ook raadsleden bereiden zich voor op 3 D’s

of 20 /20
Ook raadsleden bereiden zich voor op 3 D’s ‘Belangrijkste gemeente- raadsperiode sinds 1945 vraagt om heldenmoed’ ‘Dit is té belangrijk voor politieke spelletjes’ Information overload? ‘Je kunt niet alles weten’

Embed Size (px)

description

250 gemeenteraadsleden uit het hele land kwamen op 28 mei bij elkaar om geïnspireerd en geïnformeerd te raken over de komende decentralisaties van zorg, jeugd en werk. Verslag om nog eens na te bladeren, ook voor collega's die er niet bij waren.

Transcript of Ook raadsleden bereiden zich voor op 3 D’s

  • Ook raadsleden bereiden zich voor op 3 Ds

    Belangrijkste gemeente-raadsperiode sinds 1945 vraagt om heldenmoed

    Dit is t belangrijk voor politieke spelletjes

    Information overload? Je kunt niet alles

    weten

  • InhoudsopgavePag 3 Voorwoord

    Pag 4 #DDD2014 Wat twitterden de raadsleden?

    Pag 5 Klaar voor de start? Met welke verwachtingen klop-

    ten de harten van de raadsleden?

    Pag 6 From The Hague with love! Haagse sprekers ont-

    moeten 250 raadsleden

    Pag 9 Gelukkig hebben we de fotos nog

    Pag 10 De experts

    Pag 13 Kruisbestuiving en andere goede goede gesprekken.

    Pag 14 Wat deden de wethouders en beleidsambtenaren?

    Pag 16 Wat deden de wethouders

    Pag 18 Wat deden de beleidsambtenaren?

    Pag 20 Af! Wat vonden de raadsleden van pagina 5 van de

    dag?

    ColofonConcept en redactie:

    Maters & Hermsen Journalistiek, Leiden

    Art direction & opmaak:

    Pankra, Den Haag

    Fotografie:

    Marc de Haan en Arno Massee, Leiden

    In opdracht van het Ministerie van BZK en de VNG

    www.matershermsen.nlwww.pankra.comwww.marcdehaanfotografie.nlwww.arnomassee.nlwww.rijksoverheid.nl/ministeries/bzkwww.vng.nl
  • In het hele land zijn gemeenten voortvarend aan de slag om de

    decentralisaties op het gebied van zorg, jeugd en werk te laten slagen.

    Er zit veel positieve energie bij gemeenten! Er wordt enthousiast en

    proactief gewerkt met de implementatie van de 3 Decentralisaties.

    De Decentralisaties Dag in Den Bosch was bedoeld om even terug te gaan

    naar de praktijk en een kijkje te nemen achter de voordeur in uw gemeente.

    En vervolgens om goede voorbeelden te delen met collegas, en inspiratie op

    te doen om zo de omvangrijke operatie te ondersteunen.

    In nauwe samenwerking tussen het Rijk en de VNG is deze Decentralisaties

    Dag georganiseerd. Het programma is ontworpen met alle betrokken

    ministeries, de VNG en individuele gemeenten. Uiteindelijk lieten meer

    dan 1000 beleidsambtenaren, 250 gemeenteraadsleden en 150 wethouders

    zich inspireren in verschillende programmaonderdelen. In deze uitgave

    kunt u terug zien hoe dat er uit zag.

    Uit de vele positieve reacties die we die dag hebben gehoord blijkt dat

    veel deelnemers het een nuttige dag hebben gevonden. Daar zijn wij blij

    mee. Want ook wij weten dat de invoering van de decentralisaties geen

    makkelijke opgave is. We hopen daarom dat dit digitale magazine helpt

    om de inspiratie en de energie van De Decentralisaties Dag opnieuw te

    beleven en verder te verspreiden, ook bij uw collegas die niet in Den Bosch

    aanwezig waren.

    Wij wensen u de komende maanden veel succes met de verdere invoering

    van de decentralisaties.

    Karin Sleeking (Vereniging Nederlandse Gemeenten)

    Laurette Spoelman (ministerie van Binnenlandse Zaken en

    Koninkrijksrelaties)

    De inspiratie opnieuw beleven

    Ronald Plasterk Martin van Rijn Jetta Klijnsma Fred Teeven Annemarie Jorritsma

    Op woensdag 28 mei vond De Decentralisaties Dag plaats in s-Hertogenbosch. Een dag vol inspiratie en informatie die gemeenten

    helpt om de drie decentralisaties zo goed mogelijk in te voeren.

    Wethouders-programma

    Raadsleden-programma

    Ambtenaren-programma

    Er waren deze dag drie speciale programmas opgesteld n voor ambtenaren n voor wethouders en n voor raadsleden.

    Bedankt voor uw aanwezigheid

  • Wat twitterden raadsleden over De Decentralisaties Dag?

    #DDD2014Helma Pluk @Helma_PlukAanwezig op transitiedag, inspirerende discussies over zorg en participatie. Goede voorbeelden uit gemeenten #DDD2014 #raadcuijk

    Peter Flohr @pflohrSETA-wonen in #loonopzand gelan-ceerd als voorbeeld van een nieuwe woonwijk zorgneutraal EN energieneu-traal www.setawonen.nl #DDD2014

    Marianne vd Watering @NLmarianneInteressant 3D raadsledenprogramma decentralisatiedag #DDD2014 #tafel24

    Leo Stehouwer @leostehouwerWeer wat geleerd: professionaliteit geeft geen beter product. Politiek moet tegenwicht bieden aan de professional. #DDD2014

    Han Vonk @hanvonkProfessioneler is niet altijd beter de kosten bij brandweer drie keer ho-ger en toch zelfde aantal branden. #IraHelsloot #DDD2014

    Ingrid van Dillen @ingridvandillen#DDD2014 Pas op voor incidentenpoli-tiek, volg niet de pers, maar de burger, anders gaan we straks vanzelf weer centraliseren @irahelsloot

    Jeroen v/d Heuvel @jeroenLuxBedankt voor de #DDD2014! Leuke in-zichten en aanwinst voor het netwerk! #raadsleden

    Actieprogramma (ALB) @actieprogrammaTip van raadslid Marieke Witzel: je hoeft niet het wiel zelf uit te vinden #DDD2014

    D66 Heusden @D66HeusdenKaderstellende rol raad versterken door bij een voorstel keuzemogelijkheden aan te bieden op hoofdlijnen. #DDD2014 Regionaal platform raad

    Raadslid.nu @RaadslidNuOproep @VNGemeenten voorzitter @alebbink aan gemeenteraad: niet al-leen controleren maar meedenken met de wethouder #DDD2014

    4 5

  • Wat twitterden raadsleden over De Decentralisaties Dag?

    Iets nieuws horenWat hoopt u te horen vandaag?De laatste stand van zaken. De

    decentralisaties rollen in hoog

    tempo op gemeenten af en ik hoop

    meer details te horen over de voortgang.

    Hoop onze koffer te vullenMag ik u wat vragen?Nou, met uw welnemen betrek ik deze heren er graag bij. Ik ben

    gezamenlijk op pad met collega Chrit Achten van D66 en Jos

    de Kunder van Groen Links. Dat is tekenend. Op deze dossiers

    vinden we samen onze weg!

    In meervoud dan. Wanneer is deze dag voor jullie geslaagd?Ik nodig u graag uit voor onze persconferentie in Hotel Centraal

    om 22.00 uur. Nee, dat is een grapje. Ik hoop dat we met een

    koffer gevuld met goede ideen terugkeren naar Limburg. Zelf

    hoop ik vooral op voorbeelden over financile voorzieningen

    die gemeenten kunnen treffen rond onvoorziene transitiekos-

    ten. De veranderingen zijn mooi, maar ook in de overgangsfase

    moeten risicos beheersbaar blijven.

    Raadslid: Jan Puper (midden, Liberale Volkspartij,

    Roermond)

    Raadslid: Wil van Soest

    (Partij voor de Ouderen,

    Amsterdam)

    Harde toezeggingen graagWat hoopt u vandaag te horen? Cijfers! Duidelijkheid. Hoe gaan geldstromen verlopen? Hoe moeten gemeenten

    begrotingen inrichten?

    Wat zou deze dag geslaagd maken?Toezeggingen. Ik hoop dat mevrouw Jorritsma het voortouw neemt om bewindslieden

    harde garanties te laten geven. Daar acht ik haar zeker toe in staat. In Amsterdam praten we

    over grote getallen en bedragen en de belangen zijn groot. Zeker voor onze achterban.

    Klaar voor de start?Op De Decentralisaties Dag volgden raadsleden in de avonduren

    hun eigen programma. Met welke verwachtingen arriveerden de raadsleden op 28 mei in Den Bosch?

    Raadslid: Jenny Assink-Van den

    Bogert (CDA, Werkendam)

    Wat hoort u liever niet?Dat we nog verder moeten bezuinigen. Natuurlijk moeten we

    de zorg betaalbaar houden en bezuinigingen zijn onvermijde-

    lijk, maar de botte bijl moet in de kast blijven staan.

    Wanneer is deze dag geslaagd?Als ik nieuws heb gehoord. En als ik interessante contacten heb

    gelegd met collega-raadsleden die me inspirerende praktijk-

    voorbeelden aan de hand doen.

    Tip! Kijk op pagina 16 of de verwachtingen

    uitkwamen!

    5

  • Loslaten is een kunst

    Op De Decentralisaties Dag maakten sprekers van-

    uit het landelijk perspectief een rondgang langs

    drie zalen gevuld met drie soorten toehoorders.

    Tussen de beleidsambtenaren en de wethouders

    in, wisselden minister Plasterk en staatssecretaris

    Van Rijn van gedachten met raadsleden. Namens de

    VNG namen Jantine Kriens en Annemarie Jorrits-

    ma deel aan de sessie. Staatssecretaris Klijnsma

    kon het door files niet op tijd halen.

    Op twee manieren maakten de raadsleden kennis

    met de bewindslieden en de VNGers. Op het podi-

    um spraken de hoogwaardigheidsbekleders om de

    beurt met spreekstalmeester Bart Eigeman. Tussen

    de interviews door schoven de bewindslieden en

    VNGers aan bij raadsleden aan ronde tafels. Daar

    ontmoetten zij telkens negen of tien raadsleden in

    een gesprek van tien minuten. Bart Eigeman: Tien

    minuten? Is dat niet een beetje kort? Ja misschien,

    maar onthoud: niet het Rijk maar de gemeenten

    zijn aan zet. Het Rijk en VNG ondersteunen waar

    nodig, maar zijn geen tafelgenoten! Decentralise-

    ren, weet je wel?

    Raadsleden konden in de gesprekken lokale situa-

    ties in de etalage zetten en daaraan, eventueel, een

    Tijdens De Decentralisaties Dag gingen Haagse bewindslieden en topbestuurders het gesprek aan met 250 raadsleden. Wat was hun

    boodschap aan de raadsleden? Staar je niet blind op 01 01 15. Dan begint het pas.

    DEN HAAG ZOEKT DIALOOG MET RAADSLEDEN

    6 7

  • hulpvraag koppelen. Vanaf het podium

    nam cordinerend minister Plasterk

    (Binnenlandse Zaken) alvast een voor-

    schot. Het Rijk moet loslaten. Niet door

    te deconcentreren, maar door te decen-

    traliseren. We hebben altijd de neiging

    om vanuit het kabinet en het parlement

    te bekijken of we geld uitgeven aan

    de juiste dingen, maar dat moeten we

    leren loslaten. Maar we moeten als Rijk

    ook niet zeggen: hier heb je het hele

    bedrag in handen, bekijk het maar. We

    moeten, in goede samenspraak tussen

    het Rijk en gemeenten, de vinger aan

    de pols houden. Want dit wordt een

    kwestie van jaren. Staar je niet blind op

    01 01 15. Dan begint het pas.

    Actieve rol raadsledenOok Annemarie Jorritsma bood de

    helpende hand. We willen vanuit de

    VNG met name de nieuwe raadsleden

    snel op vlieghoogte brengen. Daar or-

    ganiseren we van alles voor. Jorritsma

    pleitte voor een actieve rol van raadsle-

    den in het proces van decentralisaties.

    Normaal gesproken voeren wethou-

    ders uit en controleert de raad. Maar in

    deze fase doen raadsleden er verstandig

    aan om nauw bij de decentralisaties

    betrokken te zijn. Dan heb je het

    HeldenmoedBart Eigeman, tot voor kort wethouder

    in Den Bosch en 3D-expert, toonde zich

    in het raadsledenprogramma een be-

    vlogen spreekstalmeester die behendig

    door de zaal laveerde, interactie bevor-

    derde en niet te beroerd was om ook

    zijn eigen enthousiasme over de de-

    centralisaties te etaleren. Zo vergeleek

    hij de decentralisaties met energie-op-

    wekking. Dat kan centraal en onzicht-

    baar (een energiecentrale) of lokaal,

    goedkoop en slim (met zonnepanelen).

    Een andere quote: We zoeken geen

    organisaties die netwerken, maar een

    netwerk dat zich organiseert. En pas-

    sant rekende hij af met tv-interviewer

    Sven Kockelmann die onlangs enigs-

    zins bezorgd vroeg of zoiets belangrijks

    als de 3Ds wel aan gemeenteraden kon

    worden overgelaten. Met jullie hel-

    denmoed gaat het goedkomen!, hield

    Eigeman de raadsleden voor.

    over vragen als: hoe gaan we nou met

    clintenraden om? Hoe gaan we met

    incidenten om? Zeker in de eerste fase

    van de transitie, want reken er maar op:

    die incidenten gn er komen.

    Staatssecretaris Van Rijn werd positief

    verrast door de plannen en projecten

    die raadsleden inbrachten tijdens

    de rondetafelgesprekken. Ik hoorde

    bijvoorbeeld net over een gezamenlijk

    forum waar raadsleden, ambtenaren

    en het college samen informatie delen.

    Van Rijn vindt het belangrijk om oog

    te hebben voor zulke best practices. In

    alle discussies die ik voer over de decen-

    tralisaties, word ik vaak geconfronteerd

    met voorbeelden die mis dreigen te

    gaan. Zeker ook in de media. Ik voel in

    hoge mate de noodzaak om juist in deze

    fase naar goede voorbeelden te kijken.

    Om te leren van elkaar. Dat belang

    werd gedeeld door Jantine Kriens. De

    voorzitter van de directieraad van de

    VNG gaf aan nog eens goed te gaan

    kijken naar haar middelen die het delen

    van kennis bevorderen.

    7

  • Chips, helemaal vergeten te vragen aan de minister!We kennen het gevoel allemaal. Je rijdt naar huis

    na een intensieve vergadering en pas in de auto

    bedenk je wat je eigenlijk had moeten zeggen.

    Dat gevoel bespeurt de verslaggever bij

    Anne van de Klundert uit Tilburg. We gaan naast

    haar zitten, op een stoel die nog warm is van

    minister Plasterk. Anne, namens Groen Links in de

    raad gekozen, heeft duidelijke ideen.

    over de decentralisaties in het sociale domein.

    Ze is een warm voorstander en vindt het hoog

    tijd dat de zorg de omslag maakt van wantrou-

    wen, naar vertrouwen. Dat wantrouwen rond

    indicatie-stellingen is duur want het vraagt om

    bureaucratie. Als je stopt met de wantrouwige

    controle of mensen echt wel recht op hebben op

    een voorziening levert dat geld op. Hoe het wel

    moet? Vraag gewoon: wat heb je nodig.

    Dan valt onze blik op Nozem, waarschijnlijk de

    guitigste geleidehond van het land. Om de nek

    van Nozem hangt een bordje met Niet aaien

    en dat is niets minder dan een Tantaluskwelling.

    Anne heeft een visuele handicap. Ik zit in de

    Wajong. Maar nu ik ben gekozen in de raad word

    ik enorm gekort. Ik houd me dus bezig met de

    herstructurering van het sociale domein, maar

    daardoor trap ik zelf in een klassieke armoedeval.

    Zou daar niet wat voor te regelen zijn? We vragen

    Anne waarom ze dt niet heeft aangekaart bij

    Plasterk, de minister die zojuist tien minuten lang

    pal naast haar zat. Ja chips, floept Anne eruit.

    Het ging best snel en het is natuurlijk een par-

    ticuliere kwestie. Ik vond het ook niet netjes ten

    opzichte van die andere raadsleden. Maar ik had

    het eigenlijk moeten doen h?

    8

  • De simulatie: Bij de slager

    Voor de nagebootste gesprekken tekenden verander-acteurs van Het Consulaat. In de eerste simulatie pro-beert raadslid Jack met holle frases vol jargon zijn verantwoordelijkheid af te wentelen. Jack: De zaak met het PGB zit zo, dat het geld nu gerealloceerd wordt voor andere doeleinden. Bezorgde moe-der: Gerealloceerd? U bent er toch voor ons? Ik heb op u gestemd!. Uiteindelijk wordt het raadslid gered door de bel van de slager. Mag ik vijf hertenbiefstukjes?

    Na die eerste aanzet is het de beurt aan de zaal. Raadsleden mogen zelf beden-ken hoe Jack beter kan reageren. De suggesties uit de zaal worden daad-werkelijk uitgespeeld. Zo kopt Jack een voorzet in uit de zaal. Misschien moet u een afspraak maken met jeugdzorg!. Bezorgde moeder: Jeugdzorg? Die halen mijn kinderen uit huis. Zo ontdekken de raadsleden -vrij letterlijk- spelender-wijs wat wl en wat niet werkt.

    Interessant experiment in het raadsledenprogramma was het onderdeel Bij de Slager In een simulatie wordt Jack, een fictief

    raadslid van de lokale partij Burgerbelangen, bij de slager aangesproken door bezorgde bewoonsters uit zijn gemeente.

    5 tips: Bij de slager Wat werkt: Blijf in uw rol. U bent

    raadslid! Geen professionele hulpver-lener. En evenmin een beleidsambte-naar. En u bent ook geen werkgever van zorgprofessionals.

    Wat werkt: Nodig mensen uit om hun verhaal te doen in een persoonlijk gesprek. Bij de slager ga je toch wat ongemakkelijk de diepte in.

    Wat werkt: Doorverwijzen. Het raads-lid als reisleider. Maar let op: dan moet het raadslid wel de weg weten.

    Wat soms werkt: bezorgde bewoners uitnodigen om hun verhaal te vertellen op partijbijeenkomsten of in een burgerforum.

    Wat niet werkt: Uw rol bagatelliseren en verantwoordelijkheden afschuiven. Het daar ga ik niet over en deze trein is niet meer te stoppen.

    8 9

  • DE EX P E RTS

    Albert-Jan Kruiter: Gemeenten worden ontwikkelorganisaties

    Albert Jan Kruiter, van het Instituut voor Publieke Waarden, begon met een felicitatie aan de raadsleden. Jullie waren

    op 19 maart allemaal winnaars op de belangrijkste gemeenteraadsverkiezingen ooit gehouden.

    Vervolgens confronteerde Kruiter zijn gehoor met het

    torenhoge belang van de komende vier jaar. Jullie krijgen de

    kans om de verzorgingsstaat van de toekomst mede vorm te

    geven. En misschien wel een nieuwe fase in de democratie.

    De noodzaak van die transitie is evident, aldus Kruiter. Het

    CPB becijfert dat als we op de oude voet doorgaan in 2040

    een gemiddeld opgeleide Nederlander veertig procent van

    zijn inkomen kwijt is aan de verzorgingsstaat. En dat is nog

    exclusief de reguliere belastingen. Kruiter roemt dan ook de

    kansen van decentralisatie. Kijk naar de WMO: een daverend

    succesverhaal.

    Nederland heeft volgens Kruiter n van de meest gecentra-

    liseerde overheden ter wereld. Tijd om dat te veranderen. De

    voordelen schetst Kruiter aan de hand van cijfers. Op 1.000

    huishoudens telt Nederland 25 probleemgezinnen die te

    maken hebben met meer dan 25 instanties. Deze gezinnen

    kosten minstens 100 duizend euro per jaar. En de gemeente

    gaat straks 80 procent van die kosten voor zijn rekening

    nemen.

    Veel plezier op uw nieuwe BMW

    Kruiter: Wat voor soort raadsleden heeft die belangrijke

    omslag nodig? Raadsleden die het gemeentebestuur in staat

    stellen om te ontwikkelen. De gemeente ws een uitvoe-

    ringsorganisatie en wordt een ontwikkelorganisatie. Hoe

    raadsleden daarmee om moeten gaan, schetst Kruiter aan

    de hand van een metafoor. Kruiter houdt het boek Zen en de

    Kunst van het Motoronderhoud van Robert Pirsig omhoog.

    Daarin maken een vader en een zoon een motortocht door

    Amerika. De n rijdt op een Yamaha. Perfect afgesteld, een

    blauwdruk van een motor, weinig onderhoud. De ander rijdt

    op een BMW. De berijder zegt te houden van de dynamische

    kwaliteit. De BMW vraagt om accommoderen, om bijsturen.

    Gemeenten waren een Yamaha, maar ik wens u veel plezier

    op uw nieuwe BMW!

    In de vragenronde had Kruiter nog een tip voor de raadsle-

    den. Ga niet mee in de gekte om je te richten op 1 januari

    2015. U heeft een informatie-achterstand die u voor die da-

    tum niet inloopt. Richt uw focus op 2018. Vraag uzelf af: wat

    voor verzorgingssamenleving willen we dan zijn?

    10

  • Marieke Witzel: Je kunt niet alles weten

    Spreekster Marieke Witzel gaf collegiale tips. Als raadslid en fractievoorzitter in de gemeente West Maas en Waal vertegenwoordigt ze FD Maasdorpen, een lokale lijstverbinding van vijf dorpslijsten. Daarnaast ondersteunt Witzel als VNG-trainee de directeur Sociale Pijler.

    Marieke relativeerde de information overload die op

    raadsleden afkomt. Vooral tegen nieuwe raadsleden wil ik

    zeggen: gun jezelf de tijd. Neem het jezelf niet kwalijk dat je

    het niet allemaal weet. Witzel adviseert raadsleden om niet

    alle bijeenkomsten af te gaan. Een valkuil waar ze zelf tijdens

    haar eerste raadsperiode wel in stapte. Ik ging ik alle sessies,

    congressen en meetings af, maar daar heb je een dagtaak aan

    en tijd is beperkt. Witzel hield haar gehoor voor om het leuk

    te houden, te focussen en om waar mogelijk werk te verde-

    len. Helaas, dit geldt niet voor de eenmansfracties.

    Dat betekent niet dat Witzel het niet belangrijk vindt om

    goed genformeerd te zijn. Integendeel. Maar je moet het

    slim aanpakken. De decentralisaties worden bij ons regio-

    naal opgepakt in de regio Rivierenland. Ik heb ontdekt dat

    regionale voorstellen in de gemeente Culemborg twee weken

    eerder op de agenda staan dan bij ons. Die vergaderingen

    worden uitgezonden op internet en die kijk ik altijd. Heel

    handig.

    Ik gun u een goede griffier

    Verder gunt Witzel haar collegas net zon goede griffier als

    in haar eigen gemeenteraad. De leidende rol van de griffier

    is belangrijk. Zo gaat in West Maas en Waal elk raadsvoor-

    stel gepaard met keuzemogelijkheden. Witzel: We maken

    verschillende modellen en geven consequenties. Dat helpt

    enorm om de kaderstellende rol te kunnen vervullen. Aan

    gemeenten die decentralisaties in regionaal verband oppak-

    ken, gaf Witzel de tip om informeel overleg te bevorderen.

    Wij hebben een informeel platform waarin raadsleden uit

    alle tien deelnemende gemeenten elkaar ontmoeten, zodat

    we kunnen afstemmen. In antwoord op een vraag uit de zaal,

    zei ze hierover: Tien amendementen bij tien deelnemende

    wethouders maken meer indruk dan n. Over die gemeen-

    schappelijke regelingen gaf Witzel verder de tip om uitstap-

    momenten vast te leggen. Dat doen we bijvoorbeeld in de

    gemeenschappelijke regeling rond de Participatiewet. Dat

    voorkomt dat we ons voor veel geld uit moeten kopen als het

    verkeerd loopt.

    Tenslotte gaf Witzel aan om het contact met de samenleving

    intensief te houden. Er zit meer kracht in burgers dan je vaak

    denkt. Bij organen als de WMO-adviesraad, een vertegen-

    woordigingsorgaan van de WWB, maar zeker ook bij vereni-

    gingen in dorpen en wijken. En last but not least: Keep calm

    and enjoy. Houd het leuk voor jezelf.

    Tip: Witzel kan raadsleden de uitgave De raad in Stelling: het

    spoorboekje (van de gemeenten

    Westerveld, De Wolden en Mep-

    pel) warm aanbevelen. Ik heb

    daar heel veel aan gehad.

    11

  • Frank Rozenberg: Gooi geen olie op het vuur

    Frank Rozenberg ging in zijn voordracht in op de rol die raadsleden kunnen spelen de grote decentralisaties in het sociale domein. Rozenberg was zelf raadslid voor Gemeentenbelangen in Leidschendam-Voorburg en is in die

    gemeente sinds kort wethouder (Financin, Jeugd, Sport en Cultuur). Ook geeft hij masterclasses namens de VNG.

    De opgave waar u voor staat is balan-

    ceren, hield Rozenberg de raadsleden

    in de zaal voor. Balanceren tussen

    het budget, de kwaliteit van de zorg

    die je als gemeente wilt leveren, de

    hoeveelheid zorg en de organisatie

    daarvan. Vervolgens ging Rozenberg

    in op die onderwerpen op de balans.

    Samengevat: het budget wordt hoe dan

    ook minder en de kwaliteit moet gelijk

    blijven. Rozenburg: Dus blijven er twee

    sturingsmogelijkheden over. Door

    mensen in hun eigen kracht te zetten

    en minder dure voorzieningen in stand

    te houden, daalt de zorghoeveelheid.

    En dan is er de organisatie die anders

    moet. Als raadslid weet u dus waarop u

    wel en niet moet sturen.

    Rozenburg pleitte voor rolzuiverheid.

    Waar bent u van? Van de kaderstelling,

    van de controle en de volksvertegen-

    woordiging. U bent niet de wethouder,

    geen ambtenaar en geen hulpverlener.

    Houd u zichzelf aan die rol. Daarnaast

    raadde hij raadsleden aan om bij de de-

    centralisaties een leidende rol te nemen

    en om te sturen op hoofdlijnen.

    Rozenberg reikte als tip aan om te let-

    ten op consistentie. Volgt de beleidsno-

    ta de kadernota? En volgt de verorde-

    ning op logische wijze de beleidsnota?

    Ook dat is een wapen tegen de vaker

    benoemde information overload. Bij

    Rozenberg kwam ook de regionale

    samenwerking kwam ter sprake.

    Rozenberg adviseerde raadsleden van

    harte om zelf ook regionaal te gaan sa-

    menwerken. Investeer in overleg. Hoe?

    Simpel. Vraag griffiers om bijeenkom-

    sten te organiseren.

    Tenslotte ging Rozenberg in op de

    politieke verhoudingen. Bent u in

    harmonie met uw college of staat u

    in de vechtstand. Ik raad u het eerste

    aan: harmonie. En niet alleen omdat

    ik hier nu als wethouder sta. Ga geen

    robbertjes politiek uitvechten over 3Ds.

    Natuurlijk, er zullen fouten worden

    gemaakt. Er gaan schrijnende situaties

    komen. Hoe ga je daarmee om? Bent u

    olie op het vuur of pakt u het als raad

    verantwoordelijk op om zaken in het

    juiste vaarwater te krijgen? Mijn advies:

    trek samen op.

    Ga geen robbertjes politiek uitvechten over 3Ds

  • Ik ga problemen schetsen, kondigde

    Helsloot maar meteen aan. En u heeft

    regentenmoed nodig om die transitie

    tot een succes te maken. De hoogleraar,

    die in het verleden een hoge ambte-

    naar was voor het brandweerkorps in

    Amsterdam, pleit voor gezond verstand.

    Als voorbeeld noemt hij het vier ogen

    principe (alleen zorg verlenen als een

    ander meekijkt). Dat is mooi, maar als

    het budget voor de zorg wordt gehal-

    veerd wordt het lastig. Wel vinden we

    het belangrijk. We leggen budgetnor-

    men en protocollen op waarvan we

    stiekem hopen dat zorgprofessionals ze

    negeren.

    Met een verwijzing naar, volgens

    Helsloot, het onzinnige bordje met

    nooduitgang erop, kregen raadsleden

    het beeld geschetst dat zij risicos niet

    kunnen dichtregelen. Helsloot: Al-

    thans, niet zonder een bak ellende qua

    financin, uitvoeringsproblemen en

    ethische grenzen.

    En zo rekende Helsloot in hoog tempo

    en doorspekt met humorvolle oneliners

    af met schijnveiligheid. Na elk incident

    hebben we de neiging om te zeggen: dit

    nooit weer. Die put gaan we dempen!

    Maar de wereld is een gatenkaas van

    putten waar kalveren in verdrinken.

    Het dempen van die ene put is zinloos.

    Daar wordt zo veel geld over de balk

    gegooid.

    Hoe het wel moet? Raadsleden moeten

    zinvol omgaan met risicobeheersing.

    Helsloot gaf tips. Bijvoorbeeld over de

    angst voor uitvergrote incidenten in

    de media. Gewone mensen lezen de

    krant heel anders hoor. U kunt zich

    beter orinteren op wat de samenleving

    vindt. In burgerpanels. Kijk naar de in-

    dicatiestelling in Engeland. Die worden

    in Engeland beoordeeld door werkgroe-

    pen waarin professionals zitten n bur-

    gers. Ook nuanceert de hoogleraar de

    inzet van adviseurs. Wij adviseurs, wij

    zijn gevaarlijk. Die dienen hun eigen

    belangen. Vraag een adviseur blauwe

    boskabouters naar blauwe boskabou-

    ters, nou dan weet je het wel.

    Wij adviseurs zijn gevaarlijk.

    Ook waarschuwt Helsloot met nadruk

    voor doorgeschoten professionalise-

    ringsdrang. Elke professional wil ver-

    der professionaliseren. Maar dat dient

    niet altijd het maatschappelijk belang.

    Ik kom uit de brandweer en daar zijn

    we het sinds 2000 veel professioneler

    gaan doen. Het is ook drie keer zo duur

    geworden. En we blussen niet meer

    branden. Kansrijk vindt Helsloot het

    dat gemeenten letten op hun eigen cen-

    ten. Dat werkt aantoonbaar. Het is goed

    dat de 3Ds uit het eigen gemeentefonds

    worden betaald. En pas op als iemand

    uit Den Haag met de beste bedoelingen

    zegt dat-ie de vinger aan de pols wil

    houden. Tenslotte gaf de hoogleraar

    aanbevelingen over het heikele onder-

    werp van regionale samenwerking.

    Echte samenwerking bestaat niet. Jullie

    moeten wel de druk erop houden rond

    de 3Ds.

    Het verhaal van Helsloot sloeg aan en

    leidde tot levendige discussies aan de

    ronde tafels. Een raadslid vanuit de zaal:

    Ja, dt spreekt me aan. Aandacht voor

    veiligheid leidt tot een groter gevoel

    van onveiligheid. Misschien moeten

    wij er ook aan leren wennen dat er af en

    toe Enschede is.

    IRA HELSLOOT OVER SCHIJNVEILIGHEID EN INCIDENTENPOLITIEK

    U kunt niet alle risicos dichtregelen.De meeste respons uit de zaal kreeg Ira Helsloot. De hoogleraar

    Besturen van veiligheid aan de Radbouduniversiteit prentte de raadsleden in om zich niet blind te staren op risicos en de

    overdadige beheersing daarvan. Fout gaat het toch.

    13

  • KRUISBESTUIV IN G EN ANDERE GOEDE TAFELGESPREKKEN

    Raadsleden leren van raadsledenAfgaand op de reacties na afloop werden de meeste raadsleden ook zeer genspireerd door hun soortgenoten. Vooral tijdens het buffet was er volop ruimte voor uitwisseling van praktijkvoorbeelden en inzichten.

    Tijdens de plenaire sessie werkten raads-leden onderling aan ronde tafels ideen uit. Daar zaten hele opvallende tussen (denk eens aan de eettafels van Geer & Goor in hun tv-programma met een-zame ouderen), licht cynische (laat de vertrokken Rabobank-directeur als vrij-williger gaan werken in de schuldsane-ring) maar ook zeer bruikbare ideen. Zo vallen we in een ontspannen onderhoud tussen Oost en West. Bert Terlouw

    (raadslid n statenlid namens D66) vertelt geanimeerd over een schoolvoor-beeld uit zijn eigen gemeente Raalte. Ozo Verbindzorg heet het, heel bottom up ontstaan in een buurtdorp waar het verzorgingshuis werd gesloten. Ouderen kunnen thuis blijven wonen dankzij een simpel maar effectief netwerk van mantelzorgers en professionals die slim monitoren. Bert vindt een dankbaar gehoor bij Ans Schrijver, van de lokale

    14

  • partij ONS uit Voorschoten. Ans: Dit is fantastisch. Op haar beurt vertelt Ans over de manier waarop haar raad overlegt met ambtenaren rond de decen-tralisaties. De decentralisaties worden opgepakt in een bestuurlijk netwerk met Wassenaar, Voorburg, Leidschendam en wij. Als participant heb je al snel het gevoel dat je op afstand staat en daarom hebben we een informeel platform opgericht waarin beleidsambtenaren en raadsleden elkaar bijpraten. Samen. Nu is het de beurt aan Bert om bewon-derend te fluiten. Wij zitten ook in zon samenwerkingsverband, met Deventer en Olst-Wijhe, en dit is precies wat er bij ons aan schort. Informeel overleg, samen optrekken met beleidsambtena-ren. Dit ga ik aankaarten.

    Ontbrekende kennisWaren het allemaal raadsleden aan de ronde tafels? Nee! Aan tafel 26 heeft een dappere burger geheel zelfstandig zijn weg naar Den Bosch gevonden. Ik ben een infiltrant, zegt Johan Wolters met een glimlach. De Arnhemmer is gehandicapt en las in een nieuwsbrief over deze bijeenkomst. Ik meldde me aan en mocht gewoon komen. In een vragenronde geeft Bart Eigeman hem wat spreektijd. Johan is uitgesproken kritisch. Als ik eerlijk ben, ben ik blij dat ik niet in de gemeenten woon van alle raadsleden die ik hier hoor praten. Het gebrek aan kennis is schrijnend! Het leidt tot geroezemoes in de zaal. Aan ta-fel 26 zeggen enkele tafelgenoten diplo-matiek zichzelf niet te herkennen in de woorden. Johan, onverstoorbaar: Als de

    VNG een ervaringsdeskundige zoekt om de kant van de zorgbehoevende burger te belichten, dan doe ik dat met liefde. Ze mogen me altijd bellen.

    Bijval voor de kritische Johan is er ook. Johan heeft best een punt, erkent Loes van Zwieten, raadslid in Drimmelen. Loes is een nieuwkomer in de raad voor de lokale Lijst Harry Bakker. Ik heb best moeite om de decentralisaties bij te be-nen, erkent ze. De inhoudelijke kennis van structuren doe ik stapje bij stapje op. Ik was laatst bij de Raad op Zaterdag en dat was echt super. Maar feit is: als lid van een lokale partij is het best moeilijk. Ik ga graag naar praktijkdagen waar ik instrumenten krijg aangereikt.

    14 15

  • Wethouders: We willen duidelijkheid en drgaan

    Zon 150 wethouders van Bellingwolde tot Brunssum schuiven aan bij het 3D Diner waar ze met elkaar ervaringen uitwisselen

    over de decentralisaties. Tussen de gangen door spreken bewinds-lieden om daarna aan tafel verder te discussiren.

    De tiende stoel aan elke ronde tafel is gereser-

    veerd: bewindslieden en Kim Putters, directeur

    van het Sociaal Cultureel Planbureau (SCP) bren-

    gen de avond roulerend door om zoveel mogelijk

    wethouders te spreken.

    Plasterk trapt af. Dit is het grootste verandertra-

    ject in het binnenlands bestuur van de afgelopen

    decennia. U bent bestuurder, maar ook onderdeel

    van het democratisch proces. Hoe gaat u de raads-

    leden erbij betrekken? Zowel de minister als de

    wethouders beseffen dat de raad in korte tijd veel

    informatie tot zich moeten nemen en het drukke

    maanden worden. Volgens staatssecretaris Van

    Rijn is een rustige landing van de decentralisaties

    mogelijk, als we allemaal normaal blijven doen.

    AannamesHet SCP bestudeert de sociale staat van Neder-

    land. Putters: Het gaat goed met veel Neder-

    landers, maar bij 6 7 procent stapelen de

    problemen zich op, zoals bij bijstandsmoeders en

    niet-Westerse allochtonen. Putters waarschuwt:

    Onder het beleid liggen veel aannames. Zijn

    mantelzorgers inderdaad bereid om zorg te ver-

    lenen? En kunnen mensen op verschillende ter-

    reinen echt meer zelf doen? Er zijn ook mensen

    die niet kunnen participeren. Ook vraagt Putters

    zich af of de gemeente weet wat burgers willen.

    Het lokale bestuur moet meer doen, maar niet

    voor de burgers denken. Voor je het weet ga je

    voor mensen bepalen wat participatie is, terwijl

    je juist oproept tot zelfredzaamheid. Putters

    vraagt de wethouders of ze voldoende kennis in

    huis hebben. Laat ons weten wat u nodig van de

    landelijke kennisinstituten.

    Aan tafel praat Putters verder over de keukenta-

    felgesprekken. Elke gemeente moet daar zijn

    eigen weg in vinden, want elke politieke partij

    zal de rol van de overheid anders zien. Streef je

    als gemeente een bevoogdende rol na, of moeten

    mensen een appel doen op hun buren? De wet-

    16 17

  • houders merken dat raadsleden door de

    bomen het bos niet meer zien. Wethou-

    der Evers uit Onderbanken: We ne-

    men ze zelf niet genoeg bij de hand. Als

    er een regionaal overleg gepland staat

    over de Participatiewet, dan moet je

    vraf om tafel gaan met de raden om

    de kaders af te spreken. Nu informeren

    we de raad pas na afloop.

    Aan tafel veel wethouders uit klei-

    ne gemeenten. Allemaal kunnen ze

    nauwelijks iets zelf doen, omdat het

    ontbreekt aan expertise en mankracht.

    Kleine gemeenten moeten de handen

    ineen slaan. Putters voorspelt dat het de

    komende jaren veel interessanter wordt

    om bij een gemeente te werken dan in

    Den Haag. De tv staat bij jullie.

    Medicijn Desespereer niet, ga vrolijk door.

    Staatssecretaris Klijnsma spreekt. Er

    mag best eens iets misgaan. Aan het

    einde van de rit zijn mensen beter af

    met het concrete van de gemeente dan

    met het abstracte van de rijksoverheid.

    Ze roept de wethouders op om ook aan-

    dacht te schenken aan mensen met een

    psychische of psychiatrische aandoe-

    ning. Zij komen moeilijk aan de bak,

    terwijl werk voor hen vaak cht een

    medicijn is. Werk is de beste zorg.

    Aan tafel gaat het gesprek verder. Wet-

    houder Balk uit Waalre vindt het een

    goede zaak dat er op dit moment zoveel

    zaken tegelijkertijd gebeuren, zoals

    de ontwikkeling naar passend onder-

    wijs. Als je vanuit je vroegere jeugd in

    aanraking komt met mensen met een

    beperking, is het later ook vanzelfspre-

    kender om iemand met een beperking

    aan te nemen.

    Best practicesAnnemarie Jorritsma sluit de avond af.

    Om te voorkomen dat elke gemeente

    opnieuw het wiel moet uitvinden,

    willen we de best practices toegankelijk

    maken. D methode is: ga met elkaar

    in gesprek. Ook beleidsambtenaren

    hebben behoefte om ervaringen uit

    te wisselen. Bij raadsleden proef ik de

    grootste onzekerheid. Mensen, denk

    om die Raad! Betrek zowel de coali-

    tie als de oppositie bij het proces. De

    verschillen tussen politieke partijen

    komen later wel tot uiting.

    Plasterk, tot slot: We hebben overwo-

    gen om een toetsmoment in te bouwen,

    maar gemeenten willen weten waar ze

    aan toe zijn. Het is beter om nu door te

    gaan. Wel wordt er in samenspraak met

    de VNG een transitiecommissie aan-

    gesteld. Tot slot roept de minister de

    wethouders op om de ruimte te zoeken.

    Heeft u toch veel last van regeltjes,

    zoek dan de marge op. Ga er relaxed

    mee om.

    16 17

  • Inspiratie en informatie in dagprogramma voor beleidsambtenaren

    Decentraliseren is niet per se makkelijk, maar op vele plaatsen in het land wer-ken mensen hard om er een succes van te maken. Die boodschap bleef hangen na het dagprogramma op de Decentralisaties Dag. Meer dan duizend beleids-ambtenaren, dienstverleners in de vakgebieden werk, zorg en jeugd, rijksamb-

    tenaren en gemeenteraadsleden lieten zich inspireren en informeren.

    De bezoekers woonden allemaal een centrale in-

    spiratiesessie bij, keken aan de hand van acteurs

    mee aan de keukentafel, wisselden aan ronde ta-

    fels ervaringen en best practices uit en konden in

    twee ronden kiezen uit 31 presentaties over aan

    de werk, zorg en jeugd gelieerde onderwerpen.

    In de inspiratiesessie gaat het over kansen en

    mogelijkheden om de decentralisaties te laten

    slagen. Dat het niet makkelijk is en dat er nog

    veel onzekerheid is op verschillende niveaus

    gaan de presentatoren en sprekers niet uit de

    weg. Maar cultuurpsycholoog, oud Eerste-Kamer-

    lid en co-presentator Jos van der Lans laat zich in

    de inspiratiesessie niet voor niets een optimist

    noemen. Nu is er een kans om eindelijk iets te

    doen aan de bureaucratie van de verzorgingsstaat

    , stelt hij. Trendwatcher Philip Idenburg doet

    in de sessie uit de doeken dat de overheid een

    enorme transformatie staat te wachten: van de

    top-down geregelde verzorgingsstaat werd de

    overheid al meer toezichthouder in de periode

    van marktwerking in de jaren 90 van de vorige

    eeuw. De decentralisaties kunnen alleen slagen,

    betoogde Idenburg, wanneer overheid en burger

    erin slagen om duurzaam als partners samen te

    werken. De mate waarin die transformatie lukt,

    bepaalt volgens Idenburg het slagen van de de-

    centralisaties. Als snapte hij best dat de aandacht

    van gemeenten en Rijk nu vooral uitgaan naar

    de transitie, naar het overdragen van regels en

    budgetten.

    Inspiratie uit het landAan de keukentafel op het podium kwamen

    daarna inspirerende voorbeelden uit het hele

    land voorbij die tonen dat de decentralisaties

    kunnen slagen. Zo schrapte de Drentse gemeen-

    te Noordenveld onnodige processen uit de

    Wmo-dienstverlening. De klanttevredenheid

    ging omhoog, het aantal aanvragen dat wacht op

    behandeling drastisch omlaag en de antwoordpe-

    18 19

  • riode is gemiddeld twee weken, terwijl

    zes weken is toegestaan. Laat de decen-

    tralisatie maar komen, blaakte Greta

    Hoving uit de noordelijke gemeente

    van het zelfvertrouwen. Verpleegkundi-

    ge Emile de Roy van Zuydewijn richtte

    in 2005 zijn eigen thuiszorgorganisa-

    tie op in Amsterdam. Hij bedacht de

    wijkverpleeghulp, iemand die clinten

    meerdere soorten persoonlijke zorg

    biedt, zodat er niet dagelijks zeven

    verschillende mensen over de vloer

    komen, bij wijze van spreken. Inmid-

    dels heeft emile.nu vijf teams van

    zorgverleners en poetshulpen actief

    in Amsterdam. Doordat de teams uit

    studenten bestaan, is de zorg niet alleen

    persoonlijk, maar ook nog goedkoop.

    Blik op de keukentafelIn nagespeelde cases kwamen alle

    ambtenaren in aanraking met de

    werkelijkheid van de keukentafel. Nou

    ja, werkelijkheid: acteurs speelden

    waargebeurde cases na achter de voor-

    deuren van het 3D Dorp. Want regels

    bedenken en uitvoeren op het stadhuis

    moet gebeuren, maar wat zeg je precies

    als je aan de keukentafel zit tegenover

    een mens van vlees en bloed? Belang-

    rijkste les/tip uit de cases: vraag ook

    naar zaken die je niet hoort maar wel

    ziet, want zonder dat kader te kennen,

    is de kans op een geslaagd resultaat erg

    klein.

    UitwisselenAan ronde tafels ontmoetten de

    congresgangers elkaar om geconcen-

    treerd concrete ervaringen en tips uit

    te wisselen. Een greep uit de gehoorde

    adviezen: ga in een gemeente na welke

    vormen van hulp en zorg al worden ge-

    boden, bijvoorbeeld door de kerk. Sluit

    daarbij aan, dat is beter en efficinter

    dan dezelfde hulp vanuit de gemeente

    te organiseren. En misschien een voor

    de hand liggende: Verlies niet uit het

    oog voor wie we het doen. Het gaat

    om de burgers, stelt een ronde-tafel-

    voorzitter. In tijden van onzekerheid

    en verandering hebben organisaties

    de neiging zich naar binnen te keren.

    Maar het is de bedoeling om de burger

    te blijven informeren en ondersteu-

    nen.

    In 31 verschillende presentaties

    kwamen zeer uiteenlopende aspecten

    van de komende decentralisaties nog

    een aan de orde. Hoe ga je om met de

    gemeenteraad was een onderwerp, De

    rol van de wijkverpleegkundige in so-

    ciale teams kwam aan de orde, er was

    aandacht voor de Top 10 valkuilen van

    transitiemanagement, maar het ging

    ook over de decentralisaties in relatie

    tot mensenrechtenverplichtingen.

    BeginnenPas toen VNG-voorzitter Annemarie Jorritsma, minister Ronald Plasterk, staatssecretaris Martin van Rijn en top-ambtenaar Bernard ter Haar aan het eind van het dagprogramma op het podium verschenen, bleek dat de decentrali-saties wat gemeenten betreft nog niet helemaal in kannen en kruiken zijn. Een vraag aan minister Plasterk luidde wat hij van plan was te doen met het advies van de Algemene Rekenkamer om een time-outmoment in te bouwen. Daar voelt Plasterk niets voor. We houden voortdurend de vinger aan de pols, niet op n peilmoment in het najaar, antwoordde hij. En op 1 januari is het natuurlijk niet klaar, dan gaat het pas beginnen.

    18 19

  • Wat deden de wethouders en beleidsambtenaren?

    Volgt nog via Ellen en Eus.

    Geen politiek bedrijvenSamen met mijn collegas kregen we onze opvatting bevestigd

    dat de raad in haar voorbereiding op de transities, geen politiek

    moet bedrijven. Samen met het collegas en het ambtelijk

    apparaat moeten we zorgen dat we er klaar voor zijn. Later

    zal de uitvoering zeker politieke accenten krijgen. Opvallend

    was dat onze tafelgenoten nog totaal geen idee hadden van

    transitiekosten.

    Raadslid: Jan Puper (midden, Liberale Volkspartij,

    Roermond)

    Raadslid: Wil van Soest

    (Partij voor de Ouderen,

    Amsterdam)

    Viel tegenHet viel mij tegen. Sommige voordrachten vond ik lastig te verstaan. Ik vroeg

    concreet naar liften die nu uit de AWBZ worden betaald, maar kreeg geen

    antwoord. Mijn hoop dat wij meer informatie zouden krijgen kwam niet uit. Ik

    heb geen cijfers of toezeggingen gehoord, dus veel wijzer ben ik niet geworden.

    Nog voor het eten zijn mijn collega en ik vertrokken

    En, kwamen de verwachtingen van raadsleden (zie pagina 5) uit?

    Raadslid: Jenny Assink-Van den

    Bogert (CDA, Werkendam)

    Nuttige adviezen Het was een waardevolle bijeenkomst, zeker voor

    nieuwe raadsleden. Hoewel ik geen nieuwe feiten

    hoorde, kreeg ik wel de bevestiging dat mijn gemeente

    op de goede weg is. En ik een paar nuttige adviezen

    gehoord. En het netwerken was belangrijk. Ik voerde

    goede gesprek met raadsleden uit Oss en Schijndel.

    20