Onderzoek Circulaire Business Modellen - Circulaire+Business+Modellen+def.pdf · Voor het...

download Onderzoek Circulaire Business Modellen - Circulaire+Business+Modellen+def.pdf · Voor het onderzoek…

of 34

  • date post

    13-Aug-2019
  • Category

    Documents

  • view

    212
  • download

    0

Embed Size (px)

Transcript of Onderzoek Circulaire Business Modellen - Circulaire+Business+Modellen+def.pdf · Voor het...

  • Onderzoek Circulaire Business Modellen Handelingsperspectieven voor bedrijven

  • Onderzoek Circulaire Business Modellen

    Pagina 2 van 31

    Colofon

    Titel onderzoek Onderzoek Circulaire Business Modellen - Handelingsperspectieven voor bedrijven

    Scope Zeldzame aardmetalen en Platinagroepmetalen in

    elektronische componenten binnen de metaalsector Projectleider/auteur mw. drs. M.C.E. (Minette) Kits Nieuwenkamp

    Ministerie van Economische Zaken Directoraat-Generaal Bedrijfsleven & Innovatie

    m.c.e.kitsnieuwenkamp@minez.nl Onderzoekspartners Circulaire Metaalketen (CMk)

    trekkers CMk: Metaalunie en FME www.circulairemetaalketen.nl Uitvoerder en mede-auteur van dit onderzoek: mw. J. (Jeannette) Levels-Vermeer, Stichting Adviescentrum Metaal levels@metaaladvies.nl

    Bijlagen 3 Datum 30 maart 2017

    mailto:m.c.e.kitsnieuwenkamp@minez.nl http://www.circulairemetaalketen.nl/ mailto:levels@metaaladvies.nl

  • Onderzoek Circulaire Business Modellen

    Pagina 3 van 31

    Inhoud

    Colofon—2

    1 Inleiding-4 1.1 Aanleiding-4 1.2 Aanpak van dit onderzoek-5

    1.2.1. Doel en doelgroepen-5 1.2.2 Toelichting op de keuze voor ZAM en PGM 1.2.3 Aanpak, onderzoeksvragen en afbakening-6

    1.3 Betrokken bedrijven-7

    1.3.1 De bedrijven-7 1.3.2 Clustering van de bedrijven-8

    1.4 Interviewmodel-9

    2 Circulaire Business—11 2.1 Rol van circulariteit in huidige bedrijfsvoering-11

    2.1.1 De individuele bedrijven-11 2.1.2 Inzoomen op railinfra-14 2.1.3 Inzoomen op (wind-)energie-14 2.1.4 Inzoomen op elektronische componenten-15

    2.2 Circulaire handelingsperspectieven voor bedrijven-16 2.2.1 Aan de slag - inspiratie bij individuele bedrijven-16

    2.2.2 Aan de slag - als ketenpartners-20

    3 Vervolg—21 3.1 Inspiratie voor ondernemers-21 3.2 Ideeën van individuele bedrijven voor o.a. overheid en CMk-21 3.3 Visie en aanbevelingen van de auteurs-23

    Bijlage 1 Gesprekspartners-25

    Bijlage 2 Impressie business modellen-26

    Bijlage 3 Methodiek voor vervolgonderzoek-31

  • Onderzoek Circulaire Business Modellen

    Pagina 4 van 31

    1 Inleiding

    1.1 Aanleiding De opkomende circulaire economie biedt diverse kansen. Allereerst levert het nieuwe business. Daarnaast worden met een circulair business model grondstoffenstromen voor een bedrijf controleerbaar en risico’s rondom leveringszekerheid beheersbaar. Een circulaire business drukt (veel) minder op het milieu en draagt bij aan diverse andere grote uitdagingen van deze tijd, zoals klimaatverandering. Het Rijksbrede Programma Circulaire Economie: ‘Nederland Circulair in 2050’ schetst hoe we onze economie kunnen ombuigen naar een duurzaam gedreven, volledig circulaire economie in 2050. Om dit doel te bereiken moeten we op vele niveaus van onze samenleving actie ondernemen en duidelijke mijlpalen stellen. Om de circulaire economie ruim baan te geven, stelt de Rijksoverheid in het Rijksbrede Programma verschillende maatregelen voor. Deze zijn gericht op stimulerende wet- en regelgeving, slimme marktprikkels, financiering, kennis en innovatie en internationale samenwerking. In de transitie kunnen en willen veel partijen een rol spelen: bedrijven, overheden, kennisinstellingen, maatschappelijke organisaties e.a.. Het zijn de organisaties en de mensen die het moeten doen. Begin 2017 is door meer dan 270 organisaties het Grondstoffenakkoord getekend als markeerpunt om samen aan de slag te gaan. Een volgende stap is het met elkaar opstellen van vijf zogenoemde Transitieagenda’s. Hierin hebben de volgende vijf ketens en sectoren de hoogste prioriteit: biomassa en voedsel, kunststoffen, de maakindustrie, de bouw en consumptiegoederen. Vooruitlopend hierop is begonnen met een actie waarover partijen het al eens waren in het Rijksbrede Programma: een onderzoek naar circulaire handelingsperspectieven bij bedrijven in een specifieke hoek van de Nederlandse industrie, namelijk daar waar zeldzame aardmetalen en platinagroepmetalen omgaan. Dit rapport presenteert daar de resultaten van. De keuze voor een focus op de genoemde metalen is gebaseerd op de TNO-studie: ‘circulaire potentie van producten en de impact op leveringszekerheid’. Meer informatie over het Rijksbrede Programma Circulaire Economie en het Grondstoffenakkoord is te vinden op de website circulaireeconomienederland.nl. Het TNO-onderzoek is te downloaden van de website circulairemetaalketen.nl.

  • Onderzoek Circulaire Business Modellen

    Pagina 5 van 31

    1.2 Aanpak van dit onderzoek

    1.2.1 Doel en doelgroepen Het doel voor dit onderzoek staat beschreven in het Rijksbrede Programma Circulaire Economie, hoofdstuk Maakindustrie. De verkorte weergave luidt: Het stimuleren van de ontwikkeling en toepassing van business modellen die gericht zijn op langer en intensiever gebruik van producten/productonderdelen met zeldzame aardmetalen (ZAM)1 en/of platinagroepmetalen (PGM)2 als grondstof. Het doel betekent voor drie doelgroepen het volgende:

    - individuele bedrijven -> dit onderzoek biedt bedrijven in Nederland concrete ideeën (handelingsperspectieven) waarmee ze zelf verder kunnen met het ontwikkelen van circulaire business;

    - branche-organisaties -> dit onderzoek biedt branche-organisaties een beeld van de huidige praktijk en geeft inzicht op welke concrete punten zij bedrijven kunnen ondersteunen in hun ontwikkeling richting meer circulaire business;

    - overheden -> dit onderzoek biedt voor de (rijks)overheid concrete ideeën om mee te laten wegen in het beleid (diverse dossiers bij o.a. de ministeries EZ en IenM).

    Het onderzoek geeft daarnaast ook diverse inzichten aan overige partijen zoals onderwijs- en kennisinstellingen.

    1.2.2 Toelichting op de keuze voor ZAM en PGM TNO heeft de afgelopen jaren in opdracht van het Ministerie van Economische Zaken onderzoek gedaan naar materialengebruik in de Nederlandse economie. In de recente studie ‘De circulaire potentie van producten en de impact op leveringszekerheid’ (TNO, 2016) is de impact onderzocht van circulaire handelingsperspectieven per grondstof. Naast impact op grondstofbehoefte werd gekeken naar ‘vermeden CO2- emissie’. TNO concludeert dat de grondstofbehoefte relatief aanzienlijk kan reduceren én de CO2-emissie zal afnemen, met name in het geval van de grondstoffen ‘zeldzame aardmetalen’ en de platinagroepmetalen, als deze grondstoffen omgaan in circulaire business modellen. Het gaat dan om business modellen die gekenmerkt worden door verlenging van levensduur en intensivering van gebruik van producten. Van additionele recycling op grondstoffenniveau is maar zeer beperkt een bijdrage te verwachten aan reductie van grondstofgebruik en CO2 emissie.

    1 Met de term ‘zeldzame aardmetalen’ (Eng.: rare earth elements) worden 15 lanthaniden +

    scandium en yttrium bedoeld. De meeste van deze metalen zijn overigens alles behalve zeldzaam, maar komen in verhouding in weinig geconcentreerde vorm voor, waardoor het aantal economisch interessante afzettingen gering is.

    2 Platinagroepmetalen: Ruthenium (Ru), Rodium (Rh), Palladium (Pd), Osmium (Os), Iridium (Ir), Platina (Pt).

  • Onderzoek Circulaire Business Modellen

    Pagina 6 van 31

    1.2.3 Aanpak, onderzoeksvragen en afbakening Dit onderzoek is een gezamenlijke actie van het Ministerie van Economische Zaken en de Circulaire Metaalketen3 (CMk). Als adviseur van de CMK was Stichting Adviescentrum Metaal (SAM) uitvoerder van dit onderzoek. Relevante betrokkenen, onder wie projectleiders van de CMk, leden van het Circo-netwerk en B2B- opdrachtgevers kregen de gelegenheid mee te denken over de aanpak en onderzoeksvragen. De gekozen aanpak is:

     een korte deskstudie naar relevante handelingsperspectieven voor bedrijven die circulaire business modellen willen ontwikkelen, als basis voor het voeren van interviews;

     ophalen van ervaring met dergelijke handelingsperspectieven bij een aantal bedrijven in Nederland;

     deze ervaring weer te geven in een digitale kennisdrager voor brede verspreiding ter inspiratie onder bedrijven (volgt in 2017);

     het opstellen van deze achtergrondrapportage voor wie meer wil weten, inclusief een paragraaf met handreikingen voor vervolgstappen.

    De onderzoeksvragen hierbij:

     Welke concrete handelingsperspectieven zijn relevant?  Welke concrete handelingsperspectieven zijn al in de praktijk gebracht?  Wat hebben de bedrijven nodig om (verdere) invulling aan de

    handelingsperspectieven te geven? Afbakening productgroepen:

     De zeldzame aardmetalen en/of platinagroepmetalen waar het om gaat in dit onderzoek zitten met name in de elektronische componenten / besturingsonderdelen van tal van producten. In het eerder genoemde TNO onderzoek is een overzicht met relevante productgroepen opgenomen. Voor dit onderzoek is gekozen voor het benaderen van bedrijven die met hun producten vallen onder productgroepen uit de hoogste ranking op circulaire potentie. De beschikbaarheid van bedrijven speelde mee met de uiteindelijke keuze voor de productgroepen windturbines, railinfra, en enkele aanverwante producten en diensten in elektrotechniek en energie.

     Binnen het onderzoek was ruimte om 10 interviews af te nemen.

    3 Circulaire Metaalketen is een initiatief van de Koninklijke Metaalunie e