OK Operationeel 2014 nummer 2

Click here to load reader

  • date post

    31-Dec-2016
  • Category

    Documents

  • view

    222
  • download

    3

Embed Size (px)

Transcript of OK Operationeel 2014 nummer 2

  • 9E JAARGANG, NR. 2, APRIL 2014

    L eerling en begeleiderL eerling en begeleiderJacko de Kroon en Nanon van Raalte:Jacko de Kroon en Nanon van Raalte:

    Ruimte om te groeienRuimte om te groeien

    Kiezen of delenLastige keuzesop het 28ste LVO-congres

    Veilig werkenIoniserendestraling op deoperatiekamer

    TRM Van pilot tot routine in Westfriesgasthuis

    Ng minder foutenMet een briefi ng houdt iedereenelkaar scherp

    OKO0214.indd 1OKO0214.indd 1 4/26/14 11:41 AM4/26/14 11:41 AM

  • PALAMIXOptimaal mengen van botcement:Eenvoudig veilig ef cint*

    www.heraeus-medical.com Tel.: 020 452 5777 Fax: 020 452 5780

    PALAMIX eenvoudig gebruik voor alle toepassingen

    * eenvoudig in slechts een paar stappen naar een homogeen en gebruiksklaar botcement

    * veilig betrouwbare vacumcontrole door vacumindicator aan het luchtslangetje

    * ef cint een systeem voor alle toepassingen in de gecemen-teerde prothesiologie door een keur aan kokers met verschillende afmetingen en speciale accessoireses

    Leer meer over cement en cementeer

    technieken op ons educatief platform

    www.heraeus-palacademy.com

    48926_AZ_PALAMIX_OK_Operationeel_215x285_NL.indd 1 28.01.14 09:50OKO0214.indd 2OKO0214.indd 2 4/26/14 11:42 AM4/26/14 11:42 AM

  • 48926_AZ_PALAMIX_OK_Operationeel_215x285_NL.indd 1 28.01.14 09:50

    Thema: Herstellen na de ingreep

    Nieuwsgierig naar het eerder bereiken van functionele ontslagcriteria van uw heup- of kniepatinten, waardoor u een kortere opnameduur in combinatie met een hoge patint-tevredenheid realiseert?

    Kom dan op 12 juni naar het 2e Rapid Recovery symposium in Delft. Er is voldoende gelegenheid tot het stellen van vragen, daarnaast worden praktische handvatten en tips gegeven en kunt u kennismaken met collegas van andere locaties die dit, in samenwerking met Biomet, hebben bereikt. Wederom zal Prof. H. Kehlet, de grondlegger van fast-track chirurgie, zijn visie op de betere behandeling van uw patinten toelichten. Het belooft opnieuw een inspirerende dag te worden: mogen we u 12 juni begroeten?!

    2e editie Rapid Recovery SymposiumDonderdag 12 juni 2014, Lijm & Cultuur Delft

    Meer informatie: www.rapidrecovery.nlAanmelden: www.biometacademy.nl/openinschrijving

    Copyright 2014 Biomet, Inc. All rights reserved.

    OKO0214.indd 3OKO0214.indd 3 4/26/14 11:42 AM4/26/14 11:42 AM

  • Blijf in balans

    Ik kan hier de gehele inhoud van deze OK Operationeel

    beschrijven, maar die kunnen jullie ook zelf wel lezen.

    Natuurlijk hebben we weer veel interessante artikelen

    weten te bemachtigen om jullie inhoudelijk te informeren.

    Dat ga ik deze keer dus niet doen.

    Nu eens wat anders. Wat ik eigenlijk eens wil zeggen: wees

    trots op jezelf en jouw beroep. Hoeveel mensen zijn ons niet

    dankbaar dat we dit beroep hebben en dat we veel patinten

    kunnen helpen? Zorg dat je een professional bent,

    onderhoud je vak en zorg goed voor jouw eigen lijf en leden

    en sociaal leven. Zorg dat je in balans bent en blijft. Dat is de

    boodschap voor deze OK Operationeel.

    Veel leesplezier,

    Hennie Mulder

    Bestuurslid Media LVO en

    penningmeester LVO

    [email protected]

    Portret OK-manager

    Het was eind zomer 2013 toen Corn Blom

    zich inscheepte op het grootste particuliere

    ziekenhuisschip ter wereld, de Africa Mercy.

    Leerling & begeleider

    Ruimte voor groei

    Praktijkopleider Nanon van Raalte wil

    zelfredzame professionals kweken.

    1212

    3030

    LVO-informatie

    Charmaine Betzema, voorzitter,

    [email protected]

    Hennie Mulder, penning meester

    en bestuurslid Media

    [email protected]

    [email protected]

    Jeanine Stuart, secretaris en

    bestuurslid Onderwijs a.i.

    [email protected] en

    [email protected]

    Nicole Dreessen, bestuurslid

    Beroepsbelangen

    [email protected]

    Monique de Kort, bestuurslid

    Congres, [email protected]

    Femke Wienen, bestuurslid

    PR&V, [email protected]

    Lid worden van de LVO?

    Surf naar www.lvo.nl.

    Opzegging van lidmaatschap

    dient voor 1 oktober schriftelijk

    te gebeuren het lidmaatschap

    wordt dan per 1 januari van het

    jaar daarop beindigd.

    Internet:

    www.lvo.nl

    Lidmaatschap opzeggen:

    Secretariaat LVO

    Postbus 9058

    1006 AB Amsterdam

    Ledenadministratie

    [email protected]

    www.lvo.nl

    4 OK OPERATIONEEL APRIL 2014

    OKO0214.indd 4OKO0214.indd 4 4/26/14 11:42 AM4/26/14 11:42 AM

  • Verder in dit nummer:

    4 Redactioneel

    6 Nieuws

    10 LVO-nieuws

    28 Column Paul Meijsen

    29 OK Management-katern

    39 Colofon

    OK Operationeel wordt mede mogelijk gemaakt door:

    Invoering team-

    resourcemanagement

    Hoe introduceer je TRM op de OK? Het

    Westfriesgasthuis deelt zijn ervaringen.

    Van checklists

    naar team effort

    Een briefi ng versterkt de teamperformance en

    de time-outprocedure.

    3434 3737

    28ste LVO-congres:

    kiezen of delen?

    De sprekers op het LVO-congres vertelden over

    keuzes in hun vakgebied.

    Veilig werken met

    ioniserende straling

    Risicos en maatregelen bij ioniserende

    straling op de operatiekamer.

    1414 2222

    OK OPERATIONEEL APRIL 2014 5

    OKO0214.indd 5OKO0214.indd 5 4/26/14 11:42 AM4/26/14 11:42 AM

  • Tekst: Esther Dado

    Voor het eerst ter wereld werd

    een totale schedel van een patint

    vervangen. Met behulp van

    3D-technologie werd een op maat

    gemaakte schedel van kunststof

    gemplanteerd bij een 22-jarige

    vrouw. Een wereldprimeur voor

    het UMC Utrecht, waar de 23 uur

    durende operatie werd uitgevoerd

    onder leiding van hersenchirurg dr.

    Bon Verweij samen met kaakchirurg

    dr. Marvick Muradin. Bij de patinte,

    die lijdt aan een aandoening waarbij

    het schedelbot steeds dikker wordt,

    kwamen de hersenen onder druk

    te staan. De vrouw raakte haar

    gezichtsvermogen kwijt en had

    last van cordinatiestoornissen.

    Bij het uitblijven van een

    effectieve behandeling zou de

    patinte overlijden. Dr. Verweij

    had reeds ervaring opgedaan

    met 3D-reconstructies van delen

    van schedels. Nu heeft hij deze

    3D-techniek ingezet voor het

    vervaardigen en implanteren van

    een volledige kunststof schedel.

    De patinte, die begin dit jaar

    werd geopereerd, heeft haar

    gezichtsvermogen volledig terug en

    heeft geen klachten meer. Ze is zelfs

    weer aan het werk.

    Complete kunststof schedel gemplanteerd met 3D-technologie

    HEEFT U NIEUWS?

    Mail naar oko pera tioneel

    @y-publicaties.nl

    OK NIEUWS

    Het actueelste

    OK-nieuws vindt u op

    www.oknieuws.nl

    Ziekenhuiscomplicaties na hartoperatie zijn vaak te voorkomen Complicaties na een hartoperatie bij oudere patinten

    kunnen met een eenvoudig programma worden voor-

    komen. Dit concludeert Roelof Ettema, onderzoeker aan

    Hogeschool Utrecht en het UMC Utrecht, in zijn proef-

    schrift. Door betere operatie- en anesthesietechnieken

    komen steeds meer oudere en ziekere patinten in aan-

    merking voor een openhartoperatie. Ruim een derde

    van de patinten krijgt na een openhartoperatie com-

    plicaties. Om dit tegen te gaan ontwikkelde Ettema het

    PREDOCS-programma, waarmee de patint in de periode

    vr de ziekenhuisopname de fysieke en psychosociale

    omstandigheden kan verbeteren. De kans op complicaties

    na de operatie wordt hierdoor verkleind. In het PREDOCS-

    programma geeft een verpleegkundige gerichte voor-

    lichting aan oudere patinten over de ziekenhuisopname

    en identificeert hij of zij patinten met een verhoogd

    risico op acute verwardheid (delirium), depressie, een

    doorligwond of een infectie na de operatie. Ook infor-

    meert de verpleegkundige waar nodig patinten met een

    verhoogd risico over manieren om voorafgaand aan de

    ziekenhuisopname hun eigen complicatierisico te ver-

    kleinen. Volgens Ettema is het PREDOCS-programma al

    rendabel als het bij zes tot zestien van duizend patinten

    een complicatie na de operatie voorkomt.

    6 OK OPERATIONEEL APRIL 2014

    OKO0214.indd 6OKO0214.indd 6 4/26/14 11:44 AM4/26/14 11:44 AM

  • De invoering van een extra veiligheids-

    check vlak voor een openhartoperatie

    lijkt bij te dragen aan de afname van zie-

    kenhuissterfte en ernstige complicaties

    op de verpleegafdeling. Bovendien stimu-

    leert zon veiligheidscheck de commu-

    nicatie tussen de leden van het operatie-

    team, wat leidt tot meer risicobewustzijn,

    gestructureerder overleg en een cultuur

    waarin men elkaar durft aan te spreken.

    Dit blijkt uit onderzoek van het Isala

    Hartlongcentrum in Zwolle. Het centrum

    heeft de extra veiligheidscheck inmiddels

    ingevoerd bij alle hartoperaties in Zwolle.

    Andere hartcentra in Nederland hebben

    interesse getoond in deze werkwijze.

    Anesthesioloog-intensivist Arno Nierich

    en cardio-thoracaal chirurg George Bran-

    don Bravo Bruinsma ontwikkelden, in

    samenwerking met het Isala Centrum

    Patintveiligheid, een checklist waarmee

    vlak voor de incisie het persoonlijk risico-

    profiel van de patint inzichtelijk wordt

    gemaakt. Met

    behulp van een

    transoesofageaal

    echocardiogram

    (TEE) wordt de

    structuur van de

    aorta in beeld ge-

    bracht, wat extra

    informatie oplevert

    over het risicopro-

    fiel van de patint.

    Verder worden de

    risicos benoemd

    ten aanzien van

    een bloeding door stollingsstoornissen,

    infectie of eventuele schade aan nieren,

    hersenen, longen of het hart zelf. Aan

    de hand van de checklist bespreekt het

    operatieteam of de geplande operatie

    moet worden aangepast aan de medische

    status van de patint. De voornaamste

    reden voor het invoeren van de extra

    veiligheids check was dat de bestaande

    procedures onvoldoende waren toege-

    spitst op een openhartoperatie. De extra

    veiligheidscheck is verder geperfectio-

    neerd op basis van regelmatige feedback,

    observaties en het inventariseren van

    ervaringen. Daarnaast ontwikkelden de

    perfusionisten een eigen controleronde

    voor de hart-longmachine en zijn ook zij

    aanwezig bij de extra veiligheidscheck.

    Extra veiligheidscheck bij openhartoperaties levert bijdrage aan afname complicaties

    3D-fotos zijn een betrouwbare manier

    om veranderingen van het aangezicht

    voor en na een operatie te meten. Een

    operatie aan het gezicht, met name aan

    de neus, kan iemands aangezicht ver-

    anderen. De neus staat immers midden

    in het gezicht, waardoor elke aanpassing

    of reconstructie direct zichtbaar is. Met

    stereofotogrammetrie kunnen chirurgen

    voorspellen hoe het gezicht eruit zal zien

    na een operatie. Dit concludeert Bram

    van Loon in zijn promotieonderzoek

    bij de afdeling Mond-, Kaak- en Aange-

    zichtschirurgie van het Radboudumc.

    Hij vergeleek verschillende operaties die

    invloed hebben op de buitenkant van

    de neus, zoals schisis- en kaakoperaties.

    Voor deze operaties werd nooit eerder

    gebruikgemaakt van 3D-fotografie.

    Stereofotogrammetrie is een manier

    om 3D-gegevens van het gezicht te ver-

    krijgen, in dit proefschrift met name van

    de neus, legt Van Loon uit. Bij deze me-

    thode maken we fotos met zes digitale

    cameras vanuit verschillende hoeken.

    De beelden worden vervolgens over

    elkaar heen gelegd en samengevoegd tot

    n beeld, waardoor een 3D-beeld ont-

    staat. Van Loon maakte 3D-fotos van

    vrijwilligers op verschillende momenten.

    Deze bleken vergelijkbaar en nauwkeu-

    rig genoeg voor klinisch gebruik; vooral

    de gebieden van het voorhoofd en de

    neus waren betrouwbaar te vergelijken.

    Vervolgens onderzocht Van Loon de kli-

    nische mogelijkheden van 3D-fotografie

    bij onder meer schisispatinten voor en

    na een neuscorrectie. De 3D-fotos gaven

    een objectieve weergave van de postope-

    ratieve resultaten.

    3D-fotos geven betrouwbaar beeld van aangezichtsveranderingen

    Fran

    s Pa

    alm

    an F

    otog

    rafi

    e

    OK OPERATIONEEL APRIL 2014 7

    OKO0214.indd 7OKO0214.indd 7 4/26/14 11:44 AM4/26/14 11:44 AM

  • Een eileidersparende operatie bij een

    buitenbaarmoederlijke zwangerschap

    heeft geen voordeel ten opzichte van

    een operatie waarbij de eileider wordt

    verwijderd. De eileidersparende operatie

    vergroot de kans op een toekomstige

    zwangerschap niet. Dit blijkt uit een

    artikel in The Lancet over onderzoek dat

    is uitgevoerd door het AMC. Een buiten-

    baarmoederlijke zwangerschap, waarbij

    de bevruchte eicel blijft steken in de

    eileider, moet in de meeste gevallen

    met een chirurgische ingreep worden

    beindigd. Sinds de jaren twintig van

    de vorige eeuw raakte de eileiderspa-

    rende operatie in zwang, waarbij al-

    leen de vrucht werd weggehaald en de

    eileider dus werd gespaard. Men dacht

    dat dit gunstig was voor

    de vruchtbaarheid van de

    vrouw. Volgens gynaecoloog

    en onderzoeksleider Femke

    Mol van het AMC is deze aanname niet

    getoetst in wetenschappelijk onderzoek.

    Ze verzamelde gegevens van 446 vrou-

    wen ouder dan achttien jaar met een

    buitenbaarmoederlijke zwangerschap.

    De vrouwen werden over twee groepen

    verdeeld: bij een deel bleef de eileider

    na de operatie zitten en bij de andere

    groep werd hij weggehaald. De eileider

    werd alleen weggehaald als de andere in

    goede conditie verkeerde. Daarna heeft

    Mol de vrouwen drie jaar gevolgd om te

    kijken of ze opnieuw zwanger werden.

    In de groep vrouwen bij wie de eileider

    was wegge-

    haald werd

    56 procent van de

    vrouwen zwanger;

    in de andere groep

    61. Statistisch gezien is dit verschil nihil.

    Uit deze resultaten blijkt dat bij vrou-

    wen met een buitenbaarmoederlijke

    zwangerschap en een normale gezonde

    tweede eileider, het sparen van de eilei-

    der geen toegevoegde waarde heeft.

    Sparen eileider bij buitenbaarmoederlijke zwangerschap onnodig

    Tekst: Esther Dado

    Nieuwe robotchirurg vijf keer preciezer dan mensenhand Werktuigbouwkundige Raimondo Cau ontwikkelde een

    nieuwe robot speciaal voor microchirurgie. Met deze

    robot kunnen chirurgen trillingvrij en vijf keer zo precies

    opereren als met de hand. Cau promoveerde aan de Tech-

    nische Universiteit Eindhoven op zijn proefschrift Design

    and Realization of a Master-Slave System for Reconstructive

    Microsurgery. Bij reconstructieve chirurgie wordt weefsel

    ergens in het lichaam weggehaald om op een andere plek

    een reconstructie te doen. Dit gebeurt bijvoorbeeld bij

    een borstreconstructie of bij slachtoffers van ernstige on-

    gelukken. De operaties die nodig zijn om bloedvaten en

    zenuwbanen te hechten aan nieuw weefsel zijn zo precies

    dat slechts een klein deel van de chirurgen zulke operaties

    kan uitvoeren. De wachttijden zijn dan ook lang.

    De robot heeft twee joysticks die de chirurg met zijn handen

    kan bedienen. De bewegingen van de joystick worden ge-

    schaald naar de armen van de robot die gereedschappen

    bevatten voor de operatie: een grote uitslag wordt vertaald

    naar een kleine beweging van de

    robotarmen. Met een voetpedaal

    kan de chirurg bepalen in welke

    mate dit gebeurt. Daarnaast

    filtert de robot trillingen van de

    handen en geven de robotarmen

    een extra sterke reactie als ze

    iets aanraken.

    Met deze robot hebben meer chirurgen de mogelijkheid

    zeer precieze microchirurgische handelingen te verrichten

    en kunnen de wachtlijsten hiervoor worden verkort. Nog

    een voordeel is dat met deze robot nieuwe, nauwkeurigere

    ingrepen mogelijk zijn, zoals lastige reconstructies in de

    hand of het gezicht.

    In samenwerking met het Maastricht Universitair Medisch

    Centrum zal het prototype verder worden ontwikkeld.

    Resultaten van de eerste klinische testen worden binnen

    een jaar verwacht.

    8 OK OPERATIONEEL APRIL 2014

    OKO0214.indd 8OKO0214.indd 8 4/26/14 11:45 AM4/26/14 11:45 AM

  • Promotieonderzoek geeft nieuw inzicht in liesbreuken Liesbreuken worden steeds vaker laparoscopisch behan-

    deld. Dit leidt tot nieuwe dilemmas en vragen. Chirurg in

    opleiding Baukje van den Heuvel van het VUmc behandelt

    ze in haar haar proefschrift over liesbreukchirurgie, waarop

    ze onlangs promoveerde. Door de laparoscopie kan nu ook

    de achterkant van de lies worden bekeken. Van den Heuvel

    beschrijft in haar proefschrift de anatomie van de lies en

    kijkt daarbij in het bijzonder naar lipomen. Deze vetbulten

    in de lies geven dezelfde klachten als een liesbreuk, maar

    zouden anders behandeld moeten worden. Ook kan met

    een laparoscopie direct worden achterhaald of er sprake is

    van een tweede liesbreuk, die (nog) geen klachten geeft en

    daarom onbekend is. De vraag

    wel of niet direct opereren?

    kan beter worden beantwoord

    met wel, blijkt uit het proef-

    schrift van Van den Heuvel.

    Vaak krijgt de patint later

    namelijk alsnog last van de lies-

    breuk. Baukje van den Heuvel baseert haar onderzoek op

    retrospectief, prospectief en literatuuronderzoek en con-

    sensusbijeenkomsten. Verder maakte zij een toegankelijke

    website voor de leek die meer wil weten over liesbreuken:

    www.baukjevandenheuvel.com.

    Voor het eerst in Nederland is bij een

    kind met een ernstige aangeboren ver-

    groeiing van de ruggengraat een magne-

    tisch uitschuifbare correctiestaaf inge-

    bracht. Deze staaf kan met behulp van

    een afstandsbediening langer worden

    gemaakt wanneer het kind groeit. Hier-

    door zijn vervolgoperaties waarbij tel-

    kens een langere staaf wordt ingebracht

    tot voor kort vaak onvermijdelijk in

    de meeste gevallen niet meer nodig. De

    operatie, waarbij tevens een misvormde

    wervel werd verwijderd, werd uitgevoerd

    door prof. Ren Castelein en dr. Moyo

    Kruyt, beiden als orthopedisch chirurg

    verbonden aan het UMC Utrecht. Bij jon-

    ge kinderen met een ernstige vorm van

    scoliose wordt al langer gebruikgemaakt

    van staven voor correctie en ondersteu-

    ning van de ruggengraat. Tijdens de

    groei ondergaan deze kinderen momen-

    teel meerdere malen een operatie met

    een lange herstelperiode waarbij telkens

    de ingebrachte staaf verlengd wordt.

    Met de nieuwe technologie kan de arts

    de correctiestaven tijdens een periodiek

    polikliniekbezoek met behulp van een

    externe, magnetisch gecontroleerde

    afstandsbediening verlengen. Hierdoor

    wordt op een niet-invasieve manier

    verkromming van de ruggengraat te-

    gengegaan zonder dat het kind telkens

    opnieuw moet worden geopereerd.

    Elektronisch strottenhoofd laat patint aan beademing weer praten Met een elektronisch apparaatje om de

    hals is het voor patinten die langdurig

    aan de beademing liggen tch mogelijk

    om te praten. Dit blijkt uit onderzoek

    van arts-onderzoekers Armand Girbes en

    Paul Elbers van het VUmc dat onlangs is

    gepubliceerd in The New England Journal

    of Medicine. Het elektronisch strotten-

    hoofd is een apparaatje dat voorheen

    gebruikt werd bij patinten bij wie het

    strottenhoofd operatief was verwijderd.

    Zij misten daarna ook de stembanden en

    konden dus niet meer praten. De arts-

    onderzoekers hebben het elektronisch

    strottenhoofd nu voor het eerst bij een

    gentubeerde patint gebruikt. Omdat de

    patint lucht krijgt via een plastic buis

    in de luchtpijp, kan hij zijn stembanden

    niet laten trillen. Na plaatsing van het

    apparaatje om de hals was de patint

    direct in staat om te praten.

    Door een druk op een knopje produ-

    ceert de bovenkant van het apparaat

    trillingen, die worden omgezet in

    geluid. Wanneer het elektronisch strot-

    tenhoofd tegen de hals wordt gehou-

    den kan de patint door tong, lippen

    en tanden te bewegen (en als het ware

    dus playbackt) de frequentie van de

    geluidstrillingen aanpassen. Hierdoor

    ontstaat een geluid waarmee de patint

    zich weer verstaanbaar kan maken. De

    onderzoekers vermoeden dat het ver-

    mogen tot spreken bij de patint stress

    wegneemt en mogelijk zelfs delirium

    (acute verwardheid) kan voorkomen.

    Revolutionaire scoliose-operatie

    OK OPERATIONEEL APRIL 2014 9

    OKO0214.indd 9OKO0214.indd 9 4/26/14 11:45 AM4/26/14 11:45 AM

  • Presentatie boekje Werken op de OK

    11e NVEC-congres: Hollandsche Meesters

    Tijdens het het 28ste LVO-congres, afgelopen 14 en 15 maart (zie pagina 14 en verder) overhandigde LVO-bestuurslid Media

    Hennie Mulder het boekje Urologie. Een handreiking voor operatieassistenten aan Cora Ziegenhardt, vakcordinator Urologie in het

    Mxima Medisch Centrum. Het boekje is het zevende in de serie Werken op de OK van de LVO en Uitgeverij Y-Publicaties.

    Congresbezoekers die LVO-lid zijn konden het boekje gratis ophalen bij de LVO-stand.

    Op 25 maart 2014 vond het 11de congres

    plaats van de Nederlandse Vereniging voor

    Endoscopische Chirurgie (NVEC), in de Beurs

    van Berlage. Het thema was Hollandsche

    MeesterS. Na het openingswoord door de

    voorzitter van de NVEC, Frank Willem Jansen,

    volgde een programma met de nieuwste tech-

    nologische ontwikkelingen. Driedimensionale

    beeldvorming kreeg een prominente rol. Bij

    minimaal invasieve operaties waan je jezelf

    hiermee bijna in de patint. Zittend in de zaal

    met een speciaal 3D-brilletje ging een nieuwe

    wereld voor ons open. Toepasbaar voor alle

    specialismen, bleek uit presentaties over de

    laparoscopische hysterectomie, de endoscopische prostatecto-

    mie en de thoracoscopische lobectomie. Maar ook de robotchi-

    rurgie is niet meer weg te denken binnen de chirurgie. Op het

    congres werd de robotische pelviene lymfklierdissectie behan-

    deld. De robot maakt eenvoudiger en nauwkeuriger opereren

    mogelijk. Enerzijds door de 3D-beelden, an-

    derzijds door de instrumenten, die gewricht-

    jes aan de uiteinden hebben en in alle rich-

    tingen manipuleerbaar zijn. Daarbij verbetert

    de ergonomie voor de operateur aanzienlijk.

    Ook Google Glass stond in de spotlights. Deze

    techniek is nog niet geheel uitontwikkeld,

    maar biedt veel perspectief voor de toekomst.

    Mooi zou zijn als dit voor de operatieassistent

    ook inzetbaar wordt, bijvoorbeeld als een

    hulpmiddel bij het tellen van gazen en instru-

    menten. Al met al een zeer geslaagd congres.

    In 2015 vindt het NVEC-congres plaats op 26

    maart in Amsterdam. De organisatie is dan in

    handen van een delegatie uit het Mxima Medisch Centrum

    te Veldhoven, het Laurentius Ziekenhuis te Roermond en het

    Medisch Centrum Leeuwarden.

    Hennie Mulder

    10 OK OPERATIONEEL APRIL 2014

    OKO0214.indd 10OKO0214.indd 10 4/26/14 11:45 AM4/26/14 11:45 AM

  • Kwaliteitsregister voor alle operatieassistenten per 1 januari 2014

    We zijn verheugd u te kunnen meedelen dat er met

    ingang van 1 januari 2014 een kwaliteitsregister is voor

    alle operatieassistenten. Vanaf deze datum biedt de OVO

    (Orthopedische Vereniging van Operatieassistenten)

    haar leden de mogelijkheid zich in te schrijven in

    het kwaliteitsregister dat door de LVO is opgezet.

    Door deze samenwerking wordt het mogelijk dat alle

    operatieassistenten hun digitale portfolio kunnen

    beheren ongeacht van welke vereniging ze lid zijn of naar

    welke scholing ze gaan. Alle aanvragen voor accreditatie

    zullen beoordeeld worden door een accreditatieraad.

    De OVO zal hierin met twee leden zitting nemen. Deze

    samenwerking op het gebied van registratie en accreditatie

    betekent een meerwaarde voor beide verenigingen.

    Goed geschoold personeel is een wezenlijk onderdeel

    van het veiligheidsmanagementsysteem (VMS), waarover

    Nederlandse ziekenhuizen sinds eind 2012 dienen te

    beschikken. Daarnaast speelt scholing een belangrijke rol in

    het Convenant medische apparatuur, op de implementatie

    waarvan de inspectie momenteel toezicht houdt. Het

    VMS vereist dat ziekenhuizen medewerkers faciliteren

    op het gebied van opleidingen en trainingen die nodig

    zijn om hun individuele aandeel in de (zorg)processen op

    professioneel niveau te brengen en te houden. Ook moeten

    ze medewerkers gestructureerd en systematisch scholen en

    bijscholen op het gebied van veiligheid, dit nadrukkelijk

    opnemen in opleidingsplannen en dit systematisch

    bewaken en borgen. Registratie in het Kwaliteitsregister

    Operatieassistenten laat zien in hoeverre een

    operatieassistent voldoet aan de eisen uit het beroepsprofiel

    (2012). In het register kunnen operatieassistenten online

    vastleggen wat zij doen aan deskundigheidsbevordering. Dit

    stimuleert hen om zelf de verantwoordelijkheid te nemen

    voor het bijhouden van hun vak. Alleen bij voldoende

    accreditatiepunten vindt na vijf jaar herregistratie plaats.

    Een organisatie die haar medewerkers de mogelijkheid

    biedt zich in te schrijven in het Kwaliteitsregister laat zien

    een betrokken zorgverlener n een betrokken werkgever te

    zijn. Die organisatie toont aan belang te hechten aan hoge

    kwaliteit van zorg en voortdurende ontwikkeling van haar

    medewerkers.

    De LVO en OVO zien uit naar een vruchtbare samenwerking.

    In Memoriam: Alieda Slijngard Op 6 Maart is na een kortstondig ziekbed ons zeer gewaardeerd LVO-lid

    Alieda Slijngard, werkzaam in het Rode kruis Ziekenhuis te Beverwijk,

    overleden. Alieda was een gepassioneerd operatieassistent in hart en nieren.

    We wensen haar collegas en familie veel sterkte met het verwerken van

    dit verlies.

    Namens het LVO Bestuur,

    Hennie Mulder

    OK OPERATIONEEL APRIL 2014 11

    OKO0214.indd 11OKO0214.indd 11 4/26/14 11:45 AM4/26/14 11:45 AM

  • 12 OK OPERATIONEEL APRIL 2014

    OKO0214.indd 12OKO0214.indd 12 4/26/14 11:45 AM4/26/14 11:45 AM

  • Is er een recept voor studiebegeleiding?

    Nanon: Ieder legt zijn eigen accenten.

    De mijne liggen vooral bij het stimule-

    ren van zelfstandigheid. Bewust leg ik de

    verantwoordelijkheid voor de studie en

    alle stappen die daarbij een rol spelen

    bij de student. Alle twintig operatieassis-

    tenten in opleiding onder mijn coaching

    kunnen uiteraard bij me aankloppen

    voor hulp, maar ik neem hun niet alles

    uit handen. Op die manier kweek je

    geen zelfredzame professionals.

    Jacko: Ik ervaar de voordelen van Na-

    nons aanpak. Zij geeft mij de ruimte om

    te groeien, persoonlijk n in de werk-

    praktijk. Een goede aanzet voor discipli-

    ne en doorzettingsvermogen.

    Vragen twintig studenten niet een te

    grote span of control?

    Nanon: Toen ik drie jaar terug in deze

    functie begon was de groep ng groter.

    Er heeft een natuurlijke krimp plaats-

    gevonden doordat we minder studenten

    kunnen toelaten. Verder heeft het VUmc

    praktijkbegeleiders die, per specialisme,

    de studenten op de werkvloer bege-

    leiden. Zelf heb ik meer een overkoepe-

    lende, cordinerende taak. En keer per

    maand zit ik met de praktijkbegeleiders

    om de tafel om de actuele stand van za-

    ken en ieders vorderingen te bespreken.

    Minder studenten kunnen toelaten, stelt dat

    scherpere eisen aan de screening?

    Nanon: Onvermijdelijk. In de sollicita-

    tiebrieven selecteer ik al op vooroplei-

    ding en motivatie. Daarna volgt een ge-

    zamenlijke selectieronde voor chirurgie

    en anesthesie, waarbij wordt gekeken

    hoe kandidaten in groepsverband func-

    tioneren. De derde stap is een dag mee-

    draaien op de OK. Het is daarbij een be-

    langrijke eis dat ze in het team passen.

    Jacko is aangenomen door een collega

    van mij. Hij doorloopt zijn opleiding

    prima. Daarnaast is hij een belangrijke

    sociale schakel op de OK. Bij instroom

    van nieuwe studenten is hij degene die

    etentjes regelt om hen zich welkom te

    laten voelen. Jacko is ook actief in de

    feestcommissie en organiseerde vorig

    voorjaar een nieuw initiatief: een open

    dag voor vrienden en familie van OK-

    medewerkers.

    Verandert de opleiding tot operatieassistent

    je als mens?

    Jacko: Het VUmc heeft een grote af-

    deling Oncologie. Door confrontatie met

    relatief veel mensen met kanker krijg

    je wel eens de indruk dat zon beetje

    iedereen met die ziekte geconfronteerd

    wordt. Door een gevoelsmatige afstand

    lukt het me, denk ik, hiermee om te

    gaan; als operatieassistent heb je te kort

    persoonlijk contact om een persoonlijke

    band met een patint op te bouwen.

    Voor het sociale aspect van mijn karak-

    ter iets wat ik van huis uit heb mee-

    gekregen heb ik een goede uitlaatklep

    gevonden richting mijn collegas. Het

    organiseren van die open dag in het

    kader van mijn vakwerk sluit daar goed

    bij aan. Bovendien begrijpt onze achter-

    ban nu beter wat hier allemaal gebeurt.

    Dingen die voor ons vanzelfsprekend

    zijn, zoals het aanbrengen van een buis-

    je in iemands keel tijdens de anesthesie

    omdat de ademhaling kan uitvallen,

    bleek voor buitenstaanders vaak een

    eyeopener.

    Krijgt de open dag een vervolg?

    Jacko: Ja, met ruim vierhonderd be-

    zoekers voorzag deze duidelijk in een

    behoefte. Dit wordt een tweejaarlijks

    terugkerende activiteit. Nanon stimu-

    leerde me zelf een onderwerp te kiezen

    voor mijn vakwerk. Fijn, want nu focus

    ik op een thema dat me na aan het hart

    ligt: de open dag. Naast een gedetailleerd

    draaiboek geef ik ook een uitgebreide

    onderbouwing van de gemaakte keuzes.

    Die kan dienen als houvast voor een

    volgende organisator, maar ik hoop voor-

    al dat ik er zelf mee aan de slag kan.

    In september 2014 zwaaien er vijf

    studenten af. Of wij hier kunnen blijven,

    weten we nu nog niet. Voor de zekerheid

    orinteer ik me al buiten het ziekenhuis,

    zelfs over de grens. Aruba is een optie.

    Daar is ons diploma erkend, en spreken

    ze bovendien redelijk Nederlands. Maar

    het VUmc heeft mijn voorkeur.

    Geen dagelijks patintencontact, maar wel het hart verpand aan de zorgsector. Dat verbindt Nanon van

    Raalte (39) en Jacko de Kroon (23), respectievelijk praktijkopleider en laatstejaars leerling-operatieassistent.

    De wens tot loopbaanontwikkeling is een tweede link. Of dat voor Jacko binnen het VUmc mogelijk is, is

    nog even afwachten.

    TEKST: LINDA VAN PELT | FOTOS (INCLUSIEF COVER): JOHANNES ABELING

    LEERLING & BEGELEIDER

    Nanon van Raalte en Jacko de Kroon:

    Ruimte om te groeien

    OK OPERATIONEEL APRIL 2014 13

    OKO0214.indd 13OKO0214.indd 13 4/26/14 11:45 AM4/26/14 11:45 AM

  • Operatieassistent of olympir: voor een topprestatie moet je keuzes maken. Voorzitter van de congrescommissie Monique de Kort

    vertelt dit op het 28ste LVO-congres, 14

    en 15 maart in De Reehorst in Ede. Het

    vertrouwde Veldhoven is verruild voor

    deze centraler gelegen locatie. Dit jaar

    gaat het over kiezen of delen. De Kort

    bespreekt de diepere laag van dit thema:

    welke keuzes worden gemaakt bij de

    vele medische, sociale en ethische vraag-

    stukken die op zorgverleners afkomen?

    En wordt degene om wie het gaat daarin

    nog wel gehoord? De politiek beslist

    hierover, maar moet kunnen terugvallen

    op deskundigheid vanuit de medische

    wereld, vindt De Kort. Die deskundig-

    heid moet ook in onze beroepsgroep

    gewaarborgd zijn. Continu dienen we

    ons bij te scholen, te leren van hoe in

    het verleden over ethische en medische

    vraagstukken werd gedacht en kennis te

    nemen van nieuwe inzichten.

    Niveau-erkenningDe heren Klaus Boonstra en Janwillem

    van den Berg hebben de dankbare taak

    het publiek erkenning van de inservice-

    opleiding tot operatieassistent in het

    vooruitzicht te stellen. Ze zijn respectie-

    velijk directeur en beleidsadviseur van

    het College Zorg Opleidingen (CZO), dat

    toeziet op de inserviceopleidingen Boon-

    stra: Ik hoor overal dat operatieassisten-

    ten een hoog startbekwaamheidsniveau

    hebben. Maar doordat de opleiding niet

    onder het ministerie van Onderwijs Cul-

    tuur en Wetenschap valt, heeft die nog

    geen erkend kwalificatieniveau. In de

    jaren tachtig zijn de meeste zorgoplei-

    dingen naar dit ministerie overgeheveld,

    en daarmee naar het reguliere systeem

    van rocs en hogescholen. De opleiding

    tot operatieassistent is echter samen

    met bijvoorbeeld de opleiding tot an-

    esthesiemedewerker achtergebleven

    bij de zorginstellingen, en daarmee bij

    het ministerie van Volksgezondheid

    Welzijn en Sport.

    Het CZO heeft vorig jaar alle erkennings-

    mogelijkheden onderzocht, vertelt

    Boonstra. Een nieuwe opleiding vestigen

    blijkt een traject van vier tot zeven jaar

    te vergen. Makkelijker en sneller is ni-

    veau-erkenning door het Nationaal Cor-

    dinatiepunt NLQF, een mogelijkheid die

    sinds 2010 bestaat. Boonstra oogst ap-

    plaus met zijn uitspraak dat erkenning

    naar verwachting nog dit jaar een feit

    zal zijn. Eerst moet nog wel een aan-

    tal stappen worden genomen. Van den

    Berg licht ze toe, en illustreert ook het

    kwalificatieraamwerk van het NLQF. Het

    CZO zal de erkenningsaanvraag indienen

    op bachelorniveau (NLQF 6), wat natuur-

    lijk niet garandeert dat het NLQF bij het

    erkennen ook op dit niveau uitkomt.

    Jeu-de-boulenOver de toekomst van lle zorgberoepen

    spreekt dr. Marian Kaljouw, voorzitter

    van de commissie Innovatie Zorgberoe-

    pen en Opleidingen. Als het aan haar

    ligt gaan de huidige zorgopleidingen

    helemaal op de schop. Er zijn 2400 zorg-

    beroepen in Nederland, weet ze, en 1700

    verschillende opleidingen. Elke week

    komt er n bij. Hier lossen we proble-

    men op door opleidingen te maken en

    dan pas te kijken of er vraag naar is. Dit

    wil ze omdraaien, door eerst te kijken

    wat nu precies de zorgbehoefte is. Ook

    wil ze kijken naar functioneren in plaats

    van naar aandoeningen en kwalen, en

    wil ze dat de patint centraal komt te

    staan. Geen van de congresbezoekers

    blijkt te vinden dat dit nu gebeurt.

    Kaljouw is haar inventarisatie van de

    zorgbehoefte begonnen in Friesland. In

    2030 zullen hier 1,8 keer zo veel mensen

    met functionerings- en mobiliteits-

    problemen zijn als nu. Hierop wil Fries-

    land inspringen met preventie van wieg

    tot graf. Er moeten regionale multidis-

    ciplinaire centra komen met een breed

    28ste LVO-congres: kOnderzoek afwachten of meteen opereren? Weefsel weghalen of laten zitten? En welke

    erkenningsoptie voor de inserviceopleiding is de beste? Op het 28ste LVO-congres, afgelopen

    14 en 15 maart, kwamen veel keuzes voorbij. De bezoekers hadden ook volop de keus, met

    parallelsessies, workshops en een volle beursvloer. Een selectie uit de lezingen van de eerste dag.

    TEKST: MARLOES VAN HOORN | FOTOS: IVONNE ZIJP

    14 OK OPERATIONEEL APRIL 2014

    OKO0214.indd 14OKO0214.indd 14 4/26/14 11:45 AM4/26/14 11:45 AM

  • kiezen of delen

    OK OPERATIONEEL APRIL 2014 15

    OKO0214.indd 15OKO0214.indd 15 4/26/14 11:45 AM4/26/14 11:45 AM

  • zorgaanbod geen straatjes meer die

    ook een sociale functie hebben. Dan

    kun je na je werk nog even een potje

    jeu-de-boulen als je dat leuk vindt. Daar

    zullen de operatieassistenten in Fries-

    land dan komen te werken, evenals in

    enkele centra waar hoogcomplexe zorg

    geconcentreerd wordt. Dat wordt heel

    erg technisch.

    Mammasparende chirurgie Inmiddels krijgt al n op de acht vrou-

    wen borstkanker, vertelt oncologisch

    chirurg dr. Charlotte Blanken-Peeters

    (Rijnstate). En n op de twintig zal hier-

    aan overlijden. 80 procent van de tumo-

    ren groeit in knobbels, de rest verspreidt

    zich via melkgangetjes. Het knobbeltype

    is goed borstsparend te behandelen.

    Doordat een borst uit zon twintig seg-

    menten bestaat die een eigen circulatie

    hebben, is een lumpectomie mogelijk

    zonder necrose in de andere segmenten.

    Een borstsparende operatie gaat vaak als

    volgt: incisie over de tumor, tumor met

    wat gezond weefsel eruit, sluiten. Uit-

    eindelijk houd je een holte over die mooi

    is opgevuld met vocht, vertelt Blanken-

    Peeters. Je ziet alleen een litteken. Maar:

    deze mensen worden allemaal bestraald,

    en dan kan de huid aan de borstspier

    gaan vastplakken. Door deze postradia-

    tiedeformatie kan ook de tepel schuin

    gaan staan.

    Oncoplastische chirurgie een nieuwe

    term beoogt dit soort deformaties te

    voorkomen. Blanken-Peeters: Met onco-

    plastische technieken kan een ruimere

    resectie worden verricht, met een goed

    cosmetisch resultaat. Hiervoor werken

    oncologisch chirurgen intensief samen

    met plastisch chirurgen, radiotherapeu-

    ten (die precies moeten weten waar de

    tumor gexcideerd is) en radiologen (die

    goed moeten aangeven welk gedeelte

    eruit moet).

    Een oncoplastische techniek is bij-

    voorbeeld het plaatsen van een vleer-

    muisvormige incisie bij een centraal

    gelokaliseerde tumor (bat wing-techniek).

    Het hele gedeelte waar de tumor heeft

    gezeten wordt eruit gehaald en de tepel

    wordt naar boven verplaatst. Kiezen of

    delen: vaak is het nodig dat na de bestra-

    ling ook de andere borst wordt gelift.

    Na deze lezing overhandigt LVO-

    bestuurslid media Hennie Mulder het

    boekje Urologie. Een handreiking voor ope-

    ratieassistenten aan Cora Ziegenhardt,

    vakcordinator Urologie in het Mxima

    Medisch Centrum. Het boekje is het

    zevende in de serie Werken op de OK

    van de LVO en uitgeverij Y-Publicaties.

    Congresbezoekers die LVO-lid zijn

    kunnen het boekje gratis ophalen bij de

    LVO-stand.

    Hoofd-halstumorenValt er wel wat te kiezen?, vraagt kaak-

    chirurg en hoofd-halsoncoloog dr. Jan de

    Visscher (Medisch Centrum Leeuwarden)

    zich af, daarmee aansluitend bij het

    thema van het congres. Hij vertelt over

    hoofd-halstumoren, die door roken

    met name de combinatie van roken en

    alcohol aan een opmars bezig zijn. Er

    zijn nu ongeveer drieduizend diagnoses

    per jaar.

    OKO0214.indd 16OKO0214.indd 16 4/26/14 11:46 AM4/26/14 11:46 AM

  • Soms is chirurgische behandeling met de

    grootste kans op genezing eigenlijk geen

    optie. Met de hele tong eruit kun je niet

    functioneren, geeft De Visscher als voor-

    beeld. Je kunt niet praten, niet slikken.

    Door aspiratie krijg je een longont-

    steking. Vervolgens is de kans groot dat

    de larynx moet worden verwijderd om

    dat te voorkomen. Dergelijke patinten

    krijgen wel een behandeling met chemo-

    radiatie, maar worden niet geopereerd.

    Ook bij een recidief na een in opzet cu-

    ratieve behandeling valt er dikwijls niets

    te kiezen. Bij hoofd-halstumoren betreft

    het meestal een loco-regionaal recidief.

    Dan hebben we helaas geen genezing

    meer te bieden en moeten we er met zn

    allen zijn voor de palliatie. De Visscher

    toont fotos met de mutilerende effecten

    van hoofd-halstumorrecidieven die niet

    meer kunnen worden behandeld. Ze

    maken duidelijk waarom er ook een

    maatschappelijk werker in het multidis-

    ciplinaire behandelteam zit.

    Wat als je de keus hebt tussen niets doen

    en overlijden binnen acht tien maan-

    den, en een zware behandeling met 30

    procent kans op overleving? Nu zeg je

    misschien: laat maar zitten. Maar wie er-

    voor staat denkt er vaak anders over.

    Het gaat meestal om uitgebreide ope-

    raties van tien tot zestien uur. De

    Visscher benadrukt dat er een toegewijd

    team nodig is, met een belangrijke rol

    voor de operatieassistent. Anders komt

    het gewoon niet goed. U houdt de dokter

    scherp en andersom. Samen sta je sterk.

    Schouderluxaties Een fascinerend onderwerp als hoofd-

    halstumoren weet het publiek als van-

    zelfsprekend te boeien. Orthopedisch

    chirurg dr. Edwin Jansen (Orbis Medisch

    Centrum) heeft een minder spectaculair

    onderwerp, vindt hij zelf: schouderluxa-

    ties. Maar wie halverwege zijn lezing

    zou zijn ingedut, wordt zeker wakker

    bij Jansens vraag hoeveel wenkbrauwen

    Bert en Ernie samen hebben (het ant-

    woord: n, en nee: dit heeft niets met

    schouderluxaties te maken).

    De meest voorkomende schouderluxatie

    is een voorste luxatie, vertelt Jansen. Na

    zon luxatie is de Bankart-laesie (afscheu-

    ring labrum en kapsel voorzijde van het

    glenod) het bekendste letsel, maar ook

    ossale schade aan de humeruskop of het

    glenod komt regelmatig voor.

    Na repositie is kortdurende immobi-

    lisatie tegen de pijn gewenst. Langer

    immobiliseren heeft geen effect op de

    recidiefkans. Operatief ingrijpen, ar-

    throscopisch of open, is daarom vaak

    gendiceerd.

    Mensen jonger dan twintig jaar hebben

    een recidiefkans van maar liefst 64 tot

    68 procent. Is er ook nog sprake van

    benige schade, dan is deze extra hoog

    en kan arthroscopisch labrumherstel

    een recidief meestal niet voorkomen.

    Een open stabilisatie is dan aange-

    wezen, bijvoorbeeld met de Latarjet-

    procedure. Hierbij wordt de processus

    coracoideus verplaatst naar de voorzijde

    van het glenod, waardoor het opper-

    vlak van het glenod wordt vergroot en

    de conjoined tendon (korte kop van de

    biceps en coracobrachialis) als een sta-

    biliserende sling fungeert bij abductie

    en exorotatie.

    De Latarjet-procedure is technisch

    las tiger dan een arthroscopisch her-

    stel; het zicht is beperkt en de kans

    op complicaties is groter. En voor

    operatieassistenten is deze procedure

    wellicht een beetje saai, want alleen

    de operateur kan iets zien. De recidief-

    kans is echter veel lager, waardoor de

    Latarjet-procedure in veel gevallen toch

    de voorkeur heeft.

    OK OPERATIONEEL APRIL 2014 17

    OKO0214.indd 17OKO0214.indd 17 4/26/14 11:47 AM4/26/14 11:47 AM

  • 18 OK OPERATIONEEL APRIL 2014

    OKO0214.indd 18OKO0214.indd 18 4/26/14 11:48 AM4/26/14 11:48 AM

  • Fasciitis necroticansNa de lunch gelukkig maar spreekt

    prof. dr. Roelf Breederveld (Rode Kruis

    Ziekenhuis) in de eerste parallelsessie

    over fasciitis necroticans. Snelle her-

    kenning is van levensbelang bij deze

    vleesetende bacterie met een mortali-

    teit van 25 tot 70 procent. Een enorme

    discrepantie tussen pijn en bevindingen

    vormt een sterke aanwijzing. Toch

    wordt in 35 tot 86 procent van de

    gevallen de verkeerde diagnose gesteld,

    omdat de symptomen aspecifiek zijn

    en de ziekte zeldzaam is; een zieken-

    huis ziet per jaar drie of vier patinten.

    Bovendien worden onderzoekers nogal

    eens op het verkeerde been gezet

    misschien toch een compartimentsyn-

    droom? doordat patinten zich een

    trauma menen te herinneren dat er in

    werkelijkheid niet was. Nader onder-

    zoek is verspilling van kostbare tijd.

    Dit is een van de weinige operaties die

    midden in de nacht moeten gebeuren.

    Ik ben gekant tegen s nachts opereren,

    maar hier moet het echt.

    De behandeling in het acute stadium

    is chirurgisch (incisie, debridement en

    eventueel amputatie) en antibiotisch,

    met vitale ondersteuning op de intensive

    care. Soms is extreme mutilatie noodza-

    kelijk om tot goede drainage te komen.

    Ook kunnen herhaalde necrotectomien

    nodig zijn. Verder is voeding heel be-

    langrijk. Patinten hebben de neiging

    hun spieren af te breken om de wond te

    genezen, illustreert de professor.

    Als de patint voldoende is gestabiliseerd

    kunnen de wekedelendefecten worden

    hersteld. Dit kan gedaan worden met

    negatievedruksystemen (VAC). Verder

    kunnen lappen worden gebruikt, bij-

    voorbeeld lappen die eerder zijn weg-

    gehaald. Dit moet dus niet rcksichts-

    los gebeuren: de vascularisatie van de

    perforerende vaten moet intact blijven.

    Andere opties zijn een mesh graft (met

    de spaghettimachine) of meek wall (huid-

    eilanden van 1 bij 1 millimeter). Vaak

    is intensieve revalidatie en hulp bij re-

    integratie noodzakelijk.

    OmkeerplastiekOrthopeed dr. Sander Dijkstra (LUMC)

    vindt het duidelijk jammer dat vrouwen

    bij een hooggradig botsarcoom rond-

    om de knie tegenwoordig liever voor

    een tumorprothese kiezen dan voor

    een omkeerplastiek. Hij noemt het

    functionele resultaat van de laatste optie

    oppermachtig. Bij een omkeerplastiek

    worden onderbeen en voet losgemaakt,

    180 graden gedraaid en vastgemaakt aan

    het femur, waarvan het kniegewricht is

    verwijderd. De kniefunctie wordt dan

    overgenomen door de enkel. De voet kan

    vervolgens makkelijk in een onderbeen-

    prothese worden geschoven, maar kan

    ook zonder prothese volledig worden

    belast.

    Vrouwen hebben kennelijk toch bezwaar

    tegen een lichaam met zon omgekeerde

    voet, ook al geldt dat met name voor

    de ons omringende landen, waar de

    omkeerplastiek nauwelijks wordt

    uitgevoerd. Toch is deze speciale recon-

    structie biologisch, vergt zij minder reva-

    lidatie, geeft zij geen fantoompijn en is

    zij intensiever belastbaar dan een tumor-

    prothese, aldus de orthopeed. Patinten

    beoefenen allerlei sporten, ook sporten

    waarvan ik zeg: dat moet je niet doen,

    zoals voetbal.

    Omkeerplastieken worden vijf tien

    keer per jaar in Nederland toegepast. In

    aanmerking komen vooral kinderen met

    botsarcomen of ernstige groeistoornis-

    sen van het femur en mensen met een

    gefaalde tumorprothese, mits de zenuw

    intact is en de enkel soepel.

    Bij deze operaties gaat het erom de

    nervus ischiadicus tibialis te behouden.

    Vaten kun je vaak nog wel aan elkaar

    vastmaken, maar zenuwen niet. Lastig

    kan het zijn als het onderbeen veel

    smaller is dan het bovenbeen. Maar,

    weet Dijkstra, daar wordt altijd wel een

    chirurgische oplossing voor gevonden.

    Diabetes en overgewicht: EndobarrierIn Rijnstate werken ze sinds 2007 met

    de Endobarrier, een hulpmiddel om

    overgewicht en diabetes type 2 tegen

    te gaan. Arts en epidemioloog dr. Bark

    Betzel vertelt over deze sleeve, die 60

    centimeter van de dunne darm bedekt.

    De Endobarrier wordt endoscopisch in-

    gebracht door een MDL-arts en chirurg

    en zet zichzelf met een anker vast in de

    bulbus duodeni.

    Het precieze werkingsmechanisme

    van de Endobarrier is tot op heden

    nog onduidelijk, vertelt Betzel, maar

    is afgekeken van de Roux-en-Y gastric

    bypass. Bij die effectieve bariatrische

    ingreep wordt 2,25 meter dunne darm

    gebypassed. Waarschijnlijk spelen

    hormonale veranderingen (zoals ver-

    minderd hongerhormoon) een rol bij

    de werking.

    Deze Endobarrier-methode is, anders

    dan de gastric bypass, reversibel. Na een

    jaar wordt het device endoscopisch weer

    verwijderd. De patint is dan gemiddeld

    37,5 procent van zijn overgewicht kwijt

    en heeft een verbeterde glucoseregulatie.

    De ingreep is geschikt voor patinten

    met diabetes en te weinig overgewicht

    om voor een gastric bypass in aanmer-

    king te komen en voor mensen die geen

    bariatrische chirurgie willen ondergaan.

    Rijnstate is momenteel het enige zieken-

    huis in Nederland dat deze ingreep

    toepast.

    Nieuwe inzichtenKiezen of delen was het thema van

    dit LVO-congres. Door hiernaartoe te

    komen kozen de operatieassistenten

    voor bijleren en het opdoen van nieuwe

    inzichten. En voor de gezelligheid

    tussendoor natuurlijk, waarbij ongetwij-

    feld ook veel ervaringen zijn gedeeld.

    Wie weet aan welke topprestaties dit

    allemaal zal bijdragen. Voorzitter van de

    congrescommissie Monique de Kort kan

    tevreden zijn.

    OK OPERATIONEEL APRIL 2014 19

    OKO0214.indd 19OKO0214.indd 19 4/26/14 11:49 AM4/26/14 11:49 AM

  • !!"#$%

    &'()*$+ %#%,##$

    +% (-#.$)% %$

    / *% #.$ $&% !&

    - $)%

    &$

    #

    0 $. #$1

    -2$ !$ #.$3 $3!2 /

    4

    5

    0$6 27 ! %68-$ 3

    3

    ) $3$8

    7

    ,6 2 9 9 9 * 9'*$:+

    #.);;"=?39/)#3);;"

  • ACHIEVE A NEW PERSPECTIVEThe only HD 3D system with a fully flexible direction of view.

    Laparoscopic systems are now better than the human eye with a large depth of fi eld allowing you to view from 0 up to 100 in any direction. A fusion of advanced 3D technology overcomes the limitations of conventional 3D systems. And now, the true value of three dimensions can be proven in advanced surgery.

    Reduced procedure times Improved accuracy Shorter learning curve

    For more information please visit www.olympus.nl

    3D

    Postbus 18, 2380 AA Zoeterwoude | Telefoon: 071 5450 850 | [email protected] | www.olympus.nl

    3D 215x285mm EN NL indd 1 14 03 14 17:21OKO0214.indd 21OKO0214.indd 21 4/26/14 11:49 AM4/26/14 11:49 AM

  • Veilig werken met istraling op de OK

    Foto

    : Sh

    utt

    erst

    ock

    22 OK OPERATIONEEL APRIL 2014

    OKO0214.indd 22OKO0214.indd 22 4/26/14 11:49 AM4/26/14 11:49 AM

  • Op een OK-complex wordt regel-matig gewerkt met ioniserende straling. Het gaat dan om rnt-genstraling of radioactieve stoffen. In

    beide gevallen betreft het energie die

    zich door de ruimte verplaatst en die

    behoort tot het elektromagnetisch spec-

    trum, net als licht- en radiogolven. De

    straling wordt ioniserend genoemd

    omdat de energie ervan hoog genoeg is

    om een elektron uit de schil van een

    atoom te stoten (= te ioniseren). Dat vrije

    elektron kan vervolgens een interactie

    aangaan met atomen in het lichaam en

    daar schade aanbrengen. Met name scha-

    de aan het DNA veroorzaakt schadelijke

    effecten in het weefsel. Waar zit het risi-

    co voor OK-medewerkers bij toepassing

    van ioniserende straling op de OK, en

    hoe is dit te verkleinen?

    Toepassingen op de OKIoniserende straling op de OK betreft

    zoals gezegd rntgenstraling of radio-

    actieve stoffen. Rntgenstraling wordt

    opgewekt in een machine, het rntgen-

    toestel, zoals de C-boog. Als het toestel

    uitstaat is er geen straling. Alleen als het

    toestel aanstaat en er op de knop wordt

    gedrukt, wordt ioniserende straling

    opgewekt en richting de patint gepro-

    jecteerd. De ioniserende straling wordt

    vervolgens deels in het lichaam van de

    patint geabsorbeerd en deels verstrooid.

    Deels komt de straling er (verzwakt)

    weer uit. Die wordt gedetecteerd met

    een detector en verwerkt tot een beeld.

    Figuur 1 geeft dit schematisch weer. Het

    contrast in het beeld ontstaat doordat de

    verschillende gebieden een verschillende

    mate van verzwakking kennen, bijvoor-

    Bij een operatie met C-boog of gamma probe krijg je ermee

    te maken: ioniserende straling. Wat zijn de risicos daarvan

    voor jou als OK-medewerker? Welke maatregelen moet het

    ziekenhuis hiertegen nemen? En hoe kun je jezelf

    beschermen?

    TEKST: CAROLA VAN PUL, AFDELING KLINISCHE FYSICA & KLINISCHE INFORMATICA, MXIMA CENTRUM

    VELDHOVEN; CCILE JEUKENS, AFDELING RADIOLOGIE EN NUCLEAIRE GENEESKUNDE, MAASTRICHT

    UMC+; ANOUK DE JONG, AFDELING KLINISCHE FYSICA, AMPHIA ZIEKENHUIS BREDA; ARJEN BECHT,

    AFDELING MEDISCHE TECHNOLOGIE, GELRE ZIEKENHUIZEN APELDOORN; ESTHER RAAIJMAKERS,

    AFDELING KLINISCHE FYSICA EN INSTRUMENTATIE, INSTITUUT VERBEETEN; WILLY HUMMEL, AFDELING

    MEDISCHE INFORMATIETECHNOLOGIE, MEDISCH CENTRUM LEEUWARDEN. NAMENS DE NVKF-COM-

    MISSIE STRALINGSHYGINE.

    ioniserende

    OK OPERATIONEEL APRIL 2014 23

    OKO0214.indd 23OKO0214.indd 23 4/26/14 11:49 AM4/26/14 11:49 AM

  • beeld veel verzwakking in de botten en

    weinig in de longen.

    De tweede toepassing betreft het gebruik

    van radioactieve stoffen (radio-isotopen).

    Deze worden, meestal op de afdeling

    Nucleaire Geneeskunde, in de patint

    ingebracht. Radioactieve stoffen zenden

    altijd ioniserende straling uit, maar die

    wordt na verloop van tijd steeds zwakker

    (iedere halfwaardetijd later is de straling

    de helft geworden). De hoeveelheid

    straling wordt bepaald door de activiteit

    van de toegediende radioactieve stof en

    de energie die hij uitzendt. Dit laatste

    verschilt per soort radioactieve stof.

    Op de OK worden radioactieve stof-

    fen vooral toegepast bij de sentinel

    node-procedure. Hierbij verzamelt zich

    radioactieve vloeistof in de schildwacht-

    klier, die vervolgens opgespoord wordt

    met een gamma probe. Een andere

    toepassing is de procedure voor niet

    palpabele tumoren waarbij met de gam-

    ma probe een jodiumzaadje wordt opge-

    spoord dat een tumor markeert.

    Als de patint van de OK is en het uit-

    genomen weefsel is weggebracht naar

    de PA, is de straling in de OK ook weg;

    er blijft geen straling achter. Indien een

    stukje weefsel uitgenomen wordt voor

    nader onderzoek in een pathologisch

    laboratorium kan daar natuurlijk wel

    een radioactieve stof in zitten. Daarom

    wordt dergelijk weefsel vaak in een

    speciale loodpot getransporteerd.

    Risicos van stralingDe energie van ioniserende straling wordt

    in het weefsel geabsorbeerd. Verschil-

    lende soorten straling hebben op verschil-

    lende manieren interactie met het weef-

    sel. De mate waarin weefsels gevoelig zijn

    voor straling varieert ook, onder meer

    doordat het aantal snel-delende cellen

    uiteenloopt. Het risico van verschillende

    toepassingen van straling kan vergeleken

    worden door de in het weefsel geabsor-

    beerde energie om te rekenen naar een

    zogenaamde effectieve dosis. Hierbij

    worden de soort straling en de weefselge-

    voeligheid meegenomen. Deze effectieve

    dosis heeft als eenheid de Sievert (Sv).

    De schadelijk effecten van elektronen die

    vrijkomen bij de interactie tussen ionise-

    rende straling en atomen in het lichaam

    kunnen deterministisch en stochastisch

    zijn. Deterministische effecten zijn direct

    te relateren aan de ioniserende straling.

    Het betreft zichtbare effecten waarvan de

    ernst (bijvoorbeeld het aantal cellen die

    doodgaan) en het tijdstip afhangen van

    de opgelopen dosis. Deze effecten treden

    alleen op bij (zeer) hoge doses. Bijvoor-

    beeld bij stralingstherapie, waarbij ge-

    richt kankercellen doodgemaakt worden.

    Onder een bepaalde dosis de drempel-

    dosis treedt het effect niet op. Een de-

    terministisch effect dat bij doorlichtpro-

    cedures kan voorkomen is beschadiging

    van de huid door langdurige blootstelling

    aan rntgenstraling. Bij de moderne C-

    bogen is de kans op huidbeschadiging

    bij de patint echter erg klein doordat de

    rntgenbundel wordt gefilterd.

    Bij stochastische effecten is de kans van

    optreden afhankelijk van de totaal ont-

    vangen stralingsdosis, terwijl de ernst (bij-

    voorbeeld kanker) onafhankelijk is van de

    stralingsdosis (je krijgt het of je krijgt het

    niet). Met stochastisch wordt bedoeld dat

    er een kans is dus geen zekerheid dat

    iemand kanker krijgt. De wetenschap-

    pelijke literatuur neemt aan dat er geen

    drempeldosis is, dus dat iedere stralings-

    dosis een extra kans op kanker geeft.

    Hoe de relatie tussen dosis en deze kans

    is, weten wetenschappers eigenlijk niet

    precies; de gegevens die gebruikt worden

    om dit soort kansen uit te rekenen ko-

    men vooral van studies bij mensen die de

    kernbommen in Japan hebben overleefd.1

    De dosis die zij hebben opgelopen is uiter-

    aard veel hoger dan de dosis die mensen

    normaal gesproken oplopen.

    Bij een jaarlijkse extra dosis (boven op

    de achtergrondstraling, zie de paragraaf

    hierna) van minder dan 1 mSv is de

    geschatte extra kans op kanker ongeveer

    0,005 procent. Daarmee blijft de totale

    kans op kanker eigenlijk gelijk, want

    die is zonder deze extra dosis ook circa

    30 procent.

    detector

    patintverstrooide straling

    rntgenbron

    beeld

    Figuur 1 Een C-boog schematisch weergegeven. De straling uit de rntgenbuis wordt deels door de patint geabsorbeerd; deels gaat de straling door de patint heen, om vervolgens op de detector te komen. Deze straling wordt verwerkt tot een beeld en weergegeven op een monitor. Een deel van de straling wordt door de patint verstrooid (de oranje pijltjes), het meest weer terug richting de rntgenbuis.

    24 OK OPERATIONEEL APRIL 2014

    OKO0214.indd 24OKO0214.indd 24 4/26/14 11:49 AM4/26/14 11:49 AM

  • Blootstelling aan stralingIedereen in Nederland wordt blootge-

    steld aan ioniserende straling, simpelweg

    doordat deze straling naar ons toe komt

    vanuit de aarde en de ruimte en vanuit

    sommige bouwmaterialen in gebouwen.

    Deze achtergrondstraling is in Nederland

    jaarlijks circa 1,6 mSv.1,2 Aanvullend ont-

    vangen mensen straling door medische

    stralingstoepassingen. Gemiddeld per

    persoon is dit circa 0,8 mSv. De stralings-

    belasting staat geschetst in figuur 2.

    Een OK-medewerker kan naast de achter-

    grondstraling tijdens zijn werk te maken

    krijgen met de patint als stralingsbron.

    Bij gebruik van radioactieve stoffen is de

    patint natuurlijk de stralingsbron, aange-

    zien de stoffen zich in de patint bevin-

    den. Bij de C-boog is het niet de directe

    stralingsbundel uit de rntgenbuis, maar

    de verstrooide rntgenstraling uit de

    patint die zorgt voor de blootstelling van

    OK-medewerkers. De directe bundel uit de

    buis is natuurlijk ook een stralingsbron,

    maar daar sta je als het goed is niet in.

    De meeste strooistraling bij een C-boog is

    aanwezig aan de kant waar de buis zit (zie

    figuur 1). Als je bij laterale doorlichting

    de keuze hebt, zorg dan dus dat je aan de

    kant van de detector gaat staan.

    Voor de meeste medewerkers op de OK,

    die regelmatig op afstand assisteren bij

    procedures met een C-boog of bijvoor-

    beeld een sentinel node-procedure, blijft

    de jaardosis ruim onder de 1 mSv. Alleen

    voor medewerkers die hl veel bij lang-

    durige C-boogprocedures assisteren dicht

    bij de bron van straling (dus de patint)

    kan de dosis hierboven komen. Dit kan

    de anesthesioloog-pijnbestrijder zijn,

    soms ook de assisterende, of bijvoor-

    beeld de vaatchirurg.

    In ieder ziekenhuis wordt voor alle

    werknemers een risicoanalyse gemaakt.

    Aan de hand daarvan wordt bepaald wie

    moet worden aangemerkt als bloot-

    gestelde werknemer.3 Deze categorie

    mensen wordt extra gemonitord door

    een stralingsbadge die de straling meet.

    Zo wordt in de gaten gehouden of de

    stralingsbelasting wel onder de wettelij-

    ke grenzen blijft. Als dat niet zo is, wor-

    den aanvullende maatregelen genomen.

    Per ziekenhuis kunnen die verschillen.

    In een rapport van de Gezondheidsraad

    staat samengevat welke doses de aan

    straling blootgestelde beroepsbevolking

    jaarlijks oploopt tijdens het werk.1 Voor

    alle badgedragers in het ziekenhuis ligt

    die stralingsdosis op gemiddeld 0,18 mSv

    per jaar. Dit is weinig in vergelijking

    met de jaarlijkse dosis van 1,6 mSv door

    achtergrondstraling. Voor patinten die

    een diagnostisch onderzoek ondergaan

    kan de effectieve dosis wel oplopen, tot

    zelfs 10 15 mSv bij CT- of interventie-

    radiologieonderzoeken.

    Wetgeving rond stralingHet gebruik van ioniserende straling is

    bij wet geregeld. In de Kernenergiewet

    en het Besluit Stralingsbescherming4

    staat waaraan ieder ziekenhuis moet

    voldoen. Relevant voor gebruikers in

    ziekenhuizen zijn een paar belangrijke

    elementen die gaan over het toepassen

    van straling op mensen:

    Het toepassen van straling bij patinten

    moet gerechtvaardigd zijn; er moet een

    medische noodzaak zijn en de risicos

    van het onderzoek moeten minder

    zwaar wegen dan de voordelen van het

    onderzoek voor de patint.

    Het stralingsgebruik moet geoptimali-

    seerd zijn; de instellingen moeten zo

    zijn gekozen dat de verhouding tussen

    dosis en diagnostiek optimaal is.

    De jaardosislimieten mogen niet

    worden overschreden. Als dat dreigt te

    gebeuren moeten aanvullende maat-

    regelen genomen worden. De dosis van

    medewerkers die niet als blootgestelde

    werknemer ingedeeld zijn moet

    beneden de 1 mSv per jaar blijven. Voor

    blootgestelde werknemers geldt een

    limiet van 6 of 20 mSv per jaar, afhan-

    kelijk van de indeling van deze werkne-

    mer in categorie B of A. Voor patinten

    zijn er geen limieten. Voor hen moet de

    stralingsdosis gerechtvaardigd worden

    door de medische noodzaak van het

    onderzoek. Wel zijn er landelijke richt-

    lijnen5 waarin per soort onderzoek staat

    welke stralingsniveaus redelijk zijn.

    Voor het toepassen van straling moet

    een vergunning toegekend zijn, zowel

    randon en thoron0,55 mSv (23%)

    ingestie 0,37 mSv(16%)

    externe straling uitbouwmaterialen0,35 mSv (15%)

    overig0,03 mSv

    (1%)

    kosmischestraling

    0,22 mSv(9%)

    terrestrischestraling

    0,04 mSv(2%)

    medische straling0,81 mSv

    (34%)

    Stralingsbelasting in Nederlandvoor het jaar 2008

    totaal: 2,4 mSv

    Figuur 2 De totale effectieve jaardosis per inwoner van Nederland wordt voor 2008 geschat op 2,4 mSv. In deze figuur zie je hoe deze jaardosis is opgebouwd. Bron: RIVM.2

    OK OPERATIONEEL APRIL 2014 25

    OKO0214.indd 25OKO0214.indd 25 4/26/14 11:49 AM4/26/14 11:49 AM

  • voor het gebruik van een rntgentoestel

    als voor radioactieve stoffen. In die ver-

    gunning staat ook of op de OK aanvul-

    lende maatregelen nodig zijn rondom

    het gebruik van radioactieve stoffen.

    Straling mag alleen toegepast worden

    door mensen die daarin geschoold

    zijn en periodieke bij- en nascholing

    volgen. De cordinerend deskundige

    van het ziekenhuis bepaalt wie dat

    zijn en hoe de stralingshyginische

    organisatie geborgd moet zijn.

    Straling en zwangerschapVoor zwangere vrouwen geldt dat de

    equivalente dosis ten gevolge van het

    werk voor het ongeboren kind zo laag is

    als redelijkerwijs mogelijk is en dat het

    onwaarschijnlijk is dat deze dosis vanaf

    het moment van melding van de zwan-

    gerschap aan de leidinggevende tot aan

    het einde van de zwangerschap 1 mSv

    zal overschrijden. In de praktijk worden

    hier per ziekenhuis verschillende af-

    spraken over gemaakt. Vaak zijn extra

    maatregelen niet nodig, zeker niet voor

    medewerkers op de OK, omdat de jaar-

    dosis die zij kunnen ontvangen sowieso

    ruim onder de 1 mSv blijft. Meestal hoe-

    ven zwangeren niet meer te assisteren

    bij langdurige stralingsprocedures tenzij

    ze achter een vaste afscherming kunnen

    plaatsnemen. Meerdere studies laten

    zien dat er geen detecteerbaar risico

    voor de foetus bestaat als vrouwen ge-

    durende hun zwangerschap onder de 1

    mSv blijven.6

    Bij een kinderwens hoeven bij reguliere

    stralingswerkzaamheden geen extra

    maatregelen genomen te worden. Vol-

    gens recente wetenschappelijke inzich-

    ten zijn geslachtscellen minder gevoelig

    voor kanker dan men vroeger dacht en

    is de kans op afwijkingen doordat de

    geslachtscellen blootgesteld zijn aan

    straling klein.7

    De werkgever (het ziekenhuis) kan pas

    rekening houden met de zwangerschap

    als de werknemer dit bekend heeft ge-

    maakt bij de werkgever/leidinggevende.

    Wat je zelf kunt doen De stralingsdosis die je als medewerker

    oploopt hangt af van de soort procedure

    en van de soort straling die daarbij

    gebruikt wordt. Toch kun je invloed

    hebben op de dosis die je ontvangt.

    Met de volgende maatregelen kun je het

    stralingsrisico reduceren:

    1. Bescherm jezelf. Dit kan in het geval

    van rntgenstraling door een loodjas

    te dragen of achter een loodscherm te

    gaan staan. Van belang bij een loodjas

    is dat deze goed past en vooral bij de

    armen goed aansluit. OK-medewerkers

    die assisteren bij procedures met

    langdurige doorlichting wordt sterk

    aangeraden ook een schildklierkraag

    te dragen. In sommige ziekenhuizen

    worden strooistralingsbeschermende

    matjes gebruikt bij langdurige pro-

    cedures.8 Het nut hiervan is sterk

    afhankelijk van de procedure en

    moet per ziekenhuis bepaald worden.

    Een loodjas dragen bij ingrepen met

    radioactieve stoffen is niet nodig. De

    effectieve dosis bij deze ingrepen is

    laag. Bovendien is het beschermings-

    effect van loodjassen hierbij niet zo

    groot omdat de straling afkomstig van

    radioactieve stoffen vaak een hogere

    energie heeft dan rntgenstraling.

    2. Houd afstand. De stralingsdosis neemt

    kwadratisch af met de afstand. Sta je

    op 2 meter afstand in plaats van 1 me-

    ter, dan is je dosis al vier keer zo laag.

    Dit geldt zowel voor rntgenstraling als

    voor straling van radioactieve stoffen.

    3. Houd de tijdsduur dat je blootgesteld

    wordt kort of ga de OK uit. De arts

    en de rntgenlaborant zijn er verant-

    woordelijk voor dat de blootstelling

    van de patint aan rntgenstraling

    zo kort mogelijk is met behoud van

    goede diagnostiek.

    De klinisch fysicus of een (lokaal) stra-

    lingsdeskundige van je ziekenhuis kan je

    advies geven als je hier nog vragen over

    hebt. Deze persoon kan ook periodieke

    bij- en nascholing over stralingsveilig-

    heid verzorgen.

    ConclusieDe mate van gebruik van ioniserende

    straling op de OK is in ieder ziekenhuis

    anders. Daarmee is de stralingsbelasting

    van de OK-medewerkers ook verschillend.

    Wel hebben alle ziekenhuizen maat-

    regelen genomen om OK-medewerkers

    te beschermen die werken in een ruimte

    waar ioniserende straling toepast wordt.

    Door deze maatregelen zullen de meeste

    OK-medewerkers ruim onder 1 mSv per

    jaar blijven. In dit artikel is toegelicht,

    gebaseerd op wetenschappelijke litera-

    tuur, dat voor deze jaardosis de risicos

    op stochastische effecten (zoals kanker)

    heel klein zijn. Als medewerker op de OK

    kun je het risico reduceren door de juiste

    maatregelen te nemen bij stralingstoepas-

    singen. De klinisch fysicus kan je vertellen

    welke maatregelen dat precies zijn. Hij of

    zij kan ook periodieke bij- en nascholing

    over stralingsveiligheid verzorgen, zodat

    de toepassing van ioniserende straling op

    de OK zo veilig mogelijk is en blijft.

    Referenties1. Gezondheidsraad. Risicos van blootstelling

    aan ioniserende straling. Januari 2007.

    2. RIVM-website. www.rivm.nl/Onderwer-

    pen/S/Stralingsbelasting_in_Nederland/

    Aandeel_per_stralingsbron.

    3. Gezondheidsraad. Persoonsdosimetrie bij

    beroepsmatige blootstelling aan ioniseren-

    de straling. Maart 2008.

    4. wetten.overheid.nl/BWBR0012702/Hoofd-

    stuk1/Artikel1/geldigheidsdatum_01-01-2015.

    5. Nederlandse Commissie voor Stralingsdosi-

    metrie. Diagnostische referentieniveaus in

    Nederland. 2012.

    6. ICRP. Pregnancy and Medical Radiation;

    ICRP publication 84. Ann. ICRP 30 (1), 2000.

    7. ICRP. The 2007 Recommendations of the

    International Commission on Radiological

    protection. ICRP publication 103. Ann. ICRP

    37 (2-4), 2007.

    8. Gutteling J, Hoeben R, Kloeze C en Janssen

    M. Disposable strooistralingsbeschermend

    afdekmateriaal Toepassingen en limita-

    ties. www.mtintegraal.nl/?p=80&editie=21&

    articleId=151

    26 OK OPERATIONEEL APRIL 2014

    OKO0214.indd 26OKO0214.indd 26 4/26/14 11:49 AM4/26/14 11:49 AM

  • ERBE Nederland b.v. | Werkendam | Nederland | Telefoon 0183-509755 | www.erbe-nederland.com

    Sealen met ERBE

    Veilig en betrouwbaar Door minimale laterale schade wordt omringend weefsel gespaard Naar keuze herbruikbare en disposable instrumenten AUTO-STOP meldt: seal is klaar

    ERBE VIO 300 D met BiCision en BiClamp

    Meer informatie over het hele productassortiment vindt u op onze homepage.

    Disposable: ERBE BiCision

    met n instrument

    Herbruikbaar: ERBE BiClamp

    14 instrumenten voor laparoscopische en open chirurgie

    SEALING BIJ ERBE HEB IK ALLE KEUS.

    HET ECO

    NOMISCH

    ALTERNAT

    IEF

    OKO0214.indd 27OKO0214.indd 27 4/26/14 11:50 AM4/26/14 11:50 AM

  • 28 OK OPERATIONEEL APRIL 2014

    Moeten we in onze handen wrijven of niet, na het bekendmaken

    van het LVO-NVMBR-standpunt? Dit adviseert operatieassisten-

    ten om niet meer op de knop van de beeldversterker te drukken.

    Echter, vaatchirurgen, orthopeden en traumatologen hebben stra-

    lingsdiplomas waarmee ze zelfstandig doorlichtingsapparatuur

    mogen bedienen, bijvoorbeeld met een voetpedaal. Als ze ons

    vragen om op de knop te drukken, is er geen sprake van bediening

    door ons, vind ik. Ik noem het de verlengde-groteteenconstructie,

    omdat we de functie van de grote teen van de operateur overne-

    men. Meer niet. Er zijn genoeg mazen in de wet om de huidige

    praktijk gewoon voort te zetten.

    Over MBRTers niets dan lof overigens, maar ik kan met even groot

    gemak een stukje schrijven waarin we steriel staan door MBRTers

    bij interventies afkeuren. Net zoals zij hun tenen krommen als wij

    stralen, krommen wij onze tenen misschien wel eens over de steri-

    liteit op de rntgenafdeling.

    Beeldvormende technieken zullen een enorme vlucht gaan nemen

    op de OK, want na minimaal invasief volgt micro-invasief en ten

    slotte non-invasief. Er ligt een flinke uitdaging voor operatieas-

    sistenten om bekwaam te worden in het bedienen van beeldvor-

    mende apparatuur. Roep dus niet meteen ik ben onbekwaam dus

    onbevoegd maar ga het ook leren, net zoals de MBRTers steriel

    staan hebben geleerd! En dan bedoel ik niet een stralingscursusje

    van twee dagdeeltjes, maar een erkende cursus met voldoende

    diepgang voor verantwoorde bediening van de beeldversterker

    op de OK. Laat je inspireren door de anesthesiemedewerkers, die

    scholingen volgen tot Sedatie Praktijk Specialist, een verantwoor-

    delijke functie met een stevig scholingsprogramma.

    Operatieassistenten blijf waakzaam: ons vak is drastisch aan het

    veranderen. Er volgen in de komende jaren nog tientallen taken

    waarvoor we niet zijn opgeleid en waarin we toch bekwaam moe-

    ten worden.

    We zijn niet bekwaam is dus geen excuus. Daarmee laten we

    anderen taken voor onze neus wegkapen en kunnen we ons zelfs

    uit de markt prijzen. We moeten ons gaan bekwamen om ons te

    bekwamen in nieuwe dingen. In de toekomst worden we meer en

    meer hybride-operatieassistenten. Dus niet handenwrijvend toe-

    kijken, maar handen uit de mouwen.

    Paul Meijsen is operatieassistent en docent operatieve

    zorg en technieken.

    et bekwaam s gee excuusgeen excuus

    De Nierstichting zet alles op alles om ervoor te zorgen dat nier-patinten zoals Willem in leven blijven en ook cht kunnen blijven leven. Want dialyseren is geen leven, maar overleven. We doen dan ook alles wat in ons vermogen ligt om het leven van nierpatinten te verbeteren. Leven gaat voor, in alles wat we doen. www.nierstichting.nl

    Levengaat voor.

    OKO0214.indd 28OKO0214.indd 28 4/26/14 11:50 AM4/26/14 11:50 AM

  • OK OPERATIONEEL APRIL 2014 29

    KATERN VOOR LEIDINGGEVENDEN VAN OPERATIEAFDELINGEN

    Hoe teamresourcemanagement routine werdHoe teamresourcemanagement routine werdVan checklists naar teamperformanceVan checklists naar teamperformance

    Corn Blom (hoofd OK op het schip Africa Mercy):Corn Blom (hoofd OK op het schip Africa Mercy):

    De dankbaarheid van de mensen De dankbaarheid van de mensen houdt ons gemotiveerd.houdt ons gemotiveerd.

    OKO0214.indd 29OKO0214.indd 29 4/26/14 11:50 AM4/26/14 11:50 AM

  • 30 OK MANAGEMENT APRIL 201430 OK MANAGEMENT APRIL 2014

    OKO0214.indd 30OKO0214.indd 30 4/26/14 11:51 AM4/26/14 11:51 AM

  • OK MANAGEMENT APRIL 2014 31

    Het was eind zomer 2013 toen Corn Blom (37) zich in-scheepte op het grootste particuliere ziekenhuisschip ter wereld, de Africa Mercy. Niet voor een glanscarri-re met bijbehorende salariring, maar onbezoldigd. Aan boord

    van dit schip zetten chirurgen, artsen en verpleegkundigen

    zich belangeloos in voor het geven van medische zorg in de

    armste ontwikkelingslanden. Als hoofd OK geeft Blom hier

    leiding aan het personeel van de operatiekamers, de sterili-

    satieafdeling, de verkoeverkamer en de afdeling Medische

    Techniek.

    Een lang gekoesterde wens die werkelijkheid werd? Van

    jongs af aan heb ik al een hang naar werken in het buiten-

    land, vertelt Blom. Maar hoe dat er in de praktijk uit zou

    zien bleef lang onduidelijk. Na zijn opleiding tot anesthesie-

    verpleegkundige in het Gorinchemse Beatrixziekenhuis

    studeerde hij van 2006 tot 2008 aan de Militaire Academie

    in Breda. Dit was bedoeld als opstapje tot leidinggeven, wat

    hij na zijn afzwaaien meteen in de praktijk kon brengen;

    van juli 2008 tot september 2010 was Blom hoofd anesthesie/

    recovery in ziekenhuis Bernhoven in Veghel en Oss. Avon-

    turenbloed kruipt waar het niet gaan kan; de volgende twee-

    enhalf jaar was hij in een veelheid aan ziekenhuizen actief

    als interim-manager via HighCare Management (destijds nog

    HighCare Interim&Advies).

    DE KNOOP DOORHAKKENVan Mercy Ships had Corn Blom nog nooit gehoord. Totdat

    een collega hem erover vertelde. Die was zelf actief voor deze

    internationale medische hulporganisatie en moedigde Blom

    aan in het najaar van 2011 een paar weken mee te draaien op

    de Africa Mercy, destijds voor de kust van Sierra Leone.

    In die compleet andere wereld gebeurde er iets met Blom. Het

    roer ging om. Een ziekenhuisdirecteur die ik daar ontmoette

    deed me een aanbod dat ik gevoelsmatig nauwelijks kon

    weigeren, namelijk om me twee jaar te verbinden aan Mercy

    Ships.

    Blom was razendenthousiast toen hij thuiskwam. Zijn

    vrouw vond het een beduidend minder goed plan om het

    complete gezinsleven te verschepen naar Afrika. Begrijpe-

    lijk, vindt Blom. We hadden twee jonge dochtertjes en ons

    derde kind was nog niet eens geboren. Toen nummer drie,

    een jongetje, ook nog eens zeven weken te vroeg ter wereld

    kwam, had het jonge gezin hoofd en handen vol. In 2012

    overleed bovendien Bloms vader. De rigoureuze plannen ver-

    Is het een vorm van schepen achter je verbranden? Corn Blom keerde zijn luxeleven in Nederland de

    rug toe voor een onbezoldigde werktoekomst op ziekenhuisschip Africa Mercy. Hier bivakkeert hoofd OK

    en ex-interim-manager Blom nu met zijn gezin in een ruimte die veel weg heeft van een stacaravan.

    Tekst: Linda van Pelt | Fotos uit privcollectie Corn Blom

    Corn Blom (hoofd OK op het schip Africa Mercy):

    Teambuilding is hier niet nodig

    OKO0214.indd 31OKO0214.indd 31 4/26/14 11:51 AM4/26/14 11:51 AM

  • 32 OK MANAGEMENT APRIL 2014

    huisden wat naar de achtergrond, maar verdwijnen? Nee.

    Blom zette zijn echtgenote niet onder druk. Je zin doordrij-

    ven, dat is niet mijn stijl. Samen hebben we anderhalf jaar

    nodig gehad om de knoop door te hakken. In de formule

    van Mercy Ships medische hulp aan de allerarmsten ge-

    loofden we allebei. Zo zijn we er samen naartoe gegroeid.

    SLAPEN IN DE WOONKAMERVr het vertrek in juni 2013 moesten er veel prak-

    tische zaken worden geregeld: huis leegmaken, school

    opzeggen, verzekering aanpassen, tickets boeken, spullen

    inpakken. En sponsors vinden. Mercy Ships werkt namelijk

    op basis van giften en fundraising.

    Het grote nautische avontuur begon uiteindelijk met een

    reis naar het Amerikaanse Lindale, waar het Internatio-

    nal Operations Center van Mercy Ships is gevestigd. Alle

    nieuwkomers krijgen hier een opleiding van vijf weken.

    Daarna vloog het complete gezin even terug naar Amster-

    dam. Corn Blom: Om onze nanny thuis te brengen en nog

    even de schoonfamilie gedag te zeggen. Een paar uur later

    vlogen we door naar Tenerife, waar het schip jaarlijks in de

    zomermaanden ligt voor groot onderhoud. Vervolgens zijn

    we naar de huidige ligplek van de Africa Mercy gevaren,

    Congo-Brazzaville.

    Het gezin woont nu in een ruimte ter grootte van een

    gemiddelde stacaravan. Blom: Het lijkt een beetje op

    kamperen. We hebben twee slaapkamers: eentje voor onze

    dochters, eentje met een campingbedje voor onze zoon.

    Zelf liggen we op een slaapbank van 1,20 meter breed in de

    woonkamer. Nog ingrijpender is dat frisse lucht alleen bin-

    nenkomt via het centrale ventilatiesysteem. De kinderen

    klagen niet over wat ze hebben moeten inleveren. Zij zijn

    nog zo flexibel. Waar papa en mama zijn, daar is je thuis.

    JOODSE WIJSHEIDBloms nieuwe medische leven beslaat vijf werkdagen per

    week van kwart voor acht tot halfzes. Ook s avonds is hij

    regelmatig actief, want op een schip zijn de grenzen tussen

    werk en priv vaag. Maar ik sta nooit in de file; met een

    halve minuut ben ik thuis, klinkt het optimistisch.

    Honderden gespletenlip- en verhemeltecorrecties, aange-

    zichtsoperaties, tumoren, oogkwalen, fistels, liesbreuken,

    ernstig vergroeide benen: voel je je niet machteloos te

    midden van zo veel leed? Bloms nee klinkt resoluut. In

    Nederland heb ik heel wat jaren op de OK gewerkt, dus

    van daaruit ben ik al wat gewend. Maar de verschillen met

    Afrika zijn inderdaad groot. Dat besef je pas cht als je er

    met je neus bovenop staat. Het is tot me doorgedrongen

    welk klein percentage van de gigantische bedragen die we-

    reldwijd in gezondheidszorg worden genvesteerd in Afrika

    terechtkomt: minder dan 1 procent, terwijl het 24 procent

    van de totale ziektelast draagt. Die cijfers motiveren me

    extra om me voor 100 procent in te zetten. Dat doe je niet

    met in je achterhoofd het gevoel een druppel op een gloei-

    ende plaat te zijn. Ik heb vaak een joodse wijsheid in ge-

    dachten: Als je n persoon helpt, dan help je in wezen de

    hele wereld, in het leven van die persoon. De blijdschap

    en dankbaarheid van de mensen die wij kunnen helpen

    houdt ons gemotiveerd. En allemaal hopen we dat onze

    patinten op hun beurt weer anderen de helpende hand

    zullen bieden. Zo maak je met zn allen toch het verschil.

    TOEKOMST NA VERMINKINGHoe eenvoudig zon verschil tot stand kan komen, illu-

    streert Corn Blom met het voorbeeld van tandheelkun-

    dige hulp, ook aanwezig aan boord. In Nederland worden

    problemen en afwijkingen direct door de tandarts verhol-

    pen. Hier in Afrika blijven mensen er vaak zo lang mee

    rondlopen dat er gigantische gezwellen ontstaan. In veel

    gevallen goedaardig, maar evengoed soms fataal. En zeker

    verminkend. In onze periode in Congo hebben al duizen-

    den mensen tandheelkundige behandelingen gekregen.

    Verminkte kinderen met een operatie een nieuwe toe-

    komst geven, ng zon voorbeeld. En niet te vergeten de

    zorg voor Afrikaanse vrouwen met een afwijking. Vrou-

    wen met een hazenlip krijgen hier zelden een man. In de

    Afrikaanse cultuur is dat nog erger dan in een westers

    georinteerd land. Hier zijn de vrouwen namelijk veel

    afhankelijker van een man. Zonder te trouwen loopt hun

    hele leven vast.

    IMPROVISEREN EN PIONIERENWat in Nederland zo logisch is even snel bevoorraden,

    patinten bellen of e-mailen wanneer ze aan de beurt zijn

    voor hun ingreep loopt in Afrika heel anders. De logis-

    tiek is inderdaad uniek. Materialen en middelen komen in

    containers vanuit Amerika en Nederland hiernaartoe. Ook

    het plannen van patinten is een uitdaging. De zakelijke

    benadering van Nederland probeer ik hier wel te introdu-

    ceren, maar dat heeft tijd nodig. Onze database staat nog

    in de kinderschoenen. Dat betekent veel improviseren en

    pionieren. Om met patinten in contact te komen houden

    we screeningsdagen in het land, belicht Corn Blom de

    systematiek. Op locatie doen onze verpleegkundigen een

    preselectie van patinten. Zo ontstaat een planning, geba-

    seerd op het aantal ingrepen per specialisatie. Vervolgens

    OKO0214.indd 32OKO0214.indd 32 4/26/14 11:51 AM4/26/14 11:51 AM

  • OK MANAGEMENT APRIL 2014 33

    worden de mensen uitgenodigd voor een aanvullende

    screening aan boord. Aan de behandelingen kleven vaak

    meer risicos dan in Nederland, doordat veel patinten een

    ziekte onder de leden hebben: malaria, hiv, bloedarmoede.

    Na de tweede screeningsronde wordt de operatiedatum

    vastgesteld.

    HARD WERKENAls hoofd OK is Corn Blom verantwoordelijk voor het

    actuele werkrooster. Ook blikt hij alweer vooruit met de

    recruitment voor de volgende locatie; na de jaarlijkse onder-

    houdsperiode in juni/juli in Tenerife gaat de Africa Mercy

    naar Guinee. Het formeren van teams voor de vijf OKs aan

    boord is gecompliceerder dan in een ziekenhuis, want we

    hebben hier veel met wisselingen te maken. Sommige spe-

    cialisten, anesthesisten en operatieassistenten verbinden

    zich net als wij voor minimaal twee jaar. Anderen draaien

    een paar weken mee en gaan dan terug naar huis. De turn-

    over van het personeel ligt rond de 250 mensen per missie

    van tien maanden. Met een gestructureerde aanpak ver-

    loopt alles als de welbekende geoliede machine.

    Na de weekendwisseling is er een orintatie op de maan-

    dagmorgen. s Middags volgt de patintenscreening. De

    specialisten bepalen welke mensen ze kunnen behandelen.

    Direct de volgende dag beginnen we met het echte werk:

    opereren. Er is geen tijd te verliezen, we werken hard. Om

    veel patinten te kunnen helpen is er weinig variatie bin-

    nen ieder specialisme. De ingrepen zijn bijna standaard,

    vanuit het oogpunt van snelheid, veiligheid en kwaliteit.

    Naast de genoemde speerpunten het planningssysteem

    verbeteren en het bieden van medische zorg van goede

    kwaliteit is er ook het streven om professionals met een

    goed gevoel naar huis te laten terugkeren. Daar zit ook

    wat eigenbelang bij, erkent Corn Blom. Namelijk de

    hoop dat zij, ervaren, nog eens terugkeren. Gelukkig doet

    zon 50 procent dat ook. Een mooi resultaat, zeker nu er in

    China een tweede hospitaalschip gebouwd wordt. Het is de

    planning om dat over vier jaar operationeel te hebben. Dan

    zijn er dus nog meer OKs te vullen.

    TREDMOLEN VAN LUXEEr zijn niet alleen chirurgen en verpleegkundigen aan

    boord van de Africa Mercy. Ook zijn er koks, boekhouders,

    techneuten, machinisten, leraren (kinderen gaan op het

    schip naar school) en zelfs een kapper. Een kleurrijke

    samenleving van mensen uit zon veertig verschillende

    landen en met allerhande culturele en religieuze achter-

    gronden. Blom: We zijn verbonden door onze intrinsieke

    motivatie om iets voor anderen te betekenen. In Nederland

    kostte het soms moeite om het personeel gemotiveerd te

    houden en werd er veel genvesteerd in teambuilding. Dat

    is hier aan boord niet nodig. We hebben dezelfde passie,

    wat zorgt voor een bijzondere dynamiek.

    In de religieuze grondslag van Mercy Ships kunnen Corn

    Blom en zijn vrouw zich goed vinden. Wij geloven in de

    Bijbel. Maar vooral ook in het doel om iets te betekenen

    voor anderen. De tredmolen van luxe in Nederland ging

    ons opbreken. Gaandeweg groeide het verlangen om ons op

    een andere manier in te zetten.

    Vooral de prijs die zijn vrouw voor dit nieuwe leven h