Niets is wat het lijkt

download Niets is wat het lijkt

of 40

Embed Size (px)

Transcript of Niets is wat het lijkt

Niets is wat het lijkt Cultureel onbehagen en Complotdenken in Nederland

Niets is wat het lijktAchtergronden van affiniteit met complotdenken in Nederland

Peter Achterberg

JFK: wie is verantwoordelijk voor zijn dood?

Bepaalt de media wat we zien?

Bepaalt de media wie we zijn?

9/11: Wie zit er werkelijk achter de aanslagen?

Wat zat er in de vaccinaties tegen de Mexicaanse griep?

Zijn Rutte en Samson onderdeel van de Bilderberg groep?

En Trump?

Complottheorien in het Westen Uitgangspunten

Definitie: geloof dat achter de maatschappelijke coulissen een geheime, kwaadwillende groep tracht om de samenleving te benvloeden en/of het individu te indoctrineren. Agency panic (Melley, 2000)Drie elementen: niets is wat het lijkt, toeval bestaat niet en de truth is out there (Barkun, 2003)

Complottheorien in het Westen

Ontwikkelingen sinds 1960s.

Popularisering: van subcultuur naar hoofdstroom (Knight, 2000; Kellner 2002)Normalisering: van irrationele pathologie (i.e., Popper, 1948) naar hyper-rationaliteit (Melley, 2000)Transformatie: van exotische ander (Joden, communisten) naar moderne instituties (Knight, 2000)

Complottheorien in het Westen Twee vragen: Sociologische achtergronden affiniteit met complot theorien?

Politieke achtergronden affiniteit met complot theorien?

Modernisering en cultureel onbehagen in het WestenEmile Durkheim: erosie gemeenschap en anomieMax Weber: rationalisering moderne instituties en vervreemding GlobaliseringComplottheorien: betekenis geven aan anonieme (mondiale) systemen

TheorieCultureel onbehagen in Nederland

Institutioneel wantrouwen en anomie

Vooral onder laag opgeleiden (i.e., Elchardus etc)

Vooral onder mensen die onthecht zijn van traditie (i.e., Christelijke kerk).

Hypothesen Lager opgeleiden en kerkelijk ongebonden mensen hebben meer affiniteit met complottheorien

Dit kan verklaard worden door anomieEn wantrouwen ten aanzien van instituties

GegevensCROCUS Survey on Worldviews in the Netherlands III: Religion, Politics, and Anti-Institutionalism. Rotterdam/Tilburg: CentERData. (Achterberg, P., Manevska, K., De Koster, W., Aupers, S., Mascini, P., & Van der Waal, J. ;2012)

N=1,302Respons: 76.1%Vergelijking CBS statistieken: Meer mannen, ouderen en hogere inkomensgroepen in sample data gewogen!

Meting Affiniteit met complottheorienNiet direct bevraagd schijn van partijdigheidKans op weinig variatieDus bevraagd over mensen die allerlei dingen vinden van een vijftal complotten9/11 Mexicaanse griepMaanlandingDood prinses DianaMachtige elites

Factoranalyse

Andere metingen:Opleiding gemeten in aantal jaar dat iemand nodig heeft voor hoogst behaalde niveauReligieReligieuze participatie (hoe vaak gaat men naar de kerk 1 (vrijwel nooit) 7 (meer dan eens per week)Religieuze denominatie (RK, Protestants, Evangelisch, Atheist anders zijn als missing gecodeerd)Anomie (schaal 4 items Alpha 0,77, eerder gebruikt Achterberg & Houtman, 2009)Institutioneel wantrouwen (schaal 6 items Alpha 0,80, eerder gebruikt Achterberg & Mascini 2013)Controlevars: Inkomen, Geslacht, Leeftijd

Is affiniteit met complottheorien eigenlijk wel zo anders dan anomie en institutioneel wantrouwen?

ResultatenEducationReligious participationAffinity with conspiracy theories-0.24***(N=1,150)-0.12***(N=1,153)

Affinity with conspiracy theoriesAtheists2.11Roman Catholics2.21Protestants1.82Evangelicals2.15F6.25***N1,125

Resultaten

KortomMinder affiniteit met complot denken onderHoger opgeleidenMensen die vaak naar de kerk gaanProtestantenAnomie en institutioneel wantrouwen verklaren dit weg

Modernisering en cultureel onbehagen

Kortom Echter ook:Jongeren hebben meer affiniteit met complot-denkenValt op geen enkele wijze weg te verklaren door cultureel onbehagen (anomie en institutioneel wantrouwen)Rooms Katholieken hebben veel meer affiniteit met complot-denkenWordt wel verklaard door cultureel onbehagen

Affiniteiten met politieke achtergrondDrie bevindingen:Non-voters steunen vaker complottheorieen (Olliver & Wood, 2014 )Experimenteel bewijs (Jolley and Douglas 2014)

Affiniteiten met politieke achtergrondDrie bevindingenRechtse stemmers!Republikeinen vaker dan Democraten (Olliver & Wood, 2014)

Affiniteiten met politieke achtergrondDrie bevindingen:Rechtse n linkse populisten!Van Prooijen et al. (2014) extremistische ideologie Krouwel & Van Prooijen (2014) PVV & SP

Mogelijke verklaringenUit voorgaande / de literatuur:The need to make sense of a world which is perceived as threatening (Van Prooijen et al. 2015)Institutioneel wantrouwen? (Sunstein and Vermeule, 2008)Anders?

Onbehagen Cultureel onbehagen:Anomie (Srole, 1956) feeling threatened by the complexities of the contemporary social and cultural orderPolitiek:Lagere opkomst onder anomische mensen (McDill, 1962; Erbe, 1964; Hvermann et al., 2014)Stemmen vaker voor Republicans (Templeton, 1966) en populistisch rechts (Arzheimer, 2011; Houtman and Achterberg, 2010). Complot theorien:Culturele rationalisering (Weber, 1963 [1922])Sterke relatie (zie ook: AbalakinaPaap et al., 1999, Van Prooijen et al, 2015)

InstitutiesInstitutioneel wantrouwen:Politiek:Minder opkomst (Karp & Banducci, 2008)off-centre politiek (Mair, 1999, Lau, 1985; Achterberg & Mascini, 2013)Complotten:Institutionele orde wordt bekritiseerd (Knight, 2000, Melley, 2000)Institutionele kennis:Politiek:Minder betrokken, minder stemmen (Galston 2001; Larcinese, 2007)Complotten:Stempel et al. (2007): Those with less knowledge, believe more.

EgalitarismeEgalitarisme:Politiek:Democraten (Houtman et al. 2008), Linkse (SP, PvdA, GL) partijen (Achterberg & Houtman, 2006). Complotten:Gefocused op kwade elites, ook binnen politiek en bedrijfslevenHistorisch bewijs: communisme is verbonden met sterke angst voor complotten (Van Prooijen et al, 2015)

Data en metingSurvey U.S. (2014)GfK panelRepresentatief voor volwassenen in de V.S.2,062 respondenten (response rate 52 %)2,006 respondenten geselecteerd

Steun voor conspiracy theoriesUSNLSome say that the American government is responsible for the 9/11 attacks0.840.74Some say that viruses like Swine flu have been made by the government to control the people0.890.81Some say that the landing on the moon in 1969 did not really happen but was staged0.800.72Some say that princes Dianas death wasnt an accident but was murder0.750.75Some say that a small elite of powerful people is secretly pursuing the establishment of a new world order0.660.74Eigenvalue3.132.84Rsq0.630.57Cronbachs alpha0.840.80N1,5671,006

Andere metingenElectoraat:U.S.: 4 categorien (Republicans, Democrats, Other, Non-voting)NL: 4 categorien (PVV, SP, mainstream, Non-Voting)

Resultaten US

Resultaten U.S.

Resultaten NL

Results NL

KortomRepublikeinen (U.S.), niet stemmers (U.S. & NL), linkse populisten en rechtse populisten (NL) steunen complotten meerAnomie verklaart alle verschillenAnti-institutionalisme ook

Kortom In de VS kennis verklaart waarom non-voters voor complotten zijnWaarom in Nederland niet??In NL: egalitarianism verklaart SP aanhangers voorkeur voor complottenNiet in de VS?Verschillen politieke cultuur?

ResumBehoorlijke populariteit complottheorieenVooral onder lager opgeleiden, jongeren, onkerkelijken en katholiekenVerbinding met politieke stromingen: Extreem links en rechtse kiezersgroepenRol: onbehagen, institutioneel wantrouwen, egalitarisme