Musea in de nieuwe Zeitgeist

download Musea in de nieuwe Zeitgeist

of 77

  • date post

    22-Jul-2016
  • Category

    Documents

  • view

    214
  • download

    0

Embed Size (px)

description

Een onderzoek naar de verschillende toekomstvisies van musea in Nederland en de verschillende visies over de nieuwe Zeitgeist. - afstudeerscriptie Reinwardt Academie. - bekroond met Peter van Mensch prijs 2014

Transcript of Musea in de nieuwe Zeitgeist

  • Musea in de nieuwe Zeitgeist Een onderzoek naar de verschillende toekomstvisies van musea in Nederland en

    de verschillende visies over de nieuwe Zeitgeist.

    Tim Sprenger | 100609053 tim_sprenger@hotmail.com

    3 juni 2014

    bachelorscriptie Cultureel Erfgoed

    Reinwardt Academie

    Scriptiebegeleider Paula Assuncao dos Santos

  • 2

  • 3

    Inhoudsopgave Samenvatting 5

    Summary 7

    Voorwoord 9

    Inleiding 11 Methode van onderzoek 12

    1. Een nieuwe Zeitgeist 15 Transitie 15 Drie invalshoeken 17 Een nieuwe Zeitgeist 20 Conclusie 26

    2. Toekomstvisies musea Nederland 29 Agenda 2026. Toekomstverkenning voor de Nederlandse museumsector (2010). Nederlandse Museumvereniging 31 Trendwatch 2014 (2014). Verenigde Staten: American Alliance of Museums 31 Museums 2020 (2012). Verenigd Koninkrijk: Museums Association 32 Ontgrenzen en verbinden (2013). Raad van Cultuur 32 Het disruptieve museum (2011). Arnoud Odding 33 Bespreking 33 Analyse 35 Conclusie 39

    3. Musea in de nieuw Zeitgeist 41 Visies 41 Themas 42 Kloof 45

    Conclusie 47 Zeitgeist 47 Toekomstvisies musea 47 Conclusie 48

    Reflectie 49

    Literatuurlijst 51

    Bijlagen

    1. Interview Michiel Schwarz 10 januari 2014 55 2. Interview Joost Beunderman 30 januari 2014 61 3. Interview Arnoud Odding 8 april 2014 65 4. Interview Max Meijer & Marieke Krabshuis 15 april 2014 69 5. Interview Rutger Wolfson 16 april 2014 71 6. Interview Steph Scholten, UvA 18 april 2014 73 7. Interview Dick Rijken 21 mei 2014 75

  • 4

  • 5

    Samenvatting Dit onderzoek geeft antwoord op de vraag: wat zijn de verschillen en overeenkomsten in de toekomstvisies voor musea in

    Nederland van de afgelopen vijf jaar en hoe verhouden deze zich tot de huidige toekomstvisies van de nieuwe Zeitgeist

    voor het komende decennium?

    Uit literatuuronderzoek en interviews blijkt dat er sinds het begin van deze eeuw een fundamentele verandering plaatsvindt

    in de maatschappij. Lokale burgerinitiatieven leggen dwarsverbanden aan tussen de verschillende sectoren van de maat-

    schappij. Fysieke en sociale duurzaamheid staan centraal, net als nieuwe waarden zoals lokaal, verbonden, delen en

    proportionaliteit. De oorzaak van het ontstaan van deze beweging lijkt te liggen in het falen van de verschillende

    institutionele systemen. Andere externe (technologische) ontwikkelingen maken het mogelijk dat burgers en ondernemers

    zelf efficint en effectief aan de slag kunnen gaan. De beweging is globaal, maar uit zich lokaal. Er worden verschillende

    namen aan deze beweging gegeven, sustainisme en de civic economy zijn daar slechts twee van.

    In dit onderzoek zijn daarnaast drie kenmerkende toekomstvisies van musea onderzocht: Agenda 2026 van de Nederlandse

    Museumvereniging, Ontgrenzen en verbinden van de Raad van Cultuur en Het disruptieve Museum van Arnoud Odding.

    Uit de analyse van deze stukken en gehouden interviews bleek dat er verschillende brillen zijn waarmee je naar de toekomst

    kan kijken: de toekomst gebaseerd op de werkelijkheid of op de mogelijkheid. Daarnaast kwamen de volgende vijf trends

    voor de toekomst naar voren: de betekenis van het museum, het museum als werkplaats, het centraal stellen van de actua-

    liteit, een zekere urgentie en de collectie (als collectief geheugen).

    De opvallendste conclusie van dit onderzoek is dat de verschillende toekomstvisies niet of nauwelijks spreken over de

    nieuwe Zeitgeist, met uitzondering van Het disruptieve museum. Ook uit de interviews kwam naar voren dat de erfgoed-

    sector onvoldoende op de hoogte is van de veranderingen die gaande zijn in de maatschappij. De themas die centraal

    staan bij de verschillende toekomstvisies bevatten echter wel veel kenmerken die terug te zien zijn in de nieuwe Zeitgeist.

    Dit lijkt een tegenstelling te zijn, maar valt wellicht te verklaren door het feit dat musea wel onderdeel zijn van de nieuwe

    beweging maar zich hier simpelweg nog niet (altijd) bewust van zijn.

    Zouden ze dit wel zijn, dan zouden ze hier wellicht ook veel meer van kunnen profiteren. Dan kunnen ze hier immers actief

    op inspelen, beleid op voeren en experimenten aangaan. Daarnaast zouden ze dan ook meer kunnen worden opgepikt

    door de beschreven stromingen die de nieuwe Zeitgeist kenmerken. Dat is nu niet het geval, terwijl musea wel in bepaalde

    groeiende behoeften zouden kunnen voorzien. Het is dus tijd dat musea zich bewust worden van de ontwikkelingen die

    gaande zijn in de maatschappij, zodat ze een actieve rol kunnen vervullen bij het tot stand brengen van een nieuwe

    toekomst.

  • 6

  • 7

    Summary This thesis answers the question: what are the differences and similarities in the future visions for museums in the

    Netherlands over the past five years and how do they relate to the current visions of the new Zeitgeist for the coming

    decade?

    Literature and interviews shows that a fundamental change is taking place in the society since the beginning of this century.

    Local initiatives of citizens make new connections between the various sectors of society. Physical and social sustainability

    are key, as are new values such as localism, connectedness, sharing and proportionality. The cause of the emergence of this

    movement seems to lie in the failure of the different institutional systems. Other external (technological) developments make

    it possible for citizens and entrepreneurs to efficiently and effectively start projects themselves. The movement is global, but

    is expressed locally. Different names are given to this movement; sustainism and civic economy are only two of them.

    In this thesis three distinctive visions for the future of museums are investigated: Agenda 2026 of the Dutch Museum

    Association, Ontgrenzen en verbinden of the Dutch Council of Culture and Het disruptieve museum from Arnoud Odding.

    The analysis of these documents and conducted interviews revealed several points of view one can use to look at the future:

    the future based on reality or on possibility. In addition, the following five future trends emerged: the significance of the

    museum, the museum as a workplace, the focus on current events, a certain urgency and the collection (as collective

    memory).

    The most striking finding of this study is that the different visions of the future of museums hardly talk about the new

    Zeitgeist, with the exception of Het disruptieve museum. The interviews revealed that the heritage sector is insufficiently

    aware of the changes that are going on in society. However, the themes that are central to the different visions contain a lot

    of features that are reflected in the new Zeitgeist. This seems to be a contradiction, but might be explained by the fact that

    museums have been part of the new movement, but simply have not (always) been aware of that.

    Would they be aware of this, they could probably benefit a lot more, since they can actively respond to this, create policies

    and engage in new experiments. In addition, the movements that characterize the new Zeitgeist could notice them.

    Currently this is not the case. Museums could provide in the growing need of giving meaning to daily life. So now is time for

    museums to become aware of the developments that are happening in society, so they can play an active role in bringing

    about a new future.

  • 8

  • 9

    Voorwoord Ik wil deze plek gebruiken om een aantal mensen te bedanken zonder wie deze scriptie niet tot stand was gekomen.

    Allereerst mijn scriptie begeleider Paula Assuncao dos Santos. Vanaf de start van mijn onderzoek heeft ze vertrouwen gehad

    in mij en het onderwerp van mijn onderzoek. Met veel aandacht en geduld heeft ze mijn proces begeleid en waar dat nodig

    was bijgestuurd (tot het laatste moment nog). Heel erg bedankt daarvoor.

    Daarnaast wil ik op deze plaats de mensen bedanken die ik heb mogen interviewen voor dit onderzoek. Het was ontzettend

    leuk en leerzaam om met hen van gedachten te wisselen over dit onderwerp. Dank jullie wel voor de tijd die jullie hebben

    vrijgemaakt daarvoor.

    Verder wil ik mijn ouders bedanken die mijn studie mogelijk hebben gemaakt. Ze hebben me altijd gestimuleerd tot leren

    en zelf nadenken. Ik hoop dat deze scriptie een mooie afsluiting van deze studietijd is en tegelijkertijd een nieuw begin

    inleidt.

    Tot slot wil ik mijn vriendin bedanken voor de steun en het geduld dat ze mij gegeven heeft het afgelopen jaar. Zonder haar

    had ik deze scriptie niet tot een goed einde kunnen brengen. Dank je wel.

  • 10

  • 11

    Inleiding De toekomst is onzeker. De toekomst verandert continu. De toekomst. Wat kunnen we er eigenlijk over zeggen. Kunnen we

    er iets over zeggen? Dat is een vraag die de mensheid al eeuwen bezighoudt en ook vandaag de dag nog steeds actueel is.

    En zo gek is dat niet. Wie de toekomst immers goed kan voorspellen, kan daar in het heden zijn acties op anticiperen en

    daarmee succesvol in de toekomst zijn. Wie wil dat niet? Dus trekken mensen tarotkaarten en analyseren ze de inhoud van

    hun theekopjes en dromen. Ze lezen dagelijks de horoscopen in de Spits en Metro of bezoeken wellicht een medium.

    Maar dat is niet de enige manier om een uitspraak te kunnen doen over de toekomst. In de loop der jaren zijn er verschil-

    lende wetenschappelijke methoden uitgevonden om de toekomst in kaart te brengen. Een daarvan zijn scenariostudies,

    waarbij een beschrijvin