Mbo taalexperiment

download Mbo taalexperiment

of 80

  • date post

    11-Jan-2017
  • Category

    Documents

  • view

    217
  • download

    0

Embed Size (px)

Transcript of Mbo taalexperiment

  • 3

    Mbo taalexperiment

    Auteurs:

    Expertisecentrum Nederlands: Roos Scharten en Andrea Netten

    Centraal Planbureau: Sander Gerritsen en Sonny Kuijpers

    Juni 2015

  • 4

    Algemene samenvatting

    In 2011 startten ROC Zadkine, het Expertisecentrum Nederlands en het Centraal Planbureau

    in opdracht van ministerie van OCW een meerjarig onderzoek naar de taalontwikkeling van

    eerstejaars mbo-studenten: het taalexperiment mbo. Zorgen omtrent het taalniveau van net

    afgestudeerde mbo-studenten deed de regering in 2009 besluiten tot de invoering van een

    verplicht, centraal ontwikkeld examen taal (en rekenen) voor alle mbo-studenten. Op dat

    moment was er nog weinig bekend over het taalniveau van mbo-studenten en de wijze

    waarop zich dat ontwikkelt onder invloed van het taalonderwijs dat op mbo-instellingen

    verzorgd wordt. Binnen het taalexperiment mbo werd gekozen voor een focus op lezen en

    schrijven, twee van de taaldomeinen waarvoor de examinering vanaf volgend schooljaar

    2014-2015 (gefaseerd) wordt ingevoerd. Bij dit onderzoek naar de effectiviteit van

    specifieke lees- en schrijfinterventies was de vraagstelling tweeledig:

    1. Hoe verloopt de taalvaardigheidsontwikkeling van het Nederlands binnen de

    verschillende sectoren van het mbo?

    2. In welke mate kan de taalvaardigheid Nederlands van de studenten in het mbo verbeterd

    worden door middel van een gerichte interventie gericht op het verbeteren van lees- en

    schrijfvaardigheid?

    Deze onderzoeksvragen zijn getoetst in een meerjarig onderzoek bij ROC Zadkine in

    Rotterdam. Het onderzoek is in drie achtereenvolgende schooljaren uitgevoerd, onder

    telkens een nieuw cohort eerstejaars mbo-studenten van niveau 3 (mbo-3) en niveau 4

    (mbo-4). Het betrof de schooljaren 2011-2012, 2012-2013 en 2013-2014. Voor het

    onderzoek is gebruik gemaakt van lees-, schrijf-, en taalverzorgingstoetsen die onder

    eerstejaars mbo3- en mbo4-studenten zijn afgenomen aan het begin en einde van het

    schooljaar.

    De nadruk in dit achtergronddocument is komen te liggen op het laatste onderzoeksjaar 3

    (2013-2014). Hiervoor is gekozen omdat in dit jaar de implementatie van de taalinterventie

    (voor de beantwoording van vraag 2) gerealiseerd is zoals beoogd. In de eerste twee

    onderzoeksjaren (2011-2012 en 2012-2013) is de kwaliteit van (de uitvoering van) de

    interventie op een aantal punten onder de maat gebleken. In het tweede onderzoeksjaar kon

    er geen evaluatie plaatsvinden omdat de respons op de eindmeting van de taaltoetsen te laag

    was.

    Voor de beantwoording van de eerste onderzoeksvraag is onderzocht met welk taalniveau

    de eerstejaars mbo-studenten starten op ROC Zadkine, en hoe hun taalniveau zich in het

    eerste schooljaar ontwikkelt. Het taalniveau wordt gemeten aan de hand van de zogeheten

    referentieniveaus. Referentieniveaus variren van 1F (fundamenteel niveau eind

    basisonderwijs) tot 4F (fundamenteel niveau eind vwo). Studenten die een niveau 3 mbo-

    opleiding volgen, leggen het eindexamen af op niveau 2F, studenten van niveau 4-

  • 5

    opleidingen doen dit op niveau 3F. Studenten die het vmbo hebben afgerond, worden geacht

    te presteren op niveau 2F.

    Voor de beantwoording van de tweede onderzoeksvraag is gekeken naar de effecten van een

    specifieke taalinterventie op de prestaties op de taaltoetsen. Deze interventie, ontwikkeld

    door het Expertisecentrum Nederlands, voorzag in 30 extra taallessen waarin de nadruk

    werd gelegd op het aanleren en verbeteren van lees- en schrijfstrategien. Deze lessen zijn

    aanvullend aan de reguliere lessen Nederlands gegeven. Het betrof een beoogde

    intensivering van de lessen Nederlands van ongeveer 40 procent.

    Onderzoeksvraag 1. Taalvaardigheidsontwikkeling

    Het taalniveau van de mbo-studenten gaat in n schooljaar nauwelijks vooruit. In het eerste

    en derde onderzoeksjaar was er geen significant verschil waarneembaar tussen de scores op

    de begin- en eindmeting van de lees- en taalverzorgingstoetsen. Bij de schrijftoetsen was er

    ook geen verschil tussen beide metingen waarneembaar in het eerste onderzoeksjaar, maar

    wel in het derde jaar. Dit werd vooral gedreven door mbo4-studenten: 17 procent van hen

    schoof gedurende het schooljaar ten minste n referentieniveau op (bijvoorbeeld van 1F

    naar 2F). Verder waren er geen statistisch significante verschillen in de taalniveaus van de

    mbo-studenten tussen de verschillende sectoren in het mbo die in dit onderzoek zijn

    onderscheiden: techniek, economie, en zorg en welzijn.

    Er zijn ten minste twee verklaringen te geven waarom de studenten in een schooljaar

    nauwelijks vooruitgaan. Ten eerste kan het hebben gelegen in het feit dat slechts de helft van

    de beoogde reguliere lessen Nederlands ook daadwerkelijk is gegeven. Daarmee kan het

    aantal gegeven lessen te laag zijn geweest om het taalniveau van mbo-studenten in een

    schooljaar te verhogen. Ten tweede kan de lage motivatie van de studenten voor de lessen

    Nederlands een rol hebben gespeeld. Dit kwam naar voren bij de analyse van de tweede

    onderzoeksvraag.

    Deze bevindingen kunnen een reden tot zorg zijn. Een deel van de mbo-studenten zit

    namelijk bij de start van het schooljaar nog (lang) niet op het vereiste minimumniveau aan

    het einde van de opleiding, en moet gedurende de opleiding een of meerdere

    referentieniveaus stijgen (bijvoorbeeld van 1F naar 2F) om op dat niveau te komen. Het

    beeld tussen niveau 3 en niveau 4-opleidingen en tussen de domeinen lezen en schrijven is

    verschillend. Bij schrijven gaat het om ten minste 30 procent van de studenten, voor zowel

    mbo-3 als mbo-4. Bij lezen gaat het om 10 procent bij mbo-3 en 43 procent bij mbo-4. De

    uitdaging is dus het grootst voor mbo-4. Het onderzoek laat zien dat de noodzakelijke

    vooruitgang in niveaus niet wordt bereikt met het huidige onderwijs dat op het mbo gegeven

    wordt. De kans bestaat dat het vereiste eindniveau niet wordt gehaald en dat een deel van de

    studenten het examen taal niet haalt.

    Onderzoeksvraag 2. Effecten van taalinterventie

    De taalinterventie heeft geen effect gehad op de lees- en de schrijfprestaties van de

    studenten. Evenmin heeft de interventie effect gehad op het strategiegebruik van de

    studenten, dat een onderdeel was van de taalinterventie. Studenten zijn door de interventie

  • 6

    niet beter gaan plannen, monitoren en evalueren bij schrijven. Ze zijn ook niet beter gaan

    samenvatten, voorspellen, interpreteren, evalueren en reflecteren bij lezen.

    Dit suggereert dat de hier gehanteerde interventie niet aanslaat bij mbo-studenten. Echter,

    ook andere factoren kunnen een rol hebben gespeeld, hoewel niet valt te ontleden in welke

    mate. De lage motivatie onder mbo-studenten voor het vak Nederlands, en het ontbrekend

    belang van de lees- en schrijftoetsen voor de studievoortgang, lijken belangrijke factoren te

    zijn. Daarnaast kan het aantal gegeven interventielessen te laag zijn geweest om effecten te

    sorteren, en heeft mogelijk de bevoegdheid van de docenten een rol gespeeld. Ongeveer een

    derde van de docenten had geen directe eerste-, of tweedegraadsbevoegdheid voor het vak

    Nederlands.

    De gekozen benadering van de interventie, met de nadruk op strategiegebruik, heeft dus niet

    tot de gewenste vooruitgang in lees- en schrijfprestaties van mbo-studenten geleid.

    Ter afsluiting

    Op basis van deze specifieke interventie kunnen we niet in zijn algemeenheid concluderen

    dat een taalimpuls niet werkt of nooit zou werken. De taalinterventie was ontwikkeld

    volgens het principe one size fits all, waarbij verondersteld is dat 30 extra taallessen

    volgens een vastomlijnd kader voor alle type mbo-studenten effectief zou zijn. Echter, de

    populatie in het mbo is zeer divers. Misschien heeft de interventie niet gewerkt, omdat deze

    niet goed aansloot bij het taalniveau van alle studenten. Een aanpak die meer maatwerk

    biedt, zal vermoedelijk meer resultaat geven. Daarbij gaat het om maatwerk, zowel richting

    docenten als richting studenten. Dit kan bijvoorbeeld door het lees- en schrijfonderwijs te

    laten aansluiten bij de beroepssector waarvoor de student wordt opgeleid.

    Vervolgonderzoek zou moeten uitwijzen welke type taalonderwijs het meest effectief is voor

    mbo-studenten.

    Daarnaast is de vormgeving van het experiment wellicht niet optimaal geweest. Een

    ontbrekend belang van de toetsen voor de studievoortgang kan een reden zijn geweest

    waarom de interventie geen effecten heeft gesorteerd op de gemeten onderdelen van

    taalvaardigheid, vooral in een context waarin de studenten weinig motivatie laten zien voor

    het vak Nederlands. De mbo-studenten zijn waarschijnlijk eerder geneigd een toets serieus

    te maken als er voor henzelf een direct belang aan gekoppeld is. In vervolgexperimenten zou

    men hier rekening mee kunnen houden door toetsen high stake te maken, dat wil zeggen

    dat ze meetellen voor de studievoortgang.

    Verder is uit dit onderzoek gebleken dat het in het mbo (en in het onderwijs in het algemeen)

    complex is om meerjarige experimenten uit te voeren. Problemen met de jaarplanning van

    een ROC, bijvoorbeeld bij het inroosteren van de extra lessen ten opzichte van de reguliere

    lessen, en problemen bij de monitoring van het experiment kunnen een goede uitvoering in

    de weg zitten