Magazine nationale veiligheid en crisisbeheersing Augustus 2013

download Magazine nationale veiligheid en crisisbeheersing Augustus 2013

of 48

Embed Size (px)

Transcript of Magazine nationale veiligheid en crisisbeheersing Augustus 2013

  • 1.Magazine nationale veiligheid en crisisbeheersing jaargang 11 | nummer 4 | augustus 2013 Thema: Contraterrorisme - tussen alertheid en weerbaarheid Veilige wereld, veilig Nederland Risico-regulering en agrobiotechnologie Investeren in capaciteit psychosociale hulpverlening

2. Inhoud Het Magazine nationale veiligheid en crisisbeheersing is een tweemaandelijkse uitgave van de Nationaal Cordinator Terrorisme- bestrijding en Veiligheid van het Ministerie van Veiligheid en Justitie. Het blad informeert, signaleert en biedt een platform aan bestuurders en professionals over beleidsontwikkeling, innovatie, uitvoering en evaluatie ten aanzien van nationale veiligheid en crisisbeheersing. De uitgever is het niet noodzakelijkerwijs eens met de inhoud van gepubliceerde bijdragen. De verantwoordelijkheid en aansprakelijkheid voor de inhoud van de artikelen berust bij de auteurs. Magazine nationale veiligheid en crisisbeheersing augustus 20132 Thema: Contraterrorisme - tussen alertheid en weerbaarheid 03 |Wl alert, niet gealarmeerd (introductie Dick Schoof, NCTV) 04 |Terugkerende Syrigangers (Edwin Bakker) 05 |Geweld van eenlingen: niet altijd te voorkomen, risicos wel te verkleinen 08 |Freeze-fight-flightreacties plegers en slachtoffers gewelddadige aanslagen 10 |Media en contraterrorisme (Jan van Dijk) 12 |Out of the box-denken in de CT-Infobox 16 |Lokale aanpak radicalisering en jihadgang 18 |Internationale terrorismebestrijding met Haagse roots 20 |Gijzelingen in de Sahel: booming business voor terroristen? 22 |Verwachtingenmanagement avant la lettre 24 |Defensie tegen terrorisme 48 |Vier vragen aan: Alex P. Schmid, nestor Nederlands wetenschappelijk terrorisme-onderzoek Overige onderwerpen 27 |Comeback van de staat in een hybride, onzekere wereld 30 |Veilige wereld, veilig Nederland 32 |Nieuwe afspraken crisiscordinatie op Europees niveau 34 |Agrobiotechnologie en de politiek van risico-regulering 36 |Investeren in capaciteit voor psychosociale hulpverlening 38 |Cybersecurity crisisanalyse: risicomanagement risicos nog niet onderkend 40 |Evaluatieraamwerk voor crisisoefeningen 42 |Wees Alert Online 2013: samenwerken aan veilige digitale wereld 42 |Wedstrijd SecureYourFuture 43 |Verspreiding natuurbranden dynamisch modelleren 44 |De staat van de netcentrische crisisbeheersing 46 |CBRN Security websitemiddag Omslagfot0: Bomaanslag tijdens marathon Boston 3. Magazine nationale veiligheid en crisisbeheersing augustus 2013 3 Contraterrorisme - tussen alertheid en weerbaarheid Dick Schoof, Nationaal Cordinator Terrorismebestrijding en Veiligheid Wl alert, niet gealarmeerd Waarom alert? Omdat de ontwikkelingen in binnen- en buitenland dat van ons vragen. n omdat de burger dat van ons vraagt. Er zijn op dit moment opstanden in diverse regios van Noord-Afrika en het Midden-Oosten. Daarbij is in enkele landen een moeizaam proces naar democratisering op gang gebracht. In die landen maken niet alleen democratisch gezinde organisaties, maar ook jihadistische netwerken gebruik van de ruimte om te groeien. In sommige landen, zoals Egypte en Syri, trekken deze laatst genoemde organisaties ook jihadisten uit Europa aan. We zien, ook in Nederland, een toename van jihadreizigers n een toenemende radicalisering op internet en sociale media. En bij terugkeer naar Nederland bestaat er een risico dat deze jihadreizigers getraumatiseerd en geradi- caliseerd zijn. Deze ontwikkelingen zijn een belangrijke reden geweest om het Dreigingsbeeld Terrorisme Nederland (DTN) begin dit jaar te verhogen van beperkt naar substantieel. Sinds ruim een jaar is er bij het rijk n organisatie voor terrorisme- bestrijding, cybersecurity, nationale veiligheid en crisisbeheersing: de Nationaal Cordinator TerrorismebestrijdingVeiligheid (NCTV). Doel van de NCTV is om samen met onze partners maatschappelijke ontwrichting te voorkomen en beperken. De vorm van ontwrichting die in deze special van het Magazine Nationale Veiligheid en Crisisbeheersing centraal staat is terrorisme. Be alert, not alarmed. Dt motto van Engelse en Australische crisiscollegas vat de Nederlandse visie op terrorismebestrijding mooi samen: wl alert, niet gealarmeerd. Daarnaast leest u in deze special meer over potentieel gewelddadige eenlingen. Dat kunnen individuen zijn die vanwege een psychiatrische stoornis een risico vormen. Denk daarbij aan Tristan van der V. (schiet- incident Alphen aan den Rijn). Maar dat kunnen ook personen zijn die vanuit religieuze motieven een gevaar vormen voor de openbare orde en veiligheid. Bijvoorbeeld de recente moordaanslag op een militair in Londen. Een lastig, want soms ongrijpbaar en onzichtbaar risico. Onlangs zijn de cijfers van de Risico- en crisisbarometer gepubliceerd. Dit is een halfjaarlijkse meting naar de veiligheids- beleving van de Nederlandse bevolking. Uit de laatste meting blijkt dat 58% van de Nederlanders zich druk maakt over cyber- aanvallen en dat de angst voor terrorisme is gestegen (sinds november 2012) met 11%, naar 49%. Waarom not alarmed? Uit onderzoek blijkt dat Nederlanders begrijpen dat we er als overheid alles aan doen om een aanslag te voorkomen, maar dat we het nooit 100% kunnen uitsluiten. Daarom zijn we ook transparant in ons dreigingsbeeld. De uitreisbewegingen naar Syri en andere bovengenoemde ontwikkelingen maken samenwerking noodzakelijker dan ooit. En deze is intensiever dan ooit: internationaal, op rijksniveau, tussen de diensten zoals AIVD en MIVD. Samenwerking met vitale sectoren zoals luchtvaart. Samenwerking met de wetenschap. Tussen tussen rijk, regio en gemeente. En last but not least samenwerking met professionals van politie, onderwijs, jeugd- en welzijnswerk. Daarbij helpt de NCTV, naast expertise en netwerk, met cordinatie. Het zit ten slotte in onze naam. n van de concrete producten, die is ontstaan uit deze samen- werking, is de Toolbox extremisme, radicalisering en Potentieel Gewelddadige Eenlingen. Hierin vindt u o.a. e-learning modules over hoe mensen radicaliseren en hoe daarmee om te gaan. Daarbij zullen we altijd blijven kijken naar proportionaliteit. Met andere woorden: terrorismebestrijding binnen de randvoorwaarden die de recht- staat ons geeft. Deze special biedt u een heel brede kijk in de keuken van contraterrorisme: mensen uit de praktijk n wetenschappers, van burger tot militair, van lokaal tot inter- nationaal, van strategie tot middelen. Voor zover u het nog niet was, hoop ik dat u na het lezen van deze special alert, not alarmed bent. 4. Contraterrorisme - tussen alertheid en weerbaarheid prof. dr. Edwin Bakker, hoogleraar Terrorisme en Contraterrorisme, Universiteit Leiden Syri-gangers Terugkerende De meerderheid van de teruggekeerden raakte in het verleden echter niet betrokken bij terroristische activiteiten. Hopelijk kunnen we dat later ook over de Syri- gangers zeggen. Dat betekent overigens niet dat ze desondanks geen gevaar kunnen vormen of problemen kunnen veroorzaken. Zo zouden ze een rol kunnen spelen bij de verdere verspreiding van radicaal gedachte- goed en het faciliteren van nieuwe foreign fighters die ook naar Syri willen. Daarnaast valt te denken aan problemen die veroor- zaakt worden door opgelopen traumas in de vorm van huiselijk geweld, agressief gedrag of sucidale neigingen. Benadrukt dient echter te worden dat een deel van de Syri-gangers mogelijk vrij geruisloos in de samenleving zal re-integreren. Een aantal Het is moeilijk een goede inschatting te maken. We weten niet hoeveel er zijn vertrokken en hoeveel terug zullen komen, maar dat een aantal terugkomt, is zeker. De vraag is in welke staat, met welke ervaring, en met welke ideen en intenties? Het zwartste scenario is een persoon die in eigen land een aanslag gaat plegen, zoals het geval was in Frankrijk waar Mohamed Merah meerdere militairen en joodse medeburgers doodde in en rond zijn woonplaats Toulouse. Helaas is Merah niet de enige die bij terugkeer een gevaar vormde. Onder de verantwoordelijken voor de aanslagen die sinds 9/11 in Europa hebben plaatsgevonden was ongeveer 12 procent ooit in het buitenland geweest om te trainen of te vechten. onder hen zal zelfs gelouterd terugkeren en mogelijk extra gemotiveerd zijn om iets van hun leven te maken. Kortom, er is niet n type terugkeerder. Dit vraagt om genuanceerd beleid waarbij het zwartste scenario niet per se het uitgangspunt zou moeten zijn. Sterker nog, als dit wel de basis voor beleid vormt en alle terugkeerders primair gezien worden als potentile terroristen loop je het risico wantrouwen of vijandbeelden te versterken en zo ongewild mee te werken aan een selffulfilling prophecy. Daarnaast zijn er diverse juridische barrires die een louter repressieve benadering in de weg staan zo is een persoon die in Syri aan de strijd heeft deelgenomen voor de wet niet per se een crimineel, laat staan een terrorist. Bovendien is de capaciteit van de overheid beperkt en is het onmogelijk tientallen terugkeerders permanent in de gaten te houden. Een genuanceerd beleid is derhalve om meerdere redenen noodzakelijk. De grootste uitdaging voor een verantwoord en genuanceerd beleid is het maken van de juiste inschatting: wie vormt beslist geen gevaar en wie zouden we liever niet meer vrij in Nederland zien rondlopen? Een snelle inschatting is gewenst; direct na terugkeer of indien mogelijk zelfs daarvoor. Bepaald dient te worden wat iemand in Syri heeft gedaan en meegemaakt, en in welke staat zo iemand terugkeert. Deze uitdaging vraagt veel ogen en oren in de directe omgeving van de terugkerende Syri-gangers en een netwerk van diverse partijen die samen een juist inschatting kunnen maken, hulp kunnen bieden of, indien nodig, snel en hard in kunnen grijpen. Gelet op het feit dat er inmiddels al een aantal personen is teruggekeerd, is het te hopen dat hiervoor snel de benodigde middelen en structuren worden gevonden. Het vertrek van Nederlandse jongeren om deel te nemen aan de strijd in Syri vormde begin dit jaar de aanleiding voor het verhogen van het