Lost - Pimento · 2013. 11. 14. · - 1 - % In Petto vzw presenteert: Het onderzoeksrapport Lost...

of 68/68
Lost Found and Het Onderzoeksrapport
  • date post

    18-Jan-2021
  • Category

    Documents

  • view

    3
  • download

    0

Embed Size (px)

Transcript of Lost - Pimento · 2013. 11. 14. · - 1 - % In Petto vzw presenteert: Het onderzoeksrapport Lost...

  • LostFoundand

    Het Onderzoeksrapport

  • - 1 -

     In Petto vzw presenteert:

    Het onderzoeksrapport

    Lost and Found

    November 2012

    REDACTIE

    Dominique Verschuren – In Petto                  

  • - 2 -

    Colofon    Dit   onderzoeksrapport   is   een   realisatie   van   het   In   Petto-‐team   (Aïda,   Ien,   Ilse,   Lien,   Peter,  Vera,  Didier,  Dominique)    Uitgever:  In  Petto,  Jeugddienst  Informatie  en  Preventie  Diksmuidelaan  50,  2600  Berchem  Tel  03  366  15  20  Fax  03  366  11  58  [email protected]‐jeugddienst.be  www.inpetto-‐jeugddienst.be    Onderzoek:  In  Petto  in  samenwerking  met  Naus    Analyse  en  redactie:  Dominique  Verschuren    Layout:  Klaas  Van  de  Moortel    Input  van  de  onderzoeksgegevens:    Aïda  Liesenborgs,   Ien  Verbaenen,  Gitta  van  Goethem,  Jori  van  Goethem,  Heleen  De  Koster  en  Rani  van  Dessel.    

    Ondersteuning  bij  de  analyse  van  de  onderzoekgegevens:  Hanne  Op  de  Beeck    De  toegevoegde,  spontane  opmerkingen  in  het  rapport  zijn  verzameld  tijdens  brainstorms  met  de  volgende  jongeren  (+leeftijd):  Dimitri  (16,  ASO),  Silke  (16,  ASO),  Femke  (15,  TSO),  Pauline  (16,  ASO),  Sarah  (17,  ASO),  Brecht  (19,  ASO),  Nicolas   (18,  TSO),   Freya   (15,  ASO),  Naomi   (18,  TSO),  Charlotte   (19,  TSO),   Louise  (18,   TSO,   Annelieke   (20,   TSO),   Shaumi   (18,   TSO),   Lio   (19,   TSO),   Sarah   (20,   TSO),   Yoie   (19,  TSO),  Annelies   (18,  TSO),  Nathalie   (19,  TSO),   Ilona   (23,  TSO),  Charlie   (20,  TSO),  Amber   (19,  TSO),  Javiera  (20,  TSO),  David  (15,  BSO),  Nikki  (15,  BSO),  Elio  (15,  BSO),  Femke  (16,  BSO),  Jana  (15,  BSO),  Louise   (14,  BSO),  Xavanna  (15,  BSO),  Michiel   (15,  BSO),  Silke   (14,  BSO),  Kim  (16,  BSO),  Lee  (16,  BSO),  Wolf  (15,  BSO),  Aline  (18,  TSO),  Priem  (18,  TSO),  Justine  (17,  TSO),  Bram  (18,  TSO),  Lisa  (16,  TSO),  Gitta  (16,  TSO),  Jeffrey  (16,  TSO),  Carolien  (16,  TSO),  Christophe  (17,  TSO),  Larissa  (19,  TSO),  Rhoë  (16,  TSO),  Elvis  (18,  TSO),  Gillian  (17,  TSO),  Kevin  (17,  TSO),  Yens  (17,  TSO),  Hendrik  (17,  TSO),  Jorn  (18,  TSO),  Keanu  (18,  TSO),  Nicky  (18,  TSO),  Seth  (17,  TSO),  Arne   (15,   BSO),   Christophe   (15,   BSO),   Jordi   (16,   BSO),   Delphine   (15,   BSO),   Rico   (16,   BSO),  Stefanie  (16,  BSO),  Morgane  (15,  BSO),  Natasja  (15,  BSO),  Fleur  (16,  BSO),  Nicolas  (16,  BSO),  Katrien  (15,  BSO),  Margot  (15,  BSO),  Lynn  (16,  BSO),  Toon  (15,  BSO),  Kamiel  (15,  BSO),  Shana  (18,  TSO),  Iris  (21,  TSO),  Bianca  (19,  TSO),  Hens  (17,  TSO),  Naomi  (17,  TSO),  Zana  (18,  TSO),  

  • - 3 -

    Cardene  (19,  TSO),  Bobby  (17,  TSO),  Evi  (18,  TSO),  Lyndsey  (18,  TSO),  Evert  (16,  TSO),  Emma  (16,  TSO),  Sara  (17,  TSO),  Areddine  (17,  TSO),  Joline  (17,  TSO),  Chloë  (17,  TSO),  Margot  (16,  TSO),  Nel   (17,  TSO),  Ardino   (17,  TSO),  Nette   (16,  TSO),  Riccardo   (18,  TSO),   Linus   (17,  TSO),  Kaël  (17,  TSO),  Charlotte  (17,  TSO),  Ella  (16,  TSO),  Dimitri  (18,  TSO),  Shana  (16,  ASO),  Caroline  (15,  ASO),  Anne-‐Loes  (15,  ASO),  Julie  (15,  ASO),  Jente  (16,  ASO),  Hannelore  (15,  ASO),  Elien  (15,  ASO),  Sekke  (15,  ASO),  Philippe  (15,  ASO),  Jef  (15,  ASO),  Björn  (15,  ASO),  Juan  (15,  ASO),  Naomi  (16,  ASO),  Fran  (15,  ASO),  Toula  (15,  ASO),  Daisy  (15,  ASO),  Luna  (15,  ASO),  Charlotte  (16,  ASO),  Annelies  (15,  ASO),  Sarah  (16,  ASO),  Thomas  (16,  ASO),  Wouter  (17,  ASO),  Brecht  (15,   ASO),   Kevin   (18,   ASO),   Evelyne   (16,   ASO),   Kiefer   (17,   ASO),   Brad   (16,   ASO),   Leen   (16,  ASO),   Angeline   (16,   ASO),   Sasha   (17,   ASO),   Jens   (16,   ASO),  Marvin   (16,   ASO),   Casper   (16,  ASO),  Astrid  (16,  ASO),  Lars  (16,  ASO),  Han  (16,  ASO),  Lies  (16,  ASO),  Silke  (16,  ASO),  Matthijs,  Steffy,  Melek,  Zoë  (15),  Paulien  (15),  Aida  (15),  Niels  (22)    Met  dank  aan:  Alle  jongeren  die  de  moeite  hebben  genomen  om  de  vragen  te  beantwoorden  op  school  of  online.    Alle  scholen  en  organisaties  voor  de  medewerking  aan  de  schriftelijke  bevraging:    Jeugddienst   Lokeren,   Wico   Campus   Mater   Dei   Overpelt,   Onze-‐Lieve-‐Vrouw   Presentatie  Lokeren,   Preventiewinkel   Sint-‐Truiden,   VTI   Deinze,   Sint-‐Jozef   Instituut   Oostende,  Vesaliusinstituut   Oostende,   Sint   Bernarduscollege   Oudenaarde,   Sint   Janscollege   Sint  Amandsberg,   SISA   Antwerpen,   Shim  Merksem,   Provinciaal   Instituut   St.   Godelieve   Deurne,  Sint-‐Jan  Berchmanscollege  Antwerpen,  Spectrum  Deurne-‐Borgerhout.    Stuurgroep  met  experts:  Greet  Peeters  (IJD),  Karina  van  den  Eynde  (Docent  zedenleer  St.  Godelieve  Deurne),  Els  van  Doren  (Chiro),  Sien  Lagae  (Muco  Vereniging),  Michelle  Geudens  (Muco-‐patiënte),  Stephane  Denijs   (psycholoog),  Tara  van  de  Craen   (suïcidepreventie),  Pieter  Sergooris   (Rondpunt),  Els  Boogaert  (slachtofferhulp),  Joke  Vandenhoute  (Werkgroep  Verder),  Ben  Bruininkx  (In  Petto),  Roselinde  Vervloet  (In  Petto),  Ilse  Lemahieu  (In  Petto),  Dominique  Verschuren  (In  Petto).    Awel  voor  inspiratie  en  samenwerking.    Verder  dank  aan:  Copymatic  voor  het  drukwerk    Depotnummer  2012/9973/8    

                   

  • - 4 -

     

    Inhoud  Lost  and  Found    Colofon…………………………………………………………………………………………………………………………………2  Inhoud………………………………………………………………………………………………………………………………….3  Inhoud  tabellenoverzicht………………………………………………………………………………………………………5  Voorwoord…..............................................................................................................................7  Inleiding………………………………………………………………………………………………………………………………..8  Onderzoeksmethode…………………………………………………………………………………………………………..11  Het  onderzoeksrapport  in  het  kort………………………………………………………………………………….12  Onderzoekspopulatie………………………………………………………………………………………………………….16  Gemis.........…………………………………………………………………………………………………………………………20  Verlies  ervaren  ……………………………………………………………………………………………………….............22  Nostalgie  en  geld.....................................................................................................................30  (On)stabiliteit...........................................……………………………………………………………………………36  Suïcide........................…………………………………………………………………………………………………………43  Rouwen.....................................................…………………………………………………………………………..49  Bijlage:  de  vragenlijst…………………………………………………………………………………………………………..56            

  • - 5 -

     

    Tabellenoverzicht    Tabel  1  Verdeling  van  de  onderzoekspopulatie  naar  leeftijd..................................................16  Tabel  2  Verdeling  van  de  onderzoekspopulatie  naar  geslacht................................................16  Tabel   3   Verdeling   van   de   onderzoekspopulatie   naar   de   perceptie   van   de   omvang   van   de  woonplaats..............................................................................................................................17  Tabel  4  Verdeling  van  de  onderzoekspopulatie  naar  studieniveau…………………………………….17  Tabel  5  Verdeling  van  de  onderzoekspopulatie  naar  zittenblijvers………………………………………17  Tabel  6  Verdeling  van  de  onderzoekspopulatie  naar  woonsituatie  thuis/ouders…………………18  Tabel  7  Verdeling  van  de  onderzoekspopulatie  naar  het  aantal  kinderen  per  gezin…………….18  Tabel  8  Verdeling  van  de  onderzoekspopulatie  naar  het  Belg  zijn……………………………………….19  Tabel  9  Verdeling  van  de  onderzoekspopulatie  naar  de  geboortegrond  van  de  ouders………19  Tabel  10  Verdeling  van  het  verdriet  om  gemis........................................................................20  Tabel  11  Verdeling  van  het  verdriet  om  gemis  naar  geslacht.................................................20  Tabel  12  Verdeling  van  het  verdriet  om  gemis  naar  gezinsituatie..........................................21  Tabel  13  Verdeling  van  het  verdriet  om  gemis  naar  studieniveau..........................................21  Tabel  14  Verdeling  van  associaties  bij  het  woord  ‘verlies’......................................................22  Tabel   15   Verdeling   van   associaties   bij   het   woord   ‘verlies’   na   een   verhuis/migratie   bij  jongeren  van  wie  de  ouders  wel  en  niet  in  België  zijn  geboren...............................................24  Tabel  16  Verdeling  van  associaties  bij  ‘verlies  van  eer'  bij  jongeren  van  wie  de  ouders  wel  en  niet  in  België  zijn  geboren........................................................................................................25  Tabel  17  Verdeling  van  het  concrete  gevoel  van  verlies……….................................................26  Tabel  18  Verdeling  van  de  angst  om  iets  of  iemand  te  verliezen............................................27  Tabel  19  Verdeling  van  de  angst  om  iets  of  iemand  te  verliezen  (in  2007).............................27  Tabel  20  Verdeling  van  de  angst  om  iets  of  iemand  te  verliezen  naar  geslacht.....................28  Tabel  21  Verdeling  van  de  angst  om  iets  of  iemand  te  verliezen  naar  studieniveau..............28  Tabel  22  Verdeling  van  de  angst  om  iets  of  iemand  te  verliezen  naar  de  thuissituatie..........29  Tabel  23  Verdeling  van  de  mening  over  enkele  uitspraken  over  nostalgie.............................30  Tabel  24  Verdeling  van  de  mening  over  enkele  uitspraken  over  nostalgie  naar  leeftijd........32  Tabel  25  Verdeling  van  de  mening  over  enkele  uitspraken  over  het  belang  van  geld............33  Tabel   26   Verdeling   van   de  mening   over   enkele   uitspraken   over   het   belang   van   geld   naar  geslacht....................................................................................................................................34  Tabel   27   Verdeling   van   de  mening   over   enkele   uitspraken   over   het   belang   van   geld   naar  studieniveau.............................................................................................................................35  Tabel  28  Verdeling  van  de  mening  over  enkele  uitspraken  over  verhuis...............................36  Tabel  29  Verdeling  van  de  mening  over  enkele  uitspraken  over  verhuis  naar  de  perceptie  van  de  omvang  van  de  woonplaats................................................................................................37  Tabel  30  Verdeling  van  het  zitten  blijven................................................................................37  Tabel  31  Verdeling  van  het  rotgevoel  door  te  blijven  zitten...................................................37  Tabel  32  Verdeling  van  de  duur  van  de  scheiding  van  de  ouders...........................................38  Tabel  33  Verdeling  van  de  duur  van  de  scheiding  van  de  ouders  naar  studieniveau.............39  Tabel  34  Verdeling  van  het  verliesgevoel  na  de  scheiding  van  de  ouders..............................40  Tabel  35  Verdeling  van  het  verliesgevoel  bij  de  scheiding  van  de  ouders  naar  de  duur  van  de  scheiding..................................................................................................................................42  Tabel  36  Verdeling  van  de  frequentie  van  zelfmoordgedachten............................................43  Tabel  37  Verdeling  van  de  frequentie  van  zelfmoordgedachten  naar  geslacht......................44  

  • - 6 -

    Tabel  38  Verdeling  van  de  frequentie  van  zelfmoordgedachten  naar  studieniveau...............44  Tabel  39  Verdeling  van  de  frequentie  van  communicatie  over  zelfmoordgedachten.............45  Tabel  40  Verdeling  van  de  frequentie  van  zelfmoordgedachten  vroeger  en  nu.....................45  Tabel  41  Verdeling  van  de  frequentie  van  zelfmoordgedachten  vroeger  en  nu  naar  leeftijd.46  Tabel  42  Verdeling  van  de  frequentie  van  zelfmoordpogingen...............................................46  Tabel  43  Verdeling  van  de  frequentie  van  het  delen  van  zelfmoordpogingen........................47  Tabel  44  Verdeling  van  het  bewust  praten  over  een  suïcidepoging........................................47  Tabel  45  Verdeling  van  het  verlangen  om  te  praten  over  een  suïcidepoging.........................47  Tabel  46  Verdeling  van  uitspraken  over  een  suïcide...............................................................48  Tabel  47  Verdeling  van  vragen  over  verlieservaringen............................................................49  Tabel  48  Verdeling  van  vragen  over  verlieservaringen  (in  2007)............................................49  Tabel  49  Verdeling  van  vragen  over  verlieservaringen  naar  geslacht.....................................49  Tabel  50  Verdeling  van  vragen  over  verlieservaringen  naar  studieniveau..............................50  Tabel  51  Verdeling  van  de  omgang  met  verlies.......................................................................51  Tabel  52  Verdeling  van  de  omgang  met  verlies  (in  2007)........................................................51  Tabel  53  Verdeling  van  professionele  hulp  bij  verlies  (in  2007)..............................................52  Tabel  54  Verdeling  van  de  omgang  met  verlies  naar  studieniveau.........................................52  Tabel  55  Verdeling  van  rouwverwerking.................................................................................53  Tabel  56  Verdeling  van  hoe  jongeren  tegenover  rouwen  staan..............................................54  Tabel  57  Verdeling  van  hoe  jongeren  tegenover  rouwen  staan  naar  geslacht.......................55      

  • - 7 -

     Voorwoord    Hoe   verlies   je   iets   of   iemand?   Een   vreemde   vraag?   Misschien.   Verlies   lijkt   je   toch   te  overkomen.  Maar   zelfs  dan  heb   je  de   keuze  om  ermee  om   te   gaan   zoals   jij   denkt  dat  dat  voor  jou  de  beste  manier  is.    Met  andere  woorden:  verlies  is  een  moeilijk  begrip  in  onze  samenleving.  Het  lijkt  alsof  we  er  niet   goed  mee   overweg   kunnen.  Waarom?   Is   het   omdat  we   niet   graag  met   onze   diepste  gevoelens  te  koop  lopen?  Toch  zitten  we  er  vaak  mee.  Voor  jongeren  is  dat  niet  anders.    Een  stap  om  verlieservaringen  voor  het  voetlicht  te  brengen  is  dit  onderwerp  bespreekbaar  maken.  Daarom  zijn  we  verlieservaring  en   rouwverwerking  gaan  meten.  Dat   klinkt  op   zich  vreemd   in  de  oren,  alsof   je  verlies  kunt  meten.  Toch   is  het  gelukt  om  een  beeld  te  krijgen  van  hoe  jongeren  aankijken  tegenover  zoiets  als  verlies  en  wat  ze  vinden  van  rouwen.    We   hebben   verlieservaring   zo   breed   mogelijk   geïnterpreteerd.   We   vertrekken   vanuit   het  algemene  gevoel  van  gemis.  Daarna  spitsen  we  ons  toe  op  verschillende  vormen  van  verlies:  nostalgie,   geld,   verhuis,   zitten   blijven,   echtscheiding   en   suïcide.   In   het   laatste   hoofdstuk  krijgen  we  te  lezen  wat  jongeren  vinden  van  rouwen  en  hoe  ze  daarmee  om  gaan.    Dit  rapport  willen  we  niet  presenteren  met  de  pretenties  van  een  zwaar  wetenschappelijk  onderzoek,   onze   bedoeling   is   eerder   om   een   instrument   te   bieden   waarin   bepaalde  tendensen  gekaderd  worden.  Zo  kan  het  een  aanknopingspunt  vormen  voor  aanbevelingen  aan  het  jeugd-‐  en  welzijnsbeleid  in  Vlaanderen.      Het   onderzoek   is   tot   stand   gekomen   in   samenwerking  met   Naus.   Ook   zijn   wij   Awel   veel  dank  verschuldigd  voor  hun  inspiratie.  Maar  het  meest  willen  we  nog  de  jongeren  bedanken  die  de  moeite  hebben  genomen  om  de  vragen  te  beantwoorden.    Veel  leesplezier!    In  Petto,  Berchem,  november  2012  

  • - 8 -

     Inleiding    1.1.  In  Petto    IN  Feite…  gaat  het  bij   In  Petto  allemaal  over  het  welzijn  van   jongeren.  Het   trio   jongereninformatie,  jongerenparticipatie  en  pro-‐actie  is  de  driepoot  waarop  de  werking  van  In  Petto  steunt.    …Jongereninformatie  Afgewogen,   volledige   en   toegankelijke   jongereninformatie   is   voor   jongeren   belangrijk   om  hun  weg  te  vinden   in  een  wereld  die  gevuld   is  met  keuzemogelijkheden.   Jongeren  krijgen  ook  meer  en  meer  de  vrijheid  om  zelf  keuzes  te  maken  en  net  daarom  is  juiste  informatie  zo  belangrijk.  Maar  In  Petto  wil   niet   de   volwassene   zijn   die   bepaalt   welke   thema’s   aan   bod   moet   komen   en   wat   de  inhoud  gaat   zijn.  Neen,  er  moet   in  de  eerste  plaats  geluisterd  worden  naar   jongeren.  Dat  brengt  ons  bij…    …Jongerenparticipatie  Bij   de   ontwikkeling   van   informatieproducten   moeten   jongeren   in   alle   stadia   als   actieve  partners   betrokken   zijn.   Alleen   dàn   ontstaat   er   een   product   dat   volledig   voldoet   aan   de  noden  en  eisen  van  de  doelgroep:  jongeren.  Anderzijds  bevordert  kwaliteitsvolle  informatie  ook  participatie.  Als  jongeren  goed  ingelicht  zijn,  kunnen  ze  makkelijker  op  een  volwaardige  manier  deelnemen  aan  de  maatschappij  én  kunnen  ze  zelf  hun  welzijn  in  handen  nemen.  En  dat  brengt  ons  bij…    …Pro-‐actie  (of  ‘wenselijk  preventief’  jeugdbeleid):  Welafgewogen   informatie   is   van   cruciaal   belang   als   voorwaarde   voor   het   slagen   van  wenselijke  preventieacties.  Als  je  jongeren  wil  behoeden  voor  bepaalde  risico’s  dan  moet  je  hen  de   juiste   informatie  geven  om  zélf  doordachte  keuzes  te  maken.   Jongerenparticipatie  binnen   een   pro-‐actie   is   geen   vanzelfsprekende   opdracht.   Het   vraagt   immers   een  betrokkenheid   van   jongeren   in   de   verschillende   fases   van   het   initiatief.   Maar   jongeren  betrekken  bij  het  hele  proces  verzekert  wél  de  kwaliteit  ervan.    IN  Actie  Wat   In   Petto   doet   bevordert   het   welzijn   van   jongeren.   Dat   vertaalt   zich   concreet   in   de  volgende  acties:  INFORMEREN:  het  uitgeven  van  publicaties  voor  en  met  jongeren;  VORMEN:   het   organiseren   en   geven   van   vorming   en   het   ontwikkelen   van  vormingspakketten;  ONDERZOEKEN:  onderzoekswerk,  dikwijls  ter  voorbereiding  van  een  publicatie,  van  (welzijns)thema’s  waarbij  jongeren  centraal  staan.  Bij  al  deze  acties  zijn  jongeren  en  ook  omgevingsfiguren  betrokken.    IN  Itiatief  Voor  alle   jongeren   tussen  14  en  20   jaar,  ofwel   tweede  en  derde  graad  van  het   secundair  onderwijs.  Of  nog  beter:  voor  alle  jongeren,  maar  zonder  al  deze  jongeren  over  één  kam  te  

  • - 9 -

    scheren   want:   Elke   jongere   heeft   andere   mogelijkheden   en   competenties.   Er   zijn  verschillende  fases  in  de  ontwikkeling  van  jongeren.  Sommige  jongeren  zijn  extra  kwetsbaar  door  bepaalde  factoren.    Voor  omgevingsfiguren:   voor   alle  mensen   die   rechtstreeks   of   systematisch  met   jongeren  werken.  Op  alle  niveaus  en  op  alle   terreinen:   jeugdconsulenten,   leerkrachten,  opvoeders,  medewerkers  van  het  JAC,  ouders…  Meer  dan  alleen  onze  doelgroep  zijn  deze  mensen  vaak  ook  partners  van  In  Petto.  Omdat  zij  ons  enerzijds  inspireren  en  anderzijds  onze  realisaties  tot  bij  de  jongeren  brengen.    Voor  beleidsbepalers:  de  personen  of  structuren  die  de  wetten  maken,  het  beleid  opstellen  en  met  hun  beslissingen  bepalen  hoeveel  ruimte  jongeren  krijgen.  En  net  daarom  is  het  ook  belangrijk  om  met  hen  in  dialoog  te  treden.    IN  Houd  Er   zijn  een  heleboel   thema’s  die  het  welzijn  van   jongeren  beïnvloeden.  De   thema’s  die   In  Petto  behandelt  hebben  altijd  gemeenschappelijk  dat  ze  moeilijk  bespreekbaar  zijn  en  dat  ze  betrekking  hebben  op  de  ontwikkeling  van  waarden,  normen,  vaardigheden  en  kennis.  Verschillende  mensen  hebben  voor  deze  thema’s  vaak  verschillende  definities,  met  andere  accenten  en  diverse  oplossingen.  De  persoonlijke  ontplooiing  van  elke   jongere  staat   in  elk  van   de   door   ons   gekozen   thema’s   centraal.   In   Petto   probeert   alle   thema’s   vanuit   een  positieve   invalshoek   te  bekijken.  De   thema’s  worden  ook  altijd  op  een  holistische  manier  behandeld,   zijnde   uit   meerdere   invalshoeken   en   over   de   grenzen   van   verschillende  levensterreinen.    IN  Ter  In   Petto  wil   bruggen   slaan   tussen   verschillende   terreinen,   over   de   landsgrenzen   heen   en  tussen  verschillende  culturen.  De  verschillende  terreinen  zijn:    VRIJE   TIJD:   met   aandacht   voor   het   belang   van   de   leeftijdsgenoten   (peer   group)   voor  jongeren.   Wij   leggen   de   focus   op   de   vrienden   als   positieve   beïnvloedingsfactoren,   waar  jongeren  heel  veel  van  opsteken:  vriendschap,  geborgenheid,  steun.    HET  WELZIJNSWERK:  de  thema’s  van  In  Petto  zijn  sterk  gelinkt  aan  dit  terrein.    HET  ONDERWIJS:   tijdens   de   schooluren  wordt   er   aandacht   besteed   aan   het   vormen   van  waarden,  kennis  en  vaardigheden  rond  welzijnsthema’s.    1.2.  Het  trio:  onderzoeksrapport,  jongerenmagazine  en  vormingspakket  In  Petto  brengt  op  regelmatige  basis  een  actieprogramma  uit  rond  een  bepaald  thema.  De  afgelopen  jaren  zijn  verschenen:  de  Vrijen  Courant,  H2O,  Special  Abnormal,  Hip  Hip  Happy,  Vriend  Ami  en  Fake  met  hun  respectievelijke  thematieken:  relaties  &  seksualiteit,  de  relatie  tussen  jongeren  en  hun  ouders,  diversiteit  en  anders-‐zijn,  geluk,  vriendschap,  identiteit.    Onderzoeksfase  en  Onderzoeksrapport  Een   actieprogramma   begint   altijd   met   een   onderzoeksfase.   In   eerste   instantie   wordt  bestaand   onderzoek,   vakliteratuur   en   ander   materiaal   rond   het   thema   doorgenomen.  

  • - 10 -

    Daarna  voert  In  Petto  zelf  een  onderzoek  uit.  Zo  krijgen  we  zicht  op  hoe  jongeren  het  thema  zelf  ervaren  en  krijgen  we  voeling  met  hun  meningen,  belevingen,  noden  en  behoeften.  De  resultaten   van   het   onderzoek  worden   gebundeld   in   een   onderzoeksrapport.   Dit   is   vooral  bedoeld  voor  jeugd(welzijn)werkers,  leerkrachten  en  andere  intermediairs  die  werken  met  jongeren.  Met  dit  rapport  willen  we  hen  een  beter  inzicht  geven  op  het  thema  in  kwestie.  Als   er   recent   soortgelijk   onderzoek   werd   gedaan,   worden   onze   resultaten   daar   ook   aan  getoetst.  Eventuele  aanverwante  thema’s  die  het  gebrek  aan  welzijn  van  jongeren  nog  meer  bedreigen  worden  kort  toegelicht.    Jongerenmagazine  Het   onderzoek   vormt   de   basis   voor   het   jongerenmagazine,   over   een   bepaald   thema.  Wij  willen   met   deze   magazines   jongeren   op   een   holistische   en   geïntegreerde   manier  kwaliteitsvolle   informatie   over   het   thema   aanbieden,   in   eenvoudige,   verstaanbare   taal.  Naast   droge   (juridische)   informatie,   komen   ook   ervaringen   en   meningen   van   jongeren  uitgebreid   aan   bod.   Alle   informatie   is   open   en   progressief   en   daagt   uit   tot   discussie   en  waardevorming.   Deze   informatie   heeft   een   emancipatorische   betekenis   voor   jongeren.  Soms  kunnen  jongeren  een  probleem  niet  alleen  oplossen  en  hebben  ze  hulp  nodig.  De  stap  naar  hulpverlening  is  voor  jongeren  dikwijls  nog  groot,  omdat  er  een  ‘taboe’  rondhangt.  We  willen  met  onze  magazines   jongeren  de  weg  naar  de  hulpverlening  wijzen  en  de  drempel  verlagen.   De   magazines   kunnen   door   jongeren   individueel   gelezen   worden,   maar   ook   in  klas-‐  of  groepsverband.  De  kostprijs  van  het  magazine  wordt  zo  laag  mogelijk  gehouden  om  een  zo  groot  mogelijke  groep  jongeren  te  bereiken.    Vormingspakket  De  volgende  fase  van  het  actieprogramma  is  de  ontwikkeling  van  een  vormingspakket  met  werkvormen  om  het  onderwerp  bespreekbaar  te  maken  in  groep.  Met  dit  pakket  willen  we  jongeren  als  groep  bereiken,  informeren  en  daardoor  ook  als  groep  sterker  maken.  In  Petto  organiseert   ook   begeleidingen   om   jeugd(welzijn)werkers   vertrouwd   te   maken   met   het  pedagogisch  pakket.    Beleidsaanbevelingen  De   laatste   stap   in   ons   actieprogramma   is   dus   het   formuleren   van   een   aantal  beleidsaanbevelingen.  Want  als  jongeren  minder  welzijn  genieten  heeft  dat  vaak  te  maken  met   de   omgeving   en   hun   interactie   daarmee.   In   Petto   wil   de   probleemanalyse   en   -‐definiëring  en  de  structurele  oplossingsmechanismen  van   jongeren  bekend  maken  aan  de  bevoegde   instanties.   We   proberen   dit   via   de   media,   de   publicatie   van   artikels   in  vaktijdschriften  en  de  beïnvloeding  van  het  beleid  in  een  door  jongeren  gewenste  richting.  Het   volledige   actieprogramma   moet   jeugd(welzijn)werkers   methodieken   aanreiken   en  ondersteuning  bieden  om  het  welzijn  van  de   jongeren  waarmee  zij  werken  te  bevorderen  op  vier  manieren:  1.   Jongeren   een   instrument   aanreiken   waarmee   ze   zelf   hun   zorgen   en/of   problemen  kunnen  analyseren  en  definiëren.  2.   Jongeren,   individueel   of   in   groep,   informeren   over   oplossingsmechanismen   die  geformuleerd   werden   door   hun   peer   group   en   hen   vertrouwd   maken   met  hulpverleningsinstellingen.  3.  Jongeren  als  groep  versterken  zodat  ze  elkaar  beter  kunnen  ondersteunen.  4.   Het   beleid   structurele   maatregelen   voorstellen   over   het   welzijn   van   jongeren.  

  • - 11 -

     Onderzoeksmethode    Wat  willen  we  meten  en  weten  met  dit  onderzoek?    We  willen  vooral  weten  wat  de   jongeren  denken.  We  willen  dus  geen   feiten  meten,  maar  ons   focussen   op   de   perceptie   van   de   jongeren   zelf.   Hoe   ervaart   de   respondent   zijn   eigen  werkelijkheid?      Als  onderzoeksmethode  werd  een  gestructureerde  vragenlijst   (zie  bijlage  1)  opgesteld,  die  hoofdzakelijk  bestond  uit  gesloten  vragen.  De  voorlopige  vragenlijst   is  voorgesteld  aan  een  stuurgroep  van  experts  uit  het  werkveld  die  er  hun  kritische  blik  over  lieten  gaan.  Ook  is  de  lijst   getest   op   de   doelgroep   zelf.   Tientallen   jongeren   hebben   de   enquête   ingevuld   en   de  onvolmaaktheden   zijn   gecorrigeerd.   Zij   kregen  de   kans   om  nuances   aan   te   brengen   als   zij  een  andere  mening  hadden  dan  de  opgegeven  keuzemogelijkheden.  Daarna  is  de  definitieve  lijst  naar  meer  dan  2000  jongeren  rondgestuurd.  2000  zijn  daarvan  weerhouden  en  verwerkt  in  dit  onderzoek.    De  vragenlijst  werd  naar  14  scholen  en  jeugddiensten  verstuurd.  Met  de  directies  van  deze  scholen   werden   afspraken   gemaakt   over   het   afnemen   en   terugsturen   van   de   ingevulde  vragenlijsten.  Het  veldwerk  verliep  in  de  periode  maart  –  september  2012.      Daarnaast  hebben  we  tientallen  jongeren  gesproken  over  de  thema’s  uit  dit  onderzoek.  Uit  die   brainstorms   op   verschillende   scholen   in   Vlaanderen   hebben   we   citaten   en   dialogen  gebruikt  die  een  bepaalde  nuancering  of  toelichting  geven  bij  de  kwantitatieve  resultaten.    Tot  slot  nog  een  losse  opmerking.  Soms  laten  resultaten  een  tendens  zien  die  we  al  vanuit  ons   onderbuikgevoel   konden   zien   aankomen   en   dat   bevestigd   wordt   in   een  onderzoeksrapport.  Soms  lijken  cijfers  volgens  dat  zelfde  onderbuikgevoel  een  rooskleuriger  beeld   te   schetsen  van  de  werkelijkheid  en  van  hoe   jongeren   zichzelf   zien.   Soms   is  dat   ten  onrechte.   Desalniettemin   kan   het   geen   kwaad   om   beducht   te   zijn   op   sociaal   wenselijke  antwoorden.  

  • - 12 -

     Het  onderzoeksrapport  in  het  kort    Rouw  en  verlieservaringen:  onderwerpen  waarover  niet  veel  mensen  spontaan  praten.  Toch  beantwoordden   in   totaal   2000   jongeren   de   vragenlijst   Lost   and   Found   opgesteld   door   In  Petto.  Hier  volgen  de  voornaamste  resultaten.    Meer  meisjes  dan  jongens  vulden  de  lijst  in.  Het  merendeel  van  de  respondenten  woont  in  een   stedelijke  omgeving,   vaak   in   een   kleine   gemeente  of   aan  de   rand   van  een   stad.  ASO-‐leerlingen   zijn   het  meest   vertegenwoordigd,   gevolgd   door   BSO   en   TSO.   Ruim   eenderde   is  ooit  blijven  zitten.  Meer  dan  zestig  procent  ondervraagde  jongeren  woont  bij  beide  ouders.    Gemis    De  eerste  vraag  die  we  stelden  was:  "Heb  je  wel  eens  het  gevoel  dat  je  iets/iemand  zo  erg  mist  dat  het  je  verdriet  doet?"  Een  kwart  van  de  ondervraagden  ervaart  dit  gevoel  meerdere  keren  per  week  of  zelfs  dagelijks.  Nog  eens  tien  procent  eens  per  week.  Bijna  twaalf  procent  ervaart  dit  diepe  gemis  nooit.    De  meisjes  uit  de  steekproef  hebben  meer  verdriet  om  hun  gemis  dan  de  jongens.  Vier  op  de  tien  meisjes   overkomt   dit   gevoel   minstens   één   keer   per   week.   Bij   jongeren   die   bij   beide  ouders  wonen   komt   het  minder   voor   dat   ze   dagelijks   verdriet   ervaren   om   een   gemis.   Bij  jongeren  van  uiteengevallen  gezinnen  valt  dit  cijfer  hoger  uit.  Jongeren  die  alleen  of  in  een  instelling  wonen  kampen  het  meeste  met  dit  verdriet.    Verlies  ervaren    Wat   associëren   jongeren   met   verlies?   Relationele   verlieservaringen   scoren   hoog:   een  gestorven   (groot)ouder   of   huisdier,   een   verbroken   relatie,   een   zelfmoord   in   de  omgeving.  Maar  ook:  het  verlies  van  een  duur  eigendom.   Is  dit  puur  materiële  uiting  van  gemis  of  zit  hier  meer  achter?  Bijvoorbeeld  een  duur  cadeau  dat  iemand  heeft  gekregen?    Een   verloren  wedstrijd  wordt   (iets)  meer   als   een   verlieservaring   gezien   dan   een   ziekte   of  handicap.   Dit   kan   te   maken   hebben   met   het   feit   meer   jongeren   aan   sport   doen   dan   te  maken   krijgen   met   een   (ernstige)   ziekte   of   handicap.   Niettemin   associëren   de   meeste  jongeren   de   scheiding   van   hun   ouders   minder   als   een   verlieservaring   dan   een   verloren  wedstrijd.  Nostalgie  en  een  aangetaste  trots  sluiten  de  rij  af.  Jongeren  uit  een  andere  cultuur  ondergaan   die   aangetaste   trots   nauwelijks   meer   dan   jongeren   met   een   Vlaamse  achtergrond.    Na  de  vrije  associatie  volgde  de  eigen  realiteit  van  de  jongeren:  "Welke  verlieservaring  heb  jij  al  in  je  leven  meegemaakt?"  Ook  hier  staat  het  overlijden  van  personen  en  dieren  die  dicht  bij   staan   het   hoogst.   Opvallend   gevolgd   door:   een   verloren   wedstrijd.   Kennelijk   voor  jongeren  een  veelbetekende  realiteit.  Speelt  faalangst  hierbij  een  rol?  Ook  nostalgie  steekt  hier  ferm  de  kop  op:  vier  op  de  tien  respondenten.  Dit  verlies  weegt  zwaarder  door  dan  de  scheiding  van  de  ouders,  falen  op  school  of  zelfdoding  in  de  omgeving.  

  • - 13 -

     Hoe   is   het   gesteld   met   de   angst   om   iets   of   iemand   te   verliezen?   Drie   op   de   tien  respondenten  leeft  vaak  tot  voortdurend  in  die  angst.  Van  de  respondenten  is  bijna  de  helft  soms  bang.  Twintig  procent  is  bijna  nooit  bang  om  iets  of   iemand  te  verliezen.  Meisjes  zijn  over   het   algemeen   banger   daarvoor   dan   jongens.   Of   ze   zijn   zich   er   bewuster   van.   Of   ze  komen  er  gemakkelijker  voor  uit.    Nostalgie    Waarin   uit   zich   die   nostalgie?   De   helft   van   de   tieners   zegt   af   en   toe   nog   wel   eens   met  speelgoed   te   spelen  waar   ze   eigenlijk   te   oud   voor   is.   Een   kleine  minderheid   schaamt   zich  hiervoor  (amper  tien  procent).  Meer  dan  de  helft  van  de  jongeren  (56  procent)  is  droevig  om  het  onherroepelijke  karakter  van  de  tijd.  Toch  kijkt   ruim  driekwart  positief   terug  op  zijn  of  haar   kinderjaren.   Dat   kan   betekenen   dat   de   jongeren   een   heerlijke,   zorgeloze   kindertijd  hebben  meegemaakt  of  dat  hun  tienerjaren  veel  zorgen  met  zich  mee  brengen.    Na   hun   zeventiende   lijkt   de   ergste   verwarring   rond   hun   puberteit   bij   veel   jongeren  verdwenen  te  zijn.      Geld    Meer   dan   tweederde   van   de   ondervraagden   vindt   geld   belangrijk.   Een   kwart   van   deze  jongeren  ervaart  het  als  een  verlies  als  ze  niet  mee  kunnen  doen  met  leeftijdgenoten  omdat  ze  niet  genoeg  geld  hebben.  Ruim   tien  procent  van  de   jongeren  heeft   zich  wel  eens   in  de  schulden  gestoken  om  aan  geld   te  komen.  Tweeënhalf  procent  heeft  wel  eens  seks  gehad  terwijl   er   iets   materieels   tegenover   stond.   Minder   dan   vijf   procent   heeft   aan   den   lijve  ondervonden  dat  ze  niet  meer  meetelden  omdat  ze  geen  geld  hadden.  Zeven  procent  ging  eronder  gebukt  om  uitgesloten  te  worden  toen  ze  financieel  niet  meer  mee  konden.  Jongens  hechten  net  iets  meer  belang  aan  geld  dan  meisjes.    (On)stabiliteit    Bijna  vier  op  de  tien  ondervraagden  heeft  iets  of  iemand  dierbaars  moeten  achterlaten  toen  hij  of  zij  verhuisde.  De  helft  van  de  respondenten  heeft  het  gevoel  in  twee  culturen  te  leven  en   voelt   zich  daar   prettig   bij.  Meer   dan   vier   op  de   tien   jongeren  mist   nog   altijd  de  plaats  waar   zij   vandaan   komt.   Dat   kan   een   plaats   zijn   binnen   de   gemeente,   binnen   het   land   of  elders   in   de   wereld.   Het   gemis   is   het   grootst   voor   jongeren   die   vanuit   andere   landen   in  België  zijn  komen  wonen.  65  procent  van  deze  respondenten  mist  iemand  of  iets  dierbaars.      Meer  dan  een  kwart  van  alle  ondervraagde   jongeren  die  ooit  zijn  blijven  zitten  heeft  nooit  een   vervelend   gevoel   daaraan  overgehouden.   Bijna   twintig   procent   blijft   er  maximaal   een  maand  mee  rondlopen.  De  volgende  25  procent  tot  een  jaar.  Zeventien  procent  tot  vijf  jaar.  Ruim  een  op  de  tien  wordt  meer  dan  vijf   jaar  achtervolgd  door  het  stigma  van  ooit   te  zijn  blijven   zitten.   Ze   hebben   vaak   spijt   van   een   weggegooid   jaar,   de   reactie   van   de   ouders  verveelde  hen,  of  hun  zelfbeeld  werd  erdoor  aangetast.    Tot  slot  in  de  rij  van  onstabiele  factoren:  de  impact  van  de  echtscheiding  van  de  ouders.  

  • - 14 -

     Van  de  ondervraagde   jongeren   is   64   procent   van  de  ouders   nog  bij   elkaar.   Van   zeventien  procent  zijn  de  ouders  al  meer  dan  tien  jaar  uit  elkaar.  Nog  eens  tien  procent  heeft  ouders  die  al  meer  dan  vijf  niet  meer  samen  wonen.  Dat  betekent  dat  de  meeste  ouders  gescheiden  zijn  toen  de  respondenten  nog  klein  waren,  vaak  jonger  dan  tien  jaar.  Vooral  de  ouders  van  ASO'ers  zijn  vaker  nog  samen.      De   respondenten  gaan  vrij   goed  om  met  de   scheiding  van  hun  ouders.   Zo  vond  meer  dan  zestig  procent  dat  hun  ouders  begripvol  waren  voor  hun  gevoelens  tijdens  de  scheiding.  De  meeste   jongeren   hebben   ook   geen   schuldgevoel   overgehouden   aan   de   scheiding   (dertien  procent).   Amper   vijftien   procent   verlangt   er   nog   naar   dat   de   ouders   terug   samen   komen.  Ook  amper  vijftien  procent  heeft  te  kampen  met  slechtere  resultaten  op  school.  Niettemin  gaat  een  op  de  drie  ondervraagden  de  nieuwe  partner  van  een  ouder  liever  uit  de  weg.  De  scheiding   van   de   ouders   lijkt   amper   een   invloed   te   hebben   op   hun   eigen   toekomstige  relaties.  Meer  dan  tachtig  procent  heeft  daar  vertrouwen  in.    Een   algemeen   patroon   is   dat   zo'n   scheiding   van   de   ouders   hard   aankomt.   Is   die   eenmaal  verwerkt  dan  pikken  de  meeste  jongeren  hun  leven  weer  op.  Naarmate  de  scheiding  verder  in  het  verleden  ligt  neemt  de  hoop  dat  de  ouders  stiekem  nog  bij  elkaar  komen  zienderogen  af.  Een  kwart  ziet  zijn  cijfers  op  school  achteruit  gaan  als  de  ouders  aan  het  scheiding  zijn,  ook   dat   aantal   neemt   af   als   de   scheiding   langer   geleden   is.   Jongeren   beginnen   meer   te  twijfelen  aan  hun  eigen  relatie  vlak  na  de  scheiding  van  hun  ouders.  En  ook  dat  herstelt  zich  na  een  tijdje.  Evenals  het  schuldgevoel  dat  ze  hebben  vanwege  de  scheiding.    Suïcide    Bijna   acht   op   de   tien   jongeren   denkt   nooit   aan   suïcide.   Amper   vijftien   procent  meerdere  keren  per   jaar.  De   rest,   ruim  zeven  procent,  meerdere  keren  per  maand   tot  aan  dagelijks.  Meisjes   denken   structureel   vaker   aan   suïcide   dan   jongens.   Er   is  weinig   verschil   tussen   de  studieniveau's:   op   alle   niveau's   denken   minstens   zeven   op   tien   respondenten   nooit   aan  suïcide.  Alleen  op  BUSO-‐niveau  ligt  dat  anders.      De  grote  vraag   is:  denken  ze  echt  niet  aan  zelfdoding?  Nemen  ze  hun  eigen  gedachten  au  serieux?  Of  geven  ze  niet  graag  toe  dat  deze  gedachten  regelmatig  voorkomen?  Overdrijft  de  media  de  berichtgeving  over  suïcide?  Of  past  het  zo  slecht  in  onze  cultuur  van  maakbaarheid  dat  zelfdoding  een  levensgroot  taboe  is?    Van  de  jongeren  die  wel  eens  aan  suïcide  denken,  houdt  meer  dan  de  helft  dit  voor  zich.  Als  ze  hun  gedachten  delen   is  het  vooral  aan  mensen  die   ze  vertrouwen.  Ruim  zeven  procent  van  de  ondervraagden  is  minder  selectief  om  hun  ideeën  over  zelfdoding  te  vertellen.    Uitgesmeerd  over  de  tijd  blijkt  dat  ruim  zes  op  de  tien  respondenten  zowel  vroeger  als  nu  nooit  aan  suïcide  gedacht  hebben.  Bijna  twintig  procent  heeft  dat  vroeger  wel  gedaan,  maar  is  daar  nu  kennelijk  overheen.  Daar  staat  tegenover  dat  ongeveer  een  op  de  tien  nu  er  veel  aan  denkt,  evenals  of  zelfs  meer  dan  vroeger.    

  • - 15 -

    Een  op  de  twintig  jongeren  heeft  ooit  een  suïcidepoging  gedaan.  Nog  eens  vijf  procent  heeft  het  meerdere  keren  geprobeerd.  Negen  op  de  tien  nog  nooit.    Meer   dan   vier   op   de   tien   respondenten   vertelt   niemand   dat   ze   ooit   een   suïcidepoging  hebben  ondernomen.  Een  iets  groter  aantal  vertelt  dat  enkel  aan  mensen  die  ze  vertrouwen.  Ruim  zeven  procent  deelt  het  aan  vrijwel  iedereen  mee.  Het  heeft  er  alle  schijn  van  dat  ze  op  zoek   zijn   naar   aandacht.   Die   hunkering   naar   aandacht   wordt   wel   eens   negatief   bekeken,  maar  iedereen  heeft  behoefte  aan  en  recht  op  aandacht  van  anderen.    Van  de  jongeren  die  niet  praatten  over  hun  suïcide-‐ervaringen  (56  procent)  wilde  78  procent  dit  ook  niet.  Het  blijkt  dus  voor  vier  op  de  vijf  respondenten  dat  het  een  vrije  keuze  was  om  daar  niet  over  te  praten.    Negen  op  de  tien  jongeren  weet  dat  ze  als  ze  denkt  aan  suïcide  terecht  kan  bij  professionele  hulpverleners.  Toch  is  de  stap  om  naar  een  dokter  of  een  therapeut  te  gaan  voor  tweederde  van  de  ondervraagden  moeilijk.  Bijna  de  helft  van  de  respondenten  kent  iemand  die  ooit  uit  het  leven  is  gestapt.  Bijna  zes  op  de  tien  jongeren  kan  begrip  voor  zo'n  beslissing  opbrengen.    Rouwen    86  procent  van  de  ondervraagden  vindt  het  belangrijk  dat  ze  een  overleden  persoon  blijven  herdenken.   In  een  rouwperiode  gaat  55  procent  gewoon  naar  school,  om  structuur   in  hun  leven   te  behouden.  De  helft   vindt  het  bestaan  van  een  digitaal   graf  een  goede  uitvinding.  Maar  nog  geen  vijftien  procent  van  de  ondervraagden  vindt  dat  er  geen   landelijke  website  hoeft  te  komen  om  verlieservaringen  te  delen.     Vier   op   de   tien   respondenten   verwacht   meer   initiatief   van   de   leerkracht   na   een  ernstige   gebeurtenis   in   het   leven   van   leerlingen.   Eenderde   van  de  ondervraagde   jongeren  vindt   het   normaal   als   hun   leeftijdgenoten   flink   uitgaan   na   de   dood   van   iemand   uit   de  omgeving.      Driekwart  van  de  respondenten  vindt  dat  ze  niet  te  jong  is  om  te  rouwen.  Bijna  de  helft  (45  procent)  vindt  zelfs  dat  er  meer  aandacht  aan  besteed  zou  moeten  worden.  Maar  nog  meer,  55  procent,  vindt  rouwen  vervreemdend,  alsof  mensen  zichzelf  niet  zijn.      De  helft  vindt  de  rouwverwerking  onnodig,  het  leven  gaat  immers  door.  Iets  meer  dan  vier  op  de  tien  is  bang  om  in  een  depressie  te  vallen  als  ze  gaan  rouwen.  De  algemene  tendens  is  dat   meisjes   opener   staan   voor   het   rouwproces,   alhoewel   iets   meer   meisjes   dan   jongens  beducht  zijn  voor  diezelfde  depressie.  

  • - 16 -

     

    Onderzoekspopulatie    We   hebben   vooral   jongeren   uit   het   secundair   onderwijs   ondervraagd.   Ze   situeren   zich  allemaal   in   de   ruime   leeftijdsgroep   tussen   12   en   21   jaar.   De   grote   meerderheid   van   de  jongeren   die   hebben   deelgenomen   aan   het   onderzoek   zijn   tussen   15   en   18   jaar.  Respondenten  die  voor  1990  of  na  1999  zijn  geboren  werden  geweerd  uit  het  onderzoek.    Tabel  1  Verdeling  van  de  onderzoekspopulatie  naar  leeftijd    

    Geboortejaar Frequentie Percentage 1999 4 0.1% 1998 54 2.9% 1997 279 15.6% 1996 427 23.0% 1995 412 22.1% 1994 396 21.3% 1993 167 9.0% 1992 76 4.1% 1991 34 1.8% 1990 11 0.1% TOTAAL N = 1860 100%

     In  de  steekproef  beschikken  we  over  meer  antwoorden  van  meisjes  (55%)  dan  van  jongens  (45%).    Tabel  2  Verdeling  van  de  onderzoekspopulatie  naar  geslacht    Geslacht Frequentie Percentage meisje 1068 55.3% jongen 862 44.7% TOTAAL N = 1930 100,0

     Cruciaal   voor   het   onderzoek   is   de   perceptie   van   de   eigen   realiteit   van   de   jongeren.   Hoe  ervaren  zij  hun  omgeving,  hoe  definiëren  zij  de  omvang  van  de  gemeente  waar  ze  wonen?  Hierbij  is  niet  van  belang  onder  welke  schaalverdeling  hun  gemeente  werkelijk  valt.  Als  een  respondent  Mechelen  bijvoorbeeld  als  een  grootstad  beschouwt,  dan  is  dat  zijn  waarheid.    Vier   op   de   tien   respondenten   zegt   in   een   kleine   gemeente   te  wonen.   De   andere   soorten  woonplaatsen  zijn  behoorlijk  gelijk  verdeeld:  17  procent  woont  aan  de  rand  van  een  stad,  15  procent  op  het  platteland,  tien  procent  midden  in  een  stad  en  tien  procent  aan  de  rand  van  een  grootstad.  Van  zeven  procent  staat  het  huis  midden  in  de  grootstad.            

  • - 17 -

    Tabel   3   Verdeling   van   de   onderzoekspopulatie   naar   de   perceptie   van   de   omvang   van   de  woonplaats    

    Soort woonplaats Percentage Ik woon midden in een grootstad 7.1% Ik woon aan de rand van een grootstad

    10.0%

    Ik woon midden in een stad 10.8% Ik woon aan de rand van een stad

    17.0%

    Ik woon in een kleine gemeente 40.0% Ik woon in een dorp op het platteland

    15.1%

    TOTAAL (N = 1902) 100,0

     Verdeeld   naar   studierichting   stellen   we   vast   dat   jongeren   uit   het   ASO   het   best  vertegenwoordigd  zijn:  de  helft  van  alle  ondervraagden.  Daarop  volgen  BSO  (meer  dan  een  kwart)  en  TSO  (15  procent).       Gezien  er  in  Vlaanderen  minder  jongeren  in  het  KSO,  BuSO  en  Deeltijds  onderwijs  zitten,  is  het  niet  verrassend  dat  deze  richtingen  ook  in  de  steekproef  minder  voorkomen.  De  globale  verhouding  van  het  aantal  leerlingen  per  studieniveau  in  2010  was:  115.837  leerlingen  in  het  ASO,  92.426  in  TSO,  76.084  in  BSO,  slechts  6.170  in  KSO.    (Zie:  Statistisch  Jaarboek  van  het  Vlaamse  Onderwijs  –  schooljaar  2009-‐2010,  http://www.ond.vlaanderen.be/onderwijsstatistieken/2009-‐2010.htm)    Tabel  4  Verdeling  van  de  onderzoekspopulatie  naar  studieniveau    

    Studieniveau Percentage ASO 50.0% TSO 15.5% BSO 28.0% KSO 5.4% BuSO 1.0% Deeltijds 0.1% TOTAAL (N = 1923) 100,0

     Iets   meer   dan   één   op   de   drie   respondenten   is   al   eens   blijven   zitten   tijdens   hun  schoolcarrière  tot  nu  toe.  Hierbij  gaat  het  om  relatief  net  iets  meer  jongens  dan  meisjes.    Tabel  5  Verdeling  van  de  onderzoekspopulatie  naar  zittenblijvers    

    Geslacht Jongens Meisjes Percentage (totaal)

    Ooit blijven zitten Ja 38.0% 34.5% 36.4% Nee 62.0% 65.5% 63.6% TOTAAL (N = 1870) 100% 100% 100%

     

  • - 18 -

    De  overgrote  meerderheid  van  de  respondenten  woont  samen  met  beide  ouders:   ruim  62  procent.  Van  ongeveer  een  derde  zijn  de  ouders  gescheiden  of   is  het  gezin  op  een  andere  manier  uit  elkaar  gevallen.      Tabel  6  Verdeling  van  de  onderzoekspopulatie  naar  woonsituatie  thuis/ouders    

    Percentage Bij beide ouders 62.6% Bij één van mijn ouders en zijn/haar nieuwe partner

    12.1%

    Bij één van mijn ouders 11.9% Afwisselend bij één van de ouders

    9.2%

    Bij een ander familielid (oom, tante, grootouders) of voogd

    1.4%

    Alleen 1.0% Samen met vriend(in) 1.0% Instelling/internaat 0.8% TOTAAL (N = 1923) 100,0

     De  vraag  die  we  gesteld  hebben  was:  hoeveel  kinderen  zijn  er  in  jouw  gezin?  Inclusief  jijzelf.  De  ruime  meerderheid  van  de  respondenten  heeft  één  broer  of  zus.  Bij  bijna  een  kwart  van  de  jongeren  bestaat  het  gezin  naast  de  respondent  uit  nog  twee  andere  kinderen.  Gezinnen  met  vijf  kinderen  of  meer  komen  niet  veel  voor  onder  de  respondenten.    Tabel  7  Verdeling  van  de  onderzoekspopulatie  naar  het  aantal  kinderen  per  gezin    

    Aantal kinderen in het gezin Percentage 1 15.0% 2 44.7% 3 23.7% 4 9.3% 5 3.4% 6 1.9% 7 1.0% 8 0.7% 9 0.1% 10 0.1% >10 0.1% TOTAAL (N = 1864) 100,0

           Ruim  driekwart  van  de  ondervraagde  jongeren  hebben  Belgische  ouders  die  ook  in  dit  land  zijn  geboren.  Meer  dan  13  procent  geeft  aan  dat  ze  naast  de  Belgische  nationaliteit  ook  nog  een   andere   nationaliteit   hebben.   Ruim   zes   procent   draagt   alleen   een   buitenlandse  nationaliteit.    

  • - 19 -

    Tabel  8  Verdeling  van  de  onderzoekspopulatie  naar  het  Belg  zijn    

    Belg zijn Percentage Ik ben Belg sinds mijn geboorte net zoals mijn ouders

    78.1%

    Ik ben Belg maar heb ook nog een andere nationaliteit

    13.4%

    Ik ben later Belg geworden 2.1% Ik ben geen Belg 6.4% TOTAAL (N = 1931) 100%

     Van   driekwart   van   de   ondervraagden  waren   de   ouders   geboren   op   Belgisch   grondgebied.  Voor  exact  tien  procent  van  de  ouders  was  de  geboortegrond  buiten  de  landsgrenzen.  Ruim  13  procent  is  een  mix  daarvan.    Tabel  9  Verdeling  van  de  onderzoekspopulatie  naar  de  geboortegrond  van  de  ouders    

    Geboortegrond van de ouders Percentage Mijn beide ouders zijn geboren in België

    76.9%

    Mijn beide ouders zijn geboren in het buitenland

    13.1%

    Eén van mijn ouders is geboren in België, de andere in het buitenland

    10.0%

    TOTAAL (N = 1926) 100%

     

         

  • - 20 -

     Gemis    Gemis  is  een  van  de  meest  hardnekkige  oorzaken  van  diepe  emoties.  Vaak  zijn  die  emoties  negatief   geladen.   Gemis   veroorzaakt   pijn   en   droevenis,   spijt   en   schuldgevoel,   leegte   en  eenzaamheid.  Hoe  ervaren  jongeren  dit  gemis?  Komt  dit  vaak  voor?  Om  wie  en  om  wat?    De  eerste  vraag  die  we  stelden  was:  "Heb  je  wel  eens  het  gevoel  dat  je  iets/iemand  zo  erg  mist  dat  het  je  verdriet  doet?"  Een  kwart  van  de  ondervraagden  ervaart  dit  gevoel  meerdere  keren  per  week  of  zelfs  dagelijks.  Nog  eens  tien  procent  eens  per  week.  Bijna  twaalf  procent  ervaart  dit  diepe  gemis  nooit.    Tabel  10  Verdeling  van  het  verdriet  om  gemis    

    Verdriet om gemis Percentage Dagelijks 9.7% Meerdere keren per week 14.6% 1 keer per week 10.7% Meerdere keren per maand 21.3% Meerdere keren per jaar 31.8% Nooit 11.9% TOTAAL (N = 1934) 100%

       De  meisjes  uit  de  steekproef  hebben  meer  verdriet  om  hun  gemis  dan  de  jongens.  Vier  op  de  tien   meisjes   overkomt   dit   gevoel   minstens   één   keer   per   week.   Jongens   hebben   er   iets  minder  last  van.  Amper  drie  op  de  tien  wekelijks.  Meer  dan  een  derde  van  de  jongens  zegt  meerdere  keren  per   jaar  dit   gevoel   te  hebben.  Bijna  drie   keer   zoveel   jongens  dan  meisjes  heeft  nooit  last  van  dit  verdriet.      Tabel  11  Verdeling  van  het  verdriet  om  gemis  naar  geslacht    

    Geslacht Jongens Meisjes Verdriet om gemis Dagelijks 6.3% 11.8% Meerdere keren per week 12.1% 16.5% 1 keer per week 8.5% 12.5% Meerdere keren per maand 19.7% 22.9% Meerdere keren per jaar 35.8% 29.6% Nooit 17.6% 6.7% TOTAAL (N = 1923) 100% (N = 829) 100% (N = 1046)

     Bij   jongeren   die   bij   beide   ouders   wonen   komt   het   minder   voor   dat   ze   dagelijks   verdriet  ervaren  om  een  gemis   (ruim  zeven  procent).  Bij   jongeren  van  uiteengevallen  gezinnen  valt  dit   cijfer   hoger   uit   (tot   aan   18   procent).   Jongeren   die   alleen   of   in   een   instelling   wonen  kampen  nog  vaker  met  dit  verdriet.  Hun  verdeling  is  wisselvalliger,  dat  kan  te  maken  hebben  met  het  feit  dat  hun  aantal  numeriek  erg  klein  is.  

  • - 21 -

     Tabel  12  Verdeling  van  het  verdriet  om  gemis  naar  gezinsituatie    

    Bij wie woon je? Bij één van mijn ouders & nieuwe partner

    Alleen Instelling Bij één van mijn ouders

    Bij mijn beide ouders

    Verdriet om gemis Dagelijks 18.2% 21.1% 26.7% 12.2% 7.4% Meerdere keren per week

    19.1% 5.3% 6.6% 17.6% 13.2%

    1 keer per week 10.2% 5.3% 20.0% 12.6% 10.9% Meerdere keren per maand

    21.8% 5.3% 6.6% 23.0% 20.8%

    Meerdere keren per jaar 24% 47.3% 26.7% 24.2% 34.9% Nooit 6.7% 15.7% 13.4% 10.4% 12.8% TOTAAL (N = 1922) 100% (225) 100% (19) 100% (15) 100% (222) 100% (1171)

     Bij   ASO'ers   komt   het   verdriet   om   een   gemis  minder   frequent   voor.   "Meerdere   keren   per  jaar"  is  de  frequentie  die  over  alle  studieniveau's  het  vaakst  is  aangeduid.      Tabel  13  Verdeling  van  het  verdriet  om  gemis  naar  studieniveau    

    Schoolniveau: ASO TSO BSO BUSO KSO Verdriet om gemis: Dagelijks 7.0% 10.3% 12.9% 26.3% 8.7% Meerdere keren per week 13.5% 16.2% 15.4% 0% 16.5% 1 keer per week 10.7% 13.8% 9.1% 0% 14.6% Meerdere keren per maand 19.4% 21.8% 24.8% 10.5% 24.3% Meerdere keren per jaar 36.4% 27.9% 27.4% 36.9% 28.1% Nooit 13.0% 10.0% 10.4% 26.3% 7.8% TOTAAL (N = 1922) 100% 100% 100% 100% 100%

         

  • - 22 -

    Verlies  ervaren    Verlies   is   een  begrip  dat   op   vrijwel   alles   van   toepassing   kan   zijn.   Er   kunnen  heftige   ruzies  uitbreken  omdat  de  afstandsbediening  zoek  is,  een  klein  kind  kan  de  slaap  niet  vatten  omdat  de   knuffel  op  een  onvindbare  plaats   ligt.  Hoe   zit   dat  bij   jongeren?  Wat  associëren   ze  met  verlies?      De   respondenten   kregen   twaalf   gevallen   van   verlies   voorgeschoteld.   Aan   hen   om   aan   te  zeggen  of  ze  een  verliesgevoel  ervaren  bij  deze  respectievelijke  keuzes.  Dan  blijkt  dat  vooral  relationele   verlieservaringen   hoger   scoren:   gestorven   (groot)ouder   en   huisdier,   een  verbroken   relatie,   een   zelfmoord   in   de   omgeving.   Daartussen   zit   opvallend   genoeg:   het  verlies   van   een   duur   eigendom.   Is   dit   een   puur  materieel   gemis   of   zit   hier  meer   achter?  Bijvoorbeeld  een  duur  cadeau  dat  iemand  heeft  gekregen?    Een   verloren   wedstrijd   wordt   iets   meer   als   een   verlieservaring   gezien   dan   een   ziekte   of  handicap.   Dit   kan   te   maken   hebben   met   het   feit   meer   jongeren   aan   sport   doen   dan   te  maken   krijgen   met   een   (ernstige)   ziekte   of   handicap.   Niettemin   associëren   de   meeste  jongeren   de   scheiding   van   hun   ouders   minder   als   een   verlieservaring   dan   een   verloren  wedstrijd.   Hoewel   ook   dit   door   een   derde   van   de   respondenten   als   een   verlies   wordt  gevoeld.   Nostalgie   en   een   aangetaste   trots   sluiten   de   rij   af.   Een   op   de   vijf   bevraagde  jongeren  voelen  zich  gekwetst  als  ze  denken  aan  vroeger  of  als  hun  trots  wordt  beschadigd.    Tabel  14  Verdeling  van  associaties  bij  het  woord  ‘verlies’    

    Ja Nee Totaal Associatie bij ‘verlies’ Gestorven (groot)ouder 86.1% 13.9% N = 1971

    Overleden huisdier 64.4% 35.6% N = 1954

    Verloren duur eigendom 55.8% 44.2% N = 1943

    Verbroken relatie 53.0% 47.0% N = 1951

    Iemand die zelfmoord pleegde 52.1% 47.9% N = 1951 Verloren wedstrijd 37.6% 62.4% N= 1947 Ziekte of handicap 36.4% 63.6% N = 1926 Verhuizing / migratie 35.9% 64.1% N = 1942 Scheiding van de ouders 33.3% 66.7% N = 1935 Blijven zitten/mislukt examen 31.8% 68.2% N = 1929 Nostalgie 21.8% 78.2% N = 1933 Aangetaste eer 21.6% 78.4% N = 1930

                   

  • - 23 -

    Tijdens   verschillende   sessies   met   het   jongerenpanel   legden   we   flappen   uit   op   tafel.   Het  woord  'verlies'  in  het  midden  van  de  flap.  Dit  waren  de  meest  voorkomende  associaties  met  'verlies':    

           Meer  dan  honderd  jongeren  zijn  geïnterviewd  over  wat  zij  vinden  van  de  resultaten  en  van  de   betreffende   onderwerpen.   Sommige   van   hun   reacties   leest   u   doorheen   dit  onderzoeksrapport.    Wat  zou  je  niet  willen  verliezen?    Matthijs:  "Mijn  ballen.  Ik  denk  dat  ik  zelfmoord  zou  plegen  als  dat  ooit  gebeurt.  Later  wil  ik  absoluut  kinderen  dus  als  er  iets  zou  gebeuren  met  mijn  ballen  of  met  mijn  vruchtbaarheid,  zou  ik  er  echt  wel  kapot  van  zijn."    Steffy:  "Wat  ik  absoluut  niet  zou  willen  verliezen,   is  mijn  haar.   Ik  wil  echt  niet  kaal  zijn.  De  schoonheid  van  een  vrouw  wordt  volgens  mij  mee  bepaald  door  het  haar."    Melek:  "Het  is  misschien  een  beetje  vreemd  want  ik  ben  al  19,  maar  ik  zou  het  niet  prettig  vinden  als  ik  mijn  geboorteknuffel  verloor.  Het  is  een  aap  zonder  naam,  maar  heel  het  huis  weet  waarover  ik  het  heb  als  ik  zeg  dat  ik  'aap'  kwijt  ben."    (Lost  and  Found  Magazine,  In  Petto,  2012,  p.  8-‐9.)    

  • - 24 -

       In  2007  deed  In  Petto  onderzoek  naar  (on)gelukkig  zijn.  Daarin  werd  ook  gemeten  naar  de  dingen  die  jongeren  in  verband  brengen  met  verlies.  Spontane  suggesties  waren:  einde  van  een   relatie,   ouders   die   scheiden,   verloren   sportwedstrijd,   einde   van   vriendschap   na   het  afstuderen,  verlies  van  zelfvertrouwen,  verlies  van  maagdelijkheid...    (zie:  Hip  Hip  Happy.  Het  Onderzoeksrapport,  In  Petto,  Berchem,  2007,  p.  56.)      We  lichten  verhuizing/migratie  uit  tabel  14  op  en  plaatsen  die  in  het  licht  van  jongeren  met  een   andere   nationaliteit.   Dan   blijkt   duidelijk   dat   bij   jongeren   die   een   andere   nationaliteit  hebben  het  gemis  na  een  verhuis/migratie  hoger  is.      Tabel   15   Verdeling   van   associaties   bij   het   woord   ‘verlies’   na   een   verhuis/migratie   bij  jongeren  van  wie  de  ouders  wel  en  niet  in  België  zijn  geboren    

    Associatie bij ‘verlies’ Verhuizing / migratie

    Ja Nee Totaal

    Gemiddeld: 35.9% 64.1% N = 1942 Nationaliteit Ik ben Belg sinds mijn geboorte net zoals mijn ouders

    37.4% 62.6% N = 1472

    Ik ben Belg maar ik heb ook nog een andere nationaliteit

    34.5% 65.5% N = 255

    Ik ben later Belg geworden 52.5% 47.5% N = 40 Ik ben geen Belg 43.3% 56.7% N = 120

       Is  een  aangetaste  eer  in  andere  culturen  werkelijk  zo'n  groter  verlies  dan  in  de  Vlaamse?  Uit  tabel   16   lijkt   dat   mee   te   vallen.   Het   verliesgevoel   stijgt   weliswaar   met   tien   procent   bij  jongeren  van  ouders  die  in  het  buitenland  zijn  geboren.  Maar  als  één  van  de  twee  ouders  uit  het  buiteland  komt  (en  de  andere  uit  België)   is  het  cijfer  nagenoeg  gelijk  met  het   landelijk  gemiddelde:  ruim  een  op  vijf.  

  • - 25 -

     Tabel  16  Verdeling  van  associaties  bij  ‘verlies  van  eer'  bij  jongeren  van  wie  de  ouders  wel  en  niet  in  België  zijn  geboren.    

    Associatie bij ‘verlies’ Aangetaste eer

    Ja Nee Totaal

    Gemiddeld: 21.6% 78.4% N = 1930 Geboortegrond van de ouders Mijn beide ouders zijn geboren in België

    19.3% 80.7% N = 1438

    Mijn beide ouders zijn geboren in het buitenland

    32.0% 68.0% N = 241

    Eén van mijn ouders is geboren in België, de andere in het buitenland

    23.2% 76.8% N = 185

         Luna  (15  jaar):  “Mijn  geheugen  zou  ik  niet  willen  verliezen.  Ik  ben  bang  dat  ik  mijn  eigen  wereldje  terecht  kom.  In  mezelf  gekeerd.”          Tot   zover   de   associatie  met   een   verlieservaring.   Vervolgens   vroegen  we  de   jongeren  naar  hun  eigen  realiteit:  "Welke  verlieservaring  heb  jij  in  je  leven  al  meegemaakt?"    Hier  staat  het  overlijden  van  personen  en  dieren  die  dicht  bij  de  jongeren  staan  het  hoogst.  Opvallend  gevolgd  door  een  verloren  wedstrijd.  Kennelijk  voor  jongeren  een  veelbetekende  realiteit.  We  kunnen  hierin  een  vorm  van   faalangst  herkennen.  De  respondenten  verliezen  minder  vaak  een  duur  eigendom.    Opvallend   is  dat  veel   jongeren  verlies  ervaren  als  ze  terugdenken  aan  de  tijd  die  voorgoed  voorbij   is.   Vier   op  de   tien   jongeren  ondervinden  nostalgische   gevoelens.  Dit   verlies  weegt  zwaarder   door   dan   de   scheiding   van   de   ouders,   falen   op   school   of   zelfdoding   in   de  omgeving.  'Ziekte  en  handicap'  scoort  slechts  tien  procent  als  wezenlijke  verlieservaring.  Dit  lijkt  een  lage  score.  Als  je  dit  verlies  effectief  moet  ondergaan  lijkt  het  een  zeer  ingrijpende  ervaring  te  zijn.  Kennelijk  lijken  weinig  jongeren  hiermee  geconfronteerd  te  worden.  

  • - 26 -

     Tabel  17  Verdeling  van  het  concrete  gevoel  van  verlies      

    Ja Nee Totaal Concrete verlieservaring Gestorven (groot)ouder 79.2% 20.8% N = 1943 Overleden huisdier 74.2% 25.8% N = 1942 Verloren wedstrijd 58.7% 41.3% N = 1926 Verbroken relatie 58.0% 42.0% N = 1933 Verloren, duur eigendom 43.5% 56.6% N = 1925 Nostalgie 39.1% 60.9% N = 1914 Blijven zitten/mislukt examen 37.9% 62.1% N = 1925 Aangetaste eer 37.8% 62.2% N = 1907 Scheiding van de ouders 35.6% 64.4% N = 1928 Iemand die zelfmoord pleegde 32.8% 67.2% N = 1923 Verhuizing / migratie 30.8% 69.2% N = 1923 Ziekte of handicap 10.4% 89.6% N = 1910

     Jongeren  kregen  ook  de  mogelijkheid  om  eigen  alternatieven  te  noteren.  Het  onderstaande  lijstje   is   een   opsomming   van   de   meest   opvallende   spontaan   genoemde   concrete  verlieservaringen  onder  de  bijna  2000  deelnemers  aan  de  Lost  and  Found-‐bevraging.    Spontane  reacties:  

     • "De  tijd  die  ik  nodig  heb  om  deze  enquête  in  te  vullen."  • "Een  goede  vriend(in)  verliezen  door  een  uit  de  hand  gelopen  ruzie."  • "Ik  ken  mijn  mama  niet."  • "Mezelf/  jezelf  verliezen."  • "Geen  morele  steun  van  mijn  ouders."  • "Mensen  die  veranderd  zijn."  • "Veel   van   de   genoemde   ervaringen   heb   ik   meegemaakt,   maar   ik   heb   ze   niet   als  

    verlies  ervaren."  • "Zelfmoordneigingen"  

         Sarah  (17  jaar):  “Ik  heb  mijn  hartje  verloren  aan  mijn  vriend.”    Natasja  (15  jaar):  “Soms  word  ik  gek  van  mijn  gsm,  van  al  die  mensen  die  mij  zonodig  moeten  bereiken.  Dan  laat  ik  hem  ergens  rondslingeren,  maar  dan  verlies  ik  hem  weer.”              

  • - 27 -

    Hoe   is   het   gesteld  met   de   angst   om   iets   of   iemand   te   verliezen?  Van   de   respondenten   is  bijna  de  helft  soms  bang.  Twintig  procent  is  bijna  nooit  bang  om  iets  of  iemand  te  verliezen.  Drie  op  de  tien  daarentegen  leeft  vaak  tot  voortdurend  in  die  angst.    Tabel  18  Verdeling  van  de  angst  om  iets  of  iemand  te  verliezen    

    Angst om iets/iemand te verliezen Percentage Voordurend bang 8.6% Vaak bang 20.7% Soms bang 45.5% Bijna nooit bang 19.6% Nooit bang 5.6% TOTAAL (N = 1904) 100%

     In  2007  stelde  In  Petto  dezelfde  vraag  in  het  kader  van  het  onderzoek  Hip  Hip  Happy,  over  (on)geluk.  874  respondenten  vulden  de  enquête  in.  In  2007  leken  ze  iets  banger  te  zijn  om  te  verliezen  dan  in  2012:  36  procent  om  ruim  29  procent.  Dit  verschil  wordt  gelijkgesteld  door  'soms  bang',  de  categorie  die  nu  door  vijf  procent  meer  van  de  ondervraagden  is  aangeduid.  Hierbij   moet   uiteraard   gelet   worden   het   aantal   deelnemers   en   bovendien   dat   er   in   2007  meer   TSO-‐leerlingen  meededen   dan   ASO'ers,   in   2012   is   dat   juist   andersom.   (zie:  Hip   Hip  Happy,  onderzoeksrapport,  In  Petto,  2007,  p.  54.)    Tabel  19  Verdeling  van  de  angst  om  iets  of  iemand  te  verliezen  (in  2007)    Angst om iets/iemand te verliezen Percentage 2007 Percentage 2012 Voordurend bang 7.5% 8.6% Vaak bang 28.3% 20.7% Soms bang 40.4% 45.5% Bijna nooit bang 17.5% 19.6% Nooit bang 6.3% 5.6% TOTAAL 100% (N = 874) 100% (N=1904)

           Kiefer  (17  jaar):  “Het  is  niet  altijd  gemakkelijk  om  iets  toe  te  geven.  Naar  mijn  vrienden  is  dat  gemakkelijker,  naar  mijn  ouders  moeilijker.”        Als   we   dezelfde   categorieën   per   geslacht   bekijken   zien   we   in   tabel   19   dat   meisjes   iets  angstiger  zijn  om  iets/iemand  te  verliezen  dan  jongens.  Of  ze  zijn  zich  er  meer  bewust  van.  Of  ze  komen  er  gemakkelijker  voor  uit.  37  procent  van  de  ondervraagde  meisjes  is  vaak  tot  voortdurend  bang.    

  • - 28 -

     Tabel  20  Verdeling  van  de  angst  om  iets  of  iemand  te  verliezen  naar  geslacht    

    Geslacht Jongens Meisjes Angst om iets/iem. te verliezen Voortdurend bang 5.3% 10.7% Vaak bang 13.7% 26.2% Soms bang 42.4% 48.8% Bijna nooit bang 29.6% 12.0% Nooit bang 9.0% 2.3% TOTAAL (N = 1848) 100% (N = 815) 100% (N = 1033)

     Als   je  de  verschillende  studieniveau's  naast  elkaar  plaatst  blijken  de  meeste   respondenten  soms  bang   te   zijn   (bijna  de  helft),   behalve   in  het  BUSO   (het  aantal   respondenten  uit  deze  categorie   is   erg   klein).   Onder   ASO   en   TSO   is   26   procent   van   de   ondervraagden   vaak   tot  voortdurend  bang.  Bij  KSO  en  BSO  ligt  dat  cijfer  hoger,  tot  aan  33  procent  respectievelijk  37  procent.    Tabel  21  Verdeling  van  de  angst  om  iets  of  iemand  te  verliezen  naar  studieniveau    

    Schoolniveau: ASO TSO KSO BSO BUSO Angst om iets/iem. te verliezen Voortdurend bang 6.7% 4.2% 11% 12.8 22.2% Vaak bang 18.1% 22.5% 22% 24.4% 11.1% Soms bang 45.8% 49.8% 46% 44.7% 22.2% Bijna nooit bang 24.1% 18.9% 17% 12.4% 27.8% Nooit bang 5.3% 4.6% 4% 5.6% 16.7% TOTAAL (N = 1892) 100% 100% 100% 100% 100%

       Als   de   je   thuissistuatie   onder   de   loep   neemt   dan   spreken   de   verschillen   boekdelen.   De  jongeren  die  bij  beide  ouders  wonen  zijn  het  minst  bang:  25  procent  is  vaak  tot  voortdurend  bang.  Als  de  ouders  gescheiden  zijn  dan  loopt  dat  aantal  op  tot  30  procent  (bij  één  van  de  ouders)  en  tot  aan  bijna  45  procent  (bij  één  van  de  ouders  en  nieuwe  partner).       De  jongeren  die  in  een  instelling  wonen  zijn  vaker  voortdurend  bang,  tot  aan  bijna  30  procent.   Maar   zij   die   alleen   wonen   spannen   de   kroon:   bijna   vier   op   tien.   Als   je   bij   deze  categorie  de  respondenten  optelt  die  vaak  bang  zijn,  is  dat  in  totaal  meer  dan  zestig  procent.  

  • - 29 -

     Tabel  22  Verdeling  van  de  angst  om  iets  of  iemand  te  verliezen  naar  de  thuissituatie    Bij  wie  woon  je?   Bij  één  

    van  mijn  ouders  &  nieuwe  partner    

    Alleen   Instelling   Bij  één  van  mijn  ouders  

    Bij  mijn  beide  ouders  

    Angst  om  iets/iem.  te  verliezen            Voortdurend  bang   11.0%   38.8%   28.6%   9.4%   7.4%  Vaak  bang   33.3%   22.2%   14.3%   22.6%   18.6%  Soms  bang   39.2%   16.7%   28.6%   42.5%   47.5%  Bijna  nooit  bang   12.8%   16.7%   21.4%   17.0%   21.6%  Nooit  bang   3.7%   5.6%   7.1%   8.5%   4.9%  TOTAAL  (N  =  1892)   100%     100%     100%     100%   100%  

           

  • - 30 -

     Nostalgie  en  geld    We  hebben  gezien  (tabel  17)  dat  nostalgie  een  niet  te  onderschatten  gevoel  van  verlies  is  bij  jongeren.  Hoe  nostalgisch  zijn  jongeren  en  waarin  uit  zich  dat?    De   respondenten   kregen   enkele   uitspraken   voorgeschoteld.   Waren   deze   uistpraken   van  toepassing  op  hun   situatie?  De   resultaten  geven  een  divers  beeld.  De  helft   van  de   tieners  zegt  af  en  toe  nog  wel  eens  met  speelgoed  te  spelen  waar  ze  eigenlijk  te  oud  voor  is.  Toch  schamen  ze  zich  hier  nauwelijks  voor.  Slechts  tien  procent  doet  dat  wel.    Meer  dan  de  helft  van  de  jongeren  (56  procent)  is  droevig  om  het  onherroepelijke  karakter  van   de   tijd.   Toch   kijkt   ruim   driekwart   positief   terug   op   zijn   of   haar   kinderjaren.   Een  combinatie   van   die   twee   factoren   zou   erop   kunnen   wijzen   dat   een   groot   deel   van   de  respondenten  heimwee  heeft  naar  zijn  kinderjaren.  Dat  kan  betekenen  dat  de  jongeren  een  heerlijke,  zorgeloze  kindertijd  hebben  meegemaakt  of  dat  hun  tienerjaren  veel  zorgen  met  zich  met  zich  brengen.  Of  een  combinatie  van  die  twee.      Tot   slot   kan   het   grootste   deel   (driekwart   van   de   ondervraagden)   goed   omgaan   met   de  veranderingen  die  zich  voordoen  in  de  puberteit.      Tabel  23  Verdeling  van  de  mening  over  enkele  uitspraken  over  nostalgie    

    Ja Nee Totaal Nostalgie Ik speel stiekem nog wel eens een spelletje of met speelgoed waar ik eigenlijk al te oud voor ben.

    50.5% 49.5% N = 1962

    Ik schaam me er wel eens voor dat ik met dat spelletje/speelgoed speel terwijl ik eigenlijk daar te oud voor ben.

    10.9% 89.1% N = 1950

    Ik ben soms wel droevig om de jaren die achter mij liggen en die niet meer terug komen.

    56.7% 43.3% N= 1950

    Als ik terugdenk aan de gelukkige momenten uit mijn jeugd, dan voel ik me altijd blij.

    77.5% 22.5% N = 1941

    Ik vind het niet leuk, al die veranderingen in mijn leven doordat ik in de puberteit zit (zoals lichaamsveranderingen, onbegrip van andere mensen, stemmingswisselingen, verwarring…).

    24.1% 75.9% N = 1928

                 

  • - 31 -

     Aida  (15  jaar):  "Stiekem  zou  ik  nog  wel  eens  willen  meespelen  met  mijn  neefjes  en  nichtjes.  Ze  zijn  nog  maar  één  en  drie  jaar  oud.  Gewoon  een  beetje  zot  en  onnozel  doen.  Als  ik  mijn  neefje  van  drie  zie  dansen,  denk  ik  terug  aan  de  tijd  dat  ik  dat  ook  deed.  Maar  echt  last  van  nostalgie  heb  ik  niet."    Zoë  en  Paulien  (beiden  15  jaar):  Zoë:  "Nu  heb  je  problemen  die  je  vroeger  niet  had."  Paulien:  "Vroeger  was  dat  wel  gemakkelijker."  Zoë:  "Vooral  liefdesproblemen."  Paulien:  "Jongens  dus.   (...)  Nu  moet   je  meer  rekening  houden  met  wat   je  zegt  en  opletten  met  wat   je   doet.   Als   je   nu   iets   zegt   over   iemand,   ook   als   het  wel  waar   is,   vindt  men   dat  onbeleefd.  Als  een  kind  hetzelfde  zegt,  is  het  niet  erg  omdat  het  nog  een  kindje  is."    Was  het  in  je  kindertijd  beter  dan  nu?  Niels   (22   jaar):   "Ja,   beter   wel.   Je   hebt   geen   zorgen   als   je   klein   bent.   Nu   heb   je   meer  verantwoordelijkheid."    (Lost  and  Found  Magazine,  In  Petto,  2012,  p.  37.)    Naomi  (18  jaar):  “Ik  mis  het  wel  dat  vriendjes  bij  mij  voor  langskomen  om  te  zeggen:  “Kom  je  buiten  spelen?”  Nu  is  het  gewoon  berichtje  met  de  gsm:  “Kom  je  af?”  Die  band  is  minder.”        Hoe   ouder   de   jongeren   worden,   hoe   meer   de   schaamte   wegvalt.   Ook   het   spelen   met  speelgoed  waar   ze   zogezegd   overheen   zijn,   laat   jongeren   tegen   de   20   onverschilliger   dan  jongere  tieners.      Na  hun  17de   lijkt  de  ergste  verwarring  rond  hun  puberteit  bij  veel   jongeren  verdwenen  te  zijn.  Het  schommelt  dan  rond  de  20  procent,  terwijl  het  daarvoor  tussen  de  25  en  30  procent  lag.  

  • - 32 -

     Tabel  24  Verdeling  van  de  mening  over  enkele  uitspraken  over  nostalgie  naar  leeftijd    

    Geboortejaar 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 Nostalgie (antwoord met 'ja') Ik speel stiekem nog wel eens een spelletje of met speelgoed waar ik eigenlijk al te oud voor ben.

    45.3% 50.9% 51.3% 56.7% 52.5% 47.5% 47.2%

    Ik schaam me er wel eens voor dat ik met dat spelletje/speelgoed speel terwijl ik eigenlijk daar te oud voor ben.

    1.4% 7.9% 9.6% 8.9% 14.0% 13.1% 28.8%

    Ik ben soms wel droevig om de jaren die achter mij liggen en die niet meer terug komen.

    57.3% 59.1% 56.8% 55.8% 56.8% 60.6% 55.8%

    Als ik terugdenk aan de gelukkige momenten uit mijn jeugd, dan voel ik me altijd blij.

    84.0% 83.0% 78.1% 75.4% 79.7% 78.0% 73.6%

    Ik vind het niet leuk, al die veranderingen in mijn leven doordat ik in de puberteit zit (zoals lichaamsveranderingen, onbegrip van andere mensen, stemmingswisselingen, verwarring…).

    21.6% 19.8% 20.0% 26.8% 23.2% 31.1% 26.4%

       Geld    Meer   dan   tweederde   van   de   ondervraagden   vindt   geld   belangrijk.   Een   kwart   van   deze  jongeren  ervaart  het  als  een  verlies  als  ze  niet  mee  kunnen  doen  met  leeftijdgenoten  omdat  ze  niet  genoeg  geld  hebben.    Ruim  tien  procent  van  de  jongeren  heeft  zich  wel  eens  in  de  schulden  gestoken  om  aan  geld  te  komen.  2.5  procent  heeft  wel  eens  seks  gehad  terwijl  er  iets  materieels  tegenover  stond.  Minder  dan  5  procent  heeft  aan  den  lijve  ondervonden  dat  ze  niet  meer  meetelden  omdat  ze   geen   geld   hadden.   7   procent   ging   eronder   gebukt   om   uitgesloten   te   worden   toen   ze  financieel  niet  meer  mee  konden.    

  • - 33 -

     Tabel  25  Verdeling  van  de  mening  over  enkele  uitspraken  over  het  belang  van  geld    

    Ja Nee Totaal Tekort aan geld Het is erg belangrijk voor mij om geld te hebben.

    68.4% 31.6% N = 1922

    Ik ervaar het als een verlies als ik niet mee kan doen met anderen omdat ik geen geld heb (een iPod, merkkleding hebben, naar feestjes of dure clubs gaan…).

    22.5% 77.5% N = 1936

    Ik heb mezelf wel eens in de schulden gestoken om aan geld te komen.

    11.7% 88.3% N= 1936

    Ik heb wel eens (orale) seks gehad in ruil voor geld of iets anders.

    2.6% 97.4% N = 1939

    Ik heb wel eens meegemaakt dat ik op school of bij mijn vrienden niet meer meetelde omdat ik geen geld meer had.

    4.1% 95.9% N = 1936

    Ik voelde mij slecht toen ik niet meer meetelde bij mijn vrienden omdat ik iets niet kon betalen.

    7.0% 93.0% N = 1907

       Dimitri  (16  jaar)  :  "Wij  zaten  ooit  in  geldnood.  Geld  wordt  dan  inderdaad  wel  belangrijker.  Je  begint  meer  te  letten  op  wat  je  uitgeeft  en  materiële  zaken  worden  minder  noodzakelijk.  Als  we  echt   iets  nodig  hebben,  dan  halen  we  het.  Maar   zonder  kunnen  we  ook.   Ik  voelde  me  niet  minder  vrij  zonder  dat  geld.  Mijn  ouders  zorgden  ervoor  dat  we  alles  konden  doen  wat  we   wilden   doen.  We   hebben   sowieso   niet   zo   heel   veel   luxueuze   dingen   gedaan   vroeger,  zoals   zes   keer  per   jaar  naar  een  pretpark  gaan.  Wanneer  het  dan   tegenzit,  mis   je  dat  ook  minder  snel."  (Krax+,  jaarg.  1,  nr.  2,  oktober/november  2012,  p.  44.)      Het  verschil  is  niet  groot,  maar  de  algemene  lijn  wijst  erop  dat  jongens  meer  belang  hechten  aan  geld  dan  meisjes.  Zij  waren  dubbel  zo  vaak  bereid  om  zich  in  de  schulden  te  steken  om  financieel  mee  te  doen.  (15  procent  jongens  tegen  8.1%  procent  meisjes.)  Ook  seks  schuwen  ze  daarbij  relatief  minder  vaak  dan  meisjes:  3.7  procent  tegenover  1.4  procent.  

  • - 34 -

     Tabel   26   Verdeling   van   de  mening   over   enkele   uitspraken   over   het   belang   van   geld   naar  geslacht    

    Geslacht Jongens Meisjes Tekort aan geld (antwoord met ‘ja’) Het is erg belangrijk voor mij om geld te hebben.

    71.6% 66.0%

    Ik ervaar het als een verlies als ik niet mee kan doen met anderen omdat ik geen geld heb (een iPod, merkkleding hebben, naar feestjes of dure clubs gaan…).

    24.7% 20.1%

    Ik heb mezelf wel eens in de schulden gestoken om aan geld te komen.

    15.9% 8.1%

    Ik heb wel eens (orale) seks gehad in ruil voor geld of iets anders.

    3.7% 1.4%

    Ik heb wel eens meegemaakt dat ik op school of bij mijn vrienden niet meer meetelde omdat ik geen geld meer had.

    4.8% 3.5%

    Ik voelde mij slecht toen ik niet meer meetelde bij mijn vrienden omdat ik iets niet kon betalen.

    6.9% 7.0%

       KSO,  de  kunstrichting,  vindt  geld  net  iets  minder  belangrijk  dan  de  andere  studierichtingen.  Voor  de  BUSO-‐richting   lijkt  geld  gevoeliger  te   liggen  dan  voor  de  andere  richtingen.  Hierbij  moet   wel   de   nuance   worden   gelegd   dat   er   relatief   weinig   BUSO-‐respondenten   hebben  meegedaan.  Dat  neemt  niet  weg  dat  op  die  19  relatief  veel   'ja'  hebben  geantwoord  op  de  onderstaande  vragen.  

  • - 35 -

     Tabel   27   Verdeling   van   de  mening   over   enkele   uitspraken   over   het   belang   van   geld   naar  studieniveau    

    Schoolniveau: ASO TSO KSO BSO BUSO Tekort aan geld (antwoord met ‘ja’)

    Het is erg belangrijk voor mij om geld te hebben.

    65.1% 75.9% 58.3% 71.9% 83.3%

    Ik ervaar het als een verlies als ik niet mee kan doen met anderen omdat ik geen geld heb (een iPod, merkkleding hebben, naar feestjes of dure clubs gaan…).

    21.1%

    20.7%

    22%

    24.8%

    55.6%

    Ik heb mezelf wel eens in de schulden gestoken om aan geld te komen.

    9.7%

    11.9%

    9.7%

    15.1%

    16.7%

    Ik heb wel eens (orale) seks gehad in ruil voor geld of iets anders.

    1.9%

    1.4%

    1.9%

    3.6%

    33.3%

    Ik heb wel eens meegemaakt dat ik op school of bij mijn vrienden niet meer meetelde omdat ik geen geld meer had.

    2.7%

    3.1%

    6.9%

    6.3%

    16.7%

    Ik voelde mij slecht toen ik niet meer meetelde bij mijn vrienden omdat ik iets niet kon betalen.

    4.5% 7.5% 11% 4.2% 22.2%

       

  • - 36 -

    (On)stabiliteit    Een   stabiele   start   voor   kinderen   en   jongeren   bestaat   niet   alleen   uit   een   consequente,  regelmatige  opvoeding  en  een  vertrouwde  gezinssituatie,  maar  ook  uit  een  stabiele  basis  in  de  vorm  van  de  plek  waar  je  woont.  Verandering  van  een  vertrouwde  omgeving  kan  nefaste  gevolgen  hebben.    Verhuis    Vandaar   de   blik   op   verhuis   en  migratie.   Bijna   vier   op   de   tien   ondervraagden  heeft   iets   of  iemand  dierbaars  moeten  achterlaten  toen  hij  of  zij  verhuisde.  De  helft  van  de  respondenten  heeft  het  gevoel  in  twee  culturen  te  leven  en  voelt  zich  daar  prettig  bij.  Meer  dan  vier  op  de  tien   jongeren  die  de  vragenlijst  hebben   ingevuld  mist  nog  altijd  de  plaats  waar  zij  vandaan  komen.  Dat  kan  een  plaats  zijn  binnen  de  gemeente,  binnen  het  land  of  elders  in  de  wereld.    Tabel  28  Verdeling  van  de  mening  over  enkele  uitspraken  over  verhuis     Ja Nee Totaal Uitspraken rond verhuis Toen ik verhuisde heb ik iemand/iets dierbaars moeten achterlaten en ik mis die persoon/dat nog altijd.

    38.3% 61.7% N = 894

    Ik vind het tof om in twee verschillende culturen te leven.

    45.6% 54.4% N = 699

    Ik mis de plaats (land, stad, wijk, straat, school…) waar ik vandaan kom.

    42.8% 57.2% N= 897

       Het  gemis  is  het  grootst  voor  jongeren  die  uit  andere  landen  in  België  zijn  komen  wonen.  65  procent  van  deze  respondenten  mist  iemand  of  iets  dierbaars.  Gevolgd  door  mensen  die  uit  een  andere  provincie  zijn  verhuisd.  Ook  de  plaats  in  het  buitenland  waar  ze  destijds  wonen  wordt  door  zeven  op  de  tien  respondenten  gemist.       Jongeren   die   uit   een   ander   land   komen   voelen   zich   ook   het   prettigst   bij   twee  verschillende  culturen  waarin  ze  leven.  Waarschijnlijk  omdat  zij  van  alle  ondervraagden  het  meest  merken  dat  ze  in  twee  v