Literatuuronderwijs, jongeren en digitale media ... inclusief (educatieve) apps en sociale media,...

download Literatuuronderwijs, jongeren en digitale media ... inclusief (educatieve) apps en sociale media, staat

of 13

  • date post

    22-May-2020
  • Category

    Documents

  • view

    3
  • download

    0

Embed Size (px)

Transcript of Literatuuronderwijs, jongeren en digitale media ... inclusief (educatieve) apps en sociale media,...

  • Literatuuronderwijs, jongeren en digitale media

    Een verkenning

    Mirella van der Made | Jeugdliteratuur 1 | studiejaar 2014/2015

  • 1

    Literatuuronderwijs,

    jongeren en digitale media

    Een verkenning

    Mirella van der Made (0815226)

    Hogeschool Rotterdam Lerarenopleiding Nederlands Jeugdliteratuur 1 Docent drs. B. Bijl Studiejaar 2014/2015

  • 2

    Voorwoord, verantwoording

    Dit onderzoek zou eigenlijk deel uitmaken van een groepsverslag samen met Maaike

    Voorrecht en Anouk Lebeau over de leesvoorkeuren van jongeren. Het is onderdeel van ons

    programma voor het vak Jeugdliteratuur 1 voor de lerarenopleiding aan de Hogeschool

    Rotterdam. Wij zijn alle drie deeltijdstudenten. Omdat ik nog geen eigen leerlingen heb,

    hebben zij het veldonderzoek verricht. Daar waren voor dit gedeelte ook vragen voor, maar

    omdat dit nog niet op schrift stond en de tijd te beperkt was, zijn die niet in het veldonderzoek

    betrokken. Dit gedeelte is daardoor bij een literatuuronderzoek gebleven.

    Uiteindelijk liep mijn planning enorm uit. In de eerste plaats omdat ik teveel tijd heb besteed

    aan de keuze van mijn deelvragen, en daaraan heb vastgehouden in plaats van voor iets

    makkelijkers te kiezen. En in de tweede plaats, daarna, omdat ik allerlei dingen tegelijkertijd

    half aan het doen was in plaats van één ding helemaal af te maken. Dus ook integratie met de

    onderzoeken van Maaike en Anouk is er helaas niet meer van gekomen. Het is gelukkig wel

    zelfstandig als volledig onderzoek te lezen.

    Mirella van der Made, januari 2015

  • 3

    Inhoudsopgave

    Voorwoord, verantwoording...................................................................................................... 2

    Inleiding ...................................................................................................................................... 4

    Hypotheses ................................................................................................................................. 4

    Onderzoeksvragen...................................................................................................................... 4

    Welke middelen worden door docenten gebruikt voor hun literatuurlessen? ......................... 4

    Belang van lezen en literatuuronderwijs ................................................................................ 4

    Manieren van aandacht besteden aan lezen en literatuur .................................................... 5

    Ingezette middelen en bronnen ............................................................................................. 5

    Wensen van docenten ............................................................................................................ 6

    Brede mediaopvoeding ........................................................................................................... 7

    Weblogs .................................................................................................................................. 7

    Muziek ..................................................................................................................................... 7

    Overige ontwikkelingen .......................................................................................................... 7

    Samenvatting .......................................................................................................................... 8

    Zijn er effecten van digitale media op het leesgedrag van jongeren tussen 12 en 15 jaar? ..... 8

    Ontwikkeling jongeren en effecten op en van mediagebruik ................................................ 8

    Digitale media als bedreiging van het lezen en als kans voor het lezen ................................ 9

    Digitale media zoals e-readers of tablets ............................................................................... 9

    Ontwikkelingen ..................................................................................................................... 10

    Samenvatting ........................................................................................................................ 10

    Conclusie .................................................................................................................................. 11

    Korte samenvatting .................................................................................................................. 11

    Bronnen .................................................................................................................................... 12

  • 4

    Inleiding

    Bij het onderzoek naar leesvoorkeuren van jongeren tussen de 12 en 15 jaar (onze doelgroep,

    de onderbouw) vroegen wij ons af hoe lezen door jongeren zich verhoudt tot ontwikkelingen

    in de digitale wereld. Hebben verfilmde boeken invloed op het lezen, bijvoorbeeld? Lezen

    jongeren meer of minder door concurrerende multimedia zoals video, audio, games, internet

    en sociale media? Of lezen ze er anders door? Wat zijn de voor- of nadelen van nieuwe

    middelen zoals tablets, e-readers en smartphones? En wat kan het onderwijs hiermee? Zelf

    vroeg ik me ook nog af hoe lezen zich verhoudt tot deelname aan andere cultuurvormen door

    jongeren.

    Omdat dit een te breed en omvangrijk onderzoek zou worden, is gekozen voor twee

    verkenningen: naar de middelen die docenten gebruiken voor hun literatuurlessen en naar de

    globale effecten van digitale media op het leesgedrag van onze doelgroep.

    Hypotheses

    Docenten hebben voldoende middelen om literatuurlessen mee te verrijken.

    Digitale media hebben een positief effect op het leesgedrag van jongeren tussen 12 en 15 jaar.

    Onderzoeksvragen

    Welke middelen worden door docenten gebruikt voor hun literatuurlessen?

    Zijn er effecten van digitale media op het leesgedrag van jongeren tussen 12 en 15 jaar?

    Welke middelen worden door docenten gebruikt voor hun

    literatuurlessen?

    Belang van lezen en literatuuronderwijs

    Volgens Soetaert (2006) is de school is een belangrijk instrument bij het motiveren van de

    jeugd: “De introductie tot het lezen van kwaliteitsvolle teksten en de stimulans tot het

    participeren aan cultuur gebeuren het best op die momenten dat de vrije tijd dit nog toelaat,

    met name de momenten waarop jongeren gewoontes en interesses opbouwen. Vaak wordt de

    leeftijd van veertien tot zestien jaar genoemd als een kritisch moment – de verleiding om voor

    andere vormen van vrijetijdsbesteding te kiezen is heel groot; het lezen wordt bedreigd omdat

    het aandacht, inspanning, stilte en tijd vraagt.”

    Ook Van Grinsven (2010) benadrukt het belang van lezen: “Het gaat verder dan technische vaardigheden. Voor Stichting Lezen betekent lezen: aanvullend op het (technisch) leren lezen een klimaat creëren waarin leerlingen zich uitgedaagd voelen om op eigen titel boeken (fictie en non-fictie) te lezen en daar plezier aan te ontlenen. Dit vanuit het idee dat hun persoonlijke leven daarmee verrijkt kan worden, maar ook dat hun (maatschappelijk belangrijke) leesprestaties zullen toenemen.”

  • 5

    DUO (2009) noemt soortgelijke redenen voor het belang van lezen: plezier, algemene

    ontwikkeling, taalontwikkeling, begrijpend lezen, ontwikkeling van empathisch vermogen en

    van normen en waarden, en het is goed voor reflectie en nadenken over eigen handelen.

    Manieren van aandacht besteden aan lezen en literatuur

    Piek (1995) stelt dat de middelbare school iets kan doen aan de leesmotivatie van leerlingen.

    Ze moeten langzamerhand en gestructureerd worden voorbereid op het kiezen en lezen van

    boeken. Gedwongen worden tot lezen is niet altijd negatief, maar het materiaal moet wel

    aansluiten bij de belangstelling van de leerlingen. Daarbij heeft men doorgaans twee

    verschillende uitgangspunten: de ervaringsgerichte, affectieve aanpak en een meer

    leerstofgerichte, cognitieve aanpak. De toename van het aanbod aan vrijetijdsbesteding is een

    bedreiging voor het lezen. Maar het is ook een kans: er kan meer aandacht aan lezen worden

    besteed door andere media.

    Huysmans (2013) merkt op dat de omgang met boeken in het voortgezet onderwijs ‘functioneler’ is: ze worden meer gebruikt voor studie (leeslijst, consulteren van informatieve boeken voor schoolopdrachten) dan genoten.

    Volgens de respondenten van het onderzoek van Van Grinsven (2010) kan lezen in het vmbo het beste worden gestimuleerd door leerlingen zelf een boek naar keuze te laten lezen, voor te lezen, een combinatie te maken tussen boek en verfilming en door enthousiasme van de docent of medeleerlingen.

    DUO (2009) noemt in volgorde van aflopende toepassing door docenten:

     individueel lezen met leesdossier/boekverslagen

     het volgen van de methode

     anders

     individueel lezen met verwerkingsopdrachten

     projecten

     klassikaal lezen met leesdossier/boekverslagen

     boekpresentaties

     voorlezen

     klassikaal lezen met verwerkingsopdrachten

    Ingezette middelen en bronnen

    Uit de onderzoeken van Van Grinsven (201