Lezing jones 3_dec_2013_vlaams_brabant

download Lezing jones 3_dec_2013_vlaams_brabant

of 100

Embed Size (px)

description

Lezing Jones, Trefdag Provincie Vlaams-Brabant rond klimaatneutraliteit, cleantech en de rol van het middenveld. Welke lessen trekken we uit lopende projecten zoals LKN 2030?

Transcript of Lezing jones 3_dec_2013_vlaams_brabant

  • 1. De transitie naar klimaatneutraliteit: pleidooi voor een systeemvisie Dr. Ir. Peter Tom Jones (IOF Onderzoeksmanager KU Leuven, SIM & Voorzitter iCleantech Vlaanderen vzw)3-12-2013, Leuven, Vlaams-Brabant

2. Overzicht Welkom in het Antropoceen Oplossingen o oTransitiemanagement als nieuw kader Transitiepaden naar duurzaamheid Een nieuwe visie op klimaatbeleid en lessen voor klimaatneutrale processen Besluit: transities leveren massas voordelen op 3/12/20132 3. Overzicht Welkom in het Antropoceen Oplossingen o oTransitiemanagement als nieuw kader Transitiepaden naar duurzaamheid Een nieuwe visie op klimaatbeleid en lessen voor klimaatneutrale processen Besluit: transities leveren massas voordelen op 3/12/20133 4. Het uitgangspunt: Economie = deelsysteem Aarde (cf. UNEP, 2010)3/12/20134 5. Het uitgangspunt: Economie = deelsysteem Aarde (cf. UNEP, 2010)3/12/20135 6. MaterialenafhankelijkheidBron: D. Cohen, New Scientist, 2007 3/12/20136 7. Supply riskKritieke grondstoffen voor de EUEconomic importance 3/12/20137 8. cruciaal voor de groene economie! Wind energy, electric cars, energy saving lampsSupply riskCatalystsPV energyBatteriesEconomic importance 3/12/20138 9. Het preanalytische uitgangspunt Economie = deelsysteem Aarde (cf. UNEP, 2010)3/12/20139 10. Een groeiende ecologische voetafdrukBron: Living Planet Report 2012 3/12/201310 11. Over tipping points en safe operating spaceBron: Global Biodiversity Outlook 3, 20113/12/201311 12. Het RockstrmdiagramBron: J. Rockstrm et al., Nature, 461, 20093/12/201312 13. Het RockstrmdiagramBron: J. Rockstrm et al., Nature, 461, 20093/12/201313 14. 6e massa-extinctie?14 15. Oorzaken van verlies aan biodiversiteit Big FiveVerdwijnen van habitatOverbejaging en -bevissingInvasieve soortenVervuilingEn hun interacties !Klimaatverandering 15 16. Het Rockstrmdiagram Hans Poertner: "The current rate of change is likely to be more than 10 times faster than it has been in any of the evolutionary crises in the earth's history."Bron: J. Rockstrm et al., Nature, 461, 20093/12/201316 17. Het RockstrmdiagramBron: J. Rockstrm et al., Nature, 461, 20093/12/201317 18. Het klimaatprobleem400 ppm...the last time so much greenhouse gas was in the air was several million years ago, when the Arctic was ice-free, savannah spread across the Sahara desert and sea level was up to 40 metres higher than today. Bron: The Guardian, 11 Mei 20133/12/201318 19. Het klimaatprobleem400 ppmBron: The Guardian, 11 Mei 20133/12/201319 20. Het klimaatprobleem (The Perfect Storm, WEF)Bron: Nature, December 2011 Bron: World Bank, 20123/12/201320 21. Het klimaatprobleemBron: World Bank, 2012Bron: Fifth Assessment Report (SPM), IPCC, Sep 2013 22. 3/12/201322 23. Klimaatonrechtvaardigheid cf. Haiyan, Filipijnen, 201323 24. maar rijke Noorden blijft niet buiten schot3/12/201324 25. maar rijke landen blijven niet buiten schot03/12/201325 26. Van het Holoceen naar het Antropoceen Holoceen: o o oGeologisch tijdvak sinds einde laatste ijstijd 12.000 jaar geleden Stabiele omgevingsvoorwaarden bloei menselijke samenlevingen Vooralsnog: enige systeemtoestand waarvan we zeker zijn dat die de huidige complexe samenleving kan ondersteunen Antropoceen: o oToename menselijke macht... maar ook kwetsbaarheid Menselijke wijzigingen: Global Change Meervoudig, complex, interagerend en mondiaal Systeemparameters buiten natuurlijke variabiliteitszone3/12/201326 27. Conclusie: transitie naar andere economie Koolstofarm: reductie uitstoot van broeikasgassen met ongeveer 90% tegen 2050 Circulair: slim sluiten van kringlopen afval wordt voedsel Deze grote maatschappellijke uitdagingen staan ook centraal in Horizon 2020, Europese Commissie: o o o oo o3/12/2013Health & well being Food security and Bio-based economy Secure, clean and efficient energy Smart, green and integrated transport Resource efficiency and climate Inclusive, innovative and secure societies 27 28. Overzicht Welkom in het Antropoceen Oplossingen o oTransitiemanagement als nieuw kader Transitiepaden naar duurzaamheid Een nieuwe visie op klimaatbeleid en lessen voor klimaatneutrale processen Besluit: transities leveren massas voordelen op 3/12/201328 29. Transitiemanagement Derk Loorbach, 2007: we are facing persistent societal problems of such complexity, that we cannot easily solve them by means of traditional approaches. () sustainability can not be delivered by top-down approaches or bottom-up innovation () governance approaches are needed that are able to take into account a very long time horizon, a multitude of actors with different perspectives, different levels of scale and uncertain future development. By taking societal complexity as point of departure, transition management offers an integrative framework () for social innovation towards sustainability. 3/12/201329 30. Parallelle transities...Energiebeheer MaterialenbeheerFinancin3/12/201330MobiliteitVoedingWonenCultuur & educatie 31. Van probleemanalyse Leitbilder transitiepaden transitie-experimenten (J. Rotmans, 2009) Figuur: VITO3/12/201331 32. Leuven Klimaatneutraal 203032 33. Van probleemanalyse Leitbilder transitiepaden transitie-experimenten (J. Rotmans, 2009) Figuur: VITO3/12/201333 34. Multi-actor, vernieuwingsgezinde netwerken koplopersmodelOverheidTriple helixKennisinstellingenBedrijven 3/12/201334 35. Multi-actor, vernieuwingsgezinde netwerken koplopersmodel quadruple helixOverheidKennisinstellingenQuadruple helix 1. Bewaker proces, 2. Partner in proces, 3. Initiatiefnemer (David Dessers 3-12)Bedrijven 3/12/2013Civiele samenleving 35 36. Overzicht Welkom in het Antropoceen Oplossingen o oTransitiemanagement als nieuw kader Transitiepaden naar duurzaamheid Een nieuwe visie op klimaatbeleid en lessen voor klimaatneutrale processen Besluit: transities leveren massas voordelen op 3/12/201336 37. 1. Systeemtechnologische innovatie en nieuwe business modellen De innovatieparadox: ooInnovatie = drijvende kracht voor onduurzame ontwikkelingspatronen (cf. teerzandolie) Innovatie = onze hoop om duurzaamheid en veerkracht te realiseren in de samenleving Innovatie 2.0: Innovatie i.f.v. duurzaamheidstransitie ooChallenge drive research/innovation op basis van megatrends/uitdagingen (cf. Horizon 2020, Grand Challenges) Schone technologien = minimale maar niet voldoende voorwaarde Transitie >> technologische innovatie oDoorbraken in structuren, culturen, praktijken, fiscale systemen, governance, business modellen. systeeminnovatie www.petertomjones.be37 38. 1. Systeemtechnologische innovatie en nieuwe business modellen Energietransitie Energie-efficintie & Restwarmte optimaal benutten3/12/201338 39. 1. Systeemtechnologische innovatie en nieuwe business modellen Energietransitie Energie-efficintie &Bron beeld: www.geni.orgRestwarmte optimaal benutten Hernieuwbare energie (macro-meso-micro) (Super)Smart Grids3/12/201339 40. Energie en CO2 The emission gap en hoe ze te overbruggen Bron: The Emissions Gap Report, UNEP, 201340 41. vereist implementatie van cleantech in transitieperspectief In de domeinen Materialenbeheer o Energiebeheer o Mobiliteit o Landbouw/Water o Andere Transitiemanagement & systeemperspectief o03/12/2013www.petertomjones.be41 42. i-Cleantech Vlaanderen en Kamp C (Provinciale Antenne iCTV-Antwerpen)3/12/201342 43. Jeremy Rifkins Third Industrial Revolution (2011)3/12/201343 44. Jeremy Rifkins Third Industrial Revolution (2011) Kernwoorden First and Second Industrial Revolution: o3/12/2013Top-down flow of authority, Financial Capital, Marketplace, Private Property relations44 45. Jeremy Rifkins Third Industrial Revolution (2011) Kernwoorden First and Second Industrial Revolution: oTop-down flow of authority, Financial Capital, Marketplace, Private Property relations Kernwoorden Third Industrial Revolution: oDistributed lateral power, Peer-to-peer interactivity, social capital, participation in open commons, access to global networks 5 Pillars (new communication and energy regime): o o o o o 3/12/2013Shifting to renewable energy Transforming the building stock (micro-power plants) Deploying hydrogen and other storage technologies Energy-sharing intergrid Transitioning transport fleet to electric plug-in and fuel cell vehicles 45 46. 1. Systeemtechnologische innovatie en nieuwe business modellen EnergietransitieMaterialentransitie Energie-efficintie Restwarmte optimaal Slim sluiten EcoDesign (LCA) Verbruikers gebruikersbenutten Hernieuwbare energie (inclusief bio-based economy) (Super)Smart Grids3/12/201346 47. 1a. Closing the loopBron: P.T. Jones et al., JOM, December 2012 3/12/201347 48. Hoe het niet moet3/12/201348 49. Stadsmijnbouw (bv. Edele metalen recycling in Umicore)3/12/201349 50. Enhanced Landfill Mining: Vlaanderen = koploperBron: Knack, 20123/12/201350 51. 1b. Ecodesign for recycling Multifunctionaliteit & modulariteit Ecodesign: oVoor hergebruik, reassemblage, sluiten kringlopen, minimale impact tijdens gebruiksfaseoOok op systeemniveau (bv. stadsplanning) Additive manufacturing (cf. 3D-printing) Nieuwe reguleringsvormen o3/12/2013Extended producer responsibility (EPR) & terugnameplicht51 52. 1c. Nieuwe business modellen - Van producten naar diensten In volle opmars (cf. Jeremy Rifkin, The Third Industrial Revolution, 2011): ooo3/12/2013Van verkopers-kopers naar leveranciers-gebruikers Van producten en bezit naar diensten en toegang Voorbeelden: ProductService Systems (autodelen, leasing, CSA, Couch Surfing, Performance Contracting, Shared Savings Agreement), ESCOs, Coperatieven 52 53. Third Industrial Revolution (2011) Samengaan van internet- en energierevolutie Kernwoorden : oooo3/12/2013Distributed lateral power Participation in open commons, Access to global networks Social capital & entrepreneurshipBron: Wilson & Post, Small Bus Econ, 40, 2013 53 54. Sociaal ondernemerschap Social entrepreneurs... Just a