Levensbeschouwing en Magie

of 38 /38
Informatie voor het vak Levensbeschouwing Harry Potterdag januari ’06 blz. 1 Blz. 1 van 38

Embed Size (px)

description

Achtergronden en ideeën bij projecten en lessen over Magie, Harry Potter etc.

Transcript of Levensbeschouwing en Magie

Informatie voor het vak Levensbeschouwing Harry Potterdag januari 06

blz. 1

Blz. 1 van 38

Informatie voor het vak Levensbeschouwing Harry Potterdag januari 06

blz. 2

Blz. 2 van 38

Informatie voor het vak Levensbeschouwing Harry Potterdag januari 06

blz. 3

InhoudLevensbeschouwing en Magie ................................................................................................... 3 Inleiding ............................................................................................................................. 3 Wat is magie? ..................................................................................................................... 4 De doelen van magie .......................................................................................................... 6 Hoe ga je om met argumenten tegen magie en Harry Potter?............................................ 7 Wat is magie voor tovenaars? ............................................................................................ 8 Wat is magie voor dreuzels? .............................................................................................. 9 Bijlage : .................................................................................................................................... 10 Lesopbouw ........................................................................................................................... 14 Werkvormen......................................................................................................................... 14 Spreuken en vloeken ............................................................................................................ 15 Een klein beetje hocus pocus ............................................................................................... 18 Vervloekingen .......................................................................................................................... 18 Vervloekvergunning............................................................................................................. 20 Verweerspreuken.............................................................................................................. 20 Runen schrijven en werpen .................................................................................................. 20 Runen werpen....................................................................................................................... 21 Kruidenkunde ........................................................................................................................... 22 Ontraadselen van theebladeren................................................................................................. 26 Korte handleiding ontraadselen van theebladeren ............................................................... 27 Paranormale Gaven .......................................................................................................... 27 Voorspellend Rekenen ............................................................................................................. 30 Analyseer je naam ............................................................................................................ 30 De betekenis van de getallen................................................................................................ 32 Enneagram............................................................................................................................ 33 Vervolg over enneagram???............................................................................................. 33 Enneagram............................................................................................................................ 34 Enneagram typen.............................................................................................................. 34 Bijlage : Webquest over magie ............................................................................................ 38

Levensbeschouwing en MagieOver het vak Levensbeschouwing als verweer tegen zwarte kunstenDe collegas van de sectie levensbeschouwing, die lesgeven in de brugklassen mijzelf incluis - hebben enthousiast gereageerd op de vraag of zij mee wilden werken aan de Harry Potter dag zoals die op 31 januari a.s. wordt gehouden. Al denkend over de invulling van die ene les kreeg ik toch het gevoel dat er in het geval van ons vak iets meer aan de hand is dan normaal gesproken bij lessen Engels, Biologie of tekenen. Voordat ik aan de uitwerking van lesdoelen en werkvormen toekwam wilde ik een goede theoretische achtergrond hebben voor de les(sen).

Enkele voorbeelden Tijdschriften over magie en paranormale verschijnselen Geneeskrachtige kruiden Aromatherapie Tv-series als charmed Gebedsgenezers (Jomanda) Heksenkringen; Jongeren- en subculturen met magische rituelen Films over magie Moderne muziek met trance aspecten

InleidingMagie is momenteel mateloos populair, mede dankzij J.K. Rowling en haar held, Harry Potter. Ook de zogenaamde fantasy-literatuur waarin allerlei magische personen en taferelen Blz. 3 van 38

Informatie voor het vak Levensbeschouwing Harry Potterdag januari 06 blz. 4 een rol spelen dragen ertoe bij, de televisie als factor niet te vergeten. Inmiddels heeft dat zon vlucht genomen, dat magie opnieuw vanzelfsprekend lijkt te zijn geworden. De vraag: wat heeft Harry Potter (of wat heeft magie) te maken met het vak Levensbeschouwing? is echter veel minder vanzelfsprekend. Terwijl het voor docenten levensbeschouwing evident is, dat die relatie er wel ligt. Bezwaren uit streng protestantse hoek maken dat enerzijds wel duidelijk, maar maken het anderzijds erg moeilijk om op nuchtere, redelijke wijze te spreken over het verschijnsel. Magie wordt in sommige kringen afgedaan als pseudo-religie, afvalproduct, schijnritueel e.d. Men neemt het verschijnsel niet erg serieus of men is erdoor in verlegenheid gebracht. Het wordt gegooid op de onuitroeibare domheid van het grote publiek dat er steeds weer intrapt. Ik vind dat niet erg helpen bij een juiste analyse van magie en wil pleiten voor een ander verklaringsmodel. Bovendien leeft magie erg in de belangstelling van veel kinderen. De echte lezers en fans van HP gaan ermee naar bed en staan ermee op, maar zelfs de niet-lezers kennen langs andere wegen (film, televisie) het nodige van de wereld van Harry of van andere magische werelden. Het is zelden onderwerp van een les, maar vele leerlingen experimenten met zoiets als geesten oproepen en er zijn er zelfs die horoscopen zeer serieus nemen. Genoeg bekendheid in ieder geval om erover mee te denken en te praten. Er lijkt mij alle reden om de leerlingen te onderhouden over magie. Daar begint dus het probleem. Het is niet zo moeilijk, lijkt mij om onderhoudend een les te vullen met magische activiteiten maar waar leidt dat toe?? Leren ze daar wat van?? Ik weet het niet. Ik zocht in mijn literatuur en maakte daarvan de volgende samenvatting.

Wat is magie?In de magie treffen elkaar 2 elementen: de menselijke religie en het menselijke gevoelsleven. Men gaat op een gevaarlijke reis en neemt zijn voorzorgsmaatregelen. De regen blijft uit, men is ongerust en een magisch ritueel kan de gemoederen tot bedaren brengen. Die combinatie van voorbehoeden en geruststellen treft men ook aan in het moderne verzekeringswezen. De magische praktijken spelen zich tegenwoordig meer af in vergelijkingen tussen rentetarieven en slimme rekensommen voor een juiste levensloopregeling, het geruststellende gevoel dat je niets kan gebeuren omdat je tegen alles verzekerd bent. Magie is in mijn optiek iets van alle tijden en van alle mensen, een antropologische constante, zoals volgens mij religie ook een kenmerk is van het wezen mens. Men maakt wel het onderscheid tussen witte en zwarte magie, maar ik vraag mij af of dat veel vruchtbare inzichten zal opleveren. Vaak is dat onderscheid meer het gevolg van ideologie en (anti) propaganda. In tegenstelling tot wat vaak wordt gedacht gaat het in magie veel minder om de bovennatuurlijke zaken. De praktijk van de magie richt zich juist op de wereld en wat daar (niet) gebeurt. Waar de mythe en het ritueel eerder zoeken naar de bovennatuurlijke zaken is dat bij magie en ritueel het immanente of binnen-wereldse. Anders gezegd: de mythe heeft meer het karakter van godsdienstige verering, de magie van geraffineerde beheersing. Magie moet dienen om onheil af te wenden, natuurkrachten te benvloeden, medemensen in haar ban te krijgen etc. Daarmee is niet gezegd, dat er geen verband is tussen magie en mythe, maar de contacten die via de magie worden gelegd moeten dienstbaar zijn aan het manipuleren van mensen en natuurkrachten. Ten aanzien van magie is er dus minstens een dubbele waardering mogelijk. Wat in mythes gesteld wordt, kan tot overmoed leiden. Men kan trachten de zaak in eigen handen te nemen en een techniek (magie is een vorm van techniek) te ontwikkelen, die gebeurtenissen afdwingt. Deze aanmatiging is in alle tijden herkenbaar. In onze tijd is dat verkleed als de factoren van productiekrachten, die moeten leiden tot ontplooiing van welvaart en levenskansen. Onze consumptiemaatschappij toont dergelijke aanmatigende houdingen ook wel: je moet afzetgebieden forceren, mensen manipuleren tot koop- en consumptiegedrag, producten ontwikkelen en opdringen etc. Blz. 4 van 38

blz. 5 Je kunt magie dus beschrijven als een sacralisering van het alledaagse, het gewoon menselijke, maar evenzeer als een profanisering van het sacrale. Ik bedoel dit als volgt: het gewone kan door allerlei omstandigheden ontsnappen aan onze controle en op die manier de suggestie wekken, dat er toch verbindingen zijn met het hogere of sacrale. Het is dan zaak daarop weer controle te krijgen, zodat je die hogere orde als je bondgenoot kunt inzetten (zie bijvoorbeeld horoscopen). Maar je kunt ook van profanisering spreken, wanneer het goddelijke en verhevene dienstbaar wordt gemaakt aan de gewone menselijke zorgen. Allerlei riskante menselijke activiteiten (oorlog bijvoorbeeld) kunnen zo met een God wil het of God met ons worden ingedamd. Niet ieder religieus systeem heeft zoals het christendom een uitgebreid idee ontwikkeld over de manier waarop God functioneert in het wereldse gebeuren (de christelijke genadeleer). Vaak zijn goden (bijvoorbeeld de Romeinse) niet veel meer dan functies van dat wereldse gebeuren. De vergoddelijking van keizer en farao kun je ook zien als een uitdrukking van de emotionele beleving van dat koningschap en dus een uitdrukkelijk aanknopingspunt voor magie. Die baatzuchtige omgang met het heilige nam twee richtingen: naderbij halen voor hulp en afschermen tegen gevaarlijke werkingen. R. Otto beschrijft dat ook als enerzijds het tremendum (het heilige dat angst en vrees inboezemt) en anderzijds het fascinans (het veelbelovende, betoverende aspect van het heilige). Misschien dat je in dt spanningsveld nog wl kunt spreken over zwarte en witte magie. Iedere cultuur is immers een uiting van algemene menselijke mogelijkheden. Zo is magie zelf k een uiting van een menselijke mogelijkheid, in een religieus daglicht. En: in iedere cultuur bestaan twee strevingen, in een spanningsveld: het streven zich te voegen binnen een juiste en zinvolle verhouding van mens en machten n de Figuur 1: Venus van Millendorf, waarvan men poging zelf de macht te grijpen. Anders gezegd: een van de vermoedt, dat hiermee magigrondtrekken van ons menszijn is, dat wij behoefte hebben sche rituelen werden uitgeons te verliezen in een harmonieuze versmelting met de voerd. werkelijkheid om ons heen (van sportclub tot volk en vaderland en God) of met elementen daaruit, zoals medemensen. Een tweede grondtrek is, dat wij behoefte hebben onze eigen identiteit te veroveren op (of te verzamelen uit) de omringende werkelijkheid. Heeft de eerste houding het overwicht, dan dreigt religie te verworden tot een abstracte theorie met een symboliek die slechts de volstrekt ingewijden nog iets zegt, wint de magische houding, dan verliezen mythische symbolen aan zeggingskracht en worden dingetjes in een ritueel. Voorbeeld: in de Vedische periode in India won geleidelijk de offercultus aan belang, zozeer dat de goden op een zeker moment alleen nog maar dienst deden als aanleiding tot offerhandelingen. Het offer was een doel op zichzelf geworden. Dat werkt dan weer de macht van de priesters in de hand, zodat deze zich tot hoogste kaste ontwikkelde. In Afrikaanse stammen oefende de medicijnman een ware dictatuur uit over zijn stamgenoten en in de Vodun cultus (Voodoo) herkennen we soms vergelijkbare trekjes. Ook vertoont het sterke overeenkomsten met de bezwaren van protestantse christenen tegen het katholieke offercultus in de 16e eeuw. De immanentie komt voorop te staan: het beperkte bereik van de eigen handeling en de eigen macht (van de stam). De vraag naar bevrijding zal dan onvermijdelijk steeds duidelijker opkomen. Magie kan een gevangenis worden als je niet oplet Bovendien, religie zou beide menselijke grondtrekken moeten ondersteunen, zodat mensen een evenwichtige relatie beleven tussen hun ik-besef en maatschappelijke waardigheid. Dit emotionele spanningsveld levert in iedere mens de bron voor magie op. Informatie voor het vak Levensbeschouwing Harry Potterdag januari 06

Blz. 5 van 38

Informatie voor het vak Levensbeschouwing Harry Potterdag januari 06

blz. 6

In een dag vol aandacht voor Harry Potter en de zijnen past het misschien moeilijk om al deze bezwaren te laten horen. Willen we kinderen van 12 een heldere kijk geven op het verschijnsel magie en alle aandacht die er naar uitgaat, dan zijn deze bedenkingen echter toch op zijn minst op hun plaats in een lesvoorbereiding. Het is dan aan de docent om er wel of geen melding van te maken.

De doelen van magieWie magie bedrijft wil controle, beheersing van dingen die niet zo eenvoudig te beheersen zijn. Een bepaalde toestand is niet zoals we willen, of we zijn bang dat iets juist niets wordt zonder onze hulp, of we willen juist met alle macht iets tegenhouden dat dreigt te gebeuren. We willen allemaal graag dat onze emotie ook effect heeft op de buitenwereld. Wie in magie gelooft, gelooft dan ook dat gevoelens, emoties een soort van energie hebben. Dat wordt mana genoemd. Hoe meer van die energie, hoe beter en effectiever. Een sterk mana heeft sociaal effect. Je kunt je invoelen in wat anderen meemaken en misschien met behulp van magie hun ervaringen veranderen (manipuleren). Daar zit wel een groot risico aan: je gelft dat magie de wereld benvloedt. Misschien verlies je daardoor juist je gezonde kijk op hoe de wereld is. Een bijbels voorbeeld: de opvolging van Saul als eerste koning van Isral verloopt niet soepel. Toch werd een opvolger nodig gevonden, omdat de opvatting heerste, dat Sauls mana op was (de bijbel gebruikt het woord ruah, zoals je in Gen 1,2 ook tegenkomt in de ruah elohiem, Gods geest die over de wateren zweefde). Beter nog, het mana van Saul had zich naar binnen gekeerd. Hij is steeds minder een (sociale) persoonlijkheid, maar identificeert zich teveel met zijn koningschap, terwijl Davids mana sterker werd. In HP komt dit idee ook naar voren, in de immer aanwezige dreiging van Heer Voldemort en het groter worden van Harrys mana, dat hem in de opeenvolgende boeken nog steeds kan weerstaan. Dit leidt zelfs tot de nogal cryptische profetie, dat And either must die at the hand of the other, for neither can live while the other survives..., iets dat de fervente HP aanhangers al tijden bezighoudt, want hoe zal het in deel 7 aflopen tussen die twee?? In culturen waar vruchtbaarheid een grote rol speelt wordt mana vaak vertaald met potentie waar het mannen aangaat en vruchtbaarheid waar het mannen aangaat. Het gaat tenslotte bij mana om het vermogen iets tot stand te brengen. Toch moet je wel opletten, dat daarmee magie niet teveel geseksualiseerd wordt, iets dat bijvoorbeeld in de tv-serie charmed nogal eens gebeurt. Wordt erotiek veel uitgewerkt in een cultuur dan zie je dat mana vertaalbaar is met charme. Denk bijvoorbeeld aan de persoon van Circe. Zij had de macht om van mannen zwijnen te maken en alleen de held Odysseus kon haar weerstaan. Maar daarvoor moest hij wel eerst door de onderwereld (hel) heen. Deze femme fatale herkennen we ook in de bijbelse vrouwen Esther en Judith, al wordt van beide het handelen ingekaderd als een visie op het heilshandelen van God.

Blz. 6 van 38

Informatie voor het vak Levensbeschouwing Harry Potterdag januari 06

blz. 7

Lees de bijlage voor een analyse over het moderne wetenschappelijke denken en magie. Nog enkele voorbeelden van mana

Mythe:In de Keltische mythe wordt verteld, dat Cuchulain voor een muur stond die z hoog was, dat hij er niet overheen kon. Hij werd ongelooflijk kwaad, nam een aanloop en sprong over de muur.

Wetenschap

De sprintster Nelly Cooman had in de jaren 80 veel succes en was op de 60 meter zelfs wereldkampioene. Haar voorbereiding op elke race was heel speciaal. Ze hypnotiseerde zichzelf als het ware in een trance, een onverstoorbare concentratie. En dat werkte soms. Mijn zoontje heeft zich een tijd lang ernstig beziggehouden met het kaartspel Magic, the gathering, waarbij mana en magische krachten, die inwerken op de natuur en de mensen een belangrijke rol spelen. Het uiteindelijke doel van magie is religieus. De mens grijpt naar de magie wanneer hij zich emotioneel bezeert aan het onverdraaglijke en al-te-menselijke van het menselijk lot. Dat is vaak van snel voorbijgaande aard. Magie is dan ook vluchtig. (Er zijn ook meer constante pijnbronnen in het menselijk bestaan.) Exemplarisch voor de 2 grote doelen van magie is de werkwijze van de alchemisten (Nicolaas Flamel is niet enkel een figuur in de HP serie, maar zelfs de enige persoon die ook echt geleefd heeft), op zoek naar de steen der wijzen: het kunnen maken van goud uit stenen (dat wil zeggen het eeuwige probleem om het tekort te kunnen overstijgen van armoede, schaarste e.d.) en het vinden van de bron van de eeuwige jeugd (dat wil zeggen het probleem van de slijtage, het ouder worden en de sterfelijkheid overwinnen). De grote doelen van magie wijzen op de pijnlijke grenssituaties die een constante vormen van het menselijk bestaan, die steeds opnieuw de emoties aanspreken en mobiliseren.

Hoe ga je om met argumenten tegen magie en Harry Potter?Wat kun je leerlingen nu vertellen over magie als religieuze activiteit, zonder in een wetenschappelijke verhandeling te vervallen? In de ene levensbeschouwing wordt magie veel makkelijker geaccepteerd dan in de andere. Je kunt misschien wel begrijpen, dat er juist vanuit levensbeschouwelijke kanten veel kritiek is gekomen op de Harry Potter boeken. Magie zou de kinderen een verkeerd geven van hoe de werkelijkheid was. Er zou wel eens iets duivels achter kunnen zitten en als de duivel de kinderen eenmaal in bezit heeft hebben ze geen schijn van kans meer op redding De bezwaren kwamen onder anderen van een kleine groep protestantse christenen. Hun redenen kun je wel op een rijtje zetten, en ook van tegenargumenten voorzien. Het levert echter weinig nieuws op om erop in te gaan en het lesgebeuren kan in een welles - nietes spelletje verzanden. Besteed er in je les dan ook alleen kort aandacht aan. Wees er - als docent - wel op verdacht, dat de ouders van de leerlingen wel degelijk dergelijke gedachten kunnen volgen. Vooral het vak Levensbeschouwing loopt het risico onder kritiek te komen staan als er uitdrukkelijke aandacht in de les is voor magie. Het is heel wat anders om in de les Engels aan het literaire fenomeen HP aandacht te schenken, of om in de tekenles uilen te hebben rondvliegen dan om in levensbeschouwing magische formules te doen uitspreken. Daarom hieronder enkele argumenten tegen (met de eventuele weerlegging). Magie laat je leven met een schijnwerkelijkheid, voorkomt dat je redelijk leert denken en houdt je afhankelijk van anderen (personen met mana, al of niet genstitutionaliseerd zoals in priesters, tovenaars, sjamanen etc.) Het verstoort een gezond werkelijkheidsbesef. Maar waarom zou God of een natuurwet wl objectief kunnen gelden en een demon of de een of andere toverspreuk niet??

Blz. 7 van 38

Informatie voor het vak Levensbeschouwing Harry Potterdag januari 06

blz. 8

Magie is een restant van een voorchristelijke en heidense periode, waarin nog beweerd werd, dat er meerdere krachten (behalve God) op de mens inwerkten. Met Christus is dus de magie afgeschaft. Ook dit is een argument, dat evenveel steek houdt als de stelling, dat dankzij Christus alle zonden van de wereld verlost zijn, oftewel dat is een geloofskwestie. Daar is op zich niks mis mee, maar het kan nooit het doel van een les levensbeschouwing zijn om je exclusief tot dat ene geloof te beperken. Levensbeschouwing is geen verkondiging, het bureau van de docent geen kansel. Aandacht voor magie vertroebelt te kinderziel, die toch al kwetsbaar op weg is naar een dieper religieus geloof. Geen aandacht ervoor zou dan de kinderziel voor vertroebeling vrijwaren?? Geenszins. In die zin mag je zelfs volgens mij juist het vak Levensbeschouwing beschouwen als verweer tegen zwarte kunsten. Op school leren leerlingen nadenken over alle verschijnselen rondom levensbeschouwing en dus ook over magie. Juist daarmee hebben zij de kans een evenwichtig standpunt aan te nemen ten aanzien van dit verschijnsel. Het is wel een vermaning om niet overenthousiast in een les levensbeschouwing allerlei vervloekingen en toverformules te gaan bezigen. Stel bijvoorbeeld dat je leerlingen een vloek laat opschrijven: over wie mag die dan gaan? Een klasgenoot?? Een docent??? Wees er dus heel voorzichtig mee!!! Je kan dat beter inkaderen in een veilige context. Bijvoorbeeld (als je met vloeken, spreuken etc wilt werken, een niet onlogische vraag gezien het kader van de dag)door leerlingen een bezwering tegen een vloek te laten uitspreken. Een voorbeeldje van hoe dat uit de hand kan lopen: Via http://www.kennisnet.nl/cpb/po/kids/thema/magie/) bijvoorbeeld komen kinderen op de mogelijkheid om magische spreuken in magische tekens om te zetten en die dan te e-mailen aan een klasgenootje o.i.d. Dat kan al te makkelijk niet wenselijke vormen aannemen als een nieuwe manier van pesten via internet. Magie is geen religie (of ook wel valse religie) omdat het immanent is en de transcendentie van God in gevaar brengt. Magie betekent dat je binnen de wereld invloed wil uitoefen op iets, dat eigenlijk in Gods handen is (bovennatuurlijk). Dit was vooral een manier om religie te vrijwaren van religiekritiek. Het is daarom eerder een kunstgreep. Binnen ons verklaringsmodel van magie als een religieuze uiting van een menselijke mogelijkheid (gevoel) behoort magie wel degelijk tot het terrein van de religie en mag (moet) dus onderzocht worden. Magie is niet onbaatzuchtig zoals religie, maar een greep naar de macht. onbaatzuchtigheid wordt dan een norm voor de zuiverheid en waar(dig)heid van een religie. Dat op zich is reeds een religieus probleem, dat binnen iedere religieuze traditie anders wordt opgelost. Het is ook een binnenchristelijk issue, belangrijk voor christenen die zich ten opzichte van andere religies zouden willen profileren. Maar een moslim bekommert zich tenslotte evenzeer om de binnenwereldse consequenties van zijn geloof, waar het bijvoorbeeld gaat om de volstrekte overgave aan Allah. Het klopt bovendien wel enigszins, denk ik. Emoties zijn lang niet altijd onbaatzuchtig.

Wat is magie voor tovenaars?Voor tovenaars is magie een manier om dingen te volbrengen, die normaal gesproken onmogelijk zijn door de wetten van de natuur. Wat voor dreuzels onmogelijk is wordt dus voor tovenaars best haalbaar. als ze tenminste goed oefenen. Magie is dus wat magirs doen. Een vorm van techniek, zoals eerder al werd gesteld. Bepaalde individuen konden zich in bepaalde culturen onderscheiden op dat gebied, omdat zij bleken over specifieke vaardigheden te beschikken. Je kunt in je les aandacht besteden aan enkele voorbeelden, zoals: Tovenaars Medicijnmannen Sjamanen Blz. 8 van 38

Informatie voor het vak Levensbeschouwing Harry Potterdag januari 06

blz. 9

Bonumannen en vrouwen in Winti Magirs (afstammend van het Perzische stam der Magi behorend bij het mazdaisme, soms ook de godsdienst van Zarathoestra genoemd) Druden Profeten Priesters Sangomas. Naast deze officile, genstitutionaliseerde vormen van magie bestaan er ook meer huiselijke vormen van magie, die iedereen wel ter beschikking kan hebben. (charme, bijvoorbeeld) Van die magirs werd gedacht, dat zij een speciale beheersing hadden van die natuurlijke krachten en dat zij, door hun training, op een bijzondere manier contact hadden met de andere wereld. Ze hadden meer ziel (mana) dan de gewone mensen. En ze deden ook speciale dingen om greep te krijgen op die andere wereld en de werking van hun ziel ng intenser te maken: Ze leefden zich bijzonder in. Ze speelden gebeurtenissen na (similia similibus) Ze hadden een grote concentratie (vaak opgewekt door drugs of door bepaalde dansen, of herhalingen monotonie) Ze raakten in extase (soms door speciale drugs, drankjes en rook etc.) Ze kenden allerlei spreuken en bezweringen. Het Latijnse woord carmen betekent oorspronkelijk toverspreuk en is later lied gaan betekenen. In onze taal is het verbasterd tot het woord charme. Zo weten we, dat muziek nog steeds een bezwerend effect heeft, zelfs al gaat dat zonder psychedelische effecten. Zowel de functionarissen van deze magische techniek als de magische technieken zelf wijzer er dus op, dat er allesbehalve een scherpe scheiding kan worden gemaakt tussen religie enerzijds en magie anderzijds. Het wijst op de zeer eigen, namelijk emotionele functie van magie binnen de religie. Het is dan ook heel begrijpelijk, dat gewone mensen door alle eeuwen heen op zoek gingen naar deze magirs, wanneer zij teveel pijn en ellende, woede of verdriet hadden. Als die gevoelens hen teveel tegenhielden kon de magir ze misschien door een toverspreuk of bezwering over de grens trekken, zodat alles weer beter werd.

Wat is magie voor dreuzels?Voor leerlingen, die tenslotte net als de docent tot de wereld van dreuzels behoren, zou een instructie tekst als hieronder eventueel inclusief bordschema kunnen helpen: Magie voor dreuzels hoort bij religie, bij levensbeschouwing. Om dat goed te snappen moet je meer weten van iets, dat voor alle levensbeschouwingen belangrijk is. In elke religie komen deze zaken op de ene of de andere manier voor: de mythe; het ritueel en de magie. Hoe komt dat? Nou, simpelweg omdat religie en levensbeschouwing iets is van mensen. En wat mensen denken, doen en voelen wordt dan in een levensbeschouwing vertaald tot mythe, ritueel en magie. In schema ziet het er zo uit:

Blz. 9 van 38

Informatie voor het vak Levensbeschouwing Harry Potterdag januari 06

blz. 10

Kenmerken van levensbeschouwing

Mensen denkenMeningen, ideen, fantasien, etc.

Mensen doenGedrag, activiteiten, lichaamsuitdrukkingen, etc

Mensen voelenEmoties, driften, gevoelens etc.

in een religie ontstaat hieruit een

In een religie ontstaat hieruit een

In een religie ontstaat hieruit de

MYTHE

RITUEEL

MAGIE

Verklaren waar alles vandaan komt, waar alles voor is.

Inwijden; Herdenken etc.

(ver-)vloeken ; bezweren; Troosten smeken; beschermen

Zoals je ziet is magie maar n onderdeeltje. Mythe, ritueel en magie zijn met elkaar verbonden. Het uiteindelijke doel van magie is religieus. Magie heeft het meeste met gevoel te maken. het hoort dus bij de menselijke emoties. Dat herken je in allerlei spreekwoorden en gezegden. Laat leerlingen voorbeelden geven van die spreekwoorden en gezegden. Zoekwoorden of sleutelwoorden zijn bijvoorbeeld wens, vloek, bescherm etc.. De wens is de vader van de gedachte. Als bij toverslag verscheen hij Wees voorzichtig met wat je wenst (het kan uitkomen) Vloeken Iemand bij de neus nemen (=foppen, bedriegen of bedotten of: met hem doen wat men wil. In veel culturen bestaat het idee, dat de neus of hoorn van een dier speciale wekring en kracht heeft. Zo werd de eenhoorn gebruikt feitelijk de stoothoorn van een narwal tegen allerlei soorten gif. Koningen dronken er graag uit, bang als ze waren voor vergiftiging. )

Bijlage :uit Zen en de kunst van het Motoronderhoud door Robert M. Pirsig, 1974Na een poosje zegt hij:: `Geloof jij in spoken?' `Nee; zeg ik. `Waarom niet?' `Omdat ze on-we-ten-schap-pe-lijk zijn.' John moet glimlachen" om de manier waarop ik dit zeg. `Ze bezitten geen materie,' ga ik verder, `en ze hebben geen energie en daarom bestaan ze, volgens de wetten der wetenschap, slechts in de gedachten van mensen.' De whiskey, de vermoeidheid en de wind in de bomen beginnen in mijn hoofd door elkaar te lopen. `Natuurlijk,' voeg ik eraan toe, `bevatten de wetten der wetenschap evenmin materie en bezitten ze evenmin energie en ze bestaan derhalve ook slechts in de gedachten van mensen. Je kunt de hele zaak het best volkomen wetenschappelijk beschouwen en- weige-

5

10

Blz. 10 van 38

Informatie voor het vak Levensbeschouwing Harry Potterdag januari 06

blz. 11

15

20

25

30

35

40

45

50

55

ren om zowel in spoken als in de wetten der wetenschap te geloven. Op zo'n manier zit je veilig. Het laat je weinig over om in te geloven, maar ook dat is wetenschap.' `Ik weet niet waarover je praat,' zegt Chris. 'Ik scherts een beetje.' Chris wordt boos als ik zo praat, maar ik geloof niet dat het kwaad kan. `Een van de jongens van het YMCA-kamp zegt dat hij wel in spoken gelooft.' `Hij probeert je alleen op stang te jagen.' `Nee, niet. Hij zei dat als mensen niet behoorlijk begraven zijn, hun geesten terugkomen om bij de mensen te spoken. Hij gelooft daar echt in.' `Hij probeert je alleen op stang te jagen,' herhaal ik. `Hoe heet hij?' zegt Sylvia. `Tom Witte Beer.' John en ik wisselen een blik van verstandhouding wanneer we plotseling hetzelfde begrijpen. `O, een indiaan!' zegt hij. Ik lach. 'Ik geloof dat ik dat van zojuist een beetje terug moet nemen,' zeg ik. 'Ik dacht aan Europese spoken.' `Wat is dan het verschil?' John buldert van het lachen. `Daar heeft hij je,' zegt hij. Ik denk even na en zeg dan: `Indianen hebben soms een andere manier om de dingen te bekijken, maar ik zal niet beweren dat het helemaal fout is. Wetenschap hoort niet tot de indiaanse traditie.' `Tom Witte Beer zei dat zijn moeder en vader hem hadden gezegd dat hij het allemaal niet moest geloven. Maar hij zei dat zijn grootmoeder fluisterde dat het toch waar was, dus gelooft hij erin.' Hij kijkt mij smekend aan. Hij wil soms echt iets weten. Het is niet goed voor een vader om te schertsen. `Natuurlijk,' zeg ik, rechtsomkeert makend, 'ik geloof ook in spoken.' Nu kijken John en Sylvia me vreemd aan. Ik zie dat ik hier niet zo makkelijk uitkom en bereid me voor op een lange uitleg. `Het is volkomen natuurlijk,' zeg ik, 'om Europeanen of indianen die in spoken geloofden als dom en onwetend te beschouwen. Het wetenschappelijk standpunt heeft iedere andere visie zo van de kaart geveegd dat het allemaal erg primitief lijkt, en wanneer tegenwoordig nog iemand rept over spoken, wordt hij voor een domoor of zelfs voor gek versleten. Het is alleen bijna absoluut onmogelijk om je een wereld voor te stellen waarin spoken werkelijk kunnen bestaan.' John knikt bevestigend en ik ga door. `Naar mijn mening is het intellect van de moderne mens helemaal niet zo superieur. IQ's verschillen niet zozeer. De indianen en middeleeuwers waren precies zo intelligent als wij, maar het kader waarin zij dachten verschilde volkomen. Binnen dat denkkader zijn spoken en geesten even werkelijk als atomen, deeltjes, fotonen en quanten dat zijn voor de moderne mens. Op die manier geloof ik in spoken. De moderne mens heeft immers ook zijn spoken en geesten.' 'H?' 'O, de natuurkundewetten en de logica... het numeriek systeem ... het beginsel van de algebrasche substitutie. Dat zijn spoken. We geloven er alleen zo diep in dat ze werkelijk schijnen te zijn.' `Mij schijnen ze heel werkelijk toe,' zegt John. 'Ik snap het niet,' zegt Chris.

Blz. 11 van 38

Informatie voor het vak Levensbeschouwing Harry Potterdag januari 06

blz. 12

60

65

70

75

80

85

90

95

100

105

Dus ga ik verder. 'Het is bijvoorbeeld iets volkomen normaals om aan te nemen dat de zwaartekracht en de wet van de zwaartekracht reeds bestonden voor Isaac Newton. Het zou erg dwaas klinken als je dacht dat er tot de zeventiende eeuw geen zwaartekracht bestaand.' `Natuurlijk.' 'Wanneer is die wet dan begonnen? Heeft hij altijd al bestaan?' John fronst en vraagt zich af waar ik naartoe wil. 'Waar ik op aanstuur,' zeg ik, 'is het besef dat voor het begin van de aarde, voor de zon en de sterren werden gevormd, voor er ook maar iets in oerstadium tot stand kwam, de wet van de zwaartekracht bestond.' 'Zeker.' 'En daar, zonder eigen massa, zonder eigen energie, niet in iemands geest, want er was niemand, niet in de ruimte, want er was evenmin ruimte, nergens - zou de wet van de zwaartekracht reeds bestaan hebben?' Nu schijnt John niet meer zo zeker. 'Als die zwaartekrachtwet bestond,' zeg ik, 'weet ik eerlijk niet wat iets moet doen om niet te bestaan. Het komt mij voor dat de wet van zwaartekracht werkelijk iedere mogelijke niet-bestaanstest die er is heeft doorstaan. Je kunt geen enkele hoedanigheid van niet-bestaan bedenken die de wet van de zwaartekracht niet bezat. Of ook maar een enkele, weten schappelijke hoedanigheid van bestaan die hij wel bezat. En toch behoort het nog altijd tot het "gezonde verstand" om te geloven dat hij bestond.' John zegt: 'Ik geloof dat ik daarover zou moeten nadenken.' 'Dan kan ik je wel voorspellen dat je, als je er lang genoeg over blijft denken, zult merken hoe je om en om en om en om gaat, tot je tenslotte de enige mogelijke rationele, intelligente conclusie trekt. De wet van de zwaartekracht en de zwaartekracht zelf bestonden niet vr Isaac Newton. Geen enkele andere conclusie is zinnig.' 'En wat dat wil zeggen,' zeg ik voor hij me in de rede kan vallen, `wat dat wil zeggen is dat de wet van de zwaartekracht nergens bestaat behalve in het hoofd van de mensen! Het is een spook! Wij allemaal zijn bijzonder arrogant en verwaand als we andermans spoken van de kaart willen vegen, maar even onwetend en barbaars en bijgelovig als het die van onszelf betreft.' `Waarom gelooft dan iedereen in de wet van de zwaartekracht?' 'Massahypnose. In een uiterst orthodoxe vorm, die wij kennen onder de naam "onderwijs'.' 'Je wilt zeggen dat de docent zijn leerlingen hypnotiseert om ze in de wet van de zwaartekracht te laten geloven?' 'Zeker.? `Dat is absurd.' 'Je hebt toch wel eens gehoord hoe belangrijk het ogencontact is in een klaslokaal? Iedere onderwijsdeskundige legt er de nadruk op. Niet n onderwijsdeskundige heeft er een verklaring voor.' John schudt zijn hoofd en schenkt me nog een borrel in. Hij houdt zijn hand aan zijn mond en in een speels terzijde fluistert hij tegen Sylvia: 'Weet je, de meest tijd lijkt hij zo'n normale vent!' Ik ga erop in: 'Dit was het eerste normale wat ik in weken heb gezegd. De rest van de tijd simuleer ik twintigste-eeuwse krankzinnigheid, net als jullie. Maar dat om geen aandacht te trekken.' 'Maar ik zal het nog een keer voor je herhalen,' zeg ik. 'We geloven dat de onstoffelijke woorden van Sir Isaac Newton ergens middenin onzegbare miljarden jaren aanwezig waren voor hij werd geboren en dat, hij op magische wijze deze woorden heeft ontdekt. Ze waren er altijd al, maar ze werden nergens op toegepast. Langzamerhand begon de wereld te bestaan en

Blz. 12 van 38

Informatie voor het vak Levensbeschouwing Harry Potterdag januari 06

blz. 13

110

115

120

125

130

135

140

werden ze daarop toegepast. Eigenlijk waren die woorden dat wat de wereld vormde. En dat, John, is belachelijk. `Het probleem, de contradictie waar wetenschappers op vastlopen is dat van de geest. Geest heeft geen materie, maar zij kunnen niet uit onder zijn overheersing van alles, zoals ze wel steeds doen. Logica bestaat alleen in de geest. Getallen bestaan alleen in de geest. Ik raak niet over mijn toeren wanneer wetenschappers beweren dat spoken alleen in de geest bestaan. Het is dat 'alleen waar ik over val. Wetenschap bestaat ook alleen in je geest, maar daardoor wordt het nog niet slecht. En spoken evenmin.' Ze zitten me maar aan te kijken, daarom vervolg ik: `Natuurwetten zijn menselijke bedenksels, net als spoken. Logicawetten, mathematische wetten, het zijn allemaal menselijke bedenksels, net als spoken. Het hele verdomde gedoe is een menselijk bedenksel, en daarbij hoort ook het idee dat het geen menselijk bedenksel is. De wereld heeft hoe dan ook geen enkel bestaan buiten de menselijke verbeelding. Het is allemaal spook en in de oude tijd erkende men ook dat het een spook was, de hele verdomde wereld waar we in leven. Hij wordt bestierd door spoken. We zien wat we zien, omdat deze spoken het ons laten zien, spoken van Mozes en Christus en de Boeddha, en Plato en Descartes en Rousseau en Jefferson en Lincoln, enzovoort enzovoort. Isaac Newton is een heel goed spook. Een van de beste. Jullie gezond verstand is niets meer dan de stemmen van duizenden en 'duizenden van zulke spoken uit het verleden. Spoken en nog eens spoken. Spoken die hun plaats tussen de levenden proberen te vinden.' John ziet er te veel in gedachten verzonken uit om iets te zeggen. Maar Sylvia is opgewonden. `Hoe kom je aan al die ideen?' vraagt ze. Ik sta op het punt haar te antwoorden,. maar doe het toch niet. Ik heb het gevoel dat ik al tot het' uiterste ben gegaan, misschien zelfs al te ver, en' het is tijd om het onderwerp te laten rusten. Na een poosje zegt John: `Het zal goed zijn om de bergen weer te zien? `Ja, beslist,' stem ik in. 'Daar drink ik een laatste borrel op!' We drinken onze glazen leeg en gaan naar de kamers. Ik let er op dat Chris zijn tanden poetst en laat hem verder met rust als hij belooft de volgende ochtend een douche te nemen.. Ik sta op mijn leeftijd en neem het bed bij het raam. Nadat de lichten uit zijn, zegt hij 'Nu moet jij me een spookverhaal vertellen.'

Blz. 13 van 38

Informatie voor het vak Levensbeschouwing Harry Potterdag januari 06

blz. 14

De eigenlijke les levensbeschouwing // verweer tegen zwarte kunsten Doelstellingen Leerlingen kennen enkele begrippen rondom het verschijnsel magie Leerlingen herkennen toverspreuken en bezweringen Leerlingen kunnen magie op eenvoudige wijze beoordelen (aantrekking en afstoting; verleiding en risicos, bezwaren) Leerlingen hebben gezien dat magie en magirs in deze tijd bestaan; Leerlingen kunnen uitleggen waarom mensen overtuigd zijn van de krachten van de magirs;

LesopbouwHoe je het ook wendt of keert: je moet volgens mij duidelijk maken, dat het vak Levensbeschouwing wel degelijk en cht gezien kan worden als verweer tegen zwarte kunsten al is dan de insteek wat anders dan in de boeken van J.K. Rowling, maar verder . Juist omdat je zoveel kanten op kunt met levensbeschouwing en magie moet je goed weten hoe je je les opbouwt. Welke activiteiten wil je de leerlingen laten doen en wat wil je ze leren (in dat ene uurtje). Welke activiteiten vind je eigenlijk verantwoord om te doen?? Zorg eerder voor een les waarin de leerlingen actief bezig zijn (bijvoorbeeld in koppels) in plaats van een al te theoretisch lesje. Ik veronderstel dat de voorafgaande theorie enkel tot je bagage als docent behoort, waaruit je dan misschien zoiets als het schema kunt putten om de leerlingen toch enig theoretisch houvast te geven. Volgens mij kun je voor het overige een eigen een mix van activiteiten aanbieden.

WerkvormenEnkele ideen wil ik te berde brengen: Er is een webquest te doen rondom sjamanen, kant en klaar op het internet te vinden. Deze bestaat concreet uit een zoektocht langs diverse types levende tovenaars, zoals sjamanen, sangomas, Winti- bonumannen, Jomanda. Doe dat alleen als je ook plant om er meerdere lessen voor uit te trekken, ofwel er ZOET ZAKJE later op terug te komen. Het eindproduct is een Voor zoete slaap magische pop, door de leerlingen zelf gemaakt. Neem 3 rozenblaadjes en Je kunt leerlingen een eenvoudig recept aanleren om bewaar ze goed in een geeen kruidenzakje dat helpt bij slapeloosheid. Een sloten glazen pot. Neem dan betrekkelijk onschuldige activiteit lijkt me, maar muntpoeder (verse munt 2 lesvullend zal dat niet zijn. Het recept staat hier blaadjes)en kruidnagelpoerechts. der en voeg die bij. Doe dit Als afwisseling kun je de leerlingen een allemaal in een zakje (gekruidensandwich voorbereiden, die ze tussendoor kleurde stoflapjes) en sluit kunnen oppeuzelen. Het recept: meng minstens 1 bos dat af met een mooi strikje. peterselie met een bos bieslook, wat marjolein, Neem dat zakje mee naar eventueel pimpernel en dragon, samen met 2 bed en je zal heerlijk slapen muntblaadjes en een blaadje salie. Dat kun je en er ook op andere momenfijnsnijden of in de keukenmachine pureren. In het ten graag aan ruiken. eerste geval heb je als basis op de boterham een smeerkaas, waarover je dan de verse kruiden strooit. Als je pureert meng dan deze met een gelijke

Blz. 14 van 38

Informatie voor het vak Levensbeschouwing Harry Potterdag januari 06

blz. 15

hoeveelheid boter, zodat je een kruidenboter krijgt. Smeer die op de boterhammen en beleg deze met plak kaas. Typisch levensbeschouwelijk zou ik vinden een overzicht van de ontwikkeling van magie en gesprek / discussie met de klas over de vraag of dat achterhaald is of niet. eventueel kun je uit de inleidende theorie voorbeelden putten van hedendaagse (wetenschappelijke) magie. Je kunt opdrachten maken voor leerlingen die symbolische dieren moeten bestuderen en daarvan de levensbeschouwelijke achtergrond aantonen. Je kunt ze magische personen uit heden en verleden laten bestuderen, gecombineerd met opdrachten over hoe levensbeschouwingen daarop reageerden. Je kunt eens uitzoeken ik gaf al enkele voorbeelden waar en hoe in de bijbel magie voorkomt en magirs optreden. Een leuke aanpak lijkt me een aanpak met koppels, die kunnen kiezen uit diverse activiteiten. Deze zijn uitgewerkt tot opdrachtkaarten die passen op n a4-tje en die groepjes leerlingen ongeveer 20 minuten tot een half uurtje werk kost.Handlezen (hoe werkt dat?) Planeten lezen (over de zodiak) Hoe herken je een demon? (teken een demon) Kruidenkunde bestuderen? (maak dat kruidenbaaltje voor een goede slaap) Ontraadselen van theebladeren (oefenen in uitlegkunde) o o o o Runen schrijven Spreuken maken en schrijven (vind ik dus gevaarlijk) Voorspellend rekenen (een kleine karakterkunde) Een kruidenmengsel maken tegen slapeloosheid

o o o o o

Wat het voorspellend rekenen betreft: dat kan heel verschilende reacties opleveren, van H, het klopt! tot H, er klopt niks van. In beide gevallen denk ik dat je even met de leerlingen moet doorpraten over wat het betekent voor ze. Bij deze opdrachten bestaat het zelfde gevaar als bij de vele enneagram studies die je overal vindt: je wordt al te makkelijk vastgebakken aan deze indeling in 9 menstypen. Ik zet daarom groot op het bord: Zelfkennis is het beste verweer tegen zwarte kunsten en besteed aandacht aan de beperkte bruikbaarheid van deze informatie.

Spreuken en vloekenDit lijtk mij het meest linke onderdeel van alles wat je tijdens deze les zou kunnen doen. Ik vraag me zelfs af of het wel verstandig is m te doen. Wat gebeurt er met een spreuk die leerlingen maken? Jij kunt de inwerking ervan op de leerling niet inschatten, tenminste zeker niet buiten of na de les. Je kunt best wel vragen om voorbeeld van spreuken, zoals bijvoorbeeld de in deel 4 genoemde onvergeeflijke spreuken, die je een enkeltje naar Azkaban bezorgen. Praat met de leerlingen waarom die 3 spreuken zo onvergeeflijk zijn. Put voor verdere informatie, die je leerlingen wilt geven uit het onderstaande. E e n t o v e n a a r heeft woorden nodig om te kunnen toveren. Woorden zijn de draad waarmee een toverformule wordt geweven en die toverspreuken en vervloekingen op hun plaats houdt. Verhalen van over de hele wereld bewijzen dat er voor elke gelegenheid een spreuk bestaat: om een kasteel te betoveren, op een tapijt te vliegen, onzichtbaar te worden of een bezem over te halen het avondeten te koken en daarna alles op te ruimen. Natuurlijk zijn niet alle woorden even geschikt. Het moeten de juiste woorden voor een bepaalde gelegenheid zijn en, zoals de wijze professor Banning zijn eerstejaarsleerlingen ook aanraadt in de Toverspreukles, ze moeten heel nauwkeurig worden uitgesproken. Zeg je alles goed, dan is het net zo eenvoudig als het indrukken van een lichtknop. Zeg je het fout, dan zou je er wel eens drie hoofden aan kunnen overhouden.

Blz. 15 van 38

Informatie voor het vak Levensbeschouwing Harry Potterdag januari 06

blz. 16

Veel van de Latijns klinkende termen die op Zweinstein worden gebruikt, betekenen precies wat ze lijken te zeggen. Petrificus totalus veroorzaakt volledige petrificatie of Verstening bij het slachtoffer en ridiculus zorgt ervoor dat een voorheen zo angstaanjagende Boeman er, tja, ridicuul uitziet. Spreuken hoeven echter niet per se ook letterlijk iets te betekenen. Een middeleeuws boek over toverformules leert ons dat je met de onzinwoorden saritap pernisox ottarim bijvoorbeeld, elk slot kunt openkrijgen, terwijl onaim peranties rasonastos je naar verborgen schatten moet leiden en de woorden agidem margidem sturgidem je van je kiespijn afhelpen, als je ze tenminste zeven keer opzegt op een dinsdag of donderdag. Waar deze woorden vandaan komen en waarom men geloofde dat ze werkten, is niet te achterhalen. Sommige zijn ongetwijfeld verzonnen door praktiserende magirs om indruk te maken op hun clinten. Andere spreuken lijken echter duizenden jaren geleden te zijn ontstaan als de namen van goden en bovennatuurlijke wezens, die door de tijd heen zijn verhaspeld en misvormd, en uiteindelijk onherkenbaar zijn geworden. Ook zonder een duidelijk herkenbare betekenis hadden woorden een enorme kracht en konden ze de wensen van de magir werkelijkheid laten worden. Het geloof dat woorden de instrumenten van macht zijn, is in feite waarschijnlijk net zo oud als de taal zelf en een van de oudste van alle overtuigingen is dat iets gebeurt of werkelijkheid wordt wanneer je het hardop zegt. Een reeks spreuken, vooral wanneer deze op een rituele manier worden uitgesproken, wordt een `bezwering' of magische formule genoemd, en wordt vaak gebruikt om een toverformule of toverspreuk uit te spreken. In veel traditionele stamculturen werden bezweringen gentoneerd of gezongen en begeleid door gedans en tromgeroffel (woorden als intoneren, betoveren, toverspreuk en bezwering hebben dezelfde Latijnse stam gemeen die `zang' of `zingen' betekende). In het oude Griekenland en Rome spraken toverkunstenaars hun toverformules vaak jammerend of jankend uit, net als een hond die naar de maan jankt. In bepaalde hindoestische en boeddhistische tradities werden buitengewone krachten vaak geassocieerd met de voortdurende herhaling van speciale woorden of zinnen, die mantra's worden genoemd, uiterst geheim waren en alleen van een speciale leraar of goeroe konden worden geleerd. Een mantra moest de zanger die hem 200.000 keer herhaalde macht geven over de natuur en zou hem onmiddellijk naar elke gewenste plek in het heelal vervoeren als hij hem een miljoen keer had opgedreund. Abracadabra, de bekendste van alle spreuken uit de geschiedenis, werd eeuwenlang als bijzonder krachtig beschouwd. Het woord wordt voor het eerst gebruikt in het boek Res Reconditae (Geheime zaken) van Serenus Sammonicus, een Romeinse arts die in de derde eeuw leefde. Serenus raadt het gebruik van abracadabra aan als geneesmiddel voor de derdedaagse koorts, een verschrikkelijke, op griep lijkend ziekte waarvan de symptomen om de dag opnieuw opdoken. Het woord kan hardop worden uitgesproken, maar volgens Serenus was de behandeling het effectiefst wanneer men abracadabra op een stuk perkament schreef in de vorm van een omgekeerde driehoek en als amulet om de nek droeg. Abracadabra Abracadabr Abracadab Abracada Abracad Abraca Abrac Abra Ab A

Blz. 16 van 38

Informatie voor het vak Levensbeschouwing Harry Potterdag januari 06

blz. 17

Door op elke regel telkens n letter van het woord af te halen, wordt het woord korter en zou ook de ziekte van de patint afnemen. Na tien dagen kon de amulet worden afgedaan en achterwaarts in een in oostelijke richting stromende rivier worden geworpen, waarna de behandeling was beindigd. Abracadabra bleef tot ver in de zeventiende eeuw als magische spreuk in gebruik. In 1772 schreef de Engelse schrijver Daniel Defoe in zijn journal of the Plague Year (Dagboek over het jaar van de pest) dat veel Londenaren in 1665 probeerden zichzelf te beschermen tegen de builenpestepidemie door het gebruik van `bepaalde woorden of figuren, met name het woord "abracadabra" in de vorm van een driehoek of piramide'. Sommige van de sterkste spreuken in de Middeleeuwen namen de vorm van een palindroom aan: woorden of zinnen die hetzelfde woord geven wanneer je ze achterstevoren leest. Woorden die in een zogenaamd `magisch vierkant' konden worden gezet, waarbij je van boven naar beneden, van beneden naar boven, van links naar rechts en van rechts naar links dezelfde woorden kon lezen, hadden bijzonder veel aantrekkingskracht. De bekendste hiervan stamt uit de achtste eeuw en vormt een vierkant met de palindroom sator arepo tenet opera rotas. s a t o r a r e p o t e n e t o p e r a r o t a s

Ook hier was de betekenis van de woorden onbekend, maar volgens de meeste boeken over toverformules bezat dit vierkant minstens drie bijzondere eigenschappen: het was een betrouwbare heksendetector (iedere heks die zich in dezelfde kamer bevond als dit vierkant, was gedwongen te vluchten); het diende als bescherming tegen toverkunstenarij en ziekte; en wanneer de woorden op een houten bord werden geschreven en in de buurt werden gehouden, zouden ze eveneens als brandblusser werken wanneer ze in een brandend gebouw werden geworpen! Andere magische vierkanten, bijvoorbeeld die uit het boek over toverformules De geheime magie van Abremalin de Magir, bevatten palindrooms als odac dara arad cado, die de gebruiker in staat moest stellen te vliegen `als een aasgier' (er bestond ook een andere palindroom voor degenen die er de voorkeur aan gaven te vliegen `als een kraai') en milon irago lamal nolim, die op perkament moest worden geschreven en boven het hoofd gehouden, waarna hij kennis zou verschaffen over verleden, heden en toekomst, die door een demon in het oor zou worden gefluisterd. Om het gewenste resultaat te behalen, was het opschrijven van de woorden alleen niet altijd genoeg. De vierkanten moesten op het juiste materiaal worden geschreven, onder de astrologische invloed van de juiste sterren en planeten, en op het juiste tijdstip. Zelfs dan vormden ze geen garantie voor succes. Weigerde een magisch vierkant of spreuk te werken, dan lag de fout echter vaak bij de beoefenaar, die het woord misschien niet goed had uitgesproken, niet de juiste houding had aangenomen of een belangrijke stap in het proces had overgeslagen. Daar stond dan tegenover dat het woord had bewezen bijzonder effectief te zijn wanneer een patint herstelde van zijn ziekte of demonen op een veilige afstand bleven. Geloof in de macht van spreuken is gedurende de eeuwen niet echt verminderd. Het idee dat woorden als `alsjeblieft' en `dankjewel' magische gevolgen kunnen hebben, wordt Blz. 17 van 38

Informatie voor het vak Levensbeschouwing Harry Potterdag januari 06

blz. 18

nog steeds aan kinderen doorgegeven (door sommige ouders tenminste) en werkt nog steeds. Studenten en reclamejongens weten dat de juiste woorden (kernwoorden of leuzen) goede cijfers en spectaculaire verkopen tot gevolg kunnen hebben. En grote bedrijven betalen tekstschrijvers tienduizenden euro's om met die ene `magische' naam of dat ene `magische' woord te komen dat hun en hun product eeuwige roem zal verschaffen, en een fortuin natuurlijk.

Een klein beetje hocus pocusBij goochelaars werken spreuken blijkbaar altijd. Wonderenverrichters in de zeventiende eeuw waren bijzonder gesteld op hocus-pocus, een woord dat oorspronkelijk deel uitmaakte van de langere bezwering hocus pocus, toutous talontus, vale celerity jubes. Net als alle andere semiLatijnse bezweringen betekenden deze woorden niets, maar ze klonken wel mysterieus en werden door talloze artiesten gebruikt. Hocus-pocus was oorspronkelijk een door artiesten gebruikte zin. Anders dan abracadabra kwam hij nooit voor op amuletten of in boeken over toverformules, en over zijn oorsprong is totaal niets bekend. Sommige experts op het gebied van goochelen vermoeden dat hij afstamt van Ochus Bochus, de naam van een legendarische Italiaanse tovenaar. Andere theorien verwijzen naar het Welshe hocea pwca, wat `streek of truc van de kobold' betekent. Ook is al gesuggereerd dat hocus-pocus verwant is aan het Latijnse hoc est corpus ureum ('dit is mijn lichaam'), uit de rooms-katholieke mis. Veel geleerden vinden dit echter hoogst onwaarschijnlijk, omdat volksvermakers toch niet het risico zouden willen lopen de Kerk (wiens vijandigheid ten opzichte van elke vorm van magie overal bekend was) te beledigen door `spreuken' uit een heilige dienst te lenen. Het enige wat we kunnen zeggen, is dat hocus-pocus aan het begin van de zeventiende eeuw wijd en zijd gebruikt werd. De Engelse toneelschrijver Ben Johnson maakte in 1625 melding van een showmagir die zichzelf Hokus Pokus noemde en het woord komt ook voor in het eerste doe-het-zelfboek over magie: Hocus-Pocus Junior, dat in 1634 werd gepubliceerd. Tegenwoordig maken de meeste goochelaars nauwelijks nog gebruik van spreuken en betekent hocus-pocus over het algemeen bedriegerij of misleiding. Het woord heeft wellicht wel aan de basis gestaan van het Engelse woord hoax, voor grap of mop.

VervloekingenWanneer onze ouders zeiden dat we niet mochten vloeken, beschouwden we dit niet als een zaak van leven of dood. Wat het natuurlijk ook niet was. De moderne betekenis van `vloeken' houdt over het algemeen in dat je iets grofs of schandelijks zegt. Hoewel mensen er aanstoot aan kunnen nemen en het zeker getuigt van slechte manieren, heeft het zelden dodelijke gevolgen. In vroegere eeuwen was een vervloeking echter veel meer dan alleen maar een scheldwoord; het werd beschouwd als een van de krachtigste en gevaarlijkste vormen van magie en was bedoeld om pijn, lijden, ziekte of zelfs de dood te veroorzaken bij een vijand. Dat is ongetwijfeld de reden waarom het Ministerie van Toverkunst aanbeveelt om vervloekingen pas in het zesde jaar van de opleiding tot tovenaar in de leerstof op te nemen. Een jeugdig heethoofd dat vervloekingen uitspreekt over een klasgenootje met betere cijfers kun je als leraar maar beter niet in je klaslokaal hebben. Het vervloeken van de vijand komt al duizenden jaren lang in allerlei culturen over de hele wereld voor. Een vervloeking kan worden uitgesproken of opgeschreven. Een typische vorm van mondelinge vervloeking bevatte een oproep aan een bovennatuurlijk wezen zoals een demon of een god, en een uitvoerige beschrijving van elk gruwelijk detail van het lot dat het slachtoffer moest treffen, zoals de volgende wraakgierige vervloeking uit de vierde eeuw duidelijk maakt: `Ik roep u aan, kwade geest, die op de begraafplaats huist en de mens genezing onthoudt. Leg een knoop in het hoofd van [naam van het slachtoffer], in zijn ogen, Blz. 18 van 38

Informatie voor het vak Levensbeschouwing Harry Potterdag januari 06

blz. 19

in zijn mond, in zijn tong, in zijn keel; giet giftig water in zijn maag. Als u geen water in zijn maag giet, zal ik vele kwade engelen op u afsturen. Amen.' Dergelijke vervloekingen werden geacht De vloek van de goed te werken, of ze nu in iemands oor werden mummie gekrijst of op honderden kilometers afstand werden gefluisterd. Geschreven vervloekingen werden Een van de bekendste vervloeechter over het algemeen als krachtiger beschouwd kingen aller tijden is de vloek van de dan de gesproken vorm, omdat deze lang na het mummie op de graftombe van de Egypmoment waarop ze werden gecreerd, konden tische farao Toetanchamon en deze doorwerken. vloek is waarschijnlijk niet meer dan Sommige vervloekingen hebben de eeuwen een mythe. De legende wil dat toen de doorstaan en de oudst bekende stamde uit de vijfde Engelse archeoloog Howard Carter de eeuw v.Chr.., hoewel de slachtoffers waartegen ze graftombe van Toetanchamon in 1922 waren gericht waarschijnlijk allang dood zijn. Ze opende, hij de inscriptie op de buitenwerden op 'vervloekingstabletten' geschreven: vellen kant in de wind sloeg: `De dood komt lood, gebakken klei of was met daarop de naam van op snelle vleugels voor de indringer van het slachtoffer, de gewenste gevolgen van de Toetanchamons graf.' vervloeking, verschillende spreuken en de namen van Slechts enkele maanden later de demonen die moesten helpen met het uitvoeren overleed Carters geldschieter, lord Carvan de vervloeking. Een eenvoudig narvon, onverwacht aan een door een 'vervloekingstablet' bevatte bijvoorbeeld de volgende muggenbeet veroorzaakte ontsteking. tekst: `Wanneer dit stuk lood koud wordt, wordt John (Over de dood tnet snelle vleugels geSmith het ook.' Het tablet kon dan in de aarde worden sproken!) In de twaalf daaropvolgende begraven en zodra het de killere temperatuur van de jaren overleden nog eens vijf mensen die aarde aannam, zou John Smith zijn bij de opening van de tombe aanwezig lichaamstemperatuur ook moeten voelen dalen totdat waren geweest. hij eraan zou overlijden. De krachtigste plaatsen om Er is echter weinig bewijs voor 'vervloekingstabletten' te begraven, waren volgens dat er over deze tombe ooit een vervloeoverlevering de plaatsen van de dood: verse graven, king was uitgeroepen. Hoewel vele het slagveld en plaatsen waar executies werden volksverhalen melding maken van elgehouden. Men kon ze ook in een put laten vallen lenlange vervloekingen die een snelle, omdat die werden beschouwd als de toegang tot de verschrikkelijke dood beloofden aan ieonderwereld. Om er extra kracht aan te verlenen, dereen die het graf van een mummie werd er vaak een spijker door de naam van het verstoort, hebben archeologen in slechts slachtoffer gehamerd of werd het tablet strak twee gevallen daadwerkelijk de aanweomwikkeld met ijzerdraad. zigheid van een beschermende vervloeVervloekingstabletten werden in het oude Grieking aangetroffen bij Egyptische graven kenland en Rome regelmatig gebruikt. Archeologen en deze twee waarschuwden slechts dat hebben verschillende soorten tabletten gevonden, grafschenners door de goden zwaar waarvan sommige om de pijnlijke dood van een vijzouden worden gestraft. De vervloeking die op de tombe van Toetanchamon and vroegen, terwijl andere slechts bedoeld waren om staat geschreven, als we tenminste aanpolitieke tegenstanders of de tegenpartij in een jurinemen dat deze daadwerkelijk heeft disch gevecht in verwarring te brengen en wartaal te bestaan, is op mysterieuze wijze verlaten uitspreken. En tablet moest zelfs de uitslag van dwenen. Howard Carter heeft na het een strijdwagenwedstrijd benvloeden door de paarverstoren van Toetanchamons laatste den en bestuurders van het andere team te vervloerustplaats zelf nog; zeventien jaar geken! Hoewel het gebruik van vervloekingen voor prileefd en is uiteindelijk een van 's wev-zaken officieel werd afgekeurd, was het wel acrelds bekendste en meest gerenommeerceptabel wanneer het door hoge gemeenteambtenaren de egyptologen geworden.

Blz. 19 van 38

Informatie voor het vak Levensbeschouwing Harry Potterdag januari 06

blz. 20

werd aangewend tegen misdadigers, staatsvijanden en militaire tegenstanders. In de Middeleeuwen nam het gebruik van vervloekingen van overheidswege af, maar een vervloeking die werd afgeleverd door de armen of onderdrukten werd geacht heel krachtig te zijn, vooral wanneer de woede die eraan ten grondslag lag rechtvaardig was. De zogenaamde 'bedelaarsvloek', die werd geuit tegen degenen die weigerden een arme ziel een aalmoes te geven, werd eeuwenlang overal gevreesd. In de zestiende en zeventiende eeuw was vervloeken in het openbaar in Engeland heel gebruikelijk. Het kon bijvoorbeeld gebeuren dat iemand op het marktplein op zijn knien viel en God smeekte om de huizen van zijn vijanden te verbranden, hun oogst te verwoesten, hun kinderen te laten sterven, hun bezittingen te verwoesten en `alle plagen van Egypte' op hun hoofd te doen neerdalen. Hoewel zulke tirades vaak onschuldig leken, was het als vervloeker verstandig om enige voorzichtigheid te betrachten. Als het slachtoffer van de vloek inderdaad ziek werd en de vervloeker de reputatie kreeg dat zijn vloeken succes hadden, kon hij of zij heel gemakkelijk in de gevangenis belanden op beschuldiging van hekserij.

VervloekvergunningAl eeuwenlang roepen mensen die een vijand kwaad willen doen de hulp in van een expert: de dorpstovenaar of -heks met een reputatie voor het creren en verschaffen van effectieve vervloekingen. Wanneer mensen wisten dat er een vloek over hen was uitgesproken, voelden ze vaak lichamelijke symptomen, waarschijnlijk omdat hun angst en bezorgdheid die door het idee van de vervloeking waren opgeroepen voldoende waren om misselijkheid, braakneigingen, hoofdpijn, slapeloosheid en andere kwalen te veroorzaken. Wanneer het slachtoffer niet al te ziek was, kon hij een andere tovenaar opzoeken om de vervloeking ongedaan te maken en een tegenvervloeking uit te spreken. In dorpen waar slechts n tovenaar was, zou deze door beide partijen worden ingeroepen en er aardig aan verdienen.

VerweerspreukenOntkom je niet aan de charme (!!) van dit geheel van spreuken en vervloekingen, dan is de volgende aanpak een geschikte: leerlingen die een sterk negatief gevoel hebben, een kwade gedachte, die hen pijnigt en waar zij last van hebben willen misschien een nieuwe start maken. Ze hebben dan de echte wens om van hun negatief gevoel af te komen. Laat deze leerlingen in code hun gedachte opschrijven op een briefje, laat ze dan dat briefje onleesbaar voor anderen opvouwen en laat ze dat naar voren brengen. Samen met een spreuk als Ik wil van deze gedachte af!! kun je ze helpen dit briefje ceremonieel te verbranden. Nogmaals: Alleen onder die voorwaarden zou je ze moeten toestaan dit ook echt te doen!!!

Runen schrijven en werpenAls je genteresseerd bent in magie, zou je je misschien moeten inschrijven voor de lessen over oude runen die op Zweinstein worden aangeboden. Runen zijn tekens en symbolen afkomstig uit het oudst bekende, Duitse alfabet en worden van oudsher altijd geassocieerd met magie en mysterie. Het woord `rune' of roun betekent in het Deens `mysterie' of `geheim'. Volgens een oeroude Duitse legende werden de eerste runen ontdekt door de Noorse god Odin, die dapper een pijnlijk ritueel van zelfopoffering onderging in zijn jacht naar kennis. Nadat hij zijn zij met een speer had doorboord, hing Odin negen dagen aan de takken van de Scandinavische boom des levens. Toen zijn lichaam in de wind bewoog, raakten er een paar twijgjes los, die in een bepaald patroon op de grond vielen en zo het runenalfabet vormden. Uiteraard schetst het historische bewijsmateriaal een iets ander verhaal, namelijk dat runen rond het jaar 200 door sterfelijke bewoners van Denemarken of Zweden werden bedacht. De oudste Germaanse runen (bekend als de futhark-runen) waren bijzonder primitief en be-

Blz. 20 van 38

Informatie voor het vak Levensbeschouwing Harry Potterdag januari 06

blz. 21

stonden vaak slechts uit een reeks rechte lijnen die in verschillende combinaties werden gearrangeerd. Ze werden voor uiteenlopende niet-magische doeleinden gebruikt, zoals het schrijven van brieven, het opstellen van instructies en het aanduiden van de eigenaar van bepaalde bezittingen. Een van de bekendste runeninscripties in de Sigurd-runensteen in Zweden herinnert aan de bouw van een brug. Vanaf het begin kende men aan runen echter ook een magische betekenis toe. De vikingen en andere Germaanse volken gebruikten runen voor waarzeggerij, krasten runen in hun zwaarden om zichzelf onoverwinnelijk te maken in de strijd, kerfden runen in stenen amuletten om ziekte en toverkunstenarij af te weren en beitelden ze in grafzerken om dieven te ontmoedigen het graf leeg te roven. Vanaf ongeveer 450 werden runen ook populair in Engeland, waar Angelsaksische magirs ze gebruikten om amuletten te maken en de toekomst te voorspellen. Tot op heden zijn er in Zweden, Noorwegen, Denemarken en Engeland meer dan vierduizend runeninscripties gevonden, waarvan de meeste dateren uit de hoogtijdagen van de vikingen, zo rond het jaar 800. Runen worden niet alleen aangetroffen op wapens, amuletten en grafstenen, maar ook op munten, sieraden en mysterieuze stukken hout. Er staan zelfs enkele runen op de rand van professor Perkamentus' magische Hersenpan. Helaas zorgde het populaire Latijnse alfabet ervoor dat het gebruik van het runenschrift gedurende het afgelopen millennium drastisch is afgenomen. Ondanks de vlijtige inspanningen van instituten als Zweinstein kan tegenwoordig slechts een handjevol tovenaars en Dreuzels deze mysterieuze tekens, die Odin zoveel pijn en inspanningen hebben gekost, nog ontcijferen.

Runen werpenDe oude kunst om met runen de toekomst te voorspellen, ook wel bekend als runen werpen, heeft in de afgelopen eeuw een opmerkelijke opleving in populariteit gekend. Wanneer vikingen en Angelsaksen runen gebruikten voor waarzeggerij, begonnen ze met het snijden van runensymbolen in dunne repen hout die van de takken van in bloei staande bomen werden gehakt. Deze repen werden willekeurig op een schone witte doek gegooid of `geworpen', waarna de ziener of runenmeester er drie uitkoos, terwijl hij naar de hemel staarde in de hoop op goddelijke inspiratie, en hun betekenis interpreteerde. Tegenwoordig kan een aanstaande waarzegger een kant-en-klare set kopen die uit zestien tot driendertig `runenstenen' bestaat: ronde of rechthoekige steentjes gemaakt van steen of klei waarop runentekens staan gegraveerd. In een eenvoudig, modern runensysteem worden de steentjes in een zak geschud en daarna op een vlakke ondergrond geworpen. Sommige runenwerpers `lezen' alle stenen die met het teken naar boven vallen. Anderen kiezen met gesloten ogen drie stenen uit, die heden,

Blz. 21 van 38

Informatie voor het vak Levensbeschouwing Harry Potterdag januari 06

blz. 22

verleden en toekomst vertegenwoordigen. Hoewel sommige runenwerpers hun lezing alleen baseren op wat wetenschappers hebben ontdekt over de oeroude betekenissen van de tekens, hebben de meeste hun eigen vorm van interpreteren bedacht.

KruidenkundeHet kan heel handig zijn voor een tovenaar om groene vingers te hebben. Veel ingredinten voor magische toverdranken kunnen worden aangetroffen in een goed voorziene tuin, net als middeltjes tegen allerlei natuurlijke en bovennatuurlijke aandoeningen, van acne en slangenbeten tot en met verstening. Bepaalde kruiden kunnen je zelfs beschermen tegen de magische verrichtingen van je vijanden. Het geheim is dat je moet weten welke plant wat doet en hoe je ze het beste kunt telen en oogsten. Daar gaat kruidenkunde over. Kruiden worden al duizenden jaren gebruikt in de magie en geneeskunde. De systematische bestudering van kruiden kan worden teruggevoerd tot de oude Sumerirs, die de geneeskrachtige werking beschreven van karwij, tijm, laurier en vele andere planten die ook tegenwoordig zo in elke achtertuin kunnen worden gekweekt. Het oudst bekende Chinese kruidenboek werd geschreven rond 2800 v.Chr. en beschrijft het geneeskundige gebruik van 366 planten. De oude Grieken en Romeinen gebruikten planten voor geneeskunde, als smaakmakers, voor cosmetica, geurtjes en verf. De bijgelovigen onder hen gebruikten kruiden ook als amulet in een stoffen zakje dat ze om hun hals droegen om kwade geesten, ziekten of vervloekingen van een boze buurman af te weren. In de Odyssee van Homerus krijgt de held een kruid aangereikt dat moly heet om hem te beschermen tegen de toverformules van de toverkunstenares Circe. Elders in de mythologie worden magische kruiden in verband gebracht met heksen als Hecate en Medea, die ze gebruikten om toverdranken te brouwen die grote gaven schonken aan hun lievelingen en helse pijnen aan degenen die ze wilden vernietigen. In de Middeleeuwen kende iedereen wel een plaatselijke wijze man of vrouw die met hun kruiden verwondingen en aandoeningen behandelde, en oplossingen had voor werkelijk elk persoonlijk probleem, of het nu ging om een opgedroogde put of een bazige schoonmoeder. Deze middeltjes waren gebaseerd op het volksgeloof in de geneeskundige en magische eigenschappen van planten die van generatie op generatie werden doorgegeven. Veel geneesmiddelen waren gebaseerd op het idee dat elke plant van God een duidelijk herkenbaar uiterlijk had gekregen dat aangaf welke rol de plant in de geneeskunde speelde, zodat je door eenvoudigweg goed naar een plant te kijken al kon zien waar je hem voor moest gebruiken. De kleur van de bloemen of het fruit, de vorm van een wortel of blad, de structuur van een bloemblaadje of steel: ze konden stuk voor stuk een aanwijzing zijn voor de medicinale eigenschappen van de plant. Planten met gele bloemen bijvoorbeeld, zoals de guldenroede, zouden een door geelzucht veroorzaakt geel uiterlijk tegengaan; planten met rode bladeren of wortels werden gebruikt om bloedziekten of open wonden te behandelen, en de paarse blaadjes van de iris werden verwerkt in kompressen tegen blauwe plekken. Leek een plant veel op een menselijk orgaan, dat moest deze bij uitstek geschikt zijn om dat orgaan te behandelen. Longkruid, dat zo werd genoemd omdat het longvormige vlekken op zijn bladeren had, werd gebruikt om longkwalen te genezen, terwijl het drielobbige blad van de hepatica (of levermos) op een menselijke lever leek en derhalve bij leverkwalen werd gebruikt. Trillende espenblaadjes werden gebruikt tegen het beven als gevolg van de ziekte van Parkinson en op vlinders lijkende bloemen werden aanbevolen bij de behandeling van insectenbeten. Men meende dat veel kwalen werden veroorzaakt door bovennatuurlijke krachten, maar ook daar waren kruiden voor. De plaatselijke wijze vrouw of herborist zou kunnen aanraden om een krans van bramen op te hangen om kwade geesten te verjagen, het sleutelgat vol te stoppen met venkelzaadjes om spoken buiten de deur te houden of het sap van vingerhoedskruid op de vloer te druppelen om jezelf te beschermen tegen feen. Kruiden moesten met hun Blz. 22 van 38

Informatie voor het vak Levensbeschouwing Harry Potterdag januari 06

blz. 23

magie ook een gevarieerde hoeveelheid dagelijkse problemen oplossen. Een reiziger die vreesde met de teugels in de hand in slaap te vallen, moest bijvoorbeeld bijvoet meenemen, dat de reputatie had dat het door zijn aanwezigheid alleen al alle slaap verdreef. Een schatzoeker kreeg wellicht cichorei om gesloten deuren en kasten mee open te krijgen. Een vrouw die graag kinderen wilde, kreeg misschien het advies om peterselie rond haar huis te planten en een jongeman die hoopte het hart van zijn geliefde te veroveren moest wellicht duizendblad gaan plukken terwijl hij een liefdestoverspreuk prevelde. Weten welke planten geschikt zijn voor welk doel is nog niet genoeg. Het was eveneens van groot belang dat je wist wat de juiste tijd en manier van plukken was voor elke plant. Veel herboristen geloofden dat de eigenschappen van een plant net als die van mensen direct werden benvloed door de stand van de sterren en planeten. Een fervent aanhanger van astrologische botanie hield vol dat `als een plant niet kon worden geoogst volgens de regels van de astrologie, deze weinig of geen waarde had'. Daarom moesten planten die geassocieerd werden met Saturnus, bijvoorbeeld dollekervel of wolfskers, worden geoogst wanneer Saturnus zich op de juiste positie aan het firmament bevond, enzovoort. Een nog eenvoudiger vuistregel was dat je kruiden het beste 's nachts kon plukken, bij voorkeur bij volle maan, omdat de planten dan op hun krachtigst waren. Dat is ongetwijfeld ook de reden waarom Hermelien de instructies voor het verzamelen van wolfsmelk voor de Wisseldrank zo nauwgezet moest opvolgen. Veel planten hadden echter zo hun eigen regels. Wanneer je cichorei wilde gebruiken om bijvoorbeeld sloten open te maken, moest je het precies om twaalf uur 's nachts of 's middags op 25 juli met een mes met een gouden lemmet afsnijden. Liet je ook maar n woord vallen tijdens dit proces, dan zou je, zo werd gezegd, ter plekke dood neervallen. Als je hoopte met pioenen je vee en gewassen te beschermen tegen stormachtig weer, dan moest je er wel goed voor zorgen dat er geen spechten in de buurt waren wanneer je ze plukte. Volgens de legende zou je blind worden wanneer je door een van deze vogels werd betrapt. Met al deze regels en zoveel bijbehorende gevaren is het ook geen wonder dat leerlingen van Zweinstein zoveel jaar het vak Kruidenkunde krijgen.

Blz. 23 van 38

Informatie voor het vak Levensbeschouwing Harry Potterdag januari 06

blz. 24

Kruid Knoflook

Dragon

Munt 25 feb.

Venkel 5 dec.

Dille

Werkingen Bescherming tegen vampiers (een halsketting van knoflookteentjes) Wratten : wegtoveren door 3x met een teentje een kruisteken op de plaats van de wrat maken Tegen geelzucht: draag 13 dagen een ketting van 13 tenen om je nek. Ga op de 13de dag midden in de nacht naar een vertakking van 2 straten, doe het kettinkje uit, gooi het over je hoofd en loop terug naar huis zonder om te kijken. Betere spijsvertering: meng een fijngehakt teentje knoflook met een koffielepel geraspte appel. Eet dit traag op vr je naar bed gaat. Pijn aan je tanden: vul een gaatje in je tand met pulp van knoflook om de pijn te verzachten tot je naar de tandarts gaat. Kinkhoest?: leg in beide schoenen een teentje knoflook. Week mos in looksap om te gebruiken als verband, dat ontsteking van de wond kan voorkomen (in W.O. 1 daadwerkelijk gebruikt) Kater? : Maak een stevige pan knoflooksoep Kiespijn: kauw op dragonwortels Leg een paar takjes dragon in je schoenen tegen oververmoeidheid, vooral als je lang hebt moeten rechtstaan. Kweek munt in je tuin en er komt geld in je beurs Heb je de hik?: drink sap van 4 granaatappels met 2 tot 3 takjes munt erin fijngehakt. Vermoeide voeten?: Meng 1 eetlepel verse muntblaadjes met 2 liter kokend water, laat dat 15 minuten staan en week je voeten dan 20 minuten in dit voetbad. Last van je maag?: Neem 2 liter licht alcoholisch bier, 2 handen vol rode munt, rode salie en een snuifje kaneel. Kook alles samen tot de helft in. Voeg suiker naar smaak toe en drink dit elke ochtend en avond. Maak een zoet zakje voor een zoete slaap: 3 rozenblaadjes goed in een afgesloten jampot bewaren, zodat ze blijven geuren. Neem dan muntpoeder en kruidnagelpoeder en voeg dat bij de rozenblaadjes. Doe ze daarna allemaal in een zakje en neem dat mee naar bed. Je zult er heerlijk door slapen en graag vaker aan ruiken. Moe?: draag een krans van munt Stop venkelzaadjes in de sleutelgaten om boze krachten op afstand te houden. Drink venkelzaadjes in wijn om je liefdesleven op te peppen. Verbeter het zicht van pasgeboren babys door hun ogen in venkelwater te baden. Honger? Knabbel wat op venkel. Armen deden dit om hun honger minder te voelen knagen. Reukzout?: draag wat venkelzaadjes bij je in een luchtdicht doosje. Vlooien?: sprenkel venkel --- zaadjes en blaadjes. Windolie = olie met (oa) dille, goed om babys met krampjes te Blz. 24 van 38

Informatie voor het vak Levensbeschouwing Harry Potterdag januari 06

blz. 25

Kruid

Rozemarijn 17 jan.

Peterselie 30 okt.

Basilicum 12 juli

Werkingen helpen Kinderkalmeermiddel: laat koffielepel dille 5 minuten trekken in een kop kokend water. Giet het door een zeef, laat afkoelen en laat het kind kleine slokjes drinken met een koffielepel. Gezonde spijsvertering en frisse adem krijg je door dillezaden te kauwen. Bescherming tegen kwade invloeden: neem gelijke hoeveelheden dille, klaverblad, sintjans kruid en verbena samen koken. Zet dit mengsel bij de voordeur. Moet je zoutarm of zoutvrij eten?: gebruik gemalen dille. Week je vingernagels 10 minuten in een infusie van dillezaden om ze sterker te maken. Wil je dromen van liefde?: neem 1 koffielepel (van ieder) wijn, rum, azijn, water en een takje rozemarijn. Meng alles in een glazen fles. Doop het takje rozemarijn in de fles en speld het vast op je borst op de avond van Sint Magdalena (21 juli). Dat geeft je een profetische droom over je toekomstige minnaar. Eenvoudiger : zet op midzomeravond (23 juni) een kom bloem onder een rozemarijnstruik. In de morgen zul je dan de initialen zien van een toekomstige echtgenoot. Heb je een huwelijk?: beschilder takjes rozemarijn met een laagje bladgoud en bind ze samen met een gouden lint. Geef dat als geschenk aan de gasten op de bruiloft. Hoofdpijn?: neem 6 druppels etherische olie van rozemarijn en 600 ml koud water. Roer de olie door het water en laat een zachte doek enkele minuten weken in de kom met het mengsel. Wring de doek uit en gebruik deze als een koud compres op je voorhoofd. Druk zachtjes aan met je vingertoppen, ga liggen en ontspan je een minuut en neem daarna de doek weg. Ontspan nog een minuut, terwijl je het compres nogmaals onderdompelt en herhaal dat proces verschillende keren. Parfumeer je boek: breng takjes rozemarijn aan tussen de bladzijden. Slaap beter: leg de bladeren van rozemarijn onder je bed. Je zult gespaard blijven van boze dromen. Verhoog je vruchtbaarheid en viriliteit: eet dagelijks peterseliezaadjes Eer een dode: verwerk in een dodenkrans takjes peterselie. Wek je eetlust op: gebruik peterselie voor de maaltijd. Verhoog de kracht van peterselie door het tijdens een onweersbui te plukken. Ben je naef en lichtgelovig, dan ben je geboren in een peterseliebed. Zweer in de rechtbank op basilicum om de waarheid te spreken Verwacht je bezoek van je minnaar?: zet een pot basilicum op de vensterbank. Wil je een constante stroom van aabidders?: kweek een gezonde basilicumstruik Blz. 25 van 38

Informatie voor het vak Levensbeschouwing Harry Potterdag januari 06

blz. 26

Kruid

Werkingen Zeeziek of wagenziek?: maak een koude infusie van basilicumblaadjes en drink die met kleine teugjes. Last van muggen?: plet een blaadje basilicum, wrijf het sap over je huid en ze blijven weg. Ga in bad en doe enkele druppels etherische olie van basilicum in je badwater om een verfrissend en opwekkend effect te krijgen. Verkoudheid bestrijden?: drink vlak voor het slapen gaan een hete infusie van basilicumblaadjes.

Ontraadselen van theebladerenWaar Ron een ongevaarlijke bolhoed meent te zien, ontwaart professor Zwamdrift een gevaarlijke knots. Waar hij een schaap herkent, ziet zij een verschrikkelijke zwarte hond die de Grim wordt genoemd. Ze turen beiden naar de bodem van Harry's theekopje en oefenen een populaire vorm van waarzeggerij uit die tasseomantie of het ontraadselen van theebladeren wordt genoemd. De gewoonte om de toekomst te voorspellen door het bestuderen van theeblaadjes is waarschijnlijk in de zesde eeuw in China ontstaan. Thee was in het Westen onbekend tot 1609, toen Nederlandse handelskooplui de bladeren voor het eerst uit het Oosten importeerden. Hoewel de nieuwe drank aanvankelijk met de nodige achterdocht werd ontvangen, werd rond 1636 overal in Frankrijk thee gedronken en bereikte hij in 1650 de winkels in Engeland, waar hij uiteindelijk een zeer geliefd onderdeel werd van het dagelijks leven. Halverwege de zeventiende eeuw was het gebruik van thee wijd verspreid en werden vrijwel overal in Europa door waarzeggers theeblaadjes ontraadseld. De achterliggende gedachte bij het ontraadselen van theebladeren was niet helemaal nieuw voor de Europeanen, want de oude Romeinen hadden de toekomst al voorspeld door middel van oinomantie (de interpretatie van de neerslag op de bodem van een wijnglas) en middeleeuwse waarzeggers hadden de patronen bestudeerd die ontstonden door gesmolten was, vloeibaar lood en andere substanties. Deze nieuwe kunst vereiste de juiste kennis voor de voorbereiding van een theekopje voor een lezing en bovendien de kennis over de betekenis van tientallen, zo niet honderden beelden die in een kopje konden opduiken. In de achttiende en negentiende eeuw waren overal boekjes te koop die nieuwsgierigen informatie verschaften over alle aspecten van tasseomantie (van het Arabische tass, dat `kop' betekent, en het Griekse mancy, dat `voorspelling' betekent). Als gevolg daarvan vond deze vorm van waarzeggerij niet alleen plaats in de achterafkamertjes van toekomstvoorspellers, maar ook in de woonkamers van de welgestelden. Er bestaan diverse methodes voor het ontraadselen van theebladeren, die op kleine punten van elkaar verschillen, maar in grove lijnen allemaal de procedure volgen die we hier beschrijven. Thee (bij voorkeur een donkergekleurde Chinese of Indiase soort) wordt van losse blaadjes gebrouwen en zonder een zeefje in een lichtgekleurd kopje geschonken. De persoon wiens toekomst gelezen moet worden, drinkt de thee op en laat een klein beetje vocht en alle blaadjes op de bodem van het kopje achter. Nadat hij (of zij) de restjes drie keer over de bodem heeft gespoeld, draait hij het kopje ondersteboven op een schoteltje en tikt hij drie keer op de onderkant van het kopje zodat de meeste blaadjes loslaten en op het schoteltje vallen. De lezer pakt het kopje op en bestudeert het patroon dat wordt gevormd door de over gebleven blaadjes op de bodem en aan de binnenkant van het kopje. Wat kan er in de overblijfselen van een kopje thee worden gezien? Mensen die theebladeren ontraadselen beweren dat ze de vormen kunnen zien van dingen die komen gaan. Het patroon van lijnen, stippen of geometrische vormen en daarnaast vormen die doen

Blz. 26 van 38

Informatie voor het vak Levensbeschouwing Harry Potterdag januari 06

blz. 27

denken aan planten, dieren en bepaalde voorwerpen: alles kan een speciale betekenis hebben. Een enkele rechte lijn duidt bijvoorbeeld op een voorzichtige planning en innerlijke vrede; twee parallelle lijnen geven aan dat er een reis gemaakt gaat worden. Een rondje met daarbovenop een kruis is gewoonlijk een slecht teken en wijst op gedwongen opsluiting, bijvoorbeeld in een gevangenis of ziekenhuis, terwijl een boom op succes duidt en een eikel goede gezondheid voorspelt. Hoe dichter het beeld bij de rand van het kopje staat, hoe eerder het zal plaatsvinden. Een gebeurtenis die door een beeld op de bodem van het kopje wordt voorspeld, ligt in de verre toekomst.

Korte handleiding ontraadselen van theebladeren Bereid de lezing van een theekopje voor Brouw thee (bij voorkeur een donkergekleurde Chinese of Indiase soort) van losse blaadjes en schenk het zonder een zeefje in een lichtgekleurd kopje. De persoon wiens toekomst gelezen moet worden, drinkt de thee op en laat een klein beetje vocht en alle blaadjes op de bodem van het kopje achter. Nadat hij (of zij) de restjes drie keer over de bodem heeft gespoeld, draait hij het kopje ondersteboven op een schoteltje en tikt hij drie keer op de onderkant van het kopje zodat de meeste blaadjes loslaten en op het schoteltje vallen. De lezer pakt het kopje op en bestudeert het patroon dat wordt gevormd door de over gebleven blaadjes op de bodem en aan de binnenkant van het kopje. Het patroon van lijnen, stippen of geometrische vormen moet je goed bestuderen en daarbij denken aan planten, dieren en bepaalde voorwerpen: alles kan een speciale betekenis hebben. o Een enkele rechte lijn wijst bijvoorbeeld op een voorzichtige planning en innerlijke vrede; o twee parallelle lijnen geven aan dat er een reis gemaakt gaat worden. o Een rondje met daarbovenop een kruis is gewoonlijk een slecht teken en wijst op gedwongen opsluiting, bijvoorbeeld in een gevangenis of ziekenhuis, o terwijl een boom op succes duidt en o een eikel goede gezondheid voorspelt. Hoe dichter het beeld bij de rand van het kopje staat, hoe eerder het zal plaatsvinden. Een gebeurtenis die door een beeld op de bodem van het kopje wordt voorspeld, ligt in de verre toekomst. Net als professor Zwamdrift houden veel waarzeggers vol dat alleen iemand met goedgetrainde paranormale gaven theebladeren kan ontraadselen. Volgens deze theorie stimuleren theebladeren de intutieve krachten van de lezer, die in staat zal zijn om de toekomst te voorspellen en waarheden te ontdekken die anders verborgen zouden blijven.

Paranormale GavenNet als professor Zwamdrift houden veel waarzeggers vol dat alleen iemand met goedgetrainde paranormale gaven theebladeren kan ontraadselen. Volgens deze theorie stimuleren theebladeren de intutieve krachten van de lezer, die in staat zal zijn om de toekomst te voorspellen en waarheden te ontdekken die anders verborgen zouden blijven. Dit weerhoudt duizenden niet-paranormaal begaafden er echter niet van om eens voor de grap zelf tasseomantie te beoefenen. Mocht je het eens willen proberen en heb je geen exemplaar van Ontwasem de Toekomst bij de hand, dan heb je misschien iets aan de volgende verklaringen:

Blz. 27 van 38

Informatie voor het vak Levensbeschouwing Harry Potterdag januari 06

blz. 28

VORM Anker Ballon Banaan Berg Bij Blaadje Bloemen Boek Boom Boot Champignon Cirkel Diamant Distel Dolk Draak Driehoek Druiven Duif Eekhoorn Ei Eikel Envelop Ezel Gans Geit Gezicht Giraffe Gitaar Hagedis Hamer Hand Handschoen Hoed Hoefijzer Hond Hoorn Huis Kangoeroe Kant Kat Ketel Kerkklokken Kikker Klok Konijn Kopje

BETEKENIS Reis Het einde van je problemen Een zakenreisje Reis of hindernis Ontmoeting met vrienden Geluk Liefde, eer, hoogachtig Bewustzijn, leren Succes Bezoek van een goede vriend Verwacht vertragingen Liefde Een duur cadeau Hoge ambities Gevaar dreigt van vijanden Veranderingen Onverwachte gebeurtenis Plezier, met vrienden Voorspoed en geluk Toekomstige rijkdom Vruchtbaarheid, toename Goede gezondheid Nieuws Geduld is een schone zaak Een uitnodiging Pech Nieuwe vrienden Een misverstand Romantiek aan de horizon Verborgen vijanden Tegenslag overwonnen, zwaar werk Vriendschap Geluk en eer Een nieuwe situatie op het werk Geluk Trouwe vrienden Overvloed Stabiliteit Onverwachte reis Breekbare zaken Verraad Een fijn huis Goed nieuws Verbetering in de zaken Herstel na ziekte Succes Enorme successen

Blz. 28 van 38

Informatie voor het vak Levensbeschouwing Harry Potterdag januari 06

blz. 29

VORM Kreeft Kruis Ladder Lamp Leeuw Maan Man Meermin Muis Munt Muziekinstrumenten Naald Nest Oog Os Papegaai Paraplu Pijl Pistool Raam Rat Regenboog Ring Roeiriem Scepter Schaap Schaar Schildpad Schoen Schop Schorpioen Skelet Slang Sleutel Sleutelgat Slinger Spin Ster Stoel Strop Tafel Tak Trap Trommel Uil Vaas Veer

BETEKENIS Een vijand is dichtbij Er komen problemen aan Vooruitgang, beweging, succes Geldelijk gewin Behulpzame vrienden Liefde Een onverwachte bezoeker Verleiding Financile onzekerheid Betaling van schuld Prettig gezelschap Respect van anderen Schuilplaats Wees voorzichtig Ruzie met partners/collega's Onderbreking Ergernissen Een brief met slecht nieuws Gevaar, ruzie, rampspoed Hulp van een vriend Gevaar, verloren bezittingen Geluk Huwelijk Tijdelijk probleem Meer verantwoordelijkheden Geluk Boze woorden, misverstanden in de Familie Kritiek Verandering in je carrire Geluk door hard werken Plannen van de vijand Ziekte Bedrog, verleiding Een mysterie onthuld Ongewenst nieuws Besluiteloosheid Geluk, geld Geluk Onverwachte gast Gevaar in aantocht Een fijne bijeenkomst Nieuwe vriendschap Verbetering is onderweg Roddels Schandaal, slechte gezondheid Een vriend heeft hulp nodig Vereist meer inspanning

Blz. 29 van 38

Informatie voor het vak Levensbeschouwing Harry Potterdag januari 06

blz. 30

VORM Viool Vis Vlag Vleermuis Vleugels Vlinder Vogel Vork Vraagteken Wandelstok Waterval Web Weegschaal Wijnglas Wolken Zaag Zeis Zon Zwaard

BETEKENIS Eenzaamheid Nieuws uit het buitenland Gevaar Teleurstelling Nieuws Gelukkig Geluk je wordt van je doel afgebracht Onzekerheid, verandering Behoefte aan steun Overvloed, weelde Intriges, complicaties Recht, succes in de rechten Nieuwe kennissen Twijfel Problemen met een vreemdeling Goede oogst of een doodsaankondiging Blijvend geluk Ruzie met een goede vriend

Voorspellend RekenenHet vak Voorspellend Rekenen is een eeuwenoude vorm van waarzeggerij, die is gebaseerd op vaste regels en wiskundige berekeningen. Voorspellend rekenen wordt al meer dan tweeduizend jaar door magirs en tovenaars gebruikt om mensen te helpen met het analyseren en ontwikkelen van hun sterke kanten en talenten, het te boven komen van tegenslagen en het uitstippelen van hun toekomst. Voorspellend rekenen, ook wel numerologie genoemd, is gebaseerd op twee heel oude ideen. 1. Nomen est omen: je naam is een teken: Iemands naam bevat belangrijke aanwijzingen over zijn karakter en lotsbestemming. 2. Getallen hebben hun b