Leven lang leren: een perspectief vanuit het ... Vanuit zowel het perspectief van werknemers als...

download Leven lang leren: een perspectief vanuit het ... Vanuit zowel het perspectief van werknemers als werkgevers

of 130

  • date post

    13-Aug-2020
  • Category

    Documents

  • view

    0
  • download

    0

Embed Size (px)

Transcript of Leven lang leren: een perspectief vanuit het ... Vanuit zowel het perspectief van werknemers als...

  • Leven lang leren: een perspectief vanuit het beroep

    Leren voor een sterkere arbeidsmarktpositieLeren voor een sterkere arbeidsmarktpositie

    Karel Kans, Ingrid Christoffels, Rob Schipperheyn, Karel Kans, Ingrid Christoffels, Rob Schipperheyn,

    Metje Jantje Groeneveld, Joris Cuppen en Alieke Hofl andMetje Jantje Groeneveld, Joris Cuppen en Alieke Hofl and

  • Leven lang leren: een perspectief vanuit het beroep

    Leren voor een sterkere arbeidsmarktpositie

    Karel Kans, Ingrid Christoffels, Rob Schipperheyn, Metje Jantje Groeneveld, Joris Cuppen en Alieke Hofland

  • Titel Leven lang leren: een perspectief vanuit het beroep

    Leren voor een sterkere arbeidsmarktpositie

    Auteurs Karel Kans, Ingrid Christoffels, Rob Schipperheyn, Metje Jantje Groeneveld,

    Joris Cuppen en Alieke Hofland

    Uitgave Expertisecentrum Beroepsonderwijs

    Oktober 2016

    Ontwerp Art & Design Theo van Leeuwen BNO

    Vormgeving Evert van de Biezen

    Bestellen Te downloaden vanaf www.ecbo.nl

    Expertisecentrum Beroepsonderwijs

    Postbus 1585

    5200 BP ’s-Hertogenbosch

    073 687 25 00

    info@ecbo.nl

    www.ecbo.nl

    Overname van teksten, ideeën en resultaten uit deze publicatie is vrij toegestaan,

    mits met bronvermelding. Evd B

    -A 00

    81 1_

    v1 /1

    61 02

    6

    Colofon

  • 3

    Woord vooraf 5

    1 Doel en opzet van het onderzoek 7

    1.1 Aanleiding 7

    1.2 Onderzoeksvragen 8

    1.3 Onderzoeksopzet 10

    1.4 Leeswijzer 11

    2 Leven lang leren als antwoord op arbeidsmarktontwikkelingen 13

    2.1 Inleiding 13

    2.2 Ontwikkelingen op de arbeidsmarkt 14

    2.3 Investeren in scholing 21

    2.4 Beleid om deelname aan leven lang leren te stimuleren 34

    2.5 Samenvatting en betekenis voor onderzoek 38

    3 Deelname aan een leven lang leren in verschillende beroepsgroepen 41

    3.1 Inleiding 41

    3.2 Deelname aan leven lang leren 43

    3.3 Verklaring van de mate van leven lang leren 52

    3.4 Intersectorale mobiliteit naar beroepsgroepen 63

    3.5 Conclusies leven lang leren en intersectorale mobiliteit 72

    4 Succesvol overstappen van de grafische sector naar de procesindustrie.

    Casestudie 77

    4.1 Inleiding 77

    4.2 Achtergrond 78

    4.3 Aansluiting grafische industrie op de procesindustrie 80

    4.4 Belang van leven lang leren 87

    4.5 De intersectorale overstap 90

    4.6 En nu verder 96

    4.7 Conclusie 97

    Inhoudsopgave

  • 4

    5 Synthese 101

    Literatuur 109

    Bijlage 1 (bij hoofdstuk 2): Bronnen 113

    Bijlage 2 (bij hoofdstuk 3): Onderzoeksverantwoording 115

    Gebruikte afkortingen 125

  • 5

    Dit rapport is ten eerste bedoeld als kritische beschouwing van actuele

    ontwikkelingen en recent beleid met betrekking tot leven lang leren.

    Daarnaast hebben wij tot doel nieuwe inzichten bieden in het leven

    lang leren door te kiezen voor een ander perspectief. Dit doen we door

    beroepen als uitgangspunt te nemen en niet sectoren, zoals gebruikelijk

    in eerder onderzoek.

    Een groot aantal mensen heeft meegewerkt aan het onderzoek, aan wie

    we allen dank verschuldigd zijn. Ten eerste oud-grafici die zijn overgestapt

    naar de procesindustrie. Wij hebben hen mogen interviewen over een

    periode in hun werkzame leven die niet makkelijk is geweest. Ook de

    bedrijven en intermediairs die met ons hun ervaringen met de werving en

    het aannemen van zijinstromers hebben gedeeld. De bedrijven die geen

    bezwaar tegen vermelding, staan genoemd in de bijlage. Wij zijn deze

    werkenden en bedrijven op het spoor gekomen met hulp van Patricia

    Collignon van C3 Werkt! en Adri Salomé van Technicom.

    In de aanloop van het onderzoek zijn verscheidene verkennende

    interviews uitgevoerd. Ook hebben experts van de verschillende (branche)

    organisaties meegedacht over de te selecteren beroepen en het definiëren

    van herkenbare en zo homogeen mogelijke groepen. De geïnterviewden

    staan genoemd in bijlage 1.

    Op een aantal momenten heeft op ons verzoek een klankbordgroep het

    onderzoek en het rapport van nuttig commentaar voorzien: Isabel Coenen

    (FNV), Pia Deveneijns (MBO Raad), Marjo Jansen, Anneke Tjalma en

    Martin Soeters (Ministerie van OCW), Gertrud van Erp (MKB-Nederland/

    VNO-NCW), Susan Krol (NRTO), Brigid Claassen (Sociaal-Economische

    Raad), Cecile Lambregts (Stichting van de Arbeid).

    Woord vooraf

  • 6

    Ecbo-collega’s Pieter Baay en Joris Brekelmans hebben meegedacht

    over de analyses. Johannes de Geus heeft het rapport van een aantal

    opbouwende opmerkingen voorzien.

    Wij bedanken allen voor hun bijdrage.

    Karel Kans

    Ingrid Christoffels

    Rob Schipperheyn

    Joris Cuppen

    Metje Jantje Groeneveld

    Alieke Hofland

  • 7

    1.1 Aanleiding

    Veel veranderingen op de arbeidsmarkt hebben betrekking op beroeps-

    groepen in het middensegment van de arbeidsmarkt: werkenden

    op de mbo-niveaus 2 tot en met 4. Er is veel gepubliceerd over

    de veranderingen binnen deze beroepsgroepen onder invloed van

    ontwikkelingen zoals fl exibilisering, internationalisering, nieuwe

    technologieën en de noodzaak om de Nederlandse economie

    concurrerend te houden. Werkenden worden aangesproken op hun

    vermogen om te vernieuwen en te veranderen. Regelmatig wordt

    benadrukt dat de baan voor het leven niet meer bestaat. Onderdeel van

    de fl exibiliteit die van werkenden wordt verlangd, is het vermogen om

    overstappen te kunnen maken naar andere beroepen en sectoren. Welke

    competenties zijn nodig om succesvol een stap naar een andere sector

    te maken? Hoe kunnen werkenden tijdig worden voorbereid op dergelijke

    overstappen? Welke rol kan scholing daarbij spelen, en in welk stadium

    zou die scholing moeten plaatsvinden?

    In dit rapport verkennen we eerst de ontwikkelingen op de arbeidsmarkt

    voor het middensegment, de deelname aan een leven lang leren (LLL)

    in deze groep en het beleid dat op dit gebied wordt gevoerd. Vervolgens

    onderzoeken we via een analyse van diverse grote databestanden welke

    verbanden er te leggen zijn tussen de deelname aan leven lang leren

    en de kenmerken van verschillende beroepsgroepen. Vervolgens wordt

    ook de mate waarin intersectorale mobiliteit bij deze beroepen voorkomt

    hierbij betrokken. Tot slot is er een casestudie uitgevoerd, waarin we

    onderzochten in hoeverre deelname aan een leven lang leren heeft

    bijgedragen aan een succesvolle overstap naar een andere branche.

    Het onderzoek is uitgevoerd binnen het publieke onderzoeksprogramma

    van het Expertisecentrum Beroepsonderwijs (ecbo) 2015. Het programma

    wordt gefi nancierd door het ministerie van Onderwijs, Cultuur en

    Doel en opzet van het onderzoek 1

  • 8

    Wetenschap (OCW). Het doel van het programma is de kennisbasis

    en kennisinfrastructuur in het mbo te versterken en zo bij te dragen

    aan een kwalitatief hoogwaardig stelsel van beroepsonderwijs en

    kwalificatieverkrijging. Beroepsonderwijs vatten we hierbij breed op:

    de nadruk ligt op het middelbaar beroepsonderwijs, zowel initieel als

    postinitieel en zowel bekostigd als niet-bekostigd. De aansluiting in de

    beroepsonderwijskolom (vmbo-mbo-hbo), de relatie tot de arbeidsmarkt

    en maatschappelijke participatie en de kernvaardigheden die daarvoor

    nodig zijn, maken daar ook onderdeel van uit.1

    1.2 Onderzoeksvragen

    Deze rapportage betreft in feite de resultaten van drie deelonderzoeken,

    met elk hun eigen onderzoeksvragen. De overkoepelende vraag luidt: in

    hoeverre kan een leven lang leren een rol spelen in de versterking van de

    arbeidsmarktpositie van werkenden?

    Doel van het eerste deelonderzoek is het verder aanscherpen van de

    vraag, om deze in de twee daaropvolgende deelonderzoeken verder uit te

    werken. De onderzoeksvragen van deelonderzoek 1 zijn:

    1 Wat zijn de belangrijkste vragen over de rol die een leven lang

    leren kan spelen bij het versterken van de arbeidsmarktpositie van

    werkenden in kwetsbare beroepen?

    a Wat zijn, op hoofdlijnen, de belangrijkste ontwikkelingen op de

    arbeidsmarkt die gevolgen hebben voor werkenden in het midden-

    segment? Om welke gevolgen gaat het?

    b Wat is het belang van een leven lang leren bij het aanpakken van de

    negatieve gevolgen?

    c Welke barrières zijn aanwijsbaar die deelname aan een leven lang

    leren in de weg staan? Welke beleidsmaatregelen zijn recent door de

    overheid genomen om een leven lang leren te stimuleren?

    1 Ecbo (2015). Kennisontwikkeling en -verspreiding middelbaar beroepsonderwijs. Publiek programma ecbo 2015. ’s-Hertogenbosch: Expertisecentrum Beroepsonderwijs.

  • 9

    Op basis van de resultaten van dit vooronderzoek is ervoor gekozen in

    de vervolgonderzoeken de aandacht te richten op het verband tussen

    een leven lang leren en de mogelijkheden voor intersectorale mobiliteit,

    als een middel om de arbeidszekerheid van werkenden in kwetsbare