Klimaatverandering - Netherlands Institute of ... · PDF file Klimaatverandering Themastudie...

Click here to load reader

  • date post

    29-Jun-2020
  • Category

    Documents

  • view

    0
  • download

    0

Embed Size (px)

Transcript of Klimaatverandering - Netherlands Institute of ... · PDF file Klimaatverandering Themastudie...

  • Klimaatverandering Themastudie Clingendael Strategische Monitor 2017

    Louise van Schaik Maite Reece Ernst Kuneman

  • Klimaatverandering Themastudie Clingendael Strategische Monitor 2017

    Louise van Schaik Maite Reece Ernst Kuneman1

    Februari 2017

    1 De auteurs willen Laurens Bouwer, Senior risk advisor bij Deltares, bedanken voor zijn bijdrage in de vorm van het aanleveren van figuren en voor het reviewen van deze bijdrage. Tevens willen zij Anneke Rooth bedanken voor haar inhoudelijke bijdrage.

  • Februari 2017

    © Nederlands Instituut voor Internationale Betrekkingen Clingendael

    © Coverfoto: Wander Travel Group

    Ongeautoriseerd gebruik van enig materiaal is een inbreuk op copyright, merkrecht, en / of ander recht. Indien een gebruiker materiaal wil downloaden van de website of van enige andere bron gerelateerd aan het Nederlands Instituut voor Internationale Betrekkingen ‘Clingendael’ of Instituut Clingendael, voor persoonlijk of niet-commercieel gebruik, dan moet de gebruiker alle voorschriften en wetgeving voor copyright, merkrecht of overige gelijkluidende kennisgevingen die zijn opgenomen en weergegeven in het oorspronkelijke materiaal in acht nemen.

    Materiaal op de website mag worden gereproduceerd of openbaar gemaakt, verspreid of gebruikt voor publieke en niet-commerciële doeleinden, onder de voorwaarde dat Instituut Clingendael duidelijk als bron wordt vermeld. Toestemming voor gebruik van het logo van Instituut Clingendael is vereist. Deze toestemming kan worden verkregen door een mail te sturen aan de afdeling Communicatie van Instituut Clingendael via press@clingendael.nl.

    De hiernavolgende web link activiteiten zijn door Instituut Clingendael verboden en kunnen leiden tot inbreuk op merkrecht en copyright: links met oneigenlijk en ongeautoriseerd gebruik van het Clingendael logo in enige vorm, framing, inline links, of metatags, en hyperlinks of enige vorm van gebruik of toepassing van een link die de URL verbergt.

    Over de auteurs

    Louise van Schaik is Hoofd van het Clingendael International Sustainability Centre en coördineert de Kennisgroep EU in the World op Instituut Clingendael. Zij is ook visiting professor aan het Europa College in Brugge. Haar eigen onderzoek richt zich op het optreden van de EU in internationale onderhandelingen over klimaat en global health en de veiligheidsdimensie van water- en voedsel- schaarste.

    Maite Reece was onderzoeksstagiaire bij de Kennisgroep Veiligheid van Instituut Clingendael. Zij was tijdens haar stage betrokken bij onderzoek naar internationale veiligheid, met name de Clingendael Strategische Monitor.

    Ernst Kuneman is als Research and Project Assistant verbonden aan Instituut Clingendael, waar hij zich bezighoudt met klimaat gerelateerde vraagstukken, de (geo)politiek van energie en internationale veiligheid.

    Instituut Clingendael Postbus 93080 2509 AB Den Haag Nederland

    Volg ons op social media:  @clingendael83  The Clingendael Institute  The Clingendael Institute

    Email: info@clingendael.nl Website: www.clingendael.nl

    https://twitter.com/clingendael83 https://www.linkedin.com/company/clingendael-institute

  • Inhoud

    Inleiding 1

    Dreigingsbeeld 2

    Het internationaal regime rondom klimaatverandering 15

    Conclusie 22

    Bijlage figuren 23

  • 1

    Inleiding

    Deze bijdrage beschrijft de belangrijkste trends op het gebied van klimaatverandering voor de Europese Unie (EU). Het begint met een Europees dreigingsbeeld met betrekking tot de geopolitieke verhoudingen in het Arctisch gebied, gaat in op mogelijke hitte, droogte en overstromingsrisico’s, en maakt een inschatting van de stand van zaken in 2021. Vervolgens wordt in kaart gebracht hoe internationale samenwerking op het gebied van klimaatverandering is georganiseerd, welke trends zich aftekenen en of er tot in het jaar 2021 grote veranderingen te verwachten zijn ten opzichte van het huidige patroon.

  • 2

    Dreigingsbeeld

    Inleiding

    Klimaatverandering wordt door Nederland, de Europese Unie (EU) en andere internationale spelers zoals de Noord-Atlantische Verdragsorganisatie (NAVO), de Verenigde Naties (VN) en de G7 als dreigingsvermenigvuldiger gezien. Met andere woorden, een factor die samen met andere risicofactoren tot onveiligheid kan leiden. Over de precieze relatie tussen factoren is minder consensus, waarbij ‘alarmisten’ benadrukken dat de relatie van klimaatverandering met voedsel en waterschaarste, migratie en zelfs oorlog niet te onderschatten is. Gematigden geven aan dat andere factoren overheersen. Hier richten we ons niet op de dreiging in andere delen van de wereld, en de mogelijke migratiestromen die hieraan gekoppeld kunnen worden, maar op de directe veiligheidsrisico’s van klimaatverandering in de EU.

    In de in 2016 aangenomen EU strategie voor buitenlands beleid (Global Strategy) staat dat klimaatverandering en degradatie van milieuomstandigheden de kans op conflict vergroot als gevolg van hun impact (denk aan verwoestijning, landdegradatie en voedsel- en waterschaarste).2 In de EU zijn de volgende drie meest belangrijke gevolgen van klimaatverandering geïdentificeerd: watertekorten, het gevaar van overstromingen, en extreme hitte of regen in steden. De EU verwacht dat deze drie gevolgen nog tijdens dit decennium economische gevolgen kunnen hebben. Hierbij valt te denken aan schades van extreem weer op de bebouwde omgeving en landbouw en ontwrichting van verkeer en transport, maar ook sociale en ecologische consequenties, zoals een toename van bepaalde ziektes en een afname van de waterkwaliteit.3 Voor met name Midden- en Zuid-Europa wordt gevreesd dat zij in de toekomst te maken zullen krijgen met verder toenemende waterschaarste hetgeen de voedselprijzen zou kunnen opdrijven.4 In relatie tot natuurrampen en overstromingen wordt tevens de link gelegd

    2 European Union Global Strategy, Shared Vision, Common Action: A Stronger Europe. A Global Strategy for

    the European Union’s Foreign And Security Policy, juni 2016, 16, https://europa.eu/globalstrategy/sites/

    globalstrategy/files/eugs_review_web.pdf.

    3 Ligtvoet, W., et al., 2015. Adaptation to Climate Change in the Netherlands: Studying Related Risks and

    Opportunities, PBL, http://www.pbl.nl/sites/default/files/cms/publicaties/PBL-2015-Adaptation-to-

    climage-change-1632.pdf.

    4 Europese Commissie, The EU Strategy on Adaptation to Climate Change, 2014, https://ec.europa.eu/clima/

    publications/docs/eu_strategy_en.pdf.

    http://www.pbl.nl/sites/default/files/cms/publicaties/PBL-2015-Adaptation-to-climage-change-1632.pdf http://www.pbl.nl/sites/default/files/cms/publicaties/PBL-2015-Adaptation-to-climage-change-1632.pdf

  • 3

    Klimaatverandering | Clingendael Strategische Monitor 2017

    met waterveiligheid in Nederland en de EU.5 Ook Caribisch Nederland lijkt kwetsbaarder voor klimaatverandering, maar daar is weinig informatie over beschikbaar. Ten slotte worden de kwetsbaarheid van ICT en het elektriciteitsnetwerk tijdens extreem weer als dreigingen genoemd, alsmede een toegenomen frequentie van infectieziektes, die in warmere delen van de wereld voorkomen.6

    In de onderstaande bijdrage wordt op drie onderwerpen nader ingezoomd: Arctisch zeeijs, zomer- en wintertemperaturen, en overstromingen. In Tabel 1 zijn de basistrends en bepalende factoren voor deze drie onderwerpen weergegeven.

    Arctisch zeeijs

    Ontwikkelingen in het Arctisch gebied hebben mogelijke veiligheidsimplicaties omdat door klimaatverandering nieuwe en kortere vaarroutes naar Azië beschikbaar komen en exploratie van mineralen en olie eenvoudiger wordt. Dit biedt nieuwe economische kansen, maar leidt ook tot spanningen omdat de grenzen in het gebied betwist worden, zowel tussen de NAVO-bondgenoten onderling als tussen de NAVO-bondgenoten en Rusland. Naast de Verenigde Staten (VS) en Rusland proberen ook andere landen, zoals China, een positie te verkrijgen in deze regio.

    Basistrend

    Hoe ontwikkelen spanningen zich in het Arctisch gebied? Dat is moeilijk aan te wijzen. Het is duidelijk dat het aantal militaire bases en operaties sterk is gegroeid, alhoewel de meeste uitbreidingen vooral te wijden zijn aan modernisering.7 Deze uitbreidingen lijken voornamelijk het beschermen van het eigen land en milieu, en het bestrijden van criminaliteit als doel te hebben. Sinds de toegenomen spanning tussen het Westen c.q. de NAVO en Rusland in 2014, is er reden voor bezorgdheid omdat conflicten elders de stabiliteit in het Arctisch gebied bedreigen.8 Aanhoudende politieke spanningen tussen het Westen en Rusland worden als de belangrijkste mogelijke bron van eventuele militaire spanningen in de regio genoemd.9

    5 Europese Commissie, An EU Strategy on Adaptation to Climate Change, 16 april 2013, COM(2013) 216 final.

    6 Vonk, M., et al. 2015. Worldwide Climate Effects: Risks and Opportunities for the Netherlands, PBL, http://

    www.pbl.nl/sites/default/files/cms/publicaties/PBL-2015-Worldwide-climate-effects-1412.pdf.

    7 Adviesraad Internationale Vraagstukken, De Toekomst van de Arctische Regio: Samenwerking of

    Confrontatie?, september 2014, No. 90, 49.

    8 SIPRI, Military Capabilities in the Arctic: A New Cold War in the High North?, 2016, https://www.sipri.org/

    sites/default/files/Military-capabilities-in-the-Arctic.pdf.

    9 Adviesraad Internationale Vraagstukken, op. cit., 55.

    http://www.pbl.nl/sites/default/files/cms/publicaties/PBL-2015-Worldwide-c