Inventaris literair Erfgoed Hasselt

of 299 /299
Letteren & Woord Een onderzoek naar het literair erfgoed van Hasselt Ward Segers 2013 1

Embed Size (px)

description

Inventaris van alles wat er over Hasselt en door Hasselaren geschreven is.

Transcript of Inventaris literair Erfgoed Hasselt

  • Letteren & WoordEen onderzoek naar het literair

    erfgoed van Hasselt

    Ward Segers2013

    1

  • Letteren & Woord ........................................................................................................................ 1 Inleiding ...................................................................................................................................... 2 Boeken ........................................................................................................................................ 3

    12de eeuw ............................................................................................................................... 3 14de eeuw ............................................................................................................................... 3 15de eeuw ............................................................................................................................... 4 16deeeuw ................................................................................................................................ 5 17de eeuw ............................................................................................................................... 9 18de eeuw ............................................................................................................................. 11 19de eeuw ............................................................................................................................ 12 20ste en 21ste eeuw ............................................................................................................... 55 Onbepaald ........................................................................................................................... 131

    Bibliotheken ............................................................................................................................ 132 Uitgevers/drukkers .................................................................................................................. 132 Toneel ...................................................................................................................................... 135 Volksverhalen .......................................................................................................................... 138 Strips ....................................................................................................................................... 139 Periodieken .............................................................................................................................. 141 Muziekteksten ......................................................................................................................... 202 Brieven .................................................................................................................................... 203 Bronnen ................................................................................................................................... 205

    Literatuur ............................................................................................................................. 205 Online catalogi .................................................................................................................... 206 Archief ................................................................................................................................ 207

    2

  • Inleiding

    Dit onderzoek behelst het Hasseltse literaire erfgoed. Hieronder verstaan we alle (cultuurhistorische) werken geschreven door Hasselaren, over Hasselt of in Hasselt. Het gaat zowel om non-fictie als fictie. Binnen het onderdeel fictie worden zowel proza als pozie, periodieken, strips, toneelteksten, volksverhalen en muziekteksten meegenomen. Voor het onderdeel non-fictie vanaf 1945 zijn in deze definitie twee extra beperkingen toegevoegd die nodig zijn omdat anders de verzameling te groot werd.1

    Cultuurhistorisch omvat vier domeinen: filosofie en godsdienst, kunst, literatuur en geschiedenis.

    Werken zijn alle boeken. Een boek is volgens UNESCO a non-periodical printed publication of at least 49 pages, exclusive of the cover pages, published in the country and made available to the public.[1] De grens van een boek (t.o.v brochures) ligt dus op 49 bladzijden. Hierop maken gedichtenbundels, strips, toneel- en liedjesteksten een uitzondering. Artikels uit tijdschriften worden niet opgenomen.

    Hasselaren zijn zowel zij die geboren zijn in Hasselt als zij die (een belangrijk deel van) hun literair leven/carrire hebben doorgebracht in Hasselt.

    De boeken (proza en pozie) worden samen in een chronologische volgorde beschreven. Binnen elke eeuw staan de auteurs alfabetisch gerandschikt op achternaam. Van elke auteur wordt melding gemaakt van de achternaam, voornaam (geboorte- en sterftedatum). Enkel indien de geboorte- of sterfteplaats niet Hasselt is, wordt ze vermeld. Alleen de Hasselaren krijgen een biografie (met adresvermelding indien teruggevonden) toegevoegd. Een uitzondering wordt gemaakt voor Hasseltse toppers die buiten het cultuurhistorische veld vallen. Bij elke auteursnaam staan de werken die beantwoorden aan bovenstaande criteria opgesomd. Op het einde van elke eeuw worden de werken opgenomen zonder auteur. De categorie onbepaald beschrijft de boeken waarvan uit de catalogusgegevens niet was af te leiden uit welk tijdsvak ze stammen.

    Het volgende hoofdstuk beschrijft de Hasseltse drukkerijen, zij het kort want er bestaat over deze materie al een uitgebreid overzicht in Drukkend Hasselt (2003). Hetzelfde geldt voor de uitgeverijen. Zij krijgen een korte vermelding, zonder al hun uitgegeven werken op te sommen. Ook de Hasseltse toneelverenigingen zijn op die manier opgenomen. De periodieken (bijvoorbeeld De Hasselaar) die passen binnen de voorgestelde afbakening worden ook opgesomd. Per periodiektitel staat de uitgever, verschijningsdatum en periodiciteit vermeld. Ook wordt, indien beschikbaar, informatie verstrekt over voorgangers en opvolgers of politieke kleur. Jaarverslagen en jaarboeken werden niet opgenomen. Wat betreft muziek maken enkel de songteksten en -auteurs deel uit van het onderzoek, geen pure notenmuziek/partituren. De strips zijn op dezelfde manier bekeken. Voorwaarde is dat ze tekst bevatten, puur afbeeldende werken vallen er buiten. Er bestaan een aantal Hasseltse volksverhalen en briefverzamelingen. Ook deze zijn opgenomen.

    1 Een uitzondering wordt gemaakt voor auteurs die een belangrijke bijdrage hebben geleverd aan hun vakgebied.

    [1][1] Recommendation concerning the International Standardization of Statistics Relating to Book Production and Periodicals, 19 November 1964. http://portal.unesco.org/en/ev.php-URL_ID=13068&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html

    3

  • Het onderzoek heeft zich in de eerste plaats gefocust op de bestaande literatuur en internetbronnen (Hasel, DBNL e.a.). Vermeldenswaaardig zijn ook het twaalfdelige werk van Jorissen en de boeken van De Wachter, die beiden gescreend werden op Hasseltse auteurs en werken. In het werk van Jorissen zijn alle artikels, die we hier gezien de afbakening niet opnamen, terug te vinden van de Hasseltse auteurs. De voetnoten zetten de lezer verder op weg. Ook werden de diverse onlinecatalogi van relevante bibliotheken doorplozen.

    Het onderliggend onderzoek heeft een aantal beperkingen. In de eerste plaats werd tijdens het doorzoeken van de onlinecatalogi gezocht op de term Hasselt in de velden auteur, titel(woord), uitgever, plaats van uitgave, trefwoord, enz. Op de deelgemeenten (Kermt, Kuringen, Sint-Lambrechts-Herk, Spalbeek, Stevoort, Stokrooie en Wimmertingen) en de gehuchten (Godsheide, Rapertingen, Kiewit, Sint-Jansheide, Schimpen en Tuilt) werd niet gezocht. In de tweede plaats is er de kwestie van de steekkaartencatalogi van de Provinciale Bibliotheek Limburg (PBL). Met de bibliografie van De Wachter konden alle publicaties over Limburg voor de periode 1830-1940 en 1940-1950 bekeken worden. Met de bibliografie van Jorissen werden alle publicaties van Limburgse schrijvers (fictie en non-fictie) tot 1960 gedekt. Via de Bibliografie Limburg konden alle publicaties over Limburg voor de periode 1970-1985 (dus non-fictie) bekeken worden. Maar hier waren geen gegevens voorhanden of de vermelde titel een tijdschrift is of niet en hoeveel bladzijden een werk bevat. Bepaalde criteria van het onderzoek zijn dus niet toepasbaar. Door het doorploegen van de vermelde bronnen kon ongeveer 95 % van alle publicaties van Limburgers schrijvers, ook deze verschenen in tijdschriften, gedekt worden. De daaropvolgende periode, nl. 1960 tot 1970, is een probleem: hiervoor bestaat er geen bibliografie. Vanaf 1970 is het dan weer in orde, maar dan enkel voor de non-fictie en dit tot 1980.

    Als men dus alle literaire werken van Hasseltse auteurs voor 100 % wil achterhalen en dit voor de periode 1960 tot nu, dan moet de steekkaartencatalogi van het HIPLimburg doorgenomen worden op de auteursnamen. Dit zijn twee catalogi, de oude voor de periode 1946-1981 en de nieuwe voor de periode 1982-1988. Een steekproef wees uit dat er hier nog materiaal in te vinden is. Maar tijdsgebrek liet verder onderzoek niet toe.

    4

  • Boeken

    12de eeuw

    Van Veldeke, Hendrik (ca. 1140) Dichter Hendrik van Veldeke werd geboren rond 1140 in de buurt van Spalbeek. Hij kwam uit een familie van grootgrondbezitters. Later vestigde hij zich Maastricht, dat op dat moment het trefpunt was van de Franse en Duitse hoofse cultuur. Daar ontmoette hij Agnes van Metz, gravin van Loon, die hem als hofdichter in dienst nam. Zij gaf hem de opdracht voor zijn eerste werk, Het leven van Sente Servaes (tussen 1160 en 1170). Het is een verhaal van de wonderdaden van Sint-Servaas, die na zijn dood uitgeroepen werd tot patroonheilige van Maastricht.

    Van Veldeke schreef onder andere ook De Enede en een dertigtal Minneliederen. In vergelijking met andere minnezangers uit zijn tijd vallen zijn Minneliederen op door hun humor en zelfs hun ironie. Ook speelt hij graag met klanken en zet het rijm naar zijn hand. Veldeke gebruikt aan het begin van zijn liederen de conventionele natuurbeschrijving (Natureingang) die hij meestal parallel zet of contrasteert met de gevoelens van de minnaar. Van Veldeke schreef in het Diets, de taal van het volk. Hij nam zijn plaats in tussen de rondreizende minnestrelen, hofdichters die hun diensten aanboden bij de hoven van de adelijke heren. Van Veldeke was niet enkel bekend in het graafschap Loon. In 1184 was hij genodigde op de bruiloft van de zoon van keizer Barbarossa in Mainz.

    Hendrik van Veldeke staat aan het begin van de Nederlandse en Duitse dichtkunst. Zijn moedertaal was het Limburgs, maar er zijn Nederlandse en Duitse manuscripten van de dichter bewaard. Hij wordt daarom zowel door Duitstaligen als door Nederlandstaligen geclaimd als hun eerste dichter. De overlijdensdatum van van Veldeke is niet precies bekend. Hij stierf wellicht omstreeks 1200.2

    14de eeuw

    de Hasela, Johannes (-1345)Jan van Hasselt /Johannes de Hasela was een dominikaan. Van hem is geweten dat hij in een klooster te Leuven verbleef waar hij theologie doceerde.3 Libellus de quaestionibus casualibus , uitgegeven bij de koorheren van Sint Maarten/Martijn in Leuven.4

    2 http://www.hasel.be/nl/subjects/1068/van-veldeke-hendrik-ca-1140-ca-1200.html

    3 Jorissen, Bibliografisch repertorium van de Limburgse auteurs. Pro manuscriptis, deel VI, 119. http://www.archive.org/stream/dictionnairedesn00fran/dictionnairedesn00fran_djvu.txt

    4 Von Schulte, Die Geschichte der Quellen, 562. Het gaat hier om de bibliotheek van het Sint-Maartensdal in Leuven.

    5

  • 15de eeuw

    Ammonius, Gaspar van den Mande (ca. 1450-1542 Launingen - Neubourg)Ammonius studeerde in Itali, was vanaf 1485 prior van het augustijnenklooster te Lauingen en korte tijd ook provinciaal van de Rijns-Zwabische provincie. Nadien was hij opnieuw prior te Lauingen tot aan zijn dood. Ammonius is vooral bekend om zijn Hebreeuwse taalstudies. Uit het Hebreeuws vertaalde hij het psalterium in het Duits, uitgegeven in 1523 te Augsburg bij Sigmund Grimm met een opdracht aan de hebrast Johannes Bschenstein: Psalter des Kniglichen prophetten Davids. Zijn Grammatica hebraica is niet meer bewaard. Volgens J. Mantelius berustte een exemplaar van dit werk, uitgegeven door J. Frobenius te Basel, in de bibliotheek van het augustijneuklooster te Hasselt. Het exemplaar werd echter niet terug gevonden. O. Clemen bezorgde de uitgave van Ammonius' Vera expositio verborum Ghristi : Tu es Petrus [in : Archiv fr Reformationsgeschichte, Texle und Untersuchungen, IV (1907), 162- 183], geschreven in 1521 tegen Thomas Murner.5

    Hasselt, Jean de (1400-?)Andere naam: Joannes ab Hasselt. Hij was professor aan de Leuvense universiteit. Qua opleiding was Jean de Hasselt meester in de vrije wetenschappen. Later behaalde hij ook de graad van licentiaat in het kerkelijk recht. In 1444 bezette hij de leerstoel van het kerkelijke recht. Jean de Hasselt was ook kanunnik te Hoegaarden en deken van het kapitel. In Eticam Aristotelis (s.d., handschrift).6

    Leyten, Joannes (ca. 1405-ca. 1476)Joannes Leyten volgde colleges in de Artes aan de universiteit van Keulen. Hij was vanaf 7 oktober 1428 de eerste professor ethiek aan de universiteit van Leuven. Op het einde van het jaar 1428 schopte hij het zelfs tot rector van die universiteit. Vanaf ca. 1438 was hij deken van het kapittel van de collegiale kerk van Hoksem (bij Hoegaarden). In 1443 was hij opnieuw werkzaam aan de universiteit van Leuven als licentiaat in het burgerlijk recht. Over het verdere verloop van zijn carrire is weinig geweten.Wat zijn werken betreft bezat de bibliotheek van Sint-Maartensdal vroeger een Commentarii sive Praelectiones in Ethicam Aristotelis van zijn hand en door hemzelf aan de bibliotheek geschonken. Vandaag is die uitgave verdwenen. Het enige werkje dat men nog van hem bezit, is het Manuale repertorium libri Ethicorum Aristotelis. Het Manuale repertorium is een beknopt overzicht van de cursus die hij aan de universiteit doceerde. Via het boekje wilde hij de lezer kennis laten maken met de Ethica van Aristoteles.7

    Schoutens, Stefan (1498-?)Marias Limburg.8

    5 http://www.hasel.be/nl/content/6754/augustijnenklooster-kapelstraat-uit-hasselt-intra-muros.html Over hem werd een boek uitgegeven: Gaspar Ammonius de Hasselt, door Victor Chauvin (1897). http://www.historici.nl/retroboeken/nbwv/#source=3&page=27&accessor=accessor_index&view=htmlPane

    6 Jorissen, deel VI, 120.

    7 http://www.dbnl.org/tekst/baur001gesc02_01/baur001gesc02_01_0028.php http://www.historici.nl/retroboeken/nbwv/#source=9&page=244&accessor=accessor_index&view=imagePane

    8 Swerts, Limburgs letterkundig lexicon in topologische volgorde, 58.

    6

  • 7

  • 16deeeuw

    Alenus, Andreas (Herk-de-Stad 1520-1578)Andreas Alenus was een 16de-eeuwse humanist en kenner van de klassieke talen. Hij is vooral bekend dankzij zijn gedichten, pedagogisch werk en als promotor van feministische theorien. Zijn vader werd geboren in Londen, studeerde in Leuven en leefde en stierf in Herk-de-Stad, waar ook Andreas en zijn zes broers en zussen werden geboren. Net zoals zijn vader kreeg Andries Alenus een academische opleiding. Aan de universiteit van Leuven specialiseerde hij zich in het Grieks en Latijn. Alenus werd ook tot priester gewijd. Hij ging eerst aan de slag als lector in de Latijnse school van Herk en daarna als leraar Latijn en Grieks aan het Sint-Quintinuscollege in Hasselt. In 1566 trok Andries naar Brabant en Brussel. Hij bracht het tot privleraar in dienst van de adelijke dame Catherina van Brandenburg. In tussentijd schreef en herwerkte hij boeken naar Latijnse verzen uit de Oudheid, met name van Ovidius. In zijn werk verdedigde hij enkele feministische theorien. Zoals bij zoveel humanisten in die tijd was zijn naam al minstens drie generaties lang verlatijnst. In 1575 keerde Andreas terug naar Hasselt. Hij werd er op zijn 55ste rector van het Sint-Quintinuscollege. Dankzij zijn toedoen, kreeg de school een groot aanzien. Drie jaar later overleed hij. Andreas Alenus was priester en bleef kinderloos. Maar de kinderen van zijn broer Petrus bestendigden de familienaam Alenus. De familie Alenus heeft een mooie geschiedenis en behoorde in de 15de en 16de eeuw tot de vooraanstaande geslachten in het westen van het graafschap Loon.9Sacrarum heroidum libri tres : in quibus praeter alia plurima, quae ad intelligendas veteris et Novi Testamenti historias, et pietatis incrementum conferunt; studiosae inventuti utilia, scitusque dignissima continentur (1574)

    Drisius, Henricus (?-1633)Politico-Sacra (s.d.)Parisiis (s.d.)10

    Dryvers (De Dryver of Driverius), Jacques (1592-1658 Averbode)Jacques Dryvers trad in het klooster in Averbode en priester gewijd in 1616. Hij was achtereenvolgens professor in de filosofie, pastoor in Testelt en Tessenderlo en kamerheer van de Prelaat in de abdij van Averbode. Van zijn Sermonen zijn een handschrift bewaard. Ad Lectorem (scil. scolae prupereae Confratris Adriani Moerbecii) Paraenesis (s.d.)11

    Duyfkens, Henricus (? 1616)Pastoor Hendrik Duyfkens werd geboren als zoon van Hendrik en Cornelia van Ham. Duyfkens studeerde wijsbegeerte aan de universiteit van Douai. In 1589 werd hij pastoor van Hasselt en in 1591 werd hij verkozen tot eerste landdeken van het nieuw opgerichte concilie van Hasselt. Hij bekleedde deze functies tot aan zijn overlijden in Hasselt in 1616. Hij werd begraven in de Sint-Quintinuskerk. Van zijn grafmonument rest enkel nog de bekroning. Deze bestaat uit twee putti die elk een wapenschild vasthouden: links familie Duyfkens, rechts

    9 Willy Alenus via http://www.hasel.be/nl/subjects/1099/alenus-andreas-1520-1578.html

    10 Jorissen, deel IV, 164.

    11 Jorissen, deel IV, 191.

    8

  • familie van Ham. Hendrik Duyfkens was ook stichter van twee studiebeurzen in het Luiks College van de Leuvense universiteit.Cathechismus met vragen en antwoorden, opgesteld door de vicaris-generaal Chapeauville (1609, vertaling in het Nederlands)12

    Hasselius, Jean Leonardi (begin 16de eeuw 1566?)Andere namen: Lenaert van der Eycken/Jan Hessels(?). Jean Hasselius was hoogleraar theologie. Hij werd in 1551 naar het concilie van Trente gezonden. Later werd hij in Leuven president van het H. Geestcollege en professor in de Gewijde Geschriften.Sententia Hasselii super facto nectarii Patriarchae Constantinopolitani circa sublationem confessionis in Concilio Tridentio Patribus exhibita (1564, uitgegeven bij Plantijn Antwerpen)13

    Jaupen, Hendrik (ca. 1541 1608 Mechelen)Augustijner.Conciones (s.d., bundel sermonen in het Latijn, handschrift)

    Mantelius, Joannes (1599-1676)Joannes Mantelius werd geboren in Hasselt in 1599. Op zijn zeventiende trad hij binnen in het Hasseltse augustijnenklooster. Een aantal jaren later werd hij in Leuven priester gewijd. Tussen 1625 en 1628 was Mantelius subprior in Hasselt. Omdat er in die jaren vele pestepidemien in de stad waren, kwamen drie grauwzusters uit Diest de zieken bijstaan. Mantelius was hun biechtvader en geestelijke raadsman. Daarna verbleef hij zes jaar in de augustijnenkloosters van Brussel en Antwerpen. Later haalde hij een licentie godgeleerdheid aan de universiteit van Douai. Tussen 1640 en 1652 had hij verschillende functies: visitator, zaakgelastigde van een provincie in Rome, prior in Keulen en professor godgeleerdheid in de abdij van Gladbach. Na 28 jaar keerde Mantelius terug naar Hasselt. Hij hield zich hier vooral bezig met de geschiedenis van het Land van Loon. Het opzoekwerk werd jaren later opgenomen in zijn Historiae Lossensis. De laatste jaren van zijn leven bestudeerde hij de plaatselijke geschiedschrijving. Hij maakte hierover het werk Hasseletum dat in 1663 in Leuven gedrukt werd. Hasseletum gaat over het ontstaan, de geschiedenis en privilegies van de stad Hasselt, over bekende Hasselaren, Hasseltse kerken, kloosters en kapellen. Mantelius stierf in Hasselt in 1676. Hij werd begraven in de Hasseltse augustijnenkerk.14 Loci Communes (onuitgegeven handschrift)Hant-boecxken voor de broederschap vanden H. V. Augustinus, begrypende veel-derlye schoon gebeden, litanien, ende godtvruchtige oeffeningen (1628)Dagh van devotie verdeylt in twelf uren van gheestelijcke oeffeninghen ende ghebeden (1633)Een dagh van devotie verdeylt in twelf uren van gheestelijcke oeffeninghen ende gebeden (1634)Speculum peccatorum aspirantium ad solidam vitae emendationem, sive: Admiranda S. Augustini conversio, historica eiusdem narratione, discursibus moralibus, et emblematis adornata (1637)

    12 Jorissen, deel IV, 204.

    13 Jorissen, deel VI, 118.

    14 http://www.hasel.be/nl/subjects/1011/mantelius-joannes-1599-1676.html

    9

  • P.F. Nicasii Baxii ... Orationes sacr in lavdem Salvatoris nostri Iesv Christi, B. Mari Viriginis, et aliqvot Sanctorvm (1638, i.s.m. Nicasius Baxius)Tabula chorographica principatus Leodiensis et comitatus Lossensis (1639)Ars artium, sive: De regimine sanctimonialium diatribe (1640)Oratio in funere Heneici Lancelotti, Ord. Emerit. S. Augustini. S. TH. Doctoris Lovaniesis, Habita Antverpia; cum epicidio in mortem ejusdem (1643)De officio pastorali libri duo (1643)Oratio habita Antuerpiae in funere ... Henrici Lancelotti ... quondam commissarii generalis in provincia Rheni & Sueviae, &c. ordinis eremit. S. Augustini (1643)Aegidii Albertini Emblemata Hieropolitica versious et prosa illustrabat nomine Joannes Militani Corylo ejusdem accedant Musea errantes (1647)Toonspieghel van vier Nieuwe Hollandse evnagelisten (1648)Thaumaturgi Physici Prodromus (1649)De vener. eucharistia, sive: Quid de augustissimo corporis et sanguinis Domini mysterio, qua sacrificium et sacramentum est, Catholicus sanctae ecclesiae doctor senserit (1655, i.s.m. Aurelius Augustinus) Stemma Comitum Lossensium totius Lossensis basis (1661)Hasseletum, sive: ejusdem oppidi descriptio (1663)R.p. f. Joannis Manteli s. th. d. ordinis eremitarum s. Augustini Hasseletum, sive ejusdem oppidi descriptio. Qu continetur totius histori Lossensis compendium, prcipu cap. xx. ubi recensentur comites, celeberrimi monasterii de Herckenrode, ord. cisterciensis, fundatores (1663)Genealogia comitum Lossensium quorum in compendio suo Historiae Lossensis P. Jean Manterlius meminit. AD. Comites juratos et magistratum Hasselensem (1663)Histori Lossensis libri decem, ..., cui adjuncta sunt Diplomata Lossensia, privilegia, paces, pacta, donationes, infeudationes (1717, i.s.m. Laurentius Robyns)Kroniek van Hasselt (1942, postuum door C. Vanderstraeten)15

    Munters, Christiaan (ca. 1505-1555)Kapelaan Christiaan Munters werd omstreeks 1505 geboren in Kuringen. Op 25-jarige leeftijd noteerde hij van oktober 1529 tot 1 april 1545 de gebeurtenissen in zijn parochie en omgeving maar ook buitenlandse feiten. Soms droeg hij de H. Mis op in het kasteel van de prins-bisschop die er geregeld met zijn hofhouding verbleef. Geregeld verbleven er ook edelen. De gesprekken op het kasteel leverden hem een massa anekdotes die hij ook in zijn dagboek schreef. Algemeen beschouwd noteerde Munters over alles wat hij in zijn tijd merkwaardig vond. Zo beschrijft hij onder meer bedevaarten, processies, boetedoeningen, blijde intreden, executies, oorlogen en ziekten. Uit zijn notities blijkt ook dat het geestelijke gedrag niet altijd even devoot was.Dagboek van gebeurtenissen (1529-1545) (1545)

    Mols, Arnoldus (ca.1553-1619 Eindhout)Arnold , zoon van Hendrik en Elisabeth Winrox, werd ca. 1553 geboren te Hasselt. Hij werd seculier priester op 21 mei 1575 en acoliet en subdiaken op 16 maart 1576. Op 6 april 1577 werd hij priester en rector altaris van de Sint-Niklaaskerk te Hasselt. Op 15 augustus 1588 werd hij gekleed te Averbode. Dat werd hij op verzoek van Georgius Van Gruenendonck pastoor van de begijnenkerk te Diest. Nadat hij cantor was in de abdij, was hij pastoor te Opitter tot 1591. Daarna werd hij weer cantor en na de dood van Benedikt Huypen werd hij

    15 Een aantal werken komen uit Jorissen, deel VII, 298-300.

    10

  • op 12 juni 1605 pastoor te Eindhout. Daar stierf hij op 17 juni 1619, evenals zijn voorganger aan de pest. In 1617 vroeg pastoor Adriaan Van Moerbeek Van Vorst aan zijn confrater Arnold Mols om gedichten in de volkstaal te maken die zouden opgezegd worden in de jaarlijkse processie van Sint-Gertrudis, de tweede zondag na Pasen. Pastoor Mols voerde de opdracht uit maar het was niet naar de zin van de Vorstse zielenherder die schreef dat de auteur (Mols) bij zijn werk niet had gehandeld naar de intentie van de opdrachtgever. Van Moerbeek had er iets anders van verwacht. "Aert" Mols was een goed administrator zoals blijkt uit zijn nagelaten geschriften maar zijn potische talenten waren blijkbaar niet zo goed.16 Comedia Vitae S. Gertrudis (s.d., handschrift)Poema brevius de vita S. Gertrudis: ad preces confratris sui Adriana de Moerbeek (s.d., handschrift)17

    Paesmans, Gilles (1541-1623)Musicus.Tractatus de VII sacramentis (s.d.)Conciones XV de Passione dominica (s.d.)Defensione brevis pro Salkve Regina et Ave Maria (1622)Elucidatio Catechismus symboli apostolici Orationis Dominicae et Salutationis (1865, postuum uitgegeven)18

    Pauli, Mathias (1580-1651 Maastricht NL)Mathias Pauli, een augustijnermonnik, was prior in Brugge, Leuven, Dendermonden en Maastricht. Hij was een zeer productieve literator die vanaf 1613 meer dan twintig werken schreef. Pauli schreef zowel in het Nederlands als in het Latijn. Hij schreef enkele Sermoonen, die nooit in druk zijn verschenen.Verschillende van zijn werken worden bewaard in de collectie Oude Drukken van de Provinciale Bibliotheek Limburg. Tractaet van de tegenwoordigheyd Gods (1613)Het bondelken van devotin (1615). Den boom des levens voort-brenghende twaalf schoone vruchten met seer devote meditatien (1618)Ghebeden ende meditatien opde ceremonien van de Heylighe Misse naar het rooms gebryuck door (1618)Het leven van den H. Nikolaes van Tolentyn (1619)Processieboek ofte reyzen ende pelgrimagien die onzen Zaligmaker gedaen heeft (1619)Den chrijchs-riem oft Den spieghel van[de] wercken der christelijcker rechtveerdicheyt (1619)Officium parvum in honorem Sancti Joseph Sponsi B. Marias Virginis (1619)Den processionael voor de broederschappen van het hoochweerdich sacrament: verciert met veel schoone historien, ende mirakulen (1620)Vier historien van het H. sacrament van mirakel, rustende 1. in de abdije van Hercken-rode in t'landt van Luyck. 2. Ten augustijnen tot Gendt. 3. S. Goedelen tot Brussel. 4. Ten augustijnen tot Louen (1620)Speculum perfectionis substructionem nobilisimae oujusdam filiae mundo valedicentis (1623)Miroir de la perfection pour linstruction dune fille de qualit qui renonce au monde (1623)

    16 http://www.eindhout.net/geestelijken3.htm

    17 Jorissen, deel VIII, 108.

    18 Jorissen, deel VIII, 230.

    11

  • Trait de la Prsence de Dieu (1623)Manipulus precum sacer suavissimo puero Jesu, castissimae Virgini Mariae, ejusque sanctissimo sponso Josepho (1624)Brvylofts-liedt van Iesvs en Maria speel-wys gedicht op Salomons sangen (1630)Den grooten gheestelycken sonne-wyser aenvvijsende vvt den lof der maechdelycke bien, den lof van een gheestelyck devoot ende volmaeckt leven (1630)Een claere uytlegginghe van een Cermonien der H. Misse met de Ghebeden daertoe dienende (1631)Den grooten gheestelijcken Sonne-Wijzer (1634) De Poorte des Hemels, dat is de gloroeuse maghet, verciert met twelf costelijcke gesteente der uitghelesen deuchden (1634)Het leven van den H. Rochus, patroon, eene besonderen Patroon oft Maerschalck teghen Peste (de haestighe siekte) (1635)Een Hand-boecxken inhoudende verscheyde ghebeden tot laveniese van de zielen des vagheviers (1635 en 1636)Een nieuw tractaet van de twee aldermeeste en peryckeleuste quaden die den mensch in dit leven kunnen overcomen (1636)Vijf vriendelijcke t Samenspraekingken tusschen eenen Hollandschen Minister ende eenen Roomschen Katholijcken. (s.d.)Requeste oft versoeck-brief der af-lijvinghe geloovighe christenen aen de levende gelooivghe christenen (1637)Sonderlighen troost der geloovighen zielen die noch zijn inde pijnen des vageviers, door verscheyde Historien bevesticht (1643)Un abrg contenant la vrit catholique du purgatoire attest par lEcriture Sainte et de sicle en sicle par les Saincts (1640)La vie du glorieux St. Roch, confesseur et patron contre la peste avce excercices spiritueles, reigles, et indulgences des confrries riges en son nom (1638)Jublee oft vreughden-jaer gehouden, over zijnen vijftighjaerighen religeiusen staet in t Orden der eremijten van S. Augustijn (1645)Den Honingh-vloeiende psalter van S. Augustijn ghedight voor zijn H. Moeder Monica uit de hondert ende vijftigh Psalmen (1646)Het kleyn getijdeken van de saven wee-en onser liever Vrouzen dqt +en +qgh lesen oft in 4t besonder oft besoeckende (s.d.)De leere des Hemels dat is de glorie des H. Cruys verclaert in dry t samenspekinghen tusschen eenen ghereformeerden (1650)Acht historin van het H. sacrament van Mirakel in Herckenrode, Ghendt, Brusel, Loven, Amstedam, Cranenborgh, Henegouwen (1670)Geschiedenis der mirakuleuze hostin by de nonnen van Herckenrode (s.d.)19

    Sanderus, Antonius (Antwerpen, 15 september 1586 Affligem, 16 of 10 januari 1664) Historicus, filosoof en theoloog uit de Zuidelijke Nederlanden.Antonii Sanderi Gandavensis presbyteri S. Theol. Licentiati, & cathedralis ecclesiae Iprensis canonici ... Castrum du Faing, cum arce de Jamoigne in Ducatu Luxemburgensi situm, brevi chorographia descriptum, ... cum Comitatu de Hasselt in ditione Alostana Flandriae ... (1663) uitgegeven door Bruxellae: apud Aegidium Stryckwant, typographum juratium.20

    19 http://www.hasel.be/nl/subjects/2323/pauli-mathias-1580-1651.html Swerts, Limburgs letterkundig lexicon, 58. Jorissen, deel VIII, 264-267.

    20 Beschikbaar in de collectie van de Koninklijke Bibliotheek van Belgi (KBR).

    12

  • Titelmans, Frans (1502-1537)Frans Titelmans, in het Latijn Franciscus Titelmannus, (Hasselt, 1502 - Anticoli di Campagna, tegenwoordig Fiuggi, 12 september 1537) was een Vlaams filosoof, theoloog, exegeet en catecheet. Op jonge leeftijd verloor hij zijn ouders. Van 1518 tot 1521 kreeg hij zijn filosofieopleiding aan de Leuvense universiteit in het college 'het varken'. Daar kregen begaafde maar niet bemiddelde studenten een studiebeurs en zo de kans te studeren. Hij werd professor dialectiek, natuurkunde en exegese aan de universiteit van Leuven. Zijn cursus natuurkunde was erop gericht om met het beschrijven van de natuurverschijnselen de aanwezigheid van God te verklaren. Daarna trad hij in de orde van de franciscanen waar hij bijbelkennis doceerde. In de jaren 1527 - 1530 was hij verwikkeld in een controverse met Erasmus. Diens vertaling uit het Grieks naar het Latijn van het Nieuwe Testament en in het bijzonder de Paulus Brief aan de Romeinen was volgens Titelmans niet correct wat betreft de inhoud en wat betreft de stijl. In de inhoud ontbraken volgens hem delen die in de Griekse tekst wel degelijk aanwezig zijn. De stijl leunde volgens hem ook te zeer aan bij het klassieke Latijn van Cicero in tegenstelling tot de oorspronkelijke door God genspireerde eenvoudige stijl. Frans Titelmans stoorde zich niet aan de intimiderende reactie van Erasmus. Deze sprak minachtend over Titelmans als een jongeling wiens baard pas begint te groeien en die ouderen en ervaren geleerden de les kwam spellen. Frans Titelmans schreef drie volumineuze werken om zijn stelling te verdedigen. In 1536 stopte hij zijn bedrijvigheid als schrijver en leraar en ging naar Rome. Daar trad hij in bij de kapucijnen en legde zich toe op de verzorging van ongeneeslijke zieken. In zijn omgeving werd hij beschouwd als een heilige. In 1537 werd hij geroepen om provinciaal vicaris te worden van de provincie van de kapucijnen in Rome. Hij werd kort nadien ziek en stierf in 1537 op de jeugdige leeftijd van 35 jaar in het klooster van Anticoli di Campagna. Drie miraculeuze genezingen werden aan hem toegeschreven.21Elvcidatio in omnes epistolas apostolicas ... / per ... Franciscum Titelmann ... (1528)Tractatvs de expositione mysteriorum miss. Sacri canones miss expositio. Tractatvs sanctarum meditationum pro cordis in Deo constabilitione / per [...] Frciscum Titelmann [...]. (1528)Collationes qvinqve svper epistolam ad Romanos beati Pauli apostoli, quibus loca eius epistol difficiliora, ea potiimum qu ex Grcis aliquid habere uidentur, difficultatis diligentiime tractantur atq; explicantur [...] / per [...] Francisc Titelmanum [...]. (1529)Elucidatio in omnes epistolas apostolicas, quatuordecim paulinas, & canonicas sept, vna c textu ad margin adiecto, & ita commode distributo, vt vnaquq; textus particula su / una cum textu ad margine adiecto [...] per fratrem Franciscum Titelmannum [...]. (1529)Libri dvo de avthoritate libri Apocalypsis beati Ioannis apostoli, in quibus ex antiquiimorum authorum assertionibus, scriptur huius dignitas & authoritas comprobatur, aduersus eos qui nostra hac tempestate siue falsis assertionibus siue non bonis dubitationibus, canonic & diuin huius scriptur derogarunt / per [...] Franciscum Titelmann. (1530)Tractatus de expositione mysteriorum missae ... / Per fratrem Franciscum Titelmannum (1530)Elucidatio in omnes psalmos iuxta veritatem vulgatae & ecclesiae vsitate aeditionis Latinae / ... Adiuncta est Elucidatio canticorum ... Subsequuntur deinde Annotationes ex Hebraeo atque Chaldaeo ... per ... Franciscum Titelmannum. (1531)De Septem verbis Domini in cruce tractatus ... domini Arnoldi Carnotensis, abbatis Bonaevallis ... cum scholiis Fratris Francisci Titelmanni ... Ejusdem sermo de laudibus Virginis Matris / - (1532)

    21 http://nl.wikipedia.org/wiki/Frans_Titelmans

    13

  • Summa mysteriorum christianae fidei ... / Per ... Franciscum Titelmannum Hassellensem... (1532)Annotationes ex Hebraeo atque Chaldaeo in omnes psalmos ... / Per fratrem Franciscum Titelmannum Hassellensem ... (1540)Compendium naturalis philosophi : Libri dvodecim de consyderatione rerum naturalium earumque ad suum Creator reductione / per fratrem Franciscum Titelmann ... (1540)In omnes epistolas apostolicas F. Francisci Titelmanni [...] elucidatio, un cum textu suo ad marginem trslato [...] / Ex autoris recognitione iam cultius quam antehac unquam renata sunt omnia [...]. (1540)Libri sex de consyderatione dialectica / per [...] Franciscum Titelmannum [...]. (1540)Libri sex de consideratione dialectica / per fratrem Franciscum Titelmnum ... (1542)Elucidatio paraphrastica, in Sanctum Christi Euangelium secundum Ioannem, cum annotationibus in aliquot capita [...] / per fratr Franciscum Titelmannum [...]. (1543)In omnes epistolas apostolicas / fra. Francisci Titelmanni ... (1543)In omnes epistolas apostolicas [...] Francisci Titelmanni [...] elucidatio [...] Ex authoris recognitione iam cultius qum antehac unquam renata sunt omnia [...]. (1543)Annotationes ex Hebraeo atque Chaldaeo in omnes psalmos, quibus quid in vnoquoque psalmo distet originalis lectio Hebraea a nostra vulgata Latina, demonstrantur / ... per fratrem Franciscum Titelmannum (1544)... Francisci Titelmanni ... In omnes psalmos Dauidicos exactissima enarratio / ... Accessit et Enarratio canticorum, quae ferialia usus ecclesiasticus uocat. Habes praeterea eodem autore Annotationes, in quibus variae ex lingua Hebraica & Chaldaica interpretationes continentur ... (1544)De rervm natvralivm consideratione libri duodecim. / autore Francisco Titelmanno [...]. (1544)Le traict de lexposition des mistres de la Messe : deux expositions du Sainct canon dicelle... / ...par...Franois Titelman..., traduict de latin en franoys par...Claude Hilaire... (1544)Libri sex de consideratione dialectica, per [...] Franciscum Titelmannum [...]. (1544)Compendivm natvralis philosophiae. Libri dvodecim de consideratione rer naturalium, earumq; ad suum creatorem reductione, per [...] Franciscum Titelmannum [...]. (1545)Compendi physic Francis. Titelmai, ad libros Aristo. de naturali philosophia vtilissimum. Cui libellus accessit, de mineralibus, plantis, & animalibus, ad absolutiorem rerum naturalium scientiam [...]. (1545)Dialecticae considerationis libri sex, Aristotelici Organi summam, hoc est, totius dialectices ab Aristotele tractatae complectentes, videlicet, De praedicabilibus. De praedicamentis. De interpretatione, sive Enunciatione. De syllogismo. De locis dialecticis. De locis sophisticis. / F. Francisco Titelmanno Hasselense ... authore (1545)Elucidatio in omnes Psalmos iuxta veritatem Vulgate et ecclesiae usitatae aeditionis latinae ... Adiuncta est etiam Elucidatio canticorum, quam ecclesiasticus usus appelare solet Ferialia / subsequuntur denique Annotationes ex Hebraeo atque Chaldaeo, in quibus, quicquid ex veritate Hebraica occurrit difficultatis, tractatur & explicatur Fratre Francisco Titelmanno ... (1545)Paraphrastica elvcidatio, in Iesv Christi euangelium secundum Matth, additis annotationib. in loca difficiliora, authore D. Francisco Titelmanno [...]. (1545)Paraphrastica elucidatio in sacrosancta Jesu Christi evangelia secundum Matthaeum et Joannem / additis annotationibus in loca difficiliora. Authore D. Francisco Titelmanno (1545)Philosophiae naturalis compendium. Libri XII. De consideratione rerum naturalium, earumque ad suum Creatorem reductione / Per [...] Franciscum Titelmannum [...] (1545)

    14

  • Dialecticae considerationis libri sex, summam Organi Aristotelici, hoc est, totius dialectices ab Aristotele tractatae complectentes, quorum, I. De praedicabilibus. II. De praedicamentis. III. De interpretatione, sive enunciatione. IV. De syllogismo. V. De locis dialecticis. VI. De locis sophisticis. / autore Francisco Titelmanno Hasselense... (1546)Elucidatio in omnes epistolas apostolicas / Per F. Franciscum Titelmannum ... (1546)Tractatvs mysteriorum missae, cum duplicis canonis expositione. Meditationes pro cordis in Deo stabilitione / Francisici Titelmanni (1546)Commentarii doctissimi, in Cantica Canticorum Salomonis, aeditione prima (recenti quidem) emendatiores. Authore Francisco Titelmanno, Hassellensi, ... Accessit recens index ... (1547)Compendivm natvralis philosophiae. Libri dvodecim de consideratione rerum naturalium, earumque ad suum creatorem reductione, per [...] Franciscum Titelmannum [...]. (1547)Doctiss. commentarii in Cantica canticorvm Salomonis, avthore F. Francisci Titelmanno [...] (1547)Elvcidatio paraphrastica in sanctum Christi euangelivm, secvndvm Ioannem, cvm annotationibvs in aliqvot capita / per F. Franciscum Titelmannum [...] (1547)Paraphrastica elvcidatio in sacrosancta Iesv Christi evangelia secvndvm Matthaevm et Ioannem. Additis annotationibvs in loca difficiliora / authore D. Francisco Titelmanno [...] (1547)Paraphrastica elucidatio in librum D. Iob, priore ditione mult castigatior, adiectis annotationibus in loca difficiliora / authore F. Francisco Titelmanno ... (1547)Svmma mysteriorvm christianae fidei : Ex authoritate diuinarum scripturarum Veteris & Noui Testamenti, congesta, atque in pias contemplationum formulas commod digesta / F. Francisco Titelmano [...] authore (1547)Elvcidatio in omnes psalmos ivxta veritatem vvlgat et Ecclesi usitat ditionis Latin ... Adiuncta est etiam elucidatio canticorum qu ecclesiasticus vsus appellare solet feralia. Subsequuntur annotationes ex Hebro ... / ... Frarte Francisco Titelmanno ... (1548)Espositione del R. P. Frate Francesco Titelmano dei misterie cerimonie, lequali si osseruano nel santissimo sacrificio della messa, secondo lordine delli nostri santi, & antichi padri. Con due espositioni del sacro canone / Aggiontovi anchora un trattato delle sante meditationi, per stabilire & fermare il cuor nostro in Dio (1548)Sectio prima [- secvnda] Elvcidationis in omnes psalmos ivxta veritatem vvlgatae, et ecclesi usitat Latin editionis [...] Francisco Titelmano [...] autore. (1548)Commentarii in Ecclesiasten Salomonis, cum annotationibus ex Hebro & ditione Grca in singula capita / per [...] Franciscum Titelmnum (1549)Commentarii doctissimi, in Cantica canticorum Salomonis, ditione prima (recenti quidem) emendatiores / Authore [...] Francisco Titelmano (1550)Liber de sacrosancta et svperbenedicta Trinitate. In quo ecclesiasticum officium, quod in illius solennitate legit Romana ecclesia, clar lucidque explanatur [...] / per fratrem Franciscum Titelmann [...]. (1550)Paraphrastica elucidatio in librum D. Iob, priore ditione mult castigatior, adiectis annotationibus in loca difficiliora, authore F. Francisco Titelmno [...]. (1550)Tractatvs de expositione misteriorvm miss. Sacri canonis miss, duplex expositio. Tractatvs sanctarum meditationum pro cordis in Deo constabilitione. Expositio officii, quod de superbenedicta Trinitate in ipsius solemnitate, Romana cantat ecclesia / per fratrem Franciscum Titelmannum Hassellensem. (1550)Dialecticae considerationis libri sex, Aristotelici Organi summam, hoc est, totius Dialectces ab Aristotele tractat complectentes, videlicet, De prdicabilibus. De prdicamentis. De interpretatione, siue enuntiatione. De syllogismo. De locis dialecticis. De locis sophisticis / F. Francisco Titelmanno [...] authore. (1551)

    15

  • Elucidatio in omnes psalmos iuxta veritatem vulgatae ... Adjuncta est Elucidatio Canticorum, quae Ecclesiasticus usus appellat Ferialia / Subsequuntur Annotationes ex Hebraeo atque Chaldaeo, in quibus quicquid ex veritate Hebraica occurrit difficultatis, tractatur & exponitur per Fratrem Franciscum Titelmanum ... (1551)Commentarii in Ecclesiasten Salomonis, cum annotationibus ex Hebro & ditione Grca in singula capita / per [...] Franciscum Titelmanum [...]. (1552)Compendium dialecticae Francisci Titelmani, ad libros logicorum Aristotelis admodum utile ac necessarium, nuper recognitum (1552)Commentarii doctissimi, in Cantica canticorum Salomonis / aeditione prima (recenti quidem) emendatiores. Authore F. Francisco Titelmanno ... (1553)Elvcidatio paraphrastica in librvm D. Iob, priore ditione mult castigatior, adiectis annotationibus in loca difficiliora, authore F. Francisco Titelmanno [...] (1553)Psalterium Davidicvm paraphrasibvs et argvmentis illustratum, iuxta veritatem vulgat ditionis F. Francisco Titelmanno [...] authore [...]. (1553)Commentarii doctissimi, in Canticum canticorum Salomonis / aeditione prima (recenti quidem) emendatiores. Authore F. Francisco Titelmanno ... Accessit recens Index ... (1554)Elvcidatio in omnes epistolas apostolicas / per F. Franciscum Titelmannum ... (1554)Elvcidatio paraphrastica in librvm D. Iob / avthore F. Fran. Titelmanno ... (1554)Commentarii in Ecclesiasten Salomonis, cum annotationibus ex Hebro & ditione Grca in singula capita / per Franciscvm Titelmannvm Hassellensem ... (1555)Svmma mysteriorvm christianae fidei. Ex authoritate diuinarum scripturarum Veteris & Noui Testamenti, congesta, atque in pias contemplationum formulas commod digesta / F. Francisco Titelmano [...] authore. (1555)Elucidatio paraphrastica in Sanctum Christi Euangelium secundum Ioannem, cum annotationibus in aliquot capita ... / Per f[ratrem] Franciscum Titelmannum Hassellensem, ordinis fratrum Minorum (1556)Elvcidatio in omnes psalmos ivxta veritatem vvlgat, et Ecclesi vsitatae Latinae editionis ... Sectio prima [-secvnda] / fratre Francisco Titelmano ... autore (1556)Paraphrastica elucidatio in sacrosancta Jesu Christi Evangelia secundum Matthaeum et Ioannem. Additis annotationibus in loca difficiliora / Authore D. Framcisco Titelmanno ... (1556)Compendium philosophiae naturalis, seu De consideratione rerum naturalium, earumque ad suum creatorem reductione. Libri XII / - Authore Francisco Titelmanno [ ... ] (1558)Dialecticae considerationis libri sex, Aristotelici Organi summam [...] complectentes, uidelicet, de prdicabilibus, de prdicamentis, de interpretatione, siue enuntiatione, de syllogismo, de locis dialecticis, de locis sophisticis / F. Francisco Titelmanno [...] autore. (1558)Francisci Titelmanni [...] Mysterij miss expositio, alique qudam opuscula [...]. (1558)Philosophiae naturalis compendium. Libri XII. De consideratione rerum naturalium, earumque ad suum Creatorem reductione / Per [...] Franciscum Titelmannum [...] (1558)Den schat des kersten gheloofs / [...] ghemaect ende wtghegeven van broeder Francisco Titelmanno [...] (1559)Compendivm natvralis philosophi. Libri dvodecim de csideratione rerum naturalium, earumq; ad suum creator reductione. Per [...] Frciscum Titelmnum [...] (1560)Compendivm philosphiae natvralis, sev, De consideratione rerum naturalium, earmque ad suum Creatorem erductione. Libri XII. / Authore Francisco Titelmanno [ ... ] (1564)Dialecticae considerationis libri sex, Aristotelici Organi summam, [...] complectentes, videlicet, De prdicabilibus. De prdicamentis. De interpretatione, siue enuntiatione. De syllogismo. De locis dialecticis. De locis sophisticis / F. Francisco Titelmanno [...] authore (1564)

    16

  • Francisci Titelmanni [...] Natvralis philosophiae compendivm, sive De consideratione rerum naturalium libri XII (1566)Svmma mysteriorvm Christianae fidei. Ex authoritate diuinarum scripturarum Veteris & Noui Testamenti, congesta, atque in pias contemplationum formulas commod digesta / F. Francisco Titelmanno [...] authore. (1567)Physic Franc. Titelmanni compendivm, ad libros Aristotelis de naturali philosophia vtilissimum. Accessit Libellus de mineralibus, plantis, & animalibus, ad absolutiorem rerum naturalium scientiam [...] (1568)Francisci Titelmanni [...] De consideratione dialectica libri VI, a docto quodam dialectic viro multis in locis aucti, multisque diminuti (1570)Francisci Titelmanni... De consideratione dialectica libri VI... / ...a docto quodam dialecticae viro multis in locis aucti, multisque diminuti (1571) Elvcidatio in omnes psalmos ivxta veritatem Vvlgat et ecclesi usitat ditionis latin, Qu et ipsa integra illibataq; ex aduerso opponitur: ... Adiuncta est elucidatio canticorum, qu ecclesiasticus vsus appellat, Ferialia. Subsequuntur annotationes ex Hebro atque Chaldo in quibus quicquid ex veritate hebraica occurrit difficultatis, tractatur & exponitur / per F. Franciscum Titelmanum ... (1572)Francisci Titelmanni [...] Natvralis philosophiae compendivm, sive De consideratione rerum naturalium. Lib. XII. (1572)Summa mysteriorum Christianae fidei. Ex authoritate divinarum scripturarum Veteris & Novi Testamenti, congesta, atque in pias Contemplationum formulas commod digesta / F. Francisco Titelmanno Hassellensi, ordinis fratrum Minorum, authore (1572)Elvcidatio in omnes Psalmos ivxta veritatem vvlgat et Ecclesi vsitat Latin editionis, qu & ipsa integra ex aduerso correspondet [...] Sectio prima [-secvnda] / per F. Franciscvm Titelmanum [...] (1573)Elvcidatio in omnes psalmos ivxta veritatem vvlgat et Ecclesi usitat editionis Latin ... Adiuncta est elucidatio canticorum qu ecclesiasticus vsus appellat, feralia. Subsequuntur annotationes ex Hebro ... (1573)Psalterivm Davidicvm paraphrasibvs et argvmentis illustratum, iuxta veritatem vulgat ditionis / F. Francisco Titelmanno [...] authore [...] (1573)Francisci Titelmanni ... Mysterii miss expositio, aliaq; qudam opuscula (1574)Francisci Titelmanni [...] Mysterij miss expositio, aliaq; qudam opuscula, quorum titulos sequens indicat pagina (1574)Compendium dialecticae Francisci Titelmani, ad libros logicorum Aristotelis admodum utile ac necessarium, nuper recognitum. (1576)Dialecticae considerationis libri sex, Aristotelici organi summam, hoc est, totius dialectices ab Aristotele tractat complectentes [...] / F. Francisco Titelmano [...] autore. (1575)Compendicum dialecticae, ad libros logicorum Aristotelis admodum utile ac necessarium : Nuper recognitum (1576)Physicae Franc. Titelmanni Compendium ad libros Aristotelis De naturali philosophia utilissimum... (1577)Dialecticae considerationis libri sex., Aristotelici Organi summam, hoc est, totius dialectices ab Aristotele tractatae complectentes, videlicet, De praedicabilibus. De praedicamentis. De interpretatione, sive Enunciatione. De syllogismo ... / ... De locis dialecticis. De locis sophisticis. F. Francisco Titelmanno Hasselenso ... authore (1582)Francisci Titelmanni [...] De consideratione dialectica libri VI. A docto quodam dialectic viro multis in locis aucti, multisque diminuti (1583) Elvcidatio in omnes psalmos ivxta veritatem vvlgat et Ecclesi vsitat Latin editionis, qu & ipsa integra ex aduerso correspondet ... Sectio prima [-secvnda] / Per F. Franciscvm Titelmanum ... (1588)

    17

  • Compendivm philosophi natvralis : sev De consideratione rerum naturalium, earmque ad suum creatorem reductione, libri XII / authore Francisco Titelmanno [...](1596) [...] Francisci Titelmanni Hallensis [...] Elucidatio in omnes psalmos, juxta veritatem vulgat & ecclesi usitat editionis Latin, qu & ipsa integra illibataque ex adverso opponitur : psalmis singulis singula argumenta ante se monstrantibus, totam psalmi virtutem atque materiam, quasi per modum epitom summatim complectentia : post elucidationem ver adjunctis prolixioribus annotationibus, qu commentariorum locum habent. Adjuncta est elucidatio canticorum, qua exxlesiasticus usus appellat ferialia. Subsequuntur annotationes ex Hebro atque Chaldo [...] Haec omnia in tres partes distincta (1689) Circulus menstruus Parthenio-Marianarum meditationum in singulos mensis dies digestarum (1699).

    Titelmans, Pieter (1501-1572 Kortrijk)Aan de Leuvense universiteit studeert hij, net als zijn broer Frans, wijsbegeerte. Nadien ging hij als beursstudent naar het college van Houterlee. Na het behalen van een licentie in de godgeleerdheid werd Tittelmans van 1536 tot 1540 president van het college. In 1539 werd hij deken in Ronse. In de volgende jaren hield hij zich ook nog bezig met het publiceren van de onuitgegeven werken van zijn broer Frans (zie hierboven). Wat hierbij opvalt is dat deze boeken stuk voor stuk werden opgedragen aan prominente figuren als Ruard Tapper, prins-bisschop Georgius van Oostenrijk, Petrus de Soto, biechtvader van Karel V en aan Arnold Streyters, abt van Tongerlo. Dit wijst al op zijn grote trouw aan het officieel gezag. Wellicht hebben deze publicaties een gunstige invloed gehad op zijn benoeming tot inquisiteur. Bovendien was het de overheid bekend, dat hij reeds als deken te Ronse sterk was opgetreden tegen het morele wangedrag van een aantal lagere geestelijken. Omwille van zijn geloofsijver en zijn uitgesproken vroomheid benoemt keizer Karel hem vijf jaar later tot inquisiteur in het graafschap Vlaanderen. Van 1545 tot 1565 veroordeelt Peter Tittelmans mensen ter dood wegens ketterij. Drie groepen in de bevolking werden door hem speciaal geviseerd: de boekhandelaars, de liedjeszangers en de rederijkers. Naast de gereformeerde predikanten waren zij immers de voornaamste propagandisten van het nieuwe geloof in de 16de eeuw. T. maakte er aldus een gewoonte van om regelmatig de verschillende boekhandels in de voornaamste centra te laten doorzoeken. Verdachte boeken werden steeds in beslag genomen en de handelaars die ze verkochten gearresteerd. Titelmans werd door Pieter Brenghel de Oude afgebeeld in De Keisnede of de deken van Ronse bewaard te Brussel, in de Koninklijke Bibliotheek, Prentenkabinet.22

    Van Daelhem, Melchior (1580-1636)Melchior van Daelhme was theoloog en dramaturg. Vanaf 16 jaar werd hij lid van de Hasseltse augustijnen. Hij doceerde letterkunde in Brussel en Leuven. Hij was ook visitator (1627) en prior Hasselt (1628-1631). Van Daelhem was een literair begaafd man. Hij verstond Grieks en was goed in Latijn. Hij liet veel handschriften na waarvan de meeste verloren gingen. Hij schreef: Panegyris duplex, prior pro Gymnasio Bruxellensi ad Senatum Bruxellensem, aletra ad Cl. Virum Folcardum Van Achelen, Concilii sanetioris Assessorem.Jacobi Arminii cum Batavis, super praesenti rerum in Hellandid statu, mutuis disidiis & homicidiis, Expostulatio posthuma. Lugd. Bat sub singe Libertatis, 1621.Epicedium in obitum Mariae Deckheriae, Cl. Viri Joannes van Pede, in Brabantiae Senatu Consiliarii, ex filio neptis. Lovan. 1624 in 4to.

    22 http://www.kvab.be/viges/nbw.aspx http://www.hasel.be/nl/subjects/1063/tittelmans-peter-1501-1572.html

    18

  • Arca honoraria Christi & sanctorum, ortum auctumque Zonigerae sodalitatis S.P Augustini continens , a P. F. Melchiore Daelhemio, Augustiniano, Gallico in Latinum versa. Antv. 1628. in 12mo. Hij schreef verscheidene Latijnse toneelstukken voor rederijkerskamers: Prologhe oft salutatie van Willecom (opgevoerd te Hasselt bij de Blijde Intrede in 1614 van de bisschop van Luik Ferdinand van Beieren).23Een spelende prologhe oft salutatie van willecom aen den doorluchtigen prince ende corenvorst Ferdinandus Bavarus, biscop tot Luyck, grave tot Loen... Ghecomponeert tot Brussele metter haeste, anno 1614, in de weeke voor Paesschen, door F. Melchior van Daelhem, rector van S. Augustyns schole oft collegium tot Brussele, Hasselaer 24 of voor leerlingen van het augustijnencollege.25 Hij schreef ook een poziebundel in het Latijn. Na zijn overlijden in 1636 richtten zijn metgezellen van de rederijkerskamer De Roode Roos voor hem in de kloosterkerk een grafsteen op.26

    Werken zonder auteur1619 12 07] Costumen vanden lande van Waes, ghedecreteert by haere Doorluchtighe Hoocheden, den sesthiensten dach der maent van maye ... duyst ses hondert ende achthiene, ten verzoucke van mher Ph[i]l[ip]s de Licques Ridder h.re va[n] Audenthun Wissekercke hoochbailluy, Io[nkhee]r Charles de Hertoghe heere van Paddeschoot, Io[nkhee]r Pauwels van Steelandt, heere va[n] Hasselt, hooftschepenen vande[n] voorscreue[n] lande, ende heurlien medeghesellen. in wette. (1620)27[1671 09 03] Gheboden ende uyt-gheroepen by mijne Heeren den Scouteth ... ende Raedt der Stadt van Antwerpen, op den 3 September 1671. Alsoo Ioannes Vossius op den derden Iulij ... 1667 ontrent de vier uren naer noen inde herberghe den Tenne-pot inde Cammerstraet ... hem vervoordert heeft met een rappier te quetsen ... Arnoldus Vossius syne broder ... borgher-meester der stadt Hasselt ... soo dat den selven ... is overleden ... (1671)28Recueil des choses advenues en Anvers, touchant le fait de la religion, en l' an M. D. LXVI.(1567), uitgegeven door Augustijn Van Hasselt.29

    Van den Vondel, Joost (1587-1679)Nederlandse dichter.Zegezang (1637) voor Gillis van Vinckenroy (burgemeester, twaelfman en keizer van den edele kruisboog van Hasselt).30

    23 Jorissen, deel IV, 2.

    24 http://literatuurgeschiedenis.dbnl.nl/tekst/bran038biog01_01/bran038biog01_01_1024.htm

    25. http://www.let.leidenuniv.nl/Dutch/Ceneton/Lijsten/Ceneton21.html http://www.dbnl.org/tekst/bork001lett01_01/bork001lett01_01-x4.pdf en http://www.dbnl.org/tekst/humm001repe02_01/humm001repe02_01_0300.php

    26 http://www.hasel.be/nl/subjects/2109/van-daelhem-melchior-1580-1636.html de Chalmot, Biographisch woordenboek, 181.

    27 KBR, algemene collectie.

    28 KBR, algemene collectie.

    29 Een exemplaar hiervan is terug te vinden in de algemene collectie van de KBR.

    30 Limburg, 62. http://www.hasel.be/nl/subjects/1117/van-vinckenroye-gillis-1593-1658.html Inhoud: http://www.hasel.be/_uploads/Erfgoedcel/downloads/zegezanck_door_vondel_-_uit_hasselt_intra_muros.pdf, hier staat ook waar het origineel in staat.

    19

  • 17de eeuw

    Jonghen, Henricus (1608-1668 Maaseik)Hendrik Jonghen trad toe tot de minderbroederorde en werd een gevierd biechtvader en prediker. Zijn oversten stuurden hem naar het Leuvense klooster waar hij de priester-kandidaten van zijn orde in de theologie inleidde.31 Medulla Santi Evangelli, seu regula F.F. Minorum expositia per Bonaventurum Dernoye, stylo suaviori ornata a F. Henrico de Jonghen ac figuris ex sacra scriptura locupletata (1657)Nuptiae agni: Sive discursus exhortatorii pro sacris vestitionibus, professionibus & iubileis religiosorum. Itemque de dedicationibus ecclesiarum, strenisq. spiritualibus novorum annorum ... (1658).32 Marianum Hasseletum (1660, de oudst bekende geschiedenis van de Mariale devotie in Hasselt).Onse L. Vrouwe van Hasselt ofte corte historie van haer H. Beeldt ende broederschap / eerst in ' t Lattyn beschreven door ... Henricus Ionghen ... nu in ' t neder-duyts vertaelt door ... Petrus Vaele (1660) uitgegeven door Petrus Bellerus, Antwerpen.33Brevis elucidatio litteralis libri Job, ex probatis auctoribus excerpta (1661)34Vera fraternitas: declamanda confratribus sodalitatum : S. Rosarii Dominicani, S. Scapularis Carmelitani, S. Zon Augustinian, S. Funiculi Franciscani ; pro congregationibus menstruis sodalium prdictorum ...(1662)35.

    Moors, Bonaventura (1662-?)Bonaventura Moors alias Moers werd geboren in Hasselt in 1662 als zoon van Egidius en Maria Christijns. Op 7 oktober 1680 legde hij zijn geloften af als augustijnermonnik. In 1685 werd hij tot priester gewijd. Hij werd achtereenvolgens prior in Bree (1694-1697), Maastricht (1697-1700), Hasselt (1700-1703) en Tienen (1703-1706). In 1706 vestigde hij zich definitief in zijn geboortestad. Hij overleed er in 1731. Bonaventura Moors was een succesvol polemisch schrijver van traktaten en andere werken, waarin hij heftig te keer ging tegen de protestantse en jansenistische ideen.36Theses theologicae de gratia Christi, quae sicut haeretica est in sensu Jansenii, sic est in sensu Augustini quam praesedi (1684)De Cathechismus der Calvinisten (1696)Ecclesia in terra militans, in purgatorio patiens et in caelis triumpjans (1696)Contensiosa ratiocinatio inter M. Mensonem Heydenreyck praedicantem reformatae religionis et Bonaventura Moors Augustinarium circa purgatorium (1699, Nederlandstalige uitgave in zelfde jaar)

    31 http://www.hasel.be/nl/subjects/1119/jonghen-henricus-ca-1608.html

    32 http://books.google.be/books/about/Nuptiae_agni.html?id=2q9dtQAACAAJ&safe=active&redir_esc=y

    33 Een exemplaar hiervan bevindt zich in de Maurits Sabbebibliotheek (GBIB) van de KULeuven.

    34 Jorissen, deel VI, 331.

    35 http://books.google.be/books/about/Vera_fraternitas.html?id=fdfrHAAACAAJ&safe=active&redir_esc=y

    36 http://www.hasel.be/nl/subjects/2324/moors-bonaventura-1662-1731.html

    20

  • Catholijcke wederbelegginge der ongegronde geloofsbelijdenisse van Michael Laeffius. Het eerste stuk waarin geantwoordt op alle opgeworpe verschillen des geloofsafgeveerdight door Guil. Strijckwant, in de Gulde Lampe, achter t stadhuys (1699)Brevis instructio d. Mensonis Heydenrijck, praedicantis reformatae religionis de verbo ad verbum relata et refutata par J. Bonaventuram Moors, Augustinianum (1700)Kort voorbericht van mijjn heer D. menso Heydenrijck gereformeerd predikant van woordt tot woordt ingebrocht en beantwoordt door Fr. Bonaventura Moors; Augustijn over seyne twe schriften, door den druck aen den vornoemden Heer D. Menso Heydenrijck toegeschikt (1700)Scriptum F. Bonaventurae Moors, Augustiniani museum ed D. Mensonem Heydenrijck praedicantem reformatae relogionis, in quo ostenditur quod sic dictti reformati non sciunt ostendere veram ecclesiam catholicam (1700, Nederlandstalige uitgave in zelfde jaar)Vervolging der schriften van FR. Bonaventura Moors, Augustijn toegeschikt aen mijn Heer Menso Heydenrijck gereformeert predicant, wae in de waare kerke Christi uyt haare merckteekenen wordt aangewesen en getoont dat sy is onfeylbaer in het geloof (1700, Latijnse versie in hetzelfde jaar)Breve compendium illorum quae sint facta inter Dominum (1700)Cort begrijp (1700)De bij een-roepinghe van D. Menso Heydenrijck beroemde leeraar der soo genaemde gereformeerde religie tot Maestricht yutgegeven op den naam van het uitgedoofde vagevier. Yut haer verwarringh getrocken en bescheidentlijk beantwoordt over het gezagh van den H. Augustinus omtrent het vagevier door (1700, Latijnse versie in zelfde jaar)Lux evengelizatum e sacris praesertim Litteris M. Augustini, aliorumque (1712)Idem Pars aestiva quae incipit a Dominica Pentecostes usque ad Dominicum primam adventus (1712)Lux evengelizatum e sacris praesertim Litteris M. Augustini, aliorumque (1715)Lux evengelizatum e sacris praesertim Litteris M. Augustini, aliorumque (1718)Meditationes in passionem Domini nostri Jesu Christi (1723)Sermoonen op alle feesten van t jaar dus in het Latijn opgeset (1728)Aanwijsinge der waare kerke christi met klaar bewijs dat sy onfeylbaar is in het geloove (1728)37

    Sigers, Jan (s.d.)Proeve der Druckerye van Gilis Monsieur (1692)

    Vaele, Petrus (Appels - Dendermonde begin 17de eeuw 1676 Tongeren)Minderbroeder.Onze Lieve Vrouw van Hasselt ofte corte historie van haar h.beeldt ende broederschap in 't Latijn beschreven door den eerw. pater Henricus Jonghen Minderbroeder, ghe-Jubileerende Leesmeester der H. Godtheyt. Nu in 't nederduyts vertaelt door den Eerw. Pater F. Petrus Vale, Religieus vande selve Orden met eea bijvoeghsel van devotie, 1660. Het werkje is een gecorrigeerde uitgave omwille van een passage over de heide van Zonhoven, die het Hasseltse stadbestuur en bevolking stoorde en diende veranderd te worden in heyde bij Sonhoven.38

    Zonder auteur37 Jorissen, deel VIII, 122-124.

    38 http://www.historici.nl/retroboeken/nbwv/#source=6&page=478&accessor=accessor_index&view=imagePane

    21

  • Godt-vruchtigh broederschap vanden H. Ioseph, inde kercke vande religieusen canonickerssen des H. graff tot Hasselt. In het iaer 1689 [1692-1701]39

    Hert-grondige devotie tot den H. Joseph, voor de susters, ende broeders van het broederschap, in-ghestelt inde kercke vande religieusen van st. Catharine-dael binnen Hasselt, in het iaer 1689 (1689)40

    Prires rescrites aux demoiselles pensionnaires chez les religieuses chanoinesses du S. Sepulchre en Jerusalem. Par une Religieuse chanoinesse du Couvent du S. Sepulchre dans la ville de Hasselt (1692) uitgegegeven door les hritiers Arnold Bronckart. 41

    Regulen, statuten, ende aflaeten van het broederschap des alder-heylighsten doodt-strydt Christi Jesu [...] op-gherecht in de kercke der religieusen canonickerssen regulier van het H. graff tot Hasselt (1681)

    t Hasselts Meyliedeken (1640) Dit werkje werd geschreven ter opluistering van de jaarlijkse verkiezing van de meigraaf. Het zou bedacht zijn door een Hasseltse kloosterzuster o.i.v. Vondel. Het is opgenomen in de Breviarium der Vlaamsche Lyriek (1937) van Marnix Gijsen.

    18de eeuw

    Bamps, Antoine (1787-1857)Antione Bamps was hoofdgeneesheer van het Burgerlijk hospitaal te Hasselt en leraar vroedkunde aan de Provinciale school voor vroedkunde. Hij verwierf met zijn studies over geneeskunde bekendheid in het buitenland. Hij was lid van de Provinciale Commissie voor statistiek voor Limburg en lid van de Toezichtsraad der Krankzinngheidsgestichten in het arrondissement Hasselt.42Dissertation sur la dysenterie, prsente et soutenue la Facult de Mdecine de Paris (1813)Lessen over de verloskunde (1821)

    de Berghes, Georgius Ludovicus (s.d.)Nieuw reglement wegens den keus der borgemeesters, geswooren, ende raedt der stadt Hasselt (1729)Naerder reglement streckende tot herstellinge der misbruycken in de regeringe ende bestieringe der finantien, als mede der armen tafel binnen de stadt Hasselt (1733)Byvoeghsel aen de vorighe reglementen vergunt den XIII. augustus M.D.C.C.X.X.X.X. (1740) uitgegeven bij Petrus van Langenacker (Hasselt)43

    39 Een exemplaar hiervan wordt bewaard in de collectie Oude Drukken van de Provinciale Bibliotheek Limburg (PBL).

    40 Een exemplaar hiervan wordt bewaard in de collectie Oude Drukken van de PBL.

    41 Een exemplaar hiervan zit in de collectie van de Universit de Lige (ULg).

    42 Jorissen, deel I, 75.

    43 PBL, collectie Oude Drukken.

    22

  • Josephus, ClemensPrivilegien statuyten ende reglementen der stadt Hasselt / van oude tyden vergunt, geapprobeert door menighvuldighe successive bisschoppen ende princen van Luyck, graven van Loon &c. ende nieuwelycks den 18. junii 1716 gheconfirmeert door ... Josephus Clemens ... (1716) uitgegeven door Petrus van Langenacker, Hasselt.44

    Koenders, Jean (Emmerich 1793-1870 Hoei)Leraar en prefect aan het atheneum van Hasselt. Grammaire Hollandaise contenant un orde nouveau et facile toutes les rgles de cette langue, avec des thmes et des versions (1823)C. Cornelius. Tacitus. Leven van Julius Agricola uit het Latijn vertaald en met aanmerkingen vermeerderd (1826)Essai sur lenseignement primaire et moyen (1838)Nouvelle grammaire latine (1839)Cours des thmes latins daprs la grammaire (1839)45

    Sallez, Niklaas Frans (1752-1829)Priester Niklaas Frans Sallez werd geboren in Hasselt in 1752 als zoon van Adriaan en Anne-Marie Theuwissen. Zijn vader, die burgemeester werd in 1775-1776, was in 1781 de bouwheer van het huis Het Schip aan de Maastrichterstraat.Sallez emigreerde onder de Franse republiek en keerde terug in 1800. Hij vestigde zich in Het Schip waar hij samen met zijn twee ongehuwde zussen woonde tot 15 maart 1802. In die periode bewaarde hij in het pand de miraculeuze hostie van Herkenrode. Daarna betrok hij zijn nieuwe woning achter het stadhuis. De heilige hostie nam hij mee en borg hem daar zorgvuldig in een commode. Hij overleed in zijn nieuw huis in 1829.Den H. kruijswegh van onzen heere Jesus. Verdeijlt in XIV. Statien (1820)46

    Schouterden, Henri (1756 - 1824)Pastoor van Halen. Heyl-zang en het blijde feest der overvoeringe van het Hoogh-Heylig Sacrament van Herkenrode tot de Parochiekerk van den H. Quintinus te Hasselt (1804)Kort begrijp der Kristelijke Leerlinge, getrokken yut den Mechelschen Katechismus en andere, tot onderreichting van de jongheyt (1805)Roozenhoedje ter eeren van den stervenden Jesus en van Maria zijne medelijdende moeder om eenen zaligen doodstrijd te bekomen door eerw. Heer H.H. Schouterden, voortijds pastoor te Halen (1826)47

    Van Beieren, Johan TheodoorEntreprise de la chausse de Liege Tongres et Hasselt (1761)48

    44 KULeuven, Bibliotheek Rechtsgeleerdheid (RBIB) en Stadsarchief Hasselt.

    45 Jorissen, deel VII, 63.

    46 PBL, collectie Oude Drukken.

    47 Jorissen, deel X, 87.

    48 PBL, collectie Oude Drukken.

    23

  • Van Brabant, Jan-Frans (1767- 1841 Brussel)Priester Jan Frans Van Brabant, geboren in 1767 in het huis De Helle in de Demerstraat, was een man die uitblonk in deugd en kennis. Nadat hij een tijdlang leraar aan het college van Menen was geweest, werd hij op 4 juli 1793 geroepen tot het ambt van hoogleraar te Leuven. In 1799 werd hij door de gendarmes gevangen genomen en naar het eiland Rh overgebracht, omdat hij had geweigerd de eed van haat aan het koningschap' af te leggen, die door de Republikeinen van priesters en staatsambtenaren werd geist. Drie jaar later werd hij als aalmoezenier van de Dames van Berlaymont te Brussel aangesteld. Deze functie nam hij waar tot aan zijn dood.Epistolae Magistri Johannis (s.d.)49

    Van Lummen, Joseph (O.F.M.Cap.) (?-1803) Van Tessenderlo, Accursius (O.F.M.Cap.) (?- na 1816) Theses theologic de actibus humanis : eorum regulis ; defectibus, ac perfectionibus in genere ; de virtutibus theologicis, ac vitiis oppositis ; de jure , & justitia / quas, prside f. Firmo Trudon. [...] defendent f. Josephus ex Lummen, f. Accursius Taxandriensis ejusdem ordinis religiosi (1793, thesis georganiseerd door de minderbroeders van Hasselt en verdedigd in Hasselt op 05.09.1793)50

    Verstraeten, Danil (1754-1807) In Hasselt geboren en gestorven priester. De Koninklijke Bibliotheek te Brussel bewaart een manuscript (189 p. - 6550 verzen naar de mededeling van de auteur zelf), dat vooral gelegenheidspozie van een vrij pover gehalte bevat: de traditionele gedichten op wijdingen en kloosterjubileums, op de huwelijksverjaardag van zijn ouders, op het huwelijk van zijn nicht te 's-Gravenhage; verscheidene gedichten ook aan deze laatste, waaronder een dankgedicht om een Seker Gift met daarna Den Lof der vrouwen in Latijnsche en Duijtsche veersen, dat nogal in tegenstelling staat met de aan zijn nicht toegezongen lof:

    Een' vrouw De fakkel is der narre helsche geesten:een' roode roos' vol stank; sy komt haer' man te feestenin schijn van soet fenijn; sy stinkt door haer' cieraetaen het gezicht en huyt; haer' man door list verraed.

    Een berijmde brief aan zijn ouders, toen hij ontrent ... twintig jaer was, is vanuit Luik geschreven. Hij klaagt over het bier en de thee, vraagt om toezending van eetwaren,

    ik meyn u is bekent dat seker en gewisden stokvisch zonder boter een slecht eten isen verzoekt ook om zijn dialoog-boekop dat ik 't waele levenzou' worden wel gewoon: want men de tael van 't franschdoor 't lezen van din boek eerlang verstaet wel gansch.

    Waarschijnlijk was hij lid van de Rode Roos: de bundel bevat alleszins een Lof-Galm op D'Heer Nicolaus Michal Berckx Nieuw-gekosen Prince, enkele jubelwensen aan het adres van J.A. Baerts, eertyds roem-rugtigen tooneel-betreder, van wie de rollen (waaronder heel wat vrouwenrollen) worden opgesomd die hij op den Rooselaer speelde, een in de kamer opgevoerde samen-spraek tussen Policionelle en Arlequin, en een aantal, nogal platvoerse gedichten van wat Verstraeten confraters noemt. Het manuscript eindigt met een inhoudstafel en een wijs besluit:

    49 Jorissen, deel XI, 141. http://www.hasel.be/nl/subjects/2651/van-brabant-jan-frans-1767-1841.html

    50 LIBISnet.

    24

  • wat sal het praeten aen ons dog baeten? 't is 't best' wy 't laetenDaerom ik gaen,en Laet u staen.51

    Zonder auteurAdjudication publique de la fourniture de pain a l' armee imperiale cantonnee a saint-trond, waremme, tongres, hasselt, looz, bilzen, herk, beringen, peer, bree, hamond, maaseik, stocken, vise, verviers (1747), uitgegeven door Everard Kints, Luik.52

    Aen ... Elizabeth Robertina Wrede, bruydt Christi in haere professie op het ... clooster van St Catharinadal binnen Hasselt ... (1701)53

    Almanach utile et agrable des lottos de la Principaut de Lige tablis Lige, Hasselt et Tongres (1782), uitgegeven door Plomteux, Luik.54

    Analyse ou sommaire des pices probatoires, qui font voir dans la derniere vidence, que la Bruyere, situe entre Hasselt et Sonhoven, appartient notoirement ladite ville, et que les limites de cette Bruyere, sont pareillement de notoriet publique (1762)55

    Den grooten Hasseltschen almanack, dienende voor het jaar 1793. Inhoudende de Beschrijvinghe der XXII Steden van het Land van Luyck (1793)

    Etymologicum Teutonicae linguae ; siue Dictionarium Teutonico-Latinum, praecipuas Teutonicae linguae dictiones et phrases Latine interpretatas et cum aliis nonnullis linguis obiter collatas complectens : studio et opera Cornelii Kiliani Dufflaei. Opus Germanis tam superioribus quam inferioribus, Gallis, Anglisiue Anglosaxonibus, Italis, Hispanis, et aliis lectu per utile. Curante Gerardo Hasselto Arnhemiensi. Quiet suas adnotationes adiecit / Cornelius Killianus Dufflaeus ; Gerardus Hasseltus Arhemiensus (1777).56

    Ordre aux communautes rurales riveraines de proceder aux travaux de reparation de la chaussee de tongres hasselt (1737), uitgegeven door Impr. veuve procureur, Lige.57

    Prires prescrites aux demoiselles pensionnaires chez les religieuses chanoinesses su S. Spulchre en Jrusalem, et qu' elles rcitent tous les jours le matin & le soir, avec quelques aspirations pour la confession & sainte communion. Par une religieuse chanoinesse du Couvent de S. Spulchre dans la ville de Hasselt (1764) uitgegeven door Everard Kints, Luik.

    51 http://www.dbnl.org/tekst/baur001gesc06_01/baur001gesc06_01_0038.php

    52 ULg, collectie CICB.

    53 Abdij van Park, bibliotheek.

    54 ULg, collectie CICB.

    55 Het Stadsmus, collectie.

    56 KBR, algemene collectie.

    57 ULg, collectie CICB.

    25

  • Prires prescrites aux demoiselles pensionnaires chez les Rligieuses Chanoinesses du Saint Spulchre en Jrusalem, Hasselt (1794) uitgegeven door Dauvrain, Luik.58

    Privilegien, Statuyten ende Reglementen der stadt Hasselt, van oude tijden vergunt, geapprobeert door menighvuldighe successive Bisschoppen ende Princen van Luyck, Graven van Loon etc., ende nieuwelycks den 18 junii 1716 gheconfirmeert door syne Keurvorstelycke Hoogheyt Josephus Clemens, Aerts-bisschop van Keulen enz. Achter sijn by-ghevoeght de politicke Ordonantien ofte Recessen ende Jaer-gedinghen der Stadt (1716) Uitgever(s) : Hasselt : Van Langenacker.

    Pro memoria in causa Sonhoven contra Hasselt (1765)

    Rglements pour la Socit de Hasselt (1790)

    [1752 03 15] Sa Serenissime Eminence ordonne la communaut ou sursans de [Saive] de comparoitre pardevant la jointe .. pour recevoir la somme lui competante pour les livremens faits aux magasins de Peer & de Hasselt ... (1752)59

    Triumphdicht over den nieuwen carlejon binnen Hasselt in het Landt van luijck volmaeckt den 11.decemb.1752 (s.d.)

    19de eeuw

    Anten, Djef (1851-1913)Joseph Anten werd geboren in 1851 in Hasselt. Zijn ouders, Joannes en Anna Wagemans, waren de eigenaars van een porseleinwinkel aan de Botermarkt.In 1874 trouwde Djef met Maria Swolfs. Terwijl zijn vrouw de familietraditie verderzette door een porseleinwinkel aan de Fruitmarkt uit te baten, stortte Djef zich op het Hasseltse cultureel en politiek leven. Hij speelde amateurtoneel en schreef enkele toneelstukken voor de vereniging Koninklijke Kring Minerva.Als lid van de katholieke partij zetelde Djef vanaf 1895 in de Hasseltse gemeenteraad. Later werd hij nog schepen van de stad, provincieraadslid en lid van de Limburgse bestendige deputatie.Djef hield ook van de schilderkunst. Hij ging in de leer bij schilder-decorateur Grard en beeldhouwer Courroit. Ze gaven allebei les aan de Stedelijke Academie in Hasselt. Djef zelf specialiseerde zich vooral in Kempense landschappen.Ook zijn historische en litteraire impact mag niet onderschat worden. Anten schreef verschillende bijdragen voor het tijdschrift L'Ancien Pays de Looz. Daarnaast ontwikkelde hij een interessante theorie over het ontstaan van Hasselt.60Edele Harten (geschiedkundig drama in 3 bedrijven, opgedragen aan de toneelmaatschappij Minerva, opgevoerd op 3 maart 1904)Quelques pages concernant les notices publies sur la chapelle de Saint-Servais, appele communment "Sainte-Croix", dans l' glise paroissiale de Hasselt (1909)

    58 Zie collectie van het Katholiek Documentatie- en Onderzoekscentrum voor Religie, Cultuur en Samenleving (KADOC).

    59 KBR, algemene collectie.

    60 http://www.hasel.be/nl/subjects/979/anten-djef-1851-1913.html

    26

  • Deux chartes indites de 1315 et 1359 concernant les monnayeurs du comt de Looz (s.d., i.s.m.A. Hansay)Losse aanteekeningen over en rond St. Corneliskapel te Hasselt (s.d.)O! die verwenschte automobielen (bijspel in n bedrijf, opgevoerd door de toneelmaatschappij Minerva, s.d.)Van hem zouden talrijke historische notas bewaard worden in het Rijksarchief.61

    Arendt, Joseph (s.d.)XIIe Congrs, Hasselt, 15 et 16 aot 1936 : les conditions d'existence des travailleurs et des entreprises en Belgique en 1935 et 1936 (1936)

    Aussen, Armand Franois (Sint-Truiden 1872-1954)Griffier van het vredegerecht in Hasselt.Erfenisverklaringen. Praktische en theoretische gids voor de opsteller van verklaringen van nalatenschap (1935, Franstalige versie in 1935, herziene en uitgebreide versie in 1943)Dclarations de succession, trait des droits de succession sous forme de dictionnaire (1936)

    Baert, Gaston (Deinze 1895 - ?)Gaston Pieter Baert werd geboren in Deinze in 1895. Hij volgde de Nijverheidsschool in Gent. Hij was novellist en geschiedkundige. Baert trouwde met Odile Manon. Het echtpaar kreeg twee zonen: Jan en Hugo. Jan, de oudste, trouwde met Tony Martens, een nicht van Frans Theelen. Deze laatste gaf in 1953 het reilen en zeilen van de krant Het Belang van Limburg door aan Jan.Baert verhuisde naar Hasselt, waar hij enige tijd in de Schiervellaan 28 woonde. Zijn echtgenote overleed er in 1964. Gaston Baert was Officier in de Orde van Leopold II en Ridder in de Kroonorde. Hij was de stichter en ook secretaris van de Kunst- en Oudheidkundige Kring van Deinze.Brood en banketgebak (1932)De zijdewever te Deinze (1953)Het dagboek van Carolus Blomme, 1813-1814, een gezondheidsofficier van Napeleon (1959) De oorlogsdagen in augustus 1914 te Sint-Truiden. De belevenissen van een brancardier (1965)Brieven uit het Leieland (1972)Uitwijking van Deinzenaren naar Brugge (1418-1794) (1979)Lof zij Antoon Viane (s.d).62

    Ballings, Mathea (Neerpelt 1892-1981)Mathea Ballings liep school in Neerpelt, Diepenbeek en Luik. Vervolgens woonde ze in de Rozenstraat 17 in Hasselt. Ballings was een novelliste die talrijke verhalen publiceerde in de Bode van het Heilig Hart Alken waarvan een aantal gebundeld werden uitgegeven: Het zonneke wint (1935) en Mijn medemens (1945).Van haar hand verschenen ook verhalen in verschillende Duitse tijdschriften.63

    Bamps, Constant (1847-1907 Elsene)

    61 Jorissen, deel I, 26.

    62 Het Stadsmus (HS), Hasseltse auteurs, 1 en Stadsarchief Hasselt (SH), Fiches nog levende auteurs in 1979.

    63 HS, Hasseltse auteurs. SH, Fiches nog levende auteurs in 1979. Jorissen, deel I, 73.

    27

  • Constant Bamps deed studies aan het atheneum van Hasselt en de universiteit van Leuven. Hij was arts, schepen en gemeenteraadslid. Bamps was medestichter van de historische periodiek L'Ancien Pays de Looz (1896).64 Note sur les sceaux des corporations de mtiers de la ville de Hasselt au XVIe siecle (s.d.)Note sur un denier indit de Louis I comte de Looz (1145-1171) suivie de quelques considrations sur les monnaies lossaines les plus anciennes et sur l'origine de l'atelier montaire de Hasselt (s.d.)Note sur un poids ancien de la ville de Hasselt (s.d.)Notice sur une mdaille indite de Saint-Benoit frappe pour l'abbaye de Saint-Trond par l'abb Van der Heyden de Hasselt (s.d.)Les oiseaux des environs de Hasselt et leurs phnomnes priodiques. Observations ornithologiques ; varits accidentelles, cas tratologiques, suivis d'une analyse de quelques ordonnances du magistrat de Hasselt au XVIIIe sicle touchant la conservation ou la destruction de certaines espces animales / par le docteur C. Bamps, de Hasselt . Tome II (s.d.)Recherches historiques sur l'atelier montaire de Hasselt : (Proces et contestations des monnayeurs de Hasselt avec le Magistrat de cette ville, pendant les XVe, XVIe et XVIIe siecles) (s.d.)Petite chronique indite concernant les principaux vnements qui se produisirent Hasselt, pendant les annes 1797 et 1798 (s.d.)Discours prononces aux distributions des prix de lacadmie de dessin et cole industrielle Hasselt (1870-1877, 7 dln.)Les oiseaux des environs de Hasselt et leurs phnomenes priodiques (1882)Les oiseaux des environs de Hasselt et leurs phnomnes priodiques (1886)Mise l' index par le magistrat de Hasselt d' un ouvrage intitul "Marianum Hasletum" imprim Anvers en 1660 (1886)Aperu sur les dcouvertes d'antiquits antrieures la domination romaine faites dans le Limbourg belge (ge de la pierre. Epoques Celtiques, Gallo-belge et Belgo-germaine) (1887)65Historische opzoekingen over de oude Hasseltsche Drukkers (1887)Note sur un poids ancien de la ville de Hasselt (1888)Recherches historiques sur l'atelier montaire de Hasselt. (Procs et contestations des monnayeurs de Hasselt avec le magistrat de cette ville pendant les XVe, XVIe et XVIIe sicles, avec pices justificatives) (1888)Rapport fait en sance du conseil communal de la ville de Hasselt, le 2 aot 1888, sur la restauration intrieure de l' glise primaire de cette ville (1888)Discours sur l'tat sanitaire de la ville de Hasselt (1889)Gezondheidstoestand der stad Hasselt (1889)66Notes historiques sur Hasselt ... daprs des documents originaux indits : 1474-1580 (1889)Petite chronique indite : concernant les principaux venements qui se produisirent a Hasselt pendant les annes 1797 et 1798 (1889)Recherches sur le mey-liedje (chant de mai), hymne populaire hasseltois attribu au XVIIe sicle (1889)

    64 http://www.hasel.be/nl/subjects/981/bamps-constant-1847-1907.html Swerts, Limburgs letterkundig lexicon, 60. Jorissen, deel I, 76. In Jorissen zitten 159 artikelen van zijn hand.

    65 Zie KBR, gedigitaliseerde werken.

    66 De Wachter, Repertorium van de Vlaamse gouwen en gemeenten: heemkundige dokumentatie, deel III, 21, 52.

    28

  • Recherches sur les journaux et les recueils priodiques imprims Hasselt (1890)Histoire du local occup par la Socit Littraire de Hasselt : Origine et dbuts de ce cercle : Moeurs et coutumes hasseltoises de l'poque (1890)Note supplmentaire sur Le Meilied : l'hymne populaire de Hasselt (1892)Note sur une dcouverte, faite Hasselt, d'exemplaires d'un des plus anciens journaux ligeois, Le Recueil des nouvelles (1892)Recherches sur l'origine des fers a cheval que l'on exhume frquemment dans les prairies des environs de Hasselt (1892)La recherche de la paternit impose aux sages-femmes par le magistrat de Hasselt au XVIIIme siecle (1893)Le Sarcophage de Saint-Trudon au cimetiere de Kermpt pres Hasselt (1893)Hasselt jadis, ou recherches historiques et archologiques sur les vieux remparts, les vieux monuments, les vieilles rues et les vieilles maisons de cette localit, avec quatre planches (1894)Note sur un denier indit de Louis Ier, comte de Looz (1145-1171), suivie de quelques considrations sur les monnaies lossaines les plus anciennes et sur l'origine de l'atelier montaire de Hasselt (1894, overdruk)Hasselt jadis . 2e partie : Recherches historiques et archologiques sur la situation ancienne de la banlieue de cette localit, avec une carte (1895, i.s.m. Emile Geraets)Sceau et mdailles-insignes des anciennes corporations armes de la ville de Hasselt (1896, overdruk)Les anciennes gildes ou compagnies militaire de Hasselt (1897, i.s.m. Emile Geraets)Note sur les sceaux des corporations de mtiers de la ville de Hasselt au XVIe sicle (1897, overdruk)Un jeton hasseltois du XVIIe sicle (1898, overdruk)Histoire du local occup par la Socit littraire de Hasselt. Origine et dbuts de ce cercle. Moeurs et coutumes hasseltoises de l'poque / Confrence donne par le Dr C. Bamps, chevin de la ville de Hasselt, le 17 avril 1890, et dont la Socit a dcid l'impression (1890)Note sur une dcouverte, faite Hasselt, d'exemplaires d'un des plus anciens journaux ligeois "Le Recueil des nouvelles" (1892)La recherche de la paternit impose aux sages-femmes par le magistrat de Hasselt au XVIIIe sicle (1893)Don Christophe, le langenman ou le gant de Hasselt (1899, Emile Geraets)Hasselt 1847-1907 : historische bijdragen over Hasselt, Limburg en het graafschap Loon (2002 , door Documentatiecentrum Dr. M. Bussels)Dr. Constant Bamps, Hasselt, 1847-1907 : Historische bijdragen over Hasselt, Limburg en het graafschap loon (2002, door Documentatiecentrum Dr. M. Bussels)

    Bamps, Jean Antoine (1819-?)Procureur des Konings te Hasselt.67Recueil de jurisprudence administrative en matire de domicile de secours (1860)Dcouverte d'une villa belgo-romaine sur la limite des communes de Neerhaeren et de Reckleim (s.d., i.s.m. Henri van Neuss) Discours : distribution des prix du 26 dcembre 1871. Ville de Hasselt. Acadmie de Dessin et Ecole industrielle (1872)Discours prononc la distribution des prix du 26 dcembre 1872 de l' Acadmie de dessin et l' Ecole industrielle de la ville de Hasselt, anne scolaire 1871-1872 (1873)

    67 Jorissen, deel I, 92.

    29

  • Discours prononc