Internationale Materiaalsamenwerking (IBO) - september 2015 (PDF)

download Internationale Materiaalsamenwerking (IBO) - september 2015 (PDF)

of 141

  • date post

    11-Jan-2017
  • Category

    Documents

  • view

    213
  • download

    0

Embed Size (px)

Transcript of Internationale Materiaalsamenwerking (IBO) - september 2015 (PDF)

  • Internationale MaterieelsamenwerkingRapport ten behoeve van het Interdepartementaal Beleidsonderzoek (IBO) naar internationale samen-werking op het gebied van defensiematerieel

    Clingendael report

  • Internationale MaterieelsamenwerkingRapport ten behoeve van het Interdepartementaal Beleidsonderzoek (IBO) naar internationale samenwerking op het gebied van defensiematerieel

    Clingendael reportJanuari 2015

  • Januari 2015

    Nederlands Instituut voor Internationale Betrekkingen Clingendael.

    Clingendael Institute Clingendael 72507 VH Den Haag

    Email: info@clingendael.nlWebsite: http://www.clingendael.nl/

  • 4

    Inhoud

    1. Achtergrond en opzet van het onderzoek 5

    2. Geschikte partnerlanden voor Nederland 12

    3. Succes- en faalfactoren internationale samenwerking 27

    Case study A: A400M Atlas 37Case study B: Fennek 51Case study C: Strategic Airlift Capability (SAC) 60

    4. Succes- en faalfactoren gentegreerde contracten 74

    Case study D: FSTA/Voyager 91

    5. Conclusies 102

    Bijlage 1 Lijst van wapensystemen 116

    Bijlage 2 Bestaande samenwerkingsprojecten 117

    Bijlage 3 Potentile samenwerkingsprojecten 129

    Bijlage 4 Lijst van afkortingen 139

  • 5

    1. Achtergrond en opzet van het onderzoek

    AchtergrondIn het kader van het Interdepartementaal Beleidsonderzoek (IBO) over internationale mate-rieelsamenwerking heeft de IBO-werkgroep behoefte aan (i) een analyse van landen die een geschikte partner zijn voor Nederland bij de samenwerking met betrekking tot defensiematerieel met (ii) inzicht in succes- en faalfactoren wat betreft internationale samen-werkingsvormen en (iii) gentegreerde contracten.Op 30 oktober 2014 is hiertoe een opdracht verstrekt aan het Nederlands Instituut voor Inter-nationale Betrekkingen Clingendael. Het Instituut Clingendael heeft de opdracht uitgevoerd met medewerking van het The Hague Centre for Strategic Studies (hierna: HCSS).

    Opzet van het onderzoekMethodiekHet onderzoek is uitgevoerd met behulp van desk research (literatuur onderzoek, gebruik makend van zowel secondaire als primaire bronnen, etc.), aangevuld met interviews. Het rapport bevat geen verwijzingen naar genterviewde personen (Chatham House rule). Wel vermeldt het rapport in algemene zin informatie voortkomend uit interviews.De methodiek van deze studie voorziet in onderzoek naar meerdere case studies, die resultaten opleveren ter aanscherping en verrijking van het afwegingskader voor samen-werkingsvormen. In de sociale wetenschappen wordt deze methode theory building from cases genoemd, oftewel het volgens de inductieve methode genereren van data uit cases om deductieve theorie te creren. Hiervan gebruik makend, worden in dit onderzoek de initile hypotheses rond het afwegingskader aan de hand van meerdere case studies getoetst, verrijkt en eventueel aangevuld. Binnen de beperkte tijdspanne van deze studie, levert deze methodiek een zoveel mogelijk toepasbaar en bruikbaar afwegingskader op.

    BegrippenHet onderzoek hanteert de volgende betekenis van de begrippen:

    internationale samenwerking: het betreft hier samenwerking tussen regeringen ( government-to-government) met een minimum van twee landen; partnerlanden kunnen Europees maar ook niet-Europees zijn;

    wapensystemen: materieel in de categorien opgesomd in de Rijksbegroting 2015 H.X Defensie, bijlage 4.2. (thans in gebruik of voorziene aanschaf); het kan dus ook materieel zijn zonder bewapening zoals bijv. transportvliegtuigen;

    aanschaf: betreft het gehele traject van behoeftestelling, onderzoek en ontwikkeling (wanneer van toepassing), aanbesteding en aankoop tot moment van operationeel stellen;

    onderhoud: betreft de gehele levensduur (through-life management fase) tussen opera-tioneel stellen en afstoting, inclusief aanschaf van reservedelen en/of munitie en aanpas-singen; dit wordt aangeduid als exploitatie(fase);

    gebruik: betreft het operationele gebruik van wapensystemen, toegespitst op de interna-tionale samenwerkingsvormen;

  • 6

    Internationale Materieelsamenwerking | Clingendael report, januari 2015

    geintegreerde contracten: contracten die zowel de aanschaf als het onderhoud betreffen, wat betreft het onderhoud gaat het om contractbepalingen van een regering (of meerdere) met de industrie (government-to-industry).

    Typologie samenwerkingsvormenDe volgende samenwerkingsvormen op het gebied van materieel zijn gehanteerd aan de hand van de fasering; deze worden aangeduid als materieelsamenwerkingsvormen:

    a. behoeftestelling: het betreft de formulering van gemeenschappelijke materieelbehoefte en operationele eisen;

    b. aanschaf met onderzoek en ontwikkeling: het betreft gemeenschappelijk aanschaf inclu-sief gemeenschappelijk onderzoek (research & technology) en gemeenschappelijke ont-wikkeling (development); hierbij is van groot belang of tijdens de ontwikkelingsfase part-nerlanden wel of niet afwijkende materieeleisen indienen;

    c. aankoop van de plank: het betreft gemeenschappelijke aankoop van de plank (commer-cially-off-the-shelf-COTS, military-off-the-shelf-MOTS);

    d. exploitatie: het betreft het onderhoud van gemeenschappelijk aangekocht materieel, gemeenschappelijke aankoop van reservedelen (spare parts) en gemeenschappelijke pro-grammas voor aanpassingen van het materieel (upgrades).

    NB: na exploitatie volgt de fase afstoting. Deze is weggelaten omdat gemeenschappelijke verkoop van materieel na beindiging van de operationele fase niet voorkomt vanwege natio-naal bepaald wapenexportbeleid.

    De volgende samenwerkingsvormen op het gebied van operationeel gebruik van gemeen-schappelijk materieel zullen worden gehanteerd; deze worden ook aangeduid als operatio-nele pooling & sharing:

    e. gereedstelling (opleidingen, training en oefeningen);f. modulaire samenvoeging: dit betreft de samenvoeging van capaciteiten/eenheden van

    partnerlanden met gemeenschappelijk of gedeeld materieel waarbij de mogelijkheid behouden blijft de eigen eenheden te onttrekken aan de samengevoegde operationele capaciteit/eenheid (behoud van de mogelijkheid van autonome inzet);

    g. integratie: dit betreft de samenvoeging van capaciteiten/eenheden van partnerlanden met gemeenschappelijk of gedeeld materieel waarbij deze landen afhankelijk zijn van elkaar voor de inzet van de samengevoegde capaciteit/eenheid (verlies van de mogelijkheid van autonome inzet).

    Deze zeven samenwerkingsvormen worden weergegeven op de horizontale as in de matrix. Verticaal worden de wapensystemen weergegeven.

    a b c d e f g

    Wapensysteem 1

    Wapensysteem 2

    Wapensysteem 3

    Wapensysteem 4

  • 7

    Internationale Materieelsamenwerking | Clingendael report, januari 2015

    Aanpak onderzoeksdoelstelling 1 geschikte parters voor NederlandDeze doelstelling is gerealiseerd door overzichten te maken van:

    (i) bestaande samenwerkingsverbanden van de Nederlandse defensieorganisatie met defensieorganisaties van andere landen, met vermelding van de aard, duur en omvang van de samenwerking, welke landen het betreft en, voor zover mogelijk op basis van open literatuur en de beperkte tijd, een appreciatie van de doelmatigheid en effectiviteit van de samenwerking;

    (ii) het potentieel voor nieuwe vormen van samenwerking met deze landen, met vermelding van de aard van de beoogde samenwerking en het type wapensysteem;

    (iii) het potentieel voor nieuwe samenwerking met landen (binnen EU en/of NAVO) waarmee Nederland geen bestaande samenwerkingsverbanden heeft, met vermelding van de aard van de beoogde samenwerking en het type wapensysteem.

    Voor (i) en (ii) wordt de lijst van wapensystemen gehanteerd zoals vermeld in bijlage 4.2 van de Rijksbegroting 2015 H. X Defensie (zie bijlage 1). Voor (iii) gaat het om samenwerking op het gebied van de volgende wapensystemen:Maritieme systemen: Fregatten; Patrouilleschepen; Landing Platform Docks; Joint Support Ship; Onderzeeboten; Mijnenbestrijdingsvaartuigen.Landsystemen: Infanteriegevechtsvoertuigen; Pantserwielvoertuigen; Terreinvoertuigen, Grondgebonden luchtverdedigingssystemen;Artilleriesystemen.Lucht- en ruimtesystemen: Jachtvliegtuigen; Tankvliegtuigen; Transportvliegtuigen; Gevechts-helikopters; Transporthelikopters; Maritieme helikopters; Unmanned Aerial Vehicles; Satel-lietsystemen.Ondersteunende systemen: Commandovoeringssystemen; Trainingssystemen.

    Het potentieel voor nieuwe samenwerking met bestaande en/of nieuwe partnerlanden is opgesteld op basis van:

    (i) de mogelijkheden gegeven de defensieplannen van de partnerlanden en Nederland (waar zijn matches mogelijk);

    (ii) de verwachtingen ten aanzien van de mogelijk te realiseren doelmatigheids- en/of effectiviteitsvoordelen, in het geval van bestaande samenwerkingsverbanden mede gebaseerd op de ervaringen in deze verbanden.

    Het potentieel voor nieuwe samenwerking is uitgedrukt in de volgende categorien van part-nerlanden: zeer geschikt geschikt beperkt geschikt.

    Het onderzoek is uitgevoerd op basis van beschikbare bronnen, waardoor beperkingen mogelijk zijn in de onderzoeksresultaten. Zo zal de (on)toegankelijkheid van defensieplannen in belangrijke mate bepalen of potentile matches voor nieuwe samenwerking gevonden kunnen worden.

    Aanpak onderzoeksdoelstelling 2 succes- en faalfactoren internationale samenwerkingAls uitgangspunt is genomen dat de volgende factoren van groot belang worden geacht voor succes of falen van materieelsamenwerking:

    (i) het aantal partners in een internationaal materieelproject;(ii) de deelname van een lead nation;

  • 8

    Internationale Materieelsamenwerking | Clingendael report, januari 2015

    (iii) gemeenschappelijke planning van het gehele aanschaftraject;(iv) gemeenschappelijke op