Informele kennisoverdracht in de techniek

download Informele kennisoverdracht in de techniek

of 61

  • date post

    11-Jan-2017
  • Category

    Documents

  • view

    225
  • download

    3

Embed Size (px)

Transcript of Informele kennisoverdracht in de techniek

  • Informele kennisoverdracht in de techniek 1 TechniekTalent.nu

    Informele kennisoverdracht in de techniek Hoe medewerkers leren op de werkvloer

  • Informele kennisoverdracht in de techniek 2 TechniekTalent.nu

    Inhoud

    pagina

    Voorwoord 4

    Samenvatting, conclusies en aanbevelingen 6 1. Samenvatting 6 1.1 Formeel en informeel leren 6 1.2 Talentbehoud 7 1.3 Kennismanagement 8 2. Conclusies 8 3. Aanbevelingen 9

    1. Inleiding 11 1.1 Aanleiding 11 1.2 Het onderzoek 11 1.3 Dit rapport 12

    2. Waarom leren medewerkers? 13 2.1 Definitie van leren 13 2.2 Verschillende typen van leren 13 2.3 Doelen en effecten van leren 13

    3. Hoe verwerven medewerkers kennis? 15 3.1 Typen leren uit de literatuur 15 3.2 Typen kennis uit de literatuur 16 3.3 Verschillen tussen generaties 17 3.4 Verschillen door opleidingsniveau 18 3.5 Leercultuur 19 3.6 Kennismanagement 20

    4. Hoe ziet informeel leren eruit in de technische bedrijfstakken? 22 4.1 Algemeen 22 4.2 Manieren van informeel leren 22 4.3 Verschillen tussen branches 23

    5. Ondersteuning 25 Hoe kunnen informeel leren en kennisontwikkeling, kennisbehoud en kennisoverdracht worden ondersteund? 25 5.1 Het belang van informeel leren 25 5.2 Welke factoren zijn bepalend voor informeel leren 25 5.3 Wat kan het bedrijf doen om informeel leren te ondersteunen? 26 5.4 Wat kunnen medewerkers doen om informeel leren te stimuleren? 29 5.5 Bewustwording stimuleren 29

  • Informele kennisoverdracht in de techniek 3 TechniekTalent.nu

    Bijlage 1 Situatieschets per bedrijfstak 31 1. Samenvatting situatieschets per bedrijfstak 31 1.1 De Metaalbewerking 31 1.2 De Isolatiebranche 31 1.3 De Procesindustrie 32 1.4 De Carrosseriebranche 32 1.5 De Motorvoertuigen- en Tweewielerbranche 33 1.6 De Technische Installatiebranche 33 1.7 De Metalektro 34 2. Uitgebreidere schets per bedrijfstak 35 2.1 Metaalbewerking 35 2.2 De Isolatiebranche 38 2.3 De Procesindustrie 41 2.4 De Carrosseriebranche 43 2.5 De Motorvoertuigen- en Tweewielerbranche 47 2.6 De Technische Installatiebranche 50 2.7 De Metalektro 53

    Bijlage 2 Wat kunnen bedrijven doen om informeel leren te ondersteunen? 56

    Bijlage 3 Lijst van geraadpleegde deskundigen 58

    Bijlage 4 Geraadpleegde literatuur 59

  • Informele kennisoverdracht in de techniek 4 TechniekTalent.nu

    Voorwoord Het benutten en overdragen van de kennis van medewerkers is een waardevolle vorm van talentbehoud. Het gaat hierbij niet alleen om de kennis van ervaren medewerkers, ook jonge medewerkers brengen eigen kennis en vaardigheden mee. Een werkomgeving met een open leercultuur is cruciaal voor het behoud van - vooral - jonge werknemers. TechniekTalent.nu was benieuwd welke leercultuur er bij technische bedrijven is en of en op welke manier informeel leren daarin een plaats heeft. En zo ja, of bedrijven die hier aandacht voor hebben ook beter in staat zijn om mensen vast te houden. We wilden ook weten hoe we informele kennisoverdracht tussen oudere en nieuwe medewerkers kunnen stimuleren en of de kennis die nieuwe, jonge mensen meebrengen daarbij ook wordt gezien en benut. Jongeren van nu willen graag meedenken en meepraten en waarderen werkplekken waar dat kan. Uit de inventarisatie die Rijnland Advies voor ons maakte blijkt dat informeel leren regelmatig voorkomt in technische bedrijven, maar dat de mate waarin dat gebeurt sterk verschilt per branche. Er zijn branches waarin vrijwel alle kennisoverdracht via informeel leren plaats heeft, bijvoorbeeld in de isolatiebranche. In andere branches, zoals in de procesindustrie, gebeurt leren toch vooral via erkende opleidingen. Ook laat de inventarisatie zien dat informele kennisoverdracht tussen medewerkers lang niet altijd wordt herkend als manier van leren en het wordt dan ook vrijwel nooit bewust ingezet daarvoor. Uit de inventarisatie blijkt verder dat informeel leren vooral een plaats krijgt bij het overdragen van kennis van ervaren naar nieuwe medewerkers. Met de kennis en voorbeelden uit deze inventarisatie willen we laten zien hoe verschillende generaties op de werkvloer over en weer van elkaar kunnen leren en wat dat bij kan dragen aan het werkplezier en het benutten en behouden van kennis en van talent. Akke Visser Programmamanager Bedrijven

    November 2013, Rijnland Advies in opdracht van TechniekTalent.nu. Kees Hagens en Hilde Kraaijvanger

  • Informele kennisoverdracht in de techniek 5 TechniekTalent.nu

  • Informele kennisoverdracht in de techniek 6 TechniekTalent.nu

    Samenvatting, conclusies en aanbevelingen

    1. Samenvatting

    1.1 Formeel en informeel leren Leren en werken worden steeds meer gentegreerd. Vroeger was leren datgene wat op school gebeurde, maar nu heerst de overtuiging dat mensen altijd en overal leren. Er wordt onderscheid gemaakt in formeel, non-formeel en informeel leren. Formeel leren is leren in georganiseerde vorm (in opleidingen en trainingen) dat leidt tot een diploma of certificaat. Non-formeel leren is ook georganiseerd leren, maar is niet gebonden aan wettelijke eindtermen. Informeel leren is leren dat buiten de context van scholen en opleidingen plaatsvindt en vaak onbewust is. Onder informeel leren in de technische branches verstaan we in dit onderzoek: alle andere manieren van leren dan in het vakonderwijs of via trainingen of cursussen. Voorbeelden van informeel leren zijn: zelf dingen uitproberen, informatie opzoeken in handleidingen of instructie door een ervaren collega. Uit de literatuur wordt duidelijk dat in de bedrijven vooral op de gebieden van primaire processen (technologie en bedrijfsprocessen), markt en klanten en buitenwereld (netwerk/relaties) veel cruciale impliciete1 kennis aanwezig is, die vaak niet goed is vastgelegd. Uit de interviews met sleutelfiguren uit de branche en vertegenwoordigers uit bedrijven in de technische bedrijfstakken blijkt dat een deel van de bedrijven leren nog vooral ziet als het volgen van trainingen en beroepsopleidingen. Het kost hen moeite om informeel leren te herkennen, om in beeld te brengen wat er op de werkvloer aan informeel leren gebeurt en welke rol informeel leren speelt in het bedrijf. Dat neemt niet weg, dat er veel informele kennisoverdracht plaats vindt in de bedrijven. Informeel kennis overdragen heeft vaak te maken met het zelf opdoen van ervaringen of spontane overdracht van kennis. Vormen van leren die regelmatig voorkomen in de bedrijven zijn: zelf doen en ervaren door trial en error; georganiseerde koppels van jonge medewerkers en een ervaren vakman (meester-gezel); vragen stellen aan ervaren collegas, tussen het werk door; structureel aandacht voor vragen tijdens het werkoverleg; interne instructie, bijvoorbeeld via georganiseerde overleggen, waarbij collegas elkaar nieuwe dingen uitleggen; opzoeken van informatie op internet of het eigen intranet. Informeel leren gebeurt vaak in combinatie met formeel leren. Medewerkers volgen trainingen en leren in de praktijk. Ook blijkt in verschillende branches dat medewerkers formeel geleerde kennis (bijvoorbeeld uit een training) via informele methoden overdragen aan collegas. Informeel leren gebeurt zowel met betrekking tot technische kennis en vaardigheden als op het gebied van softskills. Zowel technische als communicatieve vaardigheden en kennis worden opgedaan door het in de praktijk te doen, door voordoen door of instructie van collegas. Verschillen tussen medewerkers in de manier van informeel leren worden veelal bepaald door de persoonlijkheid (de n is nieuwsgierig of behulpzaam en de ander wil vooral kennis voor zichzelf

    1 Impliciete kennis is veelal opgedaan via ervaring, is moeilijk te formaliseren, is abstract, contextspecifiek, praktisch en heeft veelal betrekking op processen in het werk. In tegenstelling tot expliciete kennis (informatie) die veelal is vastgelegde en opgeslagen in documenten. Cruciale kennis is kennis die maakt dat een bedrijf zich kan onderscheiden van andere bedrijven en is medebepalend voor de identiteit van het bedrijf.

  • Informele kennisoverdracht in de techniek 7 TechniekTalent.nu

    houden), door het niveau (hoger opgeleiden staan meer open voor leren en nemen vaker zelf initiatief), of de functie (medewerkers in hogere functies zijn meer geneigd tot formeel leren). Ook leeftijd en verschillen tussen generaties spelen een rol. Jongeren zijn meer carriregericht en gebruiken andere middelen om te leren en ouderen zoeken gerichter naar informatie. Medewerkers, de jonge generatie voorop, zijn steeds meer geneigd kennis te delen. Beleid ten aanzien van leren en informele kennisoverdracht In een groot deel van de bedrijven in de techniek vindt leren ad-hoc plaats en is het vooral gericht op de huidige werkprocessen en direct op het functioneren. Dat neemt niet weg, dat er ook bedrijfstakken zijn waar het leren meer systematisch en volgens een doordacht plan van het bedrijf plaatsvindt. Informele kennisoverdracht is een belangrijke factor in elk van de onderzochte bedrijfstakken. De bedrijfsgrootte van de bedrijven lijkt hierbij geen beslissende factor te zijn. Ook in kleinere bedrijven zijn voorbeelden te vinden van goed gebruik van informeel leren voor loopbaanontwikkeling en talentbehoud. De meest bepalende factoren zijn de leercultuur in het bedrijf en de attitude van de ondernemer of bedrijfsleiding ten aanzien van leren en kennisoverdracht. In enkele bedrijfstakken, de Isolatiebranche en de Carrosseriebranche zijn hiervan de meest sprekende voorbeelden, is informele kennisoverdracht het hoofdelement in het leren van het vak. Uitwisseling tussen collega's gebeurt hier zowel systematisch, in een "meester-gezel" relatie als spontaan, "tussen de bedrijven door" of tijdens pauzes. In de o