Hoogtelijn september 2009

Click here to load reader

  • date post

    10-Mar-2016
  • Category

    Documents

  • view

    235
  • download

    2

Embed Size (px)

description

Hoogtelijn is het enige allround klim- en bergsporttijdschrift van Nederland, van en voor leden! Hoogtelijn verschijnt 5 keer per jaar en biedt: Reportages over onbekende wandel- en klimgebieden Originele routes Spraakmakende beklimmingen Tot de verbeelding sprekende trektochten Testen en materiaalbesprekingen Techniek en veiligheid Achtergronden van de klim- en bergsport .

Transcript of Hoogtelijn september 2009

  • HOOGTELIJNt i j d s c h r i f t v a n d e k o n i n k l i j k e n e d e r l a n d s e k l i m - e n b e r g s p o r t v e r e n i g i n g

    Klimtuin OrpierreSmokkelroutes uit SamnaunInterview: Jonge honden K2-expeditie

    W W W. N K BV. N L | S E P TE M B E R 2 0 0 9 | N R 4

    Licht en sneldoor de bergen

  • Inhoud

    2 | H O O G T E L I J N 4 - 2 0 0 9 d de boer

    Kijk voor meer informatie op www.nkbv.nl of www.hoogtelijn.nl

    Op de Hoogte 5

    Alles op de weegschaal 10

    Licht en snel 17

    Mountainrunning 20

    Markt & Materiaal 26

    Leren incasseren 28

    Focus 34

    Interview 36

    Ontstaan van de ijstijd 42

    Klimtuin Orpierre 48

    Vriendschap op de Schreckhorn 55

    Bergwandelen Samnaun 56

    Gemarkeerd 60

    Recensies & Signalementen 62

    Vooruitblik 66

    Licht en snel door de bergenFoto: Vernon Wiley

    10Tips van grammenjagers

    26Lekker licht

    36Een jaar na dato; terugblik op de K2-expeditie

  • H O O G T E L I J N 4 - 2 0 0 9 | 3

    ODE AAN DE TOPO Een van de leukste vragen die je iemand kunt stellen is: wat is je meest favoriete vakantieher-innering aan deze zomer? Een gelukzalige brede glimlach trekt over het gezicht en de herinnering aan iets met een zonsonder- of opgang boven een vers geklommen route, of boven een prachtig dal komt boven. Ook wel: het uitklim-men van die ene route, schoenen uitdoen na een tocht of de frambozentaart op terras x. Mij maak je niet gelukkiger met een onbekende rots vol behaakte sportklimroutes en een topo in een taal die die rots verstaat, bij voorkeur het frans. Het gevoel van aankomen in een nieuw klimgebied en bij de plaatselijke camping, librairie of station dessence een topo halen. Die moet liefst een beetje schimmig of gedateerd zijn. Nog een klein stukje met de auto tot aan een gemproviseerd parkeerplaatsje, wat gepuzzel welk paadje nu het juiste is naar de rots en dan een korte klim omhoog. Sorry, een lange Anstieg hoort nu eenmaal niet bij mijn idale bergsport-herinnering. Onderweg regelmatig naar boven kijken of we de routes uit de topo al herkennen. Is die rotspunt daar niet dat gearceerde vlekje in de topo, of is dat juist een grot? En dat krulletje op het papier, is dat nu dat bosje daar rechts? Of zitten we nog een hele rots te ver naar links? En als we dan goed gemikt hebben komen we aan de voet van de rots ongeveer uit bij de route die we hadden uitgekozen. De vreugde als die echte berg gaat samenvallen met zijn papieren versie is een van mijn mooiste bergsportmomenten. En dan heb ik nog geen meter geklommen.

    Moniek JanssenRedacteur Hoogtelijn

    20Als een hinde door de bergen

    28Troostprijs in Patagoni

    56Eldorado voor smokkelaars en wandelaars

  • www.coleman.eu

    THE COLEMAN EXPONENT FALCON X2

    Lots of space for 2 persons and just 1.45 Kg. Ultra light so you can go the extra mile.

    COLEMAN_FALCON_230x297.indd 1 17-06-2009 15:07:18

  • Heb je nieuws voor Op de Hoogte, mail het naar [email protected] Alle links die in deze rubriek worden genoemd kun je ook vinden op www.hoogtelijn.nl onder Hoogtelijn 1/2008 door in de inhoudsopgave op Op de Hoogte te klikken. Meer bergnieuws op www.nkbv.nl

    WOUTER JONGENEELEN NIEUWE BONDSCOACHWouter Jongeneelen (31) volgt Marcella Boerma op als bondscoach van het Nederlands Team Sportklimmen en Jong Oranje. Jongeneelen is een zeer ervaren wedstrijdklimmer. Hij werd de afgelopen jaren zes keer Nederlands Kampioen boulderen en haalde tijdens zijn internationale klimcarrire drie keer een vierde plaats bij een World-Cupwedstrijd. Het contract van Boerma, die minder dan een jaar geleden aantrad, is na wederzijds overleg met de NKBV niet verlengd omdat een klik met het team uitbleef. De kersverse bondscaoch blijft als sporter actief in internationale boulderwedstrijden. Jongeneelen heeft op dit moment een B-status van sportkoepel NOC*NSF. Hij geeft toe dat de dubbelrol van bondscoach n atleet lastig kan zijn. Maar daar gaan we in overleg met het team wel uitkomen.De afgelopen periode zijn wij als team meer tot elkaar gekomen. Dat is iets wat ik verder uit wil bouwen, aldus Jongenee-len. Hij hoopt op nog meer inzet en betrokkenheid van het team en streeft ernaar om vaker gezamenlijk te kunnen trainen. De NKBV hoopt in de toekomst meer podiumplaatsen te behalen bij internationale wedstrijden. Jongeneelen onderschrijft dat. Dat er tijdens de World Cup in Eindhoven zoveel Nederlanders in de halve nale stonden gaf een fantastisch gevoel, dat moet vaker gebeuren!

    B

    oude

    wijn

    Bol

    lman

    n

    Nieuwe bondscoach Wouter Jongeneelen.

    In de Himalaya zijn de afgelopen tien jaar honderden nieuwe plant- en diersoorten ontdekt. Dat schrijft het Wereld Natuur Fonds (WNF) in een rapport dat half augustus verscheen. Volgens de natuurbeschermingsor-ganisatie zijn de afgelopen jaren 244 nieuwe planten, 16 ambin, 16 reptielen, 14 vissen, minstens 60 ongewervelden, 2 vogels en 2 zoogdie-ren beschreven.Biologen gingen in de periode van 1998 tot 2008 op onderzoek in het oostelijk deel van de Himalaya, het grensgebied van Bhutan, India, Birma, Nepal en Tibet. Vanwege de slechte begaanbaarheid zijn in het gebied nog maar weinig wetenschappers geweest.In India vonden wetenschappers een nieuwe apensoort die ze Macaca munzala doopten. De ontdekking van nieuwe apensoorten is zeer zeldzaam; de afgelopen honderd jaar werd maar een paar keer een nieuwe apensoort beschreven. Volgens het WNF is de munzala een relatief grote aap die leeft op een hoogte van 2000 tot 3500 meter.Het rapport The Eastern Himalayas, Where Worlds Collide is te downloaden via de website van het Wereld Natuur Fonds: tinyurl.com/konyb4

    NIEUWE PLANT- EN DIERSOORTEN IN HIMALAYA ONTDEKT

    NKBV-kaderlid Roeland van Oss (30) is eind juni toegelaten tot de Duitse bergidsenopleiding. Van Oss, die vorig jaar als n van de zogeheten jonge honden deelnam aan de expeditie van Wilco van Rooijen naar de K2, had de op n na hoogste score van de tien kandidaten die het toelatingsexamen aegden. Van Oss had eerder al de skitoelating van de Oostenrijkse gidsenopleiding succesvol afgelegd. De Duitse gidsenop-leiding begint in augustus.Een interview met Van Oss en collegaklimmer Jelle Staleman over de K2 expeditie van 2008 vind je op pagina 36 van deze Hoogtelijn.

    ZWITSERLAND OP DE IPHONELeuk voor gadgetfreaks en landkaartliefhebbers: alle topograsche kaarten van Zwitserland zijn sinds kort beschikbaar voor de iPhone. De Zwitserse topograsche dienst biedt via de onlinewinkel van Apple voor CHF 4,40 ( 2,90) een basisprogramma. Vervolgens kunnen acht verschillende sectoren van het land worden geladen. De sectoren (Suisse Occidentale, Jura, Bern, Wallis, Zentralschweiz, Ostschweiz, Ticino en Graubnden) kosten CHF 89 ( 58,70) per stuk.De digitale kaarten zijn ook beschikbaar voor handhelds met Windows Mobile en andere besturingssystemen. Meer analoog ingestelde bergsporters kunnen overwegen een stropdas met een Zwitserse landkaart bestellen. Swisstopo heeft zes modellen in de aanbieding: Bern, Luzern, Montreux, St. Moritz, Ticino en Zermatt.Zie voor meer informatie: www.swisstopo.ch

    ANDY PERKINS OP KADERDAGWat hebben Andy Perkins, ongevalsmanagement , de Belgische klimmas-sieven en het licentiebeleid van de NKBV gemeen? De kaderdag op zondag 27 september Ayers Rock in Zoetermeer!Tijdens deze dag houdt de Engelse berggids en extreemklimmer uit Chamonix een lezing, er zijn tal van workshops en voordrachten over uiteenlopende onderwerpen en het sporttechnisch kader krijgt uitleg over hoe zij licenties kunnen behalen en behouden. En er kan geklommen worden, bestelde softshells van Lowe Alpine kunnen worden afgehaald en - ook niet onbelangrijk - er is gelegenheid om collegavrijwilligers binnen de vereniging te ontmoeten.De premire van de documentaire Grensgangers vormt een van de hoogte-punten van de dag. Deze lm van Ada de Weijer en Arnold Folkerts, die onderdeel is van een NKBV-trainingspakket, zoomt in op de mentale conditie en het strategisch inzicht van klimmers. De makers interviewden hiervoor vijf Nederlandse toppers die belangrijke momenten in het recente alpinisme en sportklimmen markeren. Onder anderen komen Jorg Verhoeven, Melvin Redeker en Katja Staartjes aan het woord.De kaderdag is gratis voor alpiene, sportklim- en bestuurlijk kader; genteresseerden betalen 40,-.Inschrijven en meer info: www.nkbv.nl/Vereniging/Secties/Kader/Kaderdag%202009/

    VAN OSS NAAR GIDSENOPLEIDING

    Op de hoogte

    E R N S T A R B O U W | H O O G T E L I J N 4 - 2 0 0 9 | 5

  • To

    on H

    ezem

    ans

    Hij was de honderd gepasseerd, maar hij deed nog iedere dag push-ups en sit-ups. Gewoon om een beetje in vorm te blijven. De Italiaanse bergbeklimmer Ricardo Cassin, die op 6 augustus overleed in zijn woonplaats Lecco aan de oevers van het Lago di Como, was de laatste van een generatie legendarische alpinisten. Zijn naam leeft voort in minstens honderd, vaak gewaagde, eerstbeklimmingen.Cassin verhuisde na de vroege dood van zijn vader naar Lecco, een van de belangrijkste rotsklimgebieden aan de zuidkant van de Alpen. Daar begon hij als zeventienjarige met klimmen maar na een paar jaar op de rotsen rond zijn huis, maakte hij de overstap naar het hooggeberg-te. Vanaf dat moment midden jaren dertig opende Cassin talloze nieuwe routes, maar hij werd vooral beroemd door twee klassieke lijnen: de noord-oostwand van de Piz Badile in Bergell en de Walker-pijler op de Grande Jorasses. Waar hij kwam, had hij succes, zegt klimmer en auteur Robert Eckhardt, die Cassin persoonlijk kende. Er was, zegt Eckhardt, geen probleem dat de Italiaan niet kon oplossen. In 1938, bij zijn allereerste bezoek aan de Westalpen, klom hij direct de Walkerpijler. Hij had de hele berg nog nooit gezien. Volgens de overlevering moest hij zelfs ergens in een hut gaan vragen waar die hele Walkerpijler nou precies lag.Cassin was en blijft een inspirerende guur, zegt Eckhardt. Het mooie is dat zn routes ook haalbaar zijn voor normale klimmers. De Cassin-

    route op de Piz Badille is zn status van Laatste Grote Alpenprobleem allang kwijt, maar er komen toch steeds weer nieuwe generaties klimmers op af. Ik durf de bewering ook wel aan dat het nog steeds een van de mooiste vijfdegraadsroutes ter wereld is.

    IN MEMORIAM: RICARDO CASSIN (1909 2009)

    R

    ober

    t Eck

    ardt

    Ricardo Cassin.

    CARTOON

    WIJVERZETTEN

    BERGEN VOOR U

    Specialist inbergsportverzekeringen

    W.A. HIENFELD B.V.

    Postbus 75133 1070 AC Amsterdam

    Telefoon 0031(0)20 - 5 469 469Telefax 0031(0)20 - 6 427 701E-mail [email protected]

    Voor informatie: Koninklijke NKBV te Woerden.

    hienveld 1-2 fc.adv 27.3.2003 14.33 B&R Pagina 1

  • 90-JARIGE BEKLIMT PIZ BADILLEDe Zwitserse berggids Walter Belina beklom deze zomer de noordgraat van de 3308 meter hoge Piz Badile in Bergell. Niks bijzonders voor een berggids, zou je zeggen. Alleen is Belina geboren in 1919.De negentigjarige Belina, die in 1945 zijn gidsendiploma haalde, schreef verschillende boeken over Bergell, onder meer het bekroonde Badile, Bergell und Belina Geschichten und Bilder aus dem Leben eines Bergfhrers. Hij schat zelf dat hij in zijn carrire de Piz Badile minstens 35 keer heeft beklommen. Op zijn 86ste beklom hij de noordgraat van de berg voor een documentaire van de Zwitserse televisie.Hoewel de technische moeilijkheidsgraad van deze graat nergens echt hoog is (maximaal V-), is de beklimming van de noordgraat een serieuze alpiene onderneming. De route is ruim 1000 meter lang en overbrugt een hoogteverschil van ongeveer 700 meter. Zie Belina in 2005 in actie op Schweizer Fernsehen via: tinyurl.com/l7fage

    EXPEDITIENIEUWS ZEVEN STUDENTEN & N OUWE KNAR OP TOP MUZTAGH ATA

    R

    onal

    d N

    aar

    De Delftste studenten Ernst de Wiljes, Victor Naar, Tim Albers, Ernst Verloop, Bram Albers, Jik Kam en Wouter van der Gronden hebben allemaal de top van de 7546 meter hoge Muztagh Ata beklommen. De zeven klimmers werden vergezeld door avonturier Ronald Naar (54). Ook hij bereikte de top van de zevenduizender. De succesvolle beklimming werd gevierd met kaasfondue in Kamp 1. Kijk ook op www.ma2009.nl

    Expeditieklimmers Mike van Berkel, Cas van de Gevel en Martijn Schell arriveerden 20 augustus in het basiskamp van de Kalanka in de Garhwal Himalaya. Het is de bedoeling dat het drietal de 6931meter hoge berg via de noorwand beklimt. Voor Van Berkel en Van de Gevel is het de tweede poging op de Kalanka. Twee jaar geleden moesten zij opgeven omdat Van Berkel tijdens de beklimming last bleef houden van vermoedelijk een lichte longontsteking die hij aan het begin van de tocht had opgelopen. De noordwand van de Kalanka is slechts n keer eerder succesvol beklommen.

    Martin Fickweiler en Gerke Hoekstra moesten half augustus hun plannen voor het openen van een nieuwe bigwallroute in Oost-Groenland opgeven.

    Volgens Fickweiler was de rots in het gebied veel slechter dan ze van tevoren hadden verwacht. Gelukkig heeft ieder nadeel zn voordeel. Het doorstaan van klein leed vergroot de waarde van klein genot. We zijn terug in BK [basiskamp] en genieten van alles wat ons toe komt, schrijft Fickweiler op zijn weblog.De twee andere expeditieleden, Jelle Staleman en Niek de Jonge, zijn in de omgeving van het basiskamp op zoek naar onbeklommen bergen die ze in alpiene stijl willen bedwingen.

    Martin aan de Sky hooks in Lurking Fear.Vlak voor zijn vertrek naar Groenland deed Fickweiler een rope-solo beklimming van de route Lurking Fear (VI, 5.10, C2) op El Capitan in Yosemite, Verenigde Staten. Kijk ook op www.blog.martinckweiler.nl

    Roeland van Oss en William van Meegdenburg moesten half augustus hun beklimming van de Taulliraju in de Cordillera Blanca in Peru opgeven. Het tweetal had onderweg te maken met een aantal tegenslagen. Van Oss schrijft op het expeditieweblog dat hij werd geteisterd door een of ander Peruaans beestje. Op de dag van de voorgenomen toppoging bleken bovendien Van Meegdenburgs ijsbijlen uit het basiskamp gestolen. Uiteindelijk [zat] er dus echt niets anders op dan afdalen: met buikpijn en zonder ijsbijlen is de berg net iets te moeilijk..., schrijft van Oss.Lees verder op: www.nkbv.nl/summitclub/weblog/ExpeditiePeru2009

    NKBV-leden Otto Sluiter, Marja Beukers en Antonio Vicedomini vertrekken 26 september naar de 7129 meter hoge Baruntse in Nepal. Het is de bedoeling dat het drietal vanuit Kathmandu naar het basiskamp van de Makalu reist. Van daaruit willen ze via twee cols van 6100 meter naar het Baruntse basiskamp. De vorderingen van Sluiter, Beukers en Vicedomini zijn te volgen op: www.baruntse.sluiter.eu.

    De Delftse studenten en hun begeleider poseren voor hun Muztagh Ata. Wouter van der Gronden ontbreekt op de foto.

    M

    arti

    n Fi

    ckw

    eile

    r

    R

    onal

    d N

    aar

    Piz Badile noordgraat.

    Op de hoogte

    O N D E R R E D A C T I E VA N E R N S T A R B O U W | H O O G T E L I J N 4 - 2 0 0 9 | 7

  • Op 29 en 30 augustus werd in Scheveningen het jaarlijkse boulderfestijn BAZ! (Boulderen aan Zee) gehouden. Net iets te laat om aandacht aan te besteden in deze Hoogtelijn, maar een verslag en uitslagen zijn te vinden op de NKBV-website: www.nkbv.nl

    Jorg Verhoeven greep op 22 en 23 augustus bij de World Cup Lead in Imst voor de derde keer op rij naast de nale. Na twee keer als negende te zijn geindigd, bleef de wereldbekerwinnaar van 2008 dit keer steken op de elfde plaats. Nicky de Leeuw kwam niet verder dan de 47ste plaats, nadat hij in Chamonix zestigste was geworden, waarover hij toen zei: Ik verzuurde erg snel en de passen vielen me behoorlijk tegen. Uiteindelijk heb ik wel nog kunnen vechten in de route, maar het mocht niet baten, vertelde hij na aoop.Ondertussen zit Nederlands Teamlid Vera Zijlstra gedwongen stil. Half augustus schoot bij een boulderwedstrijd in Duitsland haar schouder uit de kom. Naar verwachting duurt het herstel minstens zes weken.

    Nederlander-in-de-Alpen Rogier van Rijn opende met zijn klimpartner Giles Cornah boven Pelvoux (crins) een 150 meter lange rotsroute. Die nieuwe route, La Belle-doche, is zes touwlengtes (6a, 7a+, 6c+, 5+, 7a+/7b, 6a) en heeft volgens Van Rijn en Cornah een moeilijkheidsgraad van ED/ED+. De twee klimmers melden dat het gaat om rots van fantastische kwaliteit. [] De cruxbewegingen zijn voornamelijk wrijvingsstappen op kleine treetjes en met kleine greepjes. Het tweetal is van plan om binnenkort nog een makkelijkere route te openen op dezelfde wand. De projecten van Van Rijn worden ondersteund door de NKBV. Kijk op www. rogiervanrijn.com.Reindert Lenselink is teruggetreden als secretaris-generaal van de interna-tional sportklimfederatie IFSC. Lenselink, die sinds 2001 in functie was, werd eerder dit jaar nog herkozen. Hij treedt terug om persoonlijke redenen.

    Nikki van Bergen en Tim Reuser namen in het laatste weekend van augustus deel aan het Wereld Jeugd Kampioenschap Lead in Valence. Nikki van Bergen veroverde in de nales een zeer knappe 7de plaats in de categorie meisjes A. Tim Reuser eindigde in de kwalicaties als 33ste in de jongens A categorie.

    Normaal gesproken vind je in deze rubriek een interview met iemand van het Nederlands Team Sportklimmen, en dat is dit keer eigenlijk niet veel anders. Bart van Hal is manager sportmarketing bij de hoofdnanciers van onze topsporters: Lotto.

    De Lotto was bij de World Cup, nu een ledenactie, wat doet Lotto opeens bij de NKBV?Eigenlijk werken wij al heel lang achter de schermen samen met de NKBV. De Lotto is 50 jaar geleden opgericht om de sport te nancieren en alle sportbonden proteren sinds die tijd van de Lotto-gelden via de sportkoepel NOC*NSF.

    Waarom treedt Lotto dan nu opeens op de voorgrond?NOC*NSF en de sportbonden, waaronder de NKBV, hebben ambitieuze plannen op het gebied van de topsport en de Olympische Spelen. De Lotto wil daarin ondersteunen. Hoe meer Lotto-spelers, hoe meer geld voor de sport

    en voor de Lotto en Bart van Hal?Wij zijn een stichting zonder winstoogmerk. Van onze inkomsten gaat 70 procent naar de sport en de rest naar Goede Doelen op het gebied van welzijn, cultuur en gezondheid. In 2007 was dit 38 miljoen, in 2008 dankzij een toename in spelers, 47 miljoen. Hiervan gaat dit jaar 290.230 euro naar de NKBV. Om rijk te worden moeten wij zelf ook Lotto spelen.

    Met Lotto steun je de sport en dan heb je ook nog kans om miljonair te worden of vallen die miljoenen ook op nvijfde loten waardoor je geld over houdt? Nee, bij ons is ieder Lot een heel Lot. Voor 1,50 per Lot doe je al mee en maak je volledig kans op de Jackpot van minimaal 7,5 miljoen. Je speelt dus mee voor de Jackpot voor zon 7,50 per maand. Elke keer als de Lotto Jackpot niet valt, groeit hij met 500.000,- en daarmee kan hij groeien tot wel 40 miljoen.

    Hij kan zo maar vallen!Inderdaad! Dat wil zeggen: op zaterdag. Elke zaterdag hebben we namelijk een trekking en elke laatste zaterdag van de maand is het Superzaterdag. Dan hebben we twee, volwaardige trekkingen en kan de Jackpot dus zelfs twee keer vallen.

    Over vallen gesproken, hoe zit het met Yuri van Gelder? Gaan we die nog terugzien na zijn misstap? Hij heeft tijdens de World Cup de klimmersharten wel gestolen.Ik denk dat hij van elke Nederlander het hart al gestolen had. We kennen allemaal zijn verhaal dat hij de beste ringenspecialist ter wereld was, die niet naar de Olympische Spelen in Bejing mocht. Yuri heeft open en eerlijk berouw getoond en daarmee zijn eerste stappen naar sportief en eerherstel gezet. Hij moet wachten op een uitspraak van de arbitragecommissie en tot die tijd is hij geschorst ook bij ons.

    Dus bij de volgende wedstrijd kom jij een demo geven?De kans om de Lotto Jackpot te winnen is groter!

    Met Lotto steun je dus niet alleen de sport, je maakt ook nog eens de grootste kans om miljonair te worden. Voor iedereen die Lotto gaat spelen via de NKBV gaat er nog eens 20 euro extra naar een goed doel in de klim- en bergsport van jouw keuze. Meld je aan via www.nkbv.nl/lotto

    AAN DE LIJN MET... BART VAN HAL

    SPORTKLIMNIEUWS

  • AKT

    IV 1

    AS

    N

    RF 6

    8

    32 2

    0 62

    20

    Light weight 3-layer jacket made of Dermizax stretch material. Year round jacket formulti purpose use. Detatchable hood with 360 view. Reflection elements on the sleeve.

    www.bergans.com

    Luster Jacket

    Luster 230x297:Layout 1 26.03.09 09.45 Page 1

  • 1 0 | H O O G T E L I J N 4 - 2 0 0 9 | T E K S T M O N I E K J A N S S E N | F O T O M O N I E K J A N S S E N E N M I E K E S C H A R L O O

    ALLES OP DE WEEGSCHAAL

  • H O O G T E L I J N 4 - 2 0 0 9 | 1 1

    ALLES OP DE WEEGSCHAALHoe kun je besparen op het gewicht in je rugzak? En oproep op het prikbord van de NKBV-site was voldoende voor veel tips. Zaag je tandenborstel af. Laat je kleingeld thuis. Slaap in een superlichte zijden lakenzak. Neem alleen je autosleutel mee en niet de hele sleutelbos. Moniek Janssen verzamelde de tips en sprak een aantal grammenjagers.

    Wat stop je in je rugzak? Een goede tip is om wat je meeneemt alvast af te stemmen op je tochtgenoten. Zodat niet iedereen met een complete EHBO-kit komt aanzetten. Het meenemen van sokken is voor veel grammenjagers een kwestie: sokken van merinowol stinken veel minder snel dan gewone. Dan hoef je maar n of twee paar mee te nemen. Edgar Bon weet zelfs te melden dat je ze twee weken achter elkaar aan kunt houden. Sjef Wester komt met de volgende gewichtbespaartip: zelf een paar kilo afvallen. Die extra vetrolletjes hoef je dan niet meer mee te sjouwen. En de vraag neem ik wel of geen bivakzak mee kent volgens Bep Maltha ook een compromis: de oranje noodbivakzak van vijf euro van Bever. Die is de helft kleiner, ook wat lichter en minder sterk! (Lees Hoogtelijn 3/2009). De ideale alpenkeuken voor twee personen bestaat volgens haar uit: 1 pannetje met deksel, 1 minigasbrandertje, klein gasbolletje, 2 lepels, 1 zakmes en 2 mokken. Geen borden. En neem niet die goedkope soep die je minutenlang moet doorkoken; dat kost alleen maar gas. Als je per se een vork wilt, is daarvoor de spork (= vork en lepel ineen) uitgevonden. En als je de hut nog moet halen: een rolletje druivensuiker doet wonderen. Voedsel schijnt in je buik minder te wegen dan in de rugzak, dus eet het zo snel mogelijk op Susanne Govers is ervan overtuigd dat light niet altijd right is, maar wel vaak. Je ziet mij geen literes shampoo omhoog zeulen en het kaartspelletje blijft al jaren achter in het dal, zegt ze. Maar ik zorg wel voor proviand onderweg (powerbars) en ik zorg dat ik genoeg kleding bij me heb.

    Hoeveel water neem je mee? Het is zwaar, al dat water en sommige grammenjagers zijn bereid om dorst te lijden. Je droogt toch niet van het ene op het andere uur uit, zeggen ze. Maar het is niet verstandig om bij wijze van experiment op je volgende tocht maar de helft van het water dat je gewend bent mee te nemen. Dat is het risico van serieus vochtgebrek niet waard. Als je weet dat er een bron of stroompje is onderweg, of sneeuw, kun je wel volstaan met minder meegenomen water. In plaats daarvan kun je een brander en een pannetje in je rugzak stoppen, om water te koken of sneeuw te smelten. Dat is wel een tip voor gevorderden, en niet geschikt voor alle soorten tochten.

    Het besparen op touwgewicht is een van de zware onderwerpen als het gaat om verlichting in de rugzak. Touw kan altijd lichter en dunner of korter. Het verleidelijke is dat je er werkelijk kilos gewicht mee kunt besparen. Maar als je een touw kiest alleen omdat het zo

    KLIMGORDEL: KLEIN VOLUMEErik Clay noemt zichzelf geen echte grammenjager. Maar ik wil wel altijd weten wat iets weegt. Een tik overgehou-den van toen ik in een bergsportzaak werkte, denk ik. Hij heeft sinds kort een nieuwe, favoriete klimgordel. Deze is licht en ook het volume is klein, ik kan hem in n hand klemmen. Maar het is niet de allerlichtste klimgordel die je kunt krijgen. Die bestaat alleen maar uit bandjes dus die is echt niet comfortabel. Deze zit wel goed.

    GRAMMEN JAGEN

    Erik Clay met klimgordel in een hand geklemd.

  • De meeste bergsporters associren grammenjagen met freaks als Mark Twight, en daarmee met klimmen, waarbij de nadruk ligt op presteren. De Amerikaan schotelt in zijn boek Extrem alpinism: clim-bing light, fast and high de lezer voor hoe je klimprestaties met sprongen vooruit kunnen gaan door te grammenjagen. Daarbij laat hij niets aan het toeval over in zijn streven om zo moeilijk, snel en zo hoog mogelijk te klimmen. Dat bereikt hij in belangrijke mate door zijn enorme fysieke training in combinatie met een uitgekiende uitrusting. Met de recente Tour de France nog in het geheugen, laat Twight zich goed vergelijken met zijn landgenoot Lance Armstrong, die na drie jaar zijn rentree maakte op het hoogste niveau. Arm-strong is een trainingsbeest, experimenteert met materiaal en laat ook niets aan het toeval over, maar hij combineert dat nu meer dan eerder met het genieten van het etsen. Hij vindt wielrennen weer een leuke sport. Geldt dat ook niet voor de meeste liefhebbers van de bergen? Is genieten niet belangrijker dan moeilijk, hoog en snel?

    De vraag is hoe ver je kunt gaan met besparen op gewicht. Een lichte slaapzak is mooi, maar als dat betekent dat je vervolgens een nacht ligt te klappertanden, komt van dat genieten de volgende dag weinig meer terecht. Je kunt erop gokken geen bivakspullen mee te nemen, om zo net snel genoeg te zijn zonder bivak een tocht af te ronden. Maar doet zich iets onverwachts voor en moet je ergens op hoogte de nacht doorbrengen, dan kom je bedrogen uit. Besparen op eten kan een erg chagrijnige tochtgenoot opleveren. In plaats van die iPod kan je ook twee extra repen meenemen. Een van de leden van de K2-expeditie van 2008 sleepte een hele ham mee naar het basiskamp. Het is even wat gesjouw, maar je maakt er wel vrienden mee.

    1 2 | H O O G T E L I J N 4 - 2 0 0 9 | T E K S T S J O R S K U R V E R S S J O R S K U R V E R S

    HOUD HET LEUK, HOUD HET LICHTGrammenjagen is een belangrijke sleutel tot het optimaliseren van je plezier in de bergen. Hoe lichter je rugzak, hoe jner. Dat geldt voor zowel wandelaars als klimmers.

    Ook als je niet zo nodig een tijd hoeft neer te zetten, niet meer dan 2000 hoogtemeters op een dag omhoog wilt vellen, of voor minder dan vijftien touwlengtes je bed niet uitkomt, is het goed idee je door compromisloze guren als Mark Twight te laten inspireren. Hoe minder je meesleept, hoe minder energie je verbruikt. Dat kan erin resulteren dat je opeens toch in gidsjestijd op de hut bent. Of dat je de volgende dag lekker t opstaat en weer een mooie tocht kunt maken.

    Maar waar begin je? Als eerste moet de grote rugzak de deur uit. Grote rugzakken zijn voor backpackers en die hoeven hun tas alleen de trein in en weer uit te slepen. Soms lijkt het allemaal echt niet te passen in een kleine klimrugzak, maar bedenk: gaat niet, bestaat niet. Misschien loop je er tijdens de Anstieg bij als een kerstboom, tijdens de tocht zelf gebruik je de meeste spullen, en past de rest makkelijk in je rugzak. Kijk ook eens hoeveel spullen er in stuffbags verpakt zijn. Heel praktisch, maar die wegen ook wat en bovendien propt het zonder die zakjes een stuk makkelijker.Alles wat beweegt, komt extra nauw. Investeer in bijvoorbeeld lichte schoenen, stijgijzers en toerskibindingen. Bij iedere stap moeten je benen die spullen steeds weer een beetje omhoog tillen. Je nek moet extra hard zijn best doen om een hoofd met een helm erop overeind te houden. Voor eventjes maakt dat niets uit, maar als je twaalf uur onderweg bent, merk je dat wel degelijk.

    Wellicht slaat Mark Twight enigszins door. Maar hij zou niet zoveel klimmen als hij er niet ook van kon genieten. Lichtgewicht is niet alleen voor freaks. Lichter betekent sneller, comfortabeler, veiliger. En: leuker!

  • H O O G T E L I J N 4 - 2 0 0 9 | 1 3

    lekker licht is loop je de kans met het verkeerde touw in de verkeerde route te staan. En dat kan desastreuse gevolgen hebben.Robert Stroethoff rekent het voor: zijn enkeltouw weegt 4,5 kilo (1 x 60 m), zijn dubbeltouw 5,4 kilo (2 x 60 m) en zijn tweelingtouw 2,3 kg (2 x 30 m). Wanneer het touw niet in gebruik is en alleen maar meegedragen wordt, is de praktijk dat dat om beurten gaat. Robert: Dat betekent dus bijvoorbeeld: Hier, alsjeblieft, vier-en-een-halve kilo extra, kloink. Bij mijn zojuist gebruikte techniek droegen we beiden iets meer dan 1,1 kilogram. Een heel verschil, zeker omhoog aan het eind van een lange zware dag. Hij heeft het gebruik van tweelingtouw met een tweemansgroep getest in de Berner Alpen. Op de gletsjer koppelden we dit tot 60 meter voor genoeg reddingstouw aan beide kanten. Op rotsgraten gebruikten we het als tweeling in de volle 30 meter voor lopende zekeringen. Voordeel is dat je abseils over 30 meter kunt maken en het touw met touwverlengingstechnieken tot 60 meter kunt gebruiken. Nadeel:

    DE ZAAG IN DE LANGE PICKELHet zou mooi zijn als die pickel wat korter en lichter was, schoot door het hoofd van Sjors Kurvers tijdens het maken van een mixed tocht. Dus zette hij de zaag erin. Maar niet te enthousiast - wat er eenmaal af is, kan er niet meer aan. Ik maakte er een mooi puntje aan, iets scherper dan 45 graden. Zo kan ik er nog steeds goed mee in rn prikken. Na zijn zaagactie had hij een lichtere pickel waarvan de balans prima was, maar dat had volgens hem ongetwijfeld beroerder kunnen uitpakken. Klein nadeel is dat er sneeuw in de holle steel komt. Terug op je rugzak smelt deze sneeuw, met als gevolg een plens ijskoud water in je nek wanneer je even bukt om bijvoorbeeld je veter te strikken. Tja, een kleinigheid houd je altijd.

    het geeft wel meer touwwrijving. Waldo Ruiterman doet het als volgt: Op een gletsjer kun je prima met een halftouw (dus n streng van een dubbeltouw) op pad voor een touwgroep. Kom je veel rots tegen of moet je veel abseilen, dan kan je bijvoorbeeld twee strengen meenemen. Anderen kiezen meestal toch voor het (wat zwaardere) enkeltouw omdat dat een grotere kantbe-stendigheid heeft, een kwestie van veiligheid op de graat.

    Veel bergsporters gaan niet op stap zonder hun rol sporttape. Neem eens niet de hele rol mee, maar wikkel een stuk om je wateres, wandelstok of ijsbijl. En weeg ook eens dat zakmes waaraan je zo gehecht bent. Hoe zwaar is dat eigenlijk? En wat gebruik je ervan? De aanloop van een lange alpiene sportklim-route is onder veel omstandigheden ook op sportschoenen mogelijk. De tips over het thuislaten van regenbroeken, extra bergschoenen en kleding waren legio Naast gewicht is ook

    Sjors Kurvers zaagde zijn pickel af.

    ALLES OP N PAAR SCHOENENJoost Frakking zweert bij zijn Five-Tennies, loop/klimschoenen met noppen van een paar millimeter. Bijna alles loopt en klimt hij op dat ene paar. Als ik die aan heb kom ik in een andere state of mind. Deze schoenen zijn enorm soepel. Alleen moeten de noppen nog een beetje afslijten. Wat dat betreft waren de oude nog beter: daar waren echt alle noppen afgesleten, dat geeft lekker veel wrijving. In wrijvingsroutes doen de Five-Tennies niet onder voor klimschoen-tjes, zegt hij. Joost heeft er de Salbit-westgraat en de Cassinroute op de Badile mee gedaan, en dat zegt wat! Joost houdt van snelklimmen. Een route ruim binnen gidsjestijd doen en dan s avonds weer in het dal op het terras is de sport. En dan hoef je natuurlijk ook geen bivakspullen mee te nemen.

    Joost Frakking en zijn alleskunnende loop/klimschoenen.

  • 1 4 | H O O G T E L I J N 4 - 2 0 0 9

    massa belangrijk. Zorg ervoor dat je rugzak zeer compact is, dat maakt hem gevoelsmatig minder zwaar. Je kunt het ook zoeken in een andere gewichtsverdeling, zoals Frank Keijsers doet. Waarom niet iets aan de voorkant van je lichaam dragen, bijvoorbeeld EHBO-spullen of water? Ik maak die met banden aan mijn rugzak vast. Het was eerst even wennen, maar daarna merk je dat je beter rechtop loopt. Bij klimmen zitten spullen die je aan de voorkant draagt natuurlijk in de weg, maar deze tip is wel geschikt voor het lopen op vlakker terrein. Fysiotherapeut Nanne Boekholt: Het gewicht van een rugzak wordt vaak gecompenseerd door krom te lopen, maar dan moeten je spieren extra hard werken. Rechtop lopen, dus niet in een knik, is nog altijd het beste voor je lichaam. Als je dat kunt bereiken door een pakketje voorop te dragen is dat helemaal niet zo gek. Het beste is alles zo dicht mogelijk op je lichaam te dragen, voor en achter. Mountainrunners hanteren volgens haar hetzelfde principe: een zo plat mogelijk pakket achterop en essen water voorop. En last but not least: let op je eigen comfort. Als je snel last van je rug hebt moet je niet zon hele lichte slappe rugzak nemen, maar n met een stevig rugpand.

    Er wordt op internet druk geschreven, gelosofeerd en gespeculeerd over het onderwerp hoe loop/klim ik lichter. Op de Amerikaanse site www.backpackinglight.com ontspint zich zelfs een discussie of je een bepaald soort zeep wel of niet als tandpasta kunt gebruiken. Ivo van Montfort schuimt websites af op zoek naar interessante gewichtbespaar-discussies en tips. Om die vervolgens uitgebreid met zijn vrienden te bespreken op een Belgische hikers-website

    TOPOPAGINAS OP IPHONEMartijn Krutzen heeft een tip voor iPhone-bezitters: Ik maak met mijn iPhone fotos van de paginas uit de topo waar onze route op staat. Hoeven we niet die hele topo mee te nemen en ik kan op de iPhone inzoomen op details uit de route. Deze tip geldt uiteraard alleen voor telefoons met een hoge fotokwaliteit en een groot scherm, zoals de iPhone. Werkt natuurlijk ook met een digitale camera.

    WATERZAK OOK VOOR DE WASJaap Mels noemt zichzelf een wandelaar, maar die wandelingen kunnen wel vijf weken duren en gaan meestal door ruig, ongebaand terrein. Een stukje alpien klimmen schuwt hij ook niet, als dat ongezekerd kan, want ik ga bijna altijd alleen. Hij heeft al dertig jaar dezelfde waterzak bij zich, die nog het meest lijkt op een boodschappentasje dat zich naar boven toe ver-nauwt. Daardoor kan hij blijven staan, zeker als ik de hengsels even losjes vastzet aan een scheerlijn van mijn tent. Hij haalt er soms van ver zijn water mee, bronnen zijn niet altijd dicht bij een goede overnachtingsplek. Uit elke soort bron kan ik hiermee water opvangen. Als die bron bijvoorbeeld uit de grond opwelt, leg ik de waterzak plat ernaast, met een opstaand randje. Hij doet er ook kleine wasjes in, met Biotex. Nee, daar proef je achteraf niks van, zegt hij stellig. De waterzak is van een onverslijtbare soort kunststof die een beetje poreus is maar niet zoveel dat hij echt gaat lekken. Het voordeel is dat je water dan koeler blijft. Waar en wanneer Jaap hem gekocht heeft? Hij zou het niet meer weten. Misschien dat Helly Hansen hem weer in productie neemt als ik hiermee in Hoogtelijn sta.

    Jaap Mels met zijn waterzak die al dertig jaar meegaat.

    Martijn Krutzen, maakt fotos uit het routeboek (zuidwestgraat Matterhorn).

  • ZONDER BRANDER GEEN KOFFIEJiri van Straelen maakt vaak multipitch-tochten van anderhalve dag. Dan vertrekken we s middags na een goede warme maaltijd. Bivak in een bivakhutje of in een slaapzak/matje onder de blote sterrenhemel. We bekijken in ieder geval van tevoren wel goed het weerbericht. We nemen geen brander mee. Nee, dan heb je geen kofe s morgens De stapel spullen die hij nooit meer meeneemt is in de loop der jaren steeds hoger geworden: van regenbroek, via benzinebrander tot de topo en bergschoenen. Je moet dan soms bij de afdaling op sportschoe-nen een sneeuwveldje af. Dat moet je kunnen. Maar het scheelt wel een paar enorm zware schoenen in de rugzak.

    Websites: www.backpackinglight.com: Amerikaanse onafhankelijke (volgens

    eigen zeggen) site met een schat aan informatie over lightweight hiking and backcountry travel. Met forums op elk gebied, een blad Backpacking Light en een Wilderness Trekking School waar je cursussen hiken en kamperen kunt volgen. Alles over hoe overleef ik lichtgewicht de wildernis. Geen gesurvival in de Ardennen maar het echte werk.

    www.hiking-site.nl: Overzichtelijke en uitgebreide website van een Nederlander die in de buurt van Barcelona woont. Bedoeld voor buitensporters, hikers en wandelaars. Vooral de rubriek Tips &

    tricks is de moeite waard. Wist je dat GP-batterijen de lichtste zijn en dat je je ook met een zeem kunt afdrogen?

    www.hiking-info.net: Nieuwe Belgische website voor en door hikers en andere avonturiers die aan de weg timmeren.

    Boeken: Trail Life van Ray Jardine, een Amerikaanse lightweigt backpacking

    expert, AdventureLore Press, 2009. Extreme Alpinism: Climbing Light, Fast and High van Mark Twight,

    Mountaineers Books, 1999.

    Jiri van Straelen en de berg spullen die hij uit zijn rugzak heeft verbannen.

    NIET MEER BETALEN VOOR EXTRA KILOSRob Roeske maakt regelmatig langere tochten als toerleider in Nepal en was het zat om steeds extreem bij te betalen voor bagage boven de 20 kilo in het vliegtuig. En hij vond het motto mannen klagen niet over wat extra gewicht niet meer zo van toepassing op zichzelf. Ik noteerde alles wat ik wel en niet bij mijn tochten gebruikte. Zo werd ik met mijn neus op de feiten gedrukt. Thuis vr vertrek zette ik alles een voor een op de weegschaal. Je zit al gauw op twintig kilo als je vijf weken wegblijft. Bijna alles heeft hij vervangen door lichtere varianten: karabiners, stijgijzers, brander, touw, tot aan zijn rugzak toe. Rob rekent alles tot op de gram nauwkeurig uit, op de Blokker-weegschaal. Werkt ook voor de alpen, zegt hij. Zijn deo neemt hij altijd mee maar dan een minibusje van het Kruidvat.

    Rob Roeske weegt en rekent.

  • Ga naar www.nkbv.nl/lotto en speel mee

    Kijk voor spel- en overige voorwaarden op lotto.nl.

    Met Lotto maak je kans op de miljoenen Jackpot n steun je de Nederlandse sport. Door je NU aan te melden via de NKBV gaat er ook nog eens 20 naar

    een klim- en bergsportdoel van jouw keuze.

    Miljonair voor slechts 1,50!

  • Als je in een grote Alpenwand door Ueli Steck voorbij wordt geklommen, heb je het idee dat iemand het tijdens een middagje hardlopen in zijn bol heeft gekregen. Zijn rugzak bevat niet veel meer dan een halve liter water en een paar energierepen. Voor zijn laatste recordbeklimming van de Eiger noordwand had hij nog vijf kilo lichaamsgewicht eraf weten te trainen. Ook had hij besloten dit keer zijn touw thuis te laten, scheelde nog eens drie kilo. Het schoot lekker op zo: twee uur en drie kwartier later stond hij op de top. Als Ueli Steck in de Himalaya een wand beklimt, heeft hij wat meer tijd nodig. Drie dagen (uit en thuis) voor de afschrikwekkende noordwand van de Cholatse (6440 m).Toch wist hij het gewicht van zijn rugzak onder de zeven kilo te houden.Hoe is het mogelijk dat de gemiddelde bergsporter op een normaalroute een zwaardere rugzak meesjouwt dan deze Zwitserse topklimmer in een Himalayawand? Kunnen wij wat van hem leren? Het is duidelijk dat voorlopig geen Nederlander besluit zijn touw

    LICHT EN SNEL HOORT BIJ FIT EN ERVARENWie zich licht en snel door de bergen wil bewegen, moet t en ervaren zijn. Dat stellen Freek Strebe en Florian van Olden van de NKBV-commissie Materiaal, Veiligheid en Techniek.

    niet mee te nemen in de Eiger noordwand. Al zouden Nederlandse alpinisten met net zon lichte rugzak op pad willen gaan, zij missen vrijwel allemaal eenvoudigweg de training en ervaring die nodig is voor dit soort grensverleggende beklimmingen.

    GEVAARLIJKE ZONESHet voorbeeld van Steck leert dat een lichte rugzak, training en ervaring grote tijdwinst kan opleveren. Die tijdwinst zorgt ervoor dat je sneller veilig in het dal bent. Het is een interessante werking: omdat je minder in je rugzak hebt (en beter getraind bent), ga je sneller, en omdat je sneller gaat, hoef je minder spullen mee te nemen. Er zijn meer voordelen: Je verbruikt minder energie en vocht tijdens de tocht en kunt dus

    langer doorgaan. Je kunt beter inspelen op onverwachte situaties omdat je

    mobieler en sneller bent (en daardoor vlot kunt afdalen in geval van een weersomslag).

    Blafjall IJsland. Light & fast: over mul lavazand en ongebaand terrein met diepe kloven gaat het gemakkelijker en vooral veel

    sneller met 5 kilogram in de rugzak dan met een rugzak van meer dan twintig kilo, met tent, slaapzak en drie dagen eten en

    drinken. Want als er geen sneeuw ligt, is er ook geen water. Fre

    ek S

    treb

    e

    T E K S T F R E E K S T R E B E E N F L O R I A N VA N O L D E N | H O O G T E L I J N 4 - 2 0 0 9 | 1 7

  • Je kunt je sneller voortbewegen en hebt daarmee meer marge bij tegenslag. Zodoende heb je minder kans op een noodbivak.

    Je bent minder lang blootgesteld aan de gevaren van (hoog)alpien terrein. Zo kun je bijvoorbeeld sneller bewegen in gevaarlijke zones met steenslag e.d.

    Je kunt technisch beter presteren omdat die zware rugzak je niet in de weg zit.

    Omdat Light and fast onlosmakelijk verbonden is met t and experienced, sla je twee vliegen in n klap wanneer je de extra pondjes rond de buik eraf weet te trainen. Verder is het makkelijk om gewicht te besparen door echt lichte spullen te kopen: 30grams karabiners, lichte kleren, lichte rugzak zonder frame, licht hoofd-lampje, etc. Omdat je hierbij al veel gewicht bespaart, kom je minder snel in de verleiding om essentile spullen als EHBO of bivakzak in het dal te laten.

    THUIS LATENOok in het bewegen door alpien terrein is snelheidswinst te behalen. Haal extra tijdwinst door te versnellen in terrein waar je goed in bent. Neem niet te veel en vooral korte pauzes. Zorg ervoor dat je (touw) techniek snel en efcint is, klim bijvoorbeeld weer eens met een gids om de jne kneepjes aan te leren. De belangrijkste tijdwinst is misschien wel te halen in de voorbereiding: zorg dat je de routebeschrijving kent (vooral ook de afdaling) en bestudeer de berg vanuit het dal. Dit voorkomt kostbaar tijdverlies in het zoeken naar de juiste route.

    Het lijkt erop dat de gemiddelde serieuze alpinist dezelfde soort afwegingen maakt als extreemklimmers als Ueli Steck of Mark Twight. Hoewel zij kunnen inspireren om je rugzak nog slimmer te bepakken en om beter te trainen, zijn er ook belangrijke verschillen in hoe afwegingen worden gemaakt.Klimmers als Ueli Steck, combineren een extreem lichte rugzak (of zelfs geen rugzak) met de kracht, conditie en mentaliteit van een topsporter. Op basis van jarenlange ervaring en zorgvuldig wikken en wegen kiezen zij ervoor om voor normale stervelingen essentieel

    Essentile zaken voor bergsporters in de Alpen Navigatie: kaart, kompas, hoogtemeter of GPS. Zonnebescherming: bril en crme, petje. Extra isolatie: afhankelijk van het seizoen en soort onderneming.

    Op zijn minst een eecejack en een water/winddicht jack. Hoofdlampje. EHBO: niet te uitgebreid. Reparatie: Mes en beetje ducktape. Bescherming: afhankelijk van het soort onderneming, Bivakzak,

    tarp of nooddeken. Mobiele (satelliet)telefoon, uitje, eventueel vuurpijlen. Eten en vooral voldoende drinken.

    geachte spullen niet mee te nemen. Zij laten bijvoorbeeld een bivakzak thuis, nemen bewust (te) weinig eten mee, of minimalise-ren hun klimuitrusting omdat ze vertrouwen op hun klimtechniek. Het zijn keuzes op het scherpst van de snede. Zij weten dat bij iedere keuze die leidt tot een lichtere rugzak, hun kwetsbaarheid tijdens de tocht toeneemt, maar gokken erop dat de tocht zelf daarmee sneller gaat. Hun training en ervaring zorgen er voor dat ze de fysieke en mentale stress kunnen volhouden. Zonder een jarenlange persoonlijke ontwikkeling in uithoudingsver-mogen, kracht, mentaliteit en ervaring is het niet mogelijk om op een verantwoorde manier de stijl van extreemalpinisten te volgen. Toch zie je steeds vaker dat modale alpinisten en wandelaars essentile spullen als een bivakzak thuislaten, zonder dat hier een zorgvuldige overweging of voorbereiding aan voorafgegaan is. Dergelijke onzorgvuldige afwegingen hebben al bijgedragen aan ernstige ongelukken in de bergen.

    Le

    opol

    d Ro

    essi

    ngh

    Een touwgroep gaat sneller als de voorklimmer geen rugzak hoeft te dragen.

    Fr

    eek

    Stre

    be

    Voedsel voor een lange dag solo light & fast. Als je getraind bent en voldoende energie en water blijft toevoegen, kun je lang doorgaan.

  • AGENZIA PER IL TURISMOABETONE PISTOIA

    MONTAGNA PISTOIESE

  • 2 0 | H O O G T E L I J N 4 - 2 0 0 9 | T E K S T E LW I N VA N D E R G R A G T | F O T O A R C H I E F E LW I N VA N D E R G R A G T

    ALS EEN HINDE DOOR DE BERGENTIPS VAN EEN MOUNTAINRUNNERTrail- en mountainrunning zijn light-and-fast-sporten bij uitstek. Ideaal voor de ongeduldige bergsporter. De gewone wandeltijd wordt gehalveerd, terwijl de actieradius meer dan verdubbeld wordt. Mits je conditie op peil is, natuurlijk. Laat je inspireren door mountainrunner Elwin van der Gragt en ga met zijn tips zelf aan de slag.

    Tip: een berghardloper is vlug, maar heeft nooit haast

    Trailrunning en mountainrunning zijn overlappende begrippen; het gaat in beide gevallen om hardlopen in bergachtig terrein. Waar trailrunning zich beperkt tot onverharde paden en paadjes, gaat mountainrunning verder. Grofweg kun je stellen dat daar waar een pad t technisch wordt voor een mountainbike, mountainrunning begint. Via ongespoord terrein eindigt dat pas dr waar je je handen moet gebruiken om je voort te bewegen, ofwel waar scrambling begint.

    Al snel nadat ik het bos ben ingerend, is er geen gemarkeerd pad meer te vinden. Aanvankelijk dacht ik dat de rode strepen op de bomen de richting aanduidden. Maar nu ik in steeds grotere lussen enigszins in de juiste richting aan het zigzaggen ben, begint het me te dagen dat de strepen waarschijnlijk aanwijzingen zijn voor houthakkers. Na een kilometer of twee zijn ook die verdwenen. Nu is het gewoon een kwestie van de kompasnaald volgen. Gelukkig is het bos daar open genoeg voor. Onverwacht stuit ik toch op een pad. Tientallen voetsporen staan in de dunne modderige sneeuw. Ook al wijkt het wat van mijn koers af, ik besluit het een eindje te volgen. Maar als ik eens beter de sporen bekijk, slaat mijn hart een slag over: Dit is een berensnelweg. Ik dacht dat die beesten in een diepe winterslaap verkeerden!

  • Ve

    rnon

    Wile

    y

    H O O G T E L I J N 4 - 2 0 0 9 | 2 1

    ALS EEN HINDE DOOR DE BERGEN Tips

    blaren schelen. Maar zodra je veel door plassen moet waden is dat voordeel verdwenen, simpelweg doordat het water van bovenaf je schoenen inloopt. Voordeel van open mesh als bovenwerk is dat het vocht sneller ontsnapt en je dus per saldo drogere voeten houdt. In Nederland kun je op gewone hardloopschoenen trainen. Mini-gamaschen zijn handig tegen steentjes in de schoenen. Niets vervelender dan die mooie snelle afdaling onderbreken om schoenen te legen.

    TightOp warme dagen volstaat een korte. De benen blijven wel warm genoeg door de beweging. Als er echter veel water en doornige struiken te verwachten zijn, kan een lange tight een betere keuze zijn.

    Thermoshirt Ook al is het nog zo warm, loop niet met een ontbloot bovenlijf. De bergwind is veraderlijk; voor je het weet heb je kou gevat op de buikstreek. Lastig vanwege de extra toiletgangen, maar ook gevaarlijk, omdat buikkramp het rennen soms onmogelijk maakt. Een thermoshirt is licht en neemt niet of nauwelijks vocht op. Draag bij voorkeur een strak gesneden shirt. Dat zorgt voor een goede vochtafvoer van de huid en appert niet hinderlijk in de wind.

    StretcheeceVoor als het frisser wordt. Voordeel van stretcheece is dat je het betrekkelijk strak op het lichaam draagt. Goede vochtafvoer en geen hinderlijk geapper.

    RegenjasTegen regen n wind. Hoe lichter, hoe beter. Goed ademend vermogen is een voordeel. De waterdichtheid is maar matig van belang omdat je door de stevige inspanning transpireert.

    Een wakende beer in de winter heeft vast veel honger.Links en rechts angstig over mijn schouder glurend, verlaat ik het spoor zo snel mogelijk. Mijn nonchalante smakkende looproffel veranderd in een soepele sluipgang. Eigenlijk best goed voor mijn looptechniek.Roemeni Busteni.

    Bergrennen is al geschikt voor beginnende recreatielopers. Je kunt een tocht net zo zwaar maken als je zelf wilt. Als je in het laagland drie kwartier achtereen kunt hardlopen, leert de ervaring dat je in de bergen al gauw een tocht van rond de twee uur aankunt. Dat komt waarschijnlijk door de voortdurend wisselende belasting in de looppas en de mentale prikkeling van de omgeving. Bovendien kun je het hardlopen op de vlakkere stukken prima afwisselen met wandelen op de wat steilere stukken.Beginners kunnen zich het best beperken tot wandelpaden met uitgezette routes. Ren bijvoorbeeld eerst eens naar een hut of pas op en neer. Gevorderde lopers die bekend zijn in bergachtig terrein kunnen hun eigen pad proberen te vinden door zich meer te orinteren op landschapskenmerken. Zij kunnen hun tochten langer maken. De vergergevorderde stelt zichzelf voor lastiger navigatie-vraagstukken, moeilijker terrein en lange, zelfs meerdaagse tochten.

    UITRUSTING SchoenenKies type trailrunners. Ze zijn robuuster dan gewone hardloopschoe-nen en hebben een grover proel. Kies een juiste balans tussen grip en demping. Een agressieve trailschoen is licht en ziet er stoer uit, maar een harde zool kan narigheid veroorzaken, zoals blessures en versnelde gewrichtsslijtage. In het bovenmateriaal is vaak Gore-Tex verwerkt. Dat heeft als ze nog nieuw zijn als voordeel dat je voeten niet nat worden als je over een vochtige ondergrond loopt en dat kan

  • HoofdbedekkingWie dun haar heeft of gevoelig is voor zon of wind, heeft projt van een pet. Een buff is nog handiger, die kan je afhankelijk van de weersomstandigheden op verschillende manieren gebruiken.

    Rugzak Kies een zo compact en licht mogelijk rugzakje om je standaarduit-rusting in te vervoeren. Er zijn specieke hardlooprugzakjes op de markt. De standaard modellen dagrugzak zijn over het algemeen ongeschikt, vanwege gewicht en (on)stabiliteit. Een hardlooprug-zakje heeft meestal een peermodel, om nog meer dan bij alpiene rugzakken, de last zo dicht mogelijk bij het lichaamszwaartepunt te krijgen. De uitvoering is zo licht mogelijk, dus met een minimum aan vakjes en ritsen en een maximum gebruik van mesh. Er is altijd een voorziening voor een drinkzak met slang. Verder liefst zijvakjes op de heup om sportvoeding onder handbereik op te bergen.Bij aanschaf niet alleen de rugzak passen, maar er ook even mee rennen om de stabiliteit te testen.

    DrinksysteemEen drinksysteem met slang is onontbeerlijk voor een bergrenner. Bij zware inspanning is regelmatig drinken essentieel. De felle bergzon en droge lucht veroorzaken sneller uitdroging en met een vochttekort, verzuur je eerder en krijg je sneller kramp. In een gebied met veel drinkbaar water, kun je een beker met karabiner onder handbereik aan je rugzak klippen. Zo kun je volstaan met een kleinere hoeveelheid in je waterzak en dus minder gewicht op je rug.

    NavigatieKaart in een waterdichte kaartmap, bij voorkeur schaal 1: 25.000.Kompas. Ik gebruik een polskompasje dat ik aan mijn horlogebandje

    bevestigd heb. Dat vind ik handiger dan een zwaar plaatkompas dat je telkens tevoorschijn moet halen.Een hoogtemeter is belangrijker naarmate de tocht avontuurlijker is.

    EHBO-kit Deze moet minimaal de volgende spullen bevatten: nooduitje, Alu-deken, snelverband en een rol brede sporttape. In gebieden waar bereik is, biedt een gsm uitkomst. Wel in plastic verpakken en het noodnummer van tevoren inprogrammeren.

    KampeermateriaalEen tent mag alleen ultralichtgewicht heten als hij minder dan een kilo weegt. Je kunt ook een bivakzak gebruiken (zie Hoogtelijn 3/2009). Een branderkop weegt rond de 80 gram. Bestek bestaat uit een aluminium lepel. Voedsel is gevriesdroogd. Een lichte slaapzak weegt tussen de 500 en 600 gram. Een matje? Gras is zacht genoeg en anders een minimatje. Echte grammenjagers vervangen de combinatie slaapzak tent/bivakzak door een blizzardbag van 350 gram; ze nemen de condens voor lief. Een looprugzak voor meer-daagse tochten weegt in de meest comfortabele toestand (mt tent, slaapzak en warme kleding), inclusief anderhalve liter water, hooguit rond de 9 kilogram.

    Uiteindelijk bereik ik na een inke klim de rand van het woud. Op het moment dat ik mij door de dichte begroeiing boor naar het licht van de hogere velden, slaat mijn hart opnieuw een aantal slagen over. Ik trek aan de noodrem. Er stormt mij een grote donkere wollige schaduw tegemoet. Vlak voor me blijft het monster staan, onvoorspelbaar grommend.Weten hoe Elwin zich uit deze penibele situatie weet te redden? Kijk op www.hoogtelijn.nl.

    TOCHTVOORBEREIDINGDe planning van een bergrentocht is praktisch hetzelfde als die van een wandeltocht. Alleen vergroot je het mogelijke bereik doordat je

    Val Ferret, Zwitserland.Wat moet er mee?

  • tempo hoger ligt. Of je verkort de duur. De gevorderde loper kan meerdere dagwandeltochten aan elkaar plakken en op n dag aeggen. Dat scheelt veel in de rugzak.Houd bij de planning rekening met: horizontale afstand aantal te overbruggen hoogtemeters verhouding gebaand/ongebaand terrein terreingesteldheid (bos, rotsachtig, modder, gravel, gras,

    sneeuwvelden) technische moeilijkheid (is er bijv. handen-voetenwerk vereist) navigatie (gecompliceerd of rechttoe-rechtaan, magnetisch

    gesteente, kaartkwaliteit, nachtnavigatie) benodigde bepakking (ndaags, of meerdaags) logistiek (beschikbaarheid drinkwater / revitaliseringspunten) metereologische en klimaatsomstandigheden (goed zicht, mist,

    winter/zomer, weerstabiliteit)

    NAVIGERENBelangrijk is je van tevoren een voorstelling te maken van de tocht en een tijdsplanning met enkele mijlpalen in je hoofd te prenten. Zo weet je of je op schema ligt en waar de beslissingsmomenten komen, waar je nieuwe koersen moet kiezen. Hoe minder je op de kaart moet kijken onderweg, des te meer kun je genieten van de omgeving en de beweging.Een GPS? Bij wandelen is het al een vervelend instrument, dat mr aandacht vergt dan de omgeving. Bij het bergrennen is het al helemaal een spelbreker.

    VOEDINGIn deze sport is het lichaam een grootverbruiker. Grofweg wordt de energie verkregen uit een directe bron (voedsel), of een indirecte (opgeslagen vet, koolhydraten of eiwit). In eerste instantie wordt alle energie verkregen uit de in het lichaam opgeslagen brandstof-fen. Afhankelijk van belastingsniveau een mengsel van vet en koolhydraten. Bij een hoge belasting zullen meer koolhydraten

    worden gebruikt, bij een lage belasting meer vetten. Waarbij je moet bedenken dat vetten een hogere verbrandingswaarde hebben (dus zuiniger zijn), terwijl er mr van beschikbaar is.In het algemeen worden in het bergrennen meer koolhydraten verbrand dan op vlak terrein, omdat het lichaam minder kans krijgt om te dieselen. Het lichaam kan niet genoeg koolhydraten opslaan voor een lange tocht, hoeveel pasta je de vorige avond ook gegeten hebt. Wil je niet stilvallen, doordat je lichaam geheel terugvalt op vetverbranding, dan moet je tijdig bijvoederen. Kies daarbij voor voeding met lange koolhydraatketens, zoals sportrepen, ontbijtkoek of biscuit-achtige producten. Liefst moet er brandstof in de tank, vrdat het reservelampje gaat branden. Grofweg kan je lichaam zo 75 procent van het lichaamsgewicht aan grammen koolhydraten per uur opnemen. Ikzelf weeg 80 kilogram en kan 60 gram koolhydraten opnemen. Dat is met 240 kilocalo-rien, maar zon 15 procent van wat mijn lichaam tijdens een rentochtje verbrandt.Pas op met druivensuiker of suikersiroophoudende repen. Deze snelle suikers zorgen voor een korte high. Het werkt veel gecompli-ceerder, maar even in JipenJanneketaal: ze worden direct opgeno-men en branden eventjes geweldig goed. Maar ze zijn ook snel weer op. Ondertussen legt het lichaam het de vetverbranding stil, want die suikers leveren gemakkelijker energie. Maar als die suikervoor-raad op is, gaat het niet zo maar weer over op vetverbranding. Dat noemt men de sugardip, ofwel de man met de hamer.Bij de stofwisseling heb je mineralen in verhoogde mate nodig. Juist die raak je door zweten kwijt. Vooral belangrijk is magnesium aan te vullen. Een tekort resulteert gauw in kramp. Veel (poeder voor) sportdranken bevatten extra magnesium.

    TECHNIEKAl goed kunnen hardlopen in vlak terrein scheelt aanzienlijk. Het kan nuttig zijn om bij een atletiekvereniging of loopgroep te gaan trainen, voor conditieopbouw en loopscholing. Rugzak om tijdens het lopen helpt de techniek, ook bij tempotrainingen. Je ontwikkelt

    Hoogtemeter en kaart. In water zijn schoenen met mesh bovenwerk handig.

  • Belangrijkste kenmerken Centrale sluiting met Load Locker gesp Zijcompressie met Webcatcher skilassosysteem Interne en externe ritsvakken Ergonomische schouderbanden en borstbandje Handvat en hijslussen, materiaallussen

    Dubbele pickel/wandelstokbevestiging Extra bevestigingslussen, stokvakken Regenhoes, drinkzakvoorbereiding SOS-instructie, sleutelklip.

    Volume: 35 + 10 / 45 + 10 liter | Gewicht 1660 / 1720 gr | Load Zone: 15 kg

    Deze rugzak is natuurlijk maar een voorbeeld uit onze collectie. We hebben nog veel meer. Check www.rugzak.nl. Of beter nog, ga naar je plaatselijke buitensportwinkel

    Mountain Attack Pro - De ultieme klimrugzak De veelzijdige, functionele en slanke alpiene rugzak voor snelle lichtgewichtbeklimmingen. Het geventileerde rugpand voelt in de zomer extra comfortabel en trekt in de winter geen sneeuw aan. De gepolsterde heupband kan thuis worden gelaten als een klimgordel wordt gedragen, een 20 mm band zorgt dan voor de noodzakelijke stabiliteit. Ook pickellussen, touwcompressor of zelfs het complete topvak zijn afneembaar om gewicht te besparen.

    deze rugzak heeft

    een voorgevormd

    ventilerend rugpand

    voor extra comfort...

    de heupband kun je thuislaten als je je klimgordel gebruikt...

    je klimmateriaal kun je veilig vastmaken...

    geen paniek! als er iets fout gaat gebruik dan de instructies op het sos-panel...

    dan komen ze je gewoon optakelen

    Check www.rugzak.nl

    volgens mij ben je ietsvergeten...

    ow ja.... wil je mn rugzak even aan het touw vastmaken dat ik zo naar beneden gooi... dan kan ik bij mijn

    boterhammen...

    230x297+5mountainattack.indd 1 08-05-2009 13:58:04

  • een mooie rechte pas; zwaaien met het bovenlichaam wordt direct afgestraft door de slingerende ballast. Lopen met gewicht is bovendien krachttraining. Bij het stijgen zijn stokken een prima hulp. Een deel van de belasting op de dijen wordt door de triceps overgenomen, waardoor de stijgsnelheid kan toenemen. Ze moeten natuurlijk wel superlichtge-wicht zijn.Probeer bij het dalen enigzins controle te houden. Op korte, overzichtelijke hellingen is het soms fantastisch om los te gaan. Maar blijf scherp op de techniek, houd de benen aangespannen en probeer met kleine passen omlaag te roffelen. Bij een daling krijgen de gewrichten grote klappen te verduren. De belasting kan overeenkomen met het opvangen van wel vijf maal het lichaams-gewicht. Vooral knien en enkels zitten in de risicozone.Als je een afdaling gecontroleerd wilt uitvoeren, moet je droog-skin. Met gebogen knien, ietwat voorover leunend, wendt je om en om, de belasting verplaatsend op het dalzijdige been. Terwijl het bovenlichaam altijd recht naar het dal is gekeerd. Draaiing vindt uit de heupen plaats. Zo kun je grote snelheden ontwikkelen, terwijl de beweging gecontroleerd blijft en de benen om de beurt even kunnen herstellen.Om de belasting op de gewrichten nog verder te verminderen, kun je stokken gebruiken. Wel eerst oefenen. Net als bij skin draaien om de binnenstok, maar niet springen!

    DE BESTE PLEKIdeaal terrein voor bergrennen is daar waar je de sfeer van hoogge-bergte kunt combineren met beloopbaar terrein. Ofwel: avontuurlijk, doch begaanbaar. Ideaal zijn de wat oudere en meer verweerde berggebieden, die boven de boomgrens uitsteken of begraasde lager gelegen gebieden. Het paradijs voor bergrennen is Schotland door zijn ongeevenaarde uitgestrektheid en schoonheid, de geringe dichtheid van paden en de freedom to roam ofwel het ofcile recht om overal te gaan waar je wilt. Maar er nog zoveel mogelijkheden, zoals de Pyreneen, Karpaten en ook in de Alpen. Zelfs in Fontainebleau zijn er prachtige loopjes te maken.

    TRAINENAlgemene looptraining is uiteraard de basis. Als aanvulling op de normale training, is het verstandig om nadruk te leggen op de kracht, zoals lopen in heuvels en zandbakken en tempotrainingen zoals fartlek en intervals. Afhankelijk van je ambities, kun je met name in Belgi geweldige trails lopen, alleen, of in wedstrijdver-band. m het weekeinde wordt er wel een prestatieloop gehouden. Altijd door de mooiste omgeving en met zo min mogelijk asfalt.In Nederland kun je goed uit de voeten in Limburg, op de Veluwe, de Utrechtse heuvelrug en in de duinen. Ikzelf raak elke keer weer geinspireerd in de Amsterdamse Waterleidingduinen. Een groot ruig natuurgebied waar je ofcieel van de paden af mag, uniek voor in Nederland waar natuur zich voornamelijk achter de hekken bevindt.

    Linkswww.teamxbionic.nl (voor inspiratie en uitrusting)www.trail-passion.com/calendrierwww.ultratrailmb.comwww.lamm.co.uk

    DRIE TOCHTEN VANAF DE CAMPING IN VALPREVEYRE

    Parc Naturel de Queyras in de Franse Alpen is een uitstekend gebied om te experimenteren met trail- en mountainrunning. De hoge dalen en de relatief lage toppenzijn goed voor bereikbare dagdoelen. Het landschap is ink geexponeerd, maar toch glooiend en overzichtelijk. Door de hoge dalen zit je al snel boven de boomgrens. De scherpe gratenzijn redelijk begaanbaar. Het gebied kent veel zonuren en een gunstig klimaat, er is weinig rest-sneeuw. En niet onbelangrijk: er is overal drinkwater (beekjes).

    Dicht bij huis: Waterleidingduinen. Sniesz Kotly, Karkanosze, Polen.

  • 2 6 | H O O G T E L I J N 4 - 2 0 0 9 | M AT E R I A A L | T E K ST : O N D E R R E D A C T I E VA N M I E K E S C H A R L O O

    MARKT & MATERIAAL

    Shop je super lichtgewicht uitrusting bij elkaar! Nou ja, super lichtgewicht... soms moet je echt een concessie doen aan comfort en kwaliteit, vinden de verkopers van Zwerfkei in Woerden. Zij selecteerden voor de lezers van Hoogtelijn hun favoriete lightweights.

    MSR Hubba Hubba HP1930 gram (2-persoons)

    Arcteryx Alpha LT jacketProshell

    365 gram 525,-

    Black Diamond Ion hoofdlamp30 gram

    15,-

    Komperdell Carbon Ultralight duo lock186 gram per paar 120,-

    Petzl Irvis Sidelock810 gram 105,-

    La Sportiva Trango Trek Micro Evo1300 gram per paar 199,-

    Petzl Meteor III235 gram 78,95

  • H O O G T E L I J N 4 - 2 0 0 9 | 2 7

    MARKT & MATERIAAL

    Mountain Equipment Compressor Jacket

    345 gram 150,- Osprey Talon 22

    700 - gram 80,-

    Haglfs Oz Pullover174 gramPaclite 280,-

    Eider Zeke365 gram

    69,-

    Black Diamond Oz quick draw63 gram 20,-

    Crux AK 471190 gram 199,-

    Mammut Revelation 9,2 mm duoLengte 30 t/m 80 m

    55 gram/meter 200,-

    Thermarest Neo Air regular410 gram

    135,-

    Mammut Mamook gtx1720 gram per paar 379,-

    Petzl Verso57 gram 21,95

  • LEREN INCASSEREN

    De poincenot vanaf de gletsjer de los tres.

  • T E K S T E N F O T O S N I E L S VA N V E E N | L O C AT I E PATA G O N I | H O O G T E L I J N 4 - 2 0 0 9 | 2 9

    Als je een staatslot koopt, dan weet je dat de kans klein is dat je de jackpot wint. Toch geloof je erin, anders zou je waarschijnlijk je geld beter besteden. Voor klimmers die naar Patagoni gaan is dat niet anders. Het blijft pijnlijk om zonder hoofdprijs naar huis te gaan, maar een mooie troostprijs maakt veel goed.

    Over slecht weer en harde wind in Patagoni doen verschrikkelijke verhalen de ronde. Expedities die na twee maanden wachten de beoogde berg niet eens hebben kunnen zien; het bestaat. Martin Fickweiler en ik hebben onze zinnen gezet op wat in onze ogen een van de mooiste bergen ter wereld is: de Cerro Torre. We weten dat we geluk nodig hebben om de 1200 meter hoge rotsnaald alleen al te kunnen benaderen. Maar soms voel je dat je gewoon geluk gaat krijgen. In Patagoni heb ik geleerd dat het soms beter is niet op dit soort gevoelens te vertrouwen

    VOORBIJOp onze eerste tocht over de gletsjer worden we letterlijk omver geblazen. Liggend houd ik met n hand mijn zonnebril vast, terwijl ik met de andere balans zoek. Hoger op de berg zie ik hoe het water

    van een enorme waterval met kubieke meters tegelijk weer recht omhoog wordt geblazen. Dit heb ik nog nooit meegemaakt!Ons geduld wordt ink op de proef gesteld. Pas in de laatste week van ons verblijf ontvangen we een weerbericht met een goed-weerwindow. Het is nu of nooit, we krijgen een kans om te klimmen! Wat wil je nog meer? vraag ik aan Martin die dit goede bericht precies op zijn verjaardag in ontvangst kan nemen. Het antwoord op deze vraag weten we een dag later: goede klimcondities! Vanuit het basiskamp zien we hoe de wolken de berg langzaam verlaten en een spierwitte Cerro Torre achterlaten. De berg is door de afgelopen storm bedekt met een dikke laag ijs. Daardoor zijn de rotsspleten die we nodig hebben om te klimmen onbereikbaar en bovendien zal er bij goed weer dagenlang ijs uit de wand vallen. Tegen de tijd dat de berg beklimbaar is, is het goede weer ook al weer voorbij

    PAKEZELMARSAls enig alternatief om toch een bergtop te beklimmen blijft de Whillans-Cochrane route op de 3002 meter hoge Poincenot

    (TD, 600 m) over. Vanuit een ander dal loopt de prachtige mixed route als een kurkentrekker links om de berg heen. Met veel pijn in het hart nemen we het besluit. De Cerro Torre zal het niet worden dit jaar, maar de Poincenot is een mooie troostprijs. Er kleeft alleen een nadeel aan dit plan: het basiskamp voor de Poincenot ligt 25 kilometer lopen van de plek waar nu al ons klimmateriaal ligt. Alle voorbereidingen voor een snelle beklimming van de Cerro Torre kleven nu als brandblaren op onze kont. Het materiaal moet eerst opgehaald worden om vervolgens naar het volgende dal gebracht te worden. De lichte snelle strategie verandert in een trage pakezel-mars. De rugzakken zijn zo zwaar dat Martin tijdens de verhuizing ink last krijgt van zijn rug en mijn knien het bijna begeven. Op de derde en laatste sjouwdag capituleert Martin voor de verdere beklimming. Zijn rugproblemen zijn zo groot dat lopen eigenlijk niet meer gaat.

    LEREN INCASSEREN IN PATAGONI

    Tegen de tijd dat de berg beklimbaar is, is het

    goede weer voorbij

    Instap van de route Harry volgt, daarna gijs en bart.

  • De teleurstelling bij ons beiden is groot. Is het na drie weken eindelijk stabiel weer, daal je af in het beste klimweer dat je kunt wensen. Eenmaal terug in het dorp El Chaltn lijkt get good drunk het enige goede alternatief voor een verdere daginvulling, maar er rijst een beter idee. Elk moment kan het Nederlandse team met Harry, Bart en Gijs aankomen. Hun doel, het beklimmen van de Fitz Roy, laten de huidige condities met verijsde rots ook niet toe. Misschien kan ik ze enthousiast krijgen om de Poincenot te beklimmen? Om ons klimteam na drie goede weken op te splitsen klinkt vervelend, maar samen helemaal niets doen, is altijd nog erger

    Uiteindelijk is het Martin die Gijs, Bart en Harry in Chaltn tegen-komt en het plan voorlegt. Het lijkt wel Chamonix, binnen twee minuten zijn de plannen rond. Martin en ik omhelzen elkaar, ik zie de teleurstelling in Martins blik, maar hij wenst me veel succes. In een nieuw team vertrek ik omhoog naar het Fitz Roy basiskamp Rio Blanco. Wonder boven wonder is de weersvoorspelling ten gunste veranderd, het zal nog eens twee dagen goed blijven.

    TRAPPELENVanuit het basiskamp lopen we de volgende dag in 4 uur naar de Paso Superior, op 1900 meter. Deze plek is bekend omdat je er, voor Patagonische begrippen, lekker uit de wind een sneeuwhol kunt graven. We hebben mazzel, andere klimmers hebben het tijdrovende werk al voor ons gedaan en er heerst leegstand in de sneeuwholen-markt op de Paso. We kraken de mooiste en brengen er een goede maar korte nacht door. Midden in de nacht vertrekken we. Na wat orintatieproblemen komen we dichtbij de Poincenot waar een steeds steiler wordende gletsjer overgaat in een afgrond van 800 meter. Het risico om meegesleurd te worden als een van ons uitglijdt, schatten we groter in dan het risico in een spleet te vallen. Het laatste stuk volgen we elkaar daarom niet aan touw. In het donker zien we duidelijk de instap van de route. Vanaf de steile gletsjer kijken we recht op de wand waar we zo omhoog moeten. In de lichtbundel lijkt hij wel erg steil, bijna loodrecht. De te klimmen lijn volgt een steil sneeuwveld dat in een smalle goot overgaat, steeds smaller en steiler, totdat er geen sneeuw meer zichtbaar is. Daar zullen we dus verder moeten klimmen in de rots. Ik voel twijfel bij mezelf: hoe gaan we dat nou afzekeren? Het kan toch nooit zo steil zijn? Ja, maar ik weet zeker dat we hier goed zitten. Langzaam krijg ik een oncomfortabel gevoel, dat zich het beste laat omschrijven als angst. Bij de andere klimmers wekt de aanblik van de route blijkbaar ook geen enthousiasme op want niemand staat te trappelen om als eerste te gaan klimmen.

    In het donker en recht van voren lijkt een wand altijd

    steiler en moeilijker

    Gijs bezig met een boulderprobleempje. Het grote ijsveld.

  • Uiteindelijk bijt ik het spits af. Hoe dichter ik bij het lastige deel kom, hoe meer het meevalt. Ik realiseer me dat ik in een oude alpiene valkuil ben gestapt. In het donker en recht van voren lijkt een wand altijd steiler en moeilijker.

    VERLEIDTijdens het klimmen begint het te dagen en we worden getrakteerd op een prachtige zonsopkomst vanaf de pampas. In het licht is het makkelijker orinteren. De tweede lengte volgt de dunne sneeuwlijn verder. Pas vanaf de standplaats is te zien dat het sneeuwveld niet helemaal verdwijnt, maar als een dun rnstreepje van vijftien centimeter breed doorloopt om daarna weer over te gaan in het volgende sneeuwveld. Voorzichtig plaats ik de ijsbijlen en zet het ene stijgijzer boven het andere. Hier geen ijs kapot slaan, h, roep ik naar Harry, anders kunnen Gijs en Bart hier niet meer omhoog. We bereiken het markante sneeuwveld waarvandaan de route verder naar links de berg op gaat. Het sneeuwveld is vijftig graden steil met gemixte passages. Omwille van de snelheid klimmen we aan een lopende zekering. Om de vijftig meter plaatsen we een T-bloc, zodat de naklimmer de voorklimmer niet kan meetrekken als hij onver-hoopt uitglijdt. Na zes touwlengtes bereiken we een klein plateau. Vanuit hier loopt een versnijding omhoog waar het weer steiler wordt. Gek genoeg is er eigenlijk te weinig ijs, terwijl we juist naar deze route zijn uitgeweken omdat alle andere verijsd waren. De route volgt een ijscouloir dat vijftien meter links van ons ligt. Steile

    rotsplaten verhinderen ons ernaartoe te klimmen, waardoor we gedwongen worden het dunne ijs omhoog te volgen. Het is nog slechts vijf centimeter dik en nog erger: doordat het inmiddels relatief warm is geworden, zit het ijs niet meer goed vastgevroren

    aan de rots. Voorzichtig traverseer ik met stijgijzers op kleine randjes via een ondergreep naar het dunne ijs. Wat zoekwerk levert een tussenzekering met een camelot in de ondergreep op. Het lukt van bovenaf niet om te controleren of de zekering ook goed geplaatst is, maar het voelt in elk geval veilig, dat is al mooi meegenomen. Voorzichtig plaats ik de doorn van de ijsbijl in het dunne ijs. Met een klein rukje test ik of het een beetje blijft zitten om vervolgens mijn stijgijzers zo hoog mogelijk in het onderste stuk ijs te plaatsen en mezelf aan de ijsbijl omhoog te trekken. Pfff, de ijsplaat waar ik op sta, blijft liggen en ik kan verder klimmen. De ijsgoot ligt hogerop meer in de schaduw dan de eigenlijke route en biedt een prachtige beklimming tot 85 graden steil. Verleid door het mooie watervalijs klimmen we echter te ver naar rechts waardoor we uiteindelijk in het steile deel van de wand terechtko-men en articile technieken moeten inzetten om terug in de juiste route te komen.

    De Poincenot is een mooie troostprijs

    Het grote ijsveld. Als je haar maar goed zit.

  • BOULDERPROBLEMENTerwijl we de hoek omklimmen, ontvouwt zich voor ons een prachtig landschap met in het midden de Cerro Torre. Tot mijn grote frustratie zien de condities op de Cerro Torre er helemaal niet meer zo beroerd uit. De gedachte dat Martin uitgeschakeld in het dal ligt en ik hier op de verkeerde berg sta, laat me niet onberoerd. Ik heb er zo de balen van dat ik Bart voorstel om maar af te dalen, het wordt ook al te laat. Maar Bart ontpopt zich tot een ware inspirator. Zijn voorstel om snelheid te winnen door als vierpersoons touwgroep verder te gaan, lijkt iedereen aantrekkelijker dan afdalen. We gaan dus door. Verbazingwekkend hoe snel we gaan. De kracht van het systeem ligt vooral in het feit dat Bart en Gijs goed op elkaar zijn ingespeeld. Via gecombineerd terrein met derde- en vierdegraads passages klimmen we steeds verder links de berg om. De stukken rots bieden interessante boulderproblemen die goed af te zekeren zijn. Vlak voor de top worden we nog getrakteerd op een lastige vijfdegraads rotspassage, waarna we een colletje naast de top bereiken. Tevreden genieten we van het uitzicht op de Fitz Roy, de ijskap en Cerro torre.

    De werkelijke top van de Poincenot ligt nog vijf meter hoger. Het is inmiddels bijna avond en als we met zijn vieren op de echte top willen staan, zal dat veel tijd kosten. Omdat we met zijn vieren aan n touw moeten abseilen, besluiten we het laatste licht voor de afdaling te gebruiken en zien we af van de echte top. Het interes-seert me geen biet, we hebben toch lekker geklommen? Door het gecompliceerde terrein zijn we met de achttien abseils nog lang bezig, waardoor we pas om half een in de nacht terug zijn op de gletsjer.

    Een dag later vind ik Martin terug in Chaltn. Een tevreden blik in zijn ogen verraad dat hij niet in de bar heeft zitten wachten op mijn terugkomst. Martin vertelt dat hij nog een hele dag intensief bezig is geweest om een gewonde klimmer naar beneden te helpen dragen. De inspanning is enorm geweest maar de voldoening ook. Het was goed zo, zegt Martin, ik ben tevreden met de aoop van deze reis. Terug in het vliegtuig begin ik me af te vragen wie uiteindelijk de mooiste troostprijs heeft gekregen, Martin of ik?

    Soms voel je dat je gewoon geluk gaat hebben

    Links om de berg klimmend komt langzaam de berg die niet genoemd mag worden in zicht.

    Niels in de afdaling boven het lago de los tres en lago Suciaa.

    vlnr. Nojon Rojo, Agula de la S, Agula saint Exupery, Agula Rafael Juarez, Agula Poincenot.

  • D
  • Jeroen en Anneli Bozuwa liepen het najaar van 2008 de Schotse West Highland Way onder barre omstandighe-den. Desondanks namen ze de tijd om fotos te maken onderweg. Kort voordat ze de hoogste pas in de route zouden overgaan betraden zij de Devils Staircase.

    Het werd een gedenkwaardige tocht, vertellen ze achteraf. In zwaar noodweer legden ze de laatste dagetappe af. We moesten vanuit Kinlochleven naar Fort William het desolate Lairigmor doorkrui-sen. De windsnelheden liepen op tot boven de 130 kilometer per uur. Terug in Glasgow zagen we s avonds op de televisie wat zich diezelfde dag iets zuidelijker van ons in het Lake District had afgespeeld: ruim 1700 deelnemers aan een bergmarathon waren door het extreme weer in de problemen geko-men. Hoogtelijn berichtte over deze marathon.

    H O O G T E L I J N 4 - 2 0 0 9 | 3 5

    Focus

    Heb jij ook een mooie foto die in Focus past? Stuur hem naar Hoogtelijn.Redactie Hoogtelijn, Postbus 225, 3440 AE Woerden, [email protected]

  • Jelle: Wilco had een oproep op de NKBV-website gezet dat hij jonge honden zocht voor de expeditie. Dan twijfel je natuurlijk. Ben ik daar wel ervaren genoeg voor? Je hoort toch vaak verhalen over de K2: hoog, gevaarlijk, de moeilijkste berg ter wereld, noem het maar op. Ik had misschien zestig, zeventig toppen in de Alpen beklommen, wel vaak via moeilijke routes, maar ik had nauwelijks hoogte-ervaring. Ik was in Zuid-Amerika op de Cotopaxi geweest, maar dat stelt niet zoveel voor. Zesduizend meter kun je niet vergelijken met 8600 meter. Uiteindelijk dacht ik: eerst maar eens kijken of ik door die selectieprocedure kom. Als ik het dan haal, ga ik wel nadenken over

    of ik het allemaal wil en of ik het allemaal wel kan.

    Roeland: Ik heb heel wat geklommen in de Alpen, maar ik was nog nooit buiten Europa geweest. De hoogste berg die ik had beklommen was de Mont Blanc 4800 meter. Als je ziet dat het basiskamp van de K2 al op 5500 meter ligt, dan is het een beetje Dat is natuurlijk een grote stap. Maar ik had een vriend die zei: Joh, Roeland, dat moet je doen. Dat is een grote kans, die moet je pakken. Uiteindelijk dacht ik: misschien heeft ie wel gelijk; misschien moet ik het gewoon proberen. Ik heb een brief geschreven met mn motivatie,

    mn cv, alle routes die ik had geklommen. Een paar weken later moest ik op sollicitatie-gesprek komen, op een vrijdagmiddag. Bij Wilco in Utrecht.Twee dagen later kreeg ik bericht dat ik mee mocht. Aan de ene kant was ik natuurlijk heel blij, maar aan de andere kant vroeg ik me af: is dit wel wat ik wil. Ik heb nog zeker een week zitten twijfelen.De K2 is ook een beetje gevormd door alle verhalen er omheen. En op de vier topbeklimmers gaat dood en dit en dat en lawines en noem het maar op, maar als je daar klimt, ervaar je dat niet. Je weet het alleen van horen zeggen; het staat in de boeken. Kijk, het is hoog en ik heb natuurlijk

    EEN JAAR LATERJonge honden Jelle Staleman en Roeland van Oss blikken terug op expeditie K2

  • T E K S T E R N S T A R B O U W | F O T O S L AU R E N S A A I J | H O O G T E L I J N 4 - 2 0 0 9 | 3 7

    wel een moment gehad dat ik dacht: Jezus, ik loop op de K2, maar het heeft me nooit zo overweldigd dat ik daar helemaal de kluts van kwijt was. Voor mij was het gewoon een berg. Een mooie berg met een mooie lijn.

    Jelle: Op 5 juli heb we met ons eigen team een toppoging gehad. Die strandde omdat we op een groot deel van de route nog touwen moesten xen. We hadden branders mee, tenten mee, touwen mee, best wel zware rugzakken, diepe sneeuw tot aan je heupen, dus eh, dat hebben we toen gewoon niet gehaald. Het was ook een beetje een gok. We dachten: ja, als je een achtduizender wilt beklimmen, moet je af en toe een gok nemen.

    Daarna hadden we nog een maand, dus we dachten: dat moet nog kunnen. Alleen hebben we toen drie-en-eenhalve week in het basiskamp zitten wachten omdat het constant slecht weer was. We hadden ofwel een hoge-drukgebied, maar dan wel met een jetstream op de top van de berg, dus keiharde wind, of we hadden slecht weer: een lage drukgebied zonder wind. Het was de hele tijd het n of het ander. Toen dachten we op een gegeven moment: dit is het einde van de expeditie.Ik vond het op zich verder wel gezellig in het basiskamp. We gingen af en toe bij de Italianen eten, af en toe kwamen de Italianen bij ons. s ochtends rustig ontbijten

    en dan effe een boekje lezen en dan een rondje door het basiskamp lopen, even met al die gasten praten en dan een potje schaken met Cas ik heb me helemaal ziek geschaakt. Dan even schrijven over wat je vandaag beleefd had, weer een beetje lezen, avondeten en daarna direct slapen omdat het gewoon donker was en koud. Maar toen kwam toch nog dat goede weer.

    Roeland: Het was wel vrij snel duidelijk dat ik geen toppoging zou krijgen omdat ik niet sterk genoeg was. Dat vond ik ook terecht - ik had heel veel last van de hoogte. Ik kreeg weinig zuurstof. Ik had al problemen om in Kamp 3 te komen, laat staan Kamp 4 en verder.

    Jonge honden Jelle Staleman en Roeland van Oss blikken terug op expeditie K2

    Maar liefst elf klimmers kwamen vorig jaar augustus om op de anken van de K2, onder de ogen van Jelle Staleman en Roeland van Oss. Zij waren als jonge honden mee met de Norit K2-expeditie onder leiding van Wilco van Rooijen die zelf enkele dagen vermist is geweest. Een jaar na dato kijken de jonge honden terug.

    Jelle Staleman Roeland van Oss

  • Ik heb altijd in mn hoofd gehad dat het belangrijkste was om die expeditie tot een goed eind te brengen. Voor mij was dat als er iemand op de top zou komen. En of ik dat zou zijn, of Cas of Wilco of iemand anders, ja, dat zou me eigenlijk een rotzorg zijn. Waarbij ik ook wel besefte dat de kans dat ik het zou zijn heel erg klein was. Ik had gehoopt dat ik op achtduizend meter zou komen dat is toch een beetje een magische grens. Dat is niet gelukt, maar ja.

    Jelle: Ik heb op een gegeven moment een simpel rekensommetje gemaakt: ik heb zoveel meter geklommen in zoveel tijd, ik moet nog zoveel, daar ga ik minstens zo lang over doen. Daar kwam uit dat ik tussen zes en zeven op de top zou staan. Nou ja, acht uur wordt het donker dat zou betekenen dat ik in het donker moest afdalen. Dat vond ik genoeg. Ik kan me voorstellen dat voor Wilco, Cas en Gerard die afweging anders is. Het weer was perfect, de sneeuw was perfect, maar voor mij was het gewoon klaar. Ik had in het basiskamp al besloten dat ik niet in het donker wilde afda-len. Ik had geen ervaring op achtduizend meter en dan is de K2 niet de berg om dat uit te vinden.

    Ik ben eerst nog wel doorgeklommen. Je gaat toch lopen denken: ben ik nou niet een mietje, neem ik wel de goede beslissing? Moet ik nou doorgaan, want iedereen gaat toch door? Het is niet een beslissing die je effe in een paar minuten neemt. Maar op een gegeven moment was het duidelijk: ik vond het genoeg. Ik had ook geen spijt. Of je nou uiteindelijk gelijk hebt of niet: je kunt beter tien keer voor niks omkeren. Achteraf denk ik ook: er zijn 22 man doorgegaan, daarvan zijn er elf doodgegaan en twee hebben hun tenen verloren. Van dat hele clubje was ik de minst ervarene; ik was de op-een-na-jongste in het basiskamp. Wat zouden mn kansen zijn geweest? Je kunt er achteraf niks van zeggen, maar ik ben blij dat ik op 8200 meter ben omgekeerd.

    Roeland: Ik had in het basiskamp eigenlijk de hele dag een radio bij me. Het enige wat je kunt doen is een beetje ondersteunen natuurlijk: Kom op, ga door en succes. Maar toen kwam dus het nieuws dat n van de Servische klimmers omgekomen was. Wat ik me heel goed herinner is dat de Servische expeditieleider op de portofoon zei: Einde expeditie. Omdraaien en we gaan naar huis. Hij wilde nog wel dat twee

    mensen naar boven gingen om het slachtof-fer te bergen. Dat vond ik echt verbazing-wekkend. Uiteindelijk is bij die berging iemand uit- gegleden en die is ook omgeko-men. Dat was nummer twee.

    Rond een uur of half zes kreeg ik Pemba aan de lijn dat hij op de top stond. Na een uur kwam beetje bij beetje iedereen op de top. Wat ik me ook nog heel goed herinner is dat n van de Servirs, Hoselito Bite, tegen me zei: Roeland, wacht nog even. Ze staan op de top, maar ze zijn nog niet beneden. Wat denk je dan? Ja, n op de vier topbeklimmers komt om het leven en ze zijn met zn vieren boven. Dat hebben we een paar keer tegen elkaar gezegd, als geintje: we zijn met acht klimmers. En op de vier, dan zouden er twee moeten omkomen.Hoselito had al eerder gezegd: Roeland er gaan 24 man naar boven. Houd er rekening mee dat er een of twee omkomen. Daar moet je inderdaad rekening mee houden, je denkt altijd dat het bij iemand anders gebeurt.

    Jelle: Nadat ik een uurtje had geslapen in Kamp 4 heb ik mn spullen gepakt en ben ik verder afgedaald. Dat ging natuurlijk

    Wat zouden mn kansen zijn geweest? Je kunt er achteraf niks van zeggen, maar ik ben blij

    dat ik ben omgekeerd

  • Ik dacht eigenlijk dat Wilco dood was. Als je vermist bent boven de achtduizend meter dan betekent dat meestal gewoon dat je dood bent

    H O O G T E L I J N 4 - 2 0 0 9 | 3 9

    hartstikke langzaam. Onderweg naar kamp 3 kwam ik Mark tegen. Daar hoorde ik voor het eerst dat die Servir naar beneden was gepleurd onder de Bottleneck. Ik hoorde dat ie zn stijgklem van het touw had gehaald. Het klinkt een beetje alsof het me niks doet, maar als je de K2 gaat beklimmen, dan weet je dat er risicos aan vastzitten. Hij had zich uitgeklikt uit het touw, nou ja, dan verhoog je het risico dus nog meer. Je weet dat zoiets dan kan gebeuren.Ik ben gaan slapen, want ik was goed naar de kloten. Een paar uur later kwam Nick Rice, een Amerikaan, ook in Kamp 3. Hij had met de satelliettelefoon naar zn moeder gebeld en zo hoorde ik via via zij had de internetsite van onze expeditie gecheckt dat boven nog twaalf klimmers vastzaten. Ik had geen radio, dus ik had geen contact met het basiskamp of met de jongens op de top. Terug omhoog ging niet meer, daar was ik niet sterk genoeg meer voor, dus ik ben gewoon maar verder gaan slapen. De volgende dag ben ik helemaal afgedaald. Ik had met geen mogelijkheid iets kunnen doen. Ik moest gewoon naar beneden. Ook de dag na zon toppoging ben je niks waard.

    Roeland: Toen werd het donker; je kon de hoofdlampjes op de top zien. Ik heb in het basiskamp de radio naast mn bed gelegd en ik heb geprobeerd wat te slapen. Ik kan me herinneren dat Cas om ongeveer twaalf uur s nachts meldde dat hij onder de Bottleneck zat en dat Pemba onder hem zat en dat er een probleem was met de touwen. Dat er touwen wegwaren of zo. Cas wist ook niet waar Wilco of Gerard waren. Van dat gesprek staat me niet meer zoveel bij.Ik ben s nachts nog naar de Koreaanse expeditie geweest met de bedoeling te vragen wat zij wisten. Uiteindelijk heb ik de hele nacht bij de Koreanen gezeten. Ik heb daar volgens mij een uur ergens in een hoek op de grond gelegen in een slaapzak. Om vier uur, half vijf heeft Cas mij opnieuw op de radio opgeroepen dat hij veilig was in Kamp 4.Het probleem was dat we van allerlei expedities arden binnenkregen. De Amerikanen zaten boven, de Koreanen zaten boven, de Italianen zaten boven, wij zaten boven. Die hebben dit, die hebben dat, de touwen waren weg, er waren mensen naar beneden gestort, weet ik veel. Boven Kamp 4 hing het bovendien helemaal dicht met bewolking. Op een bepaald moment

  • Steeds als ik iets hoorde, belde ik het door naar Nederland

    4 0 | H O O G T E L I J N 4 - 2 0 0 9

    trok het open en toen meldden Cas en Pemba vanuit het kamp dat in de traverse boven de Bottleneck nog tien, twaalf man vastzaten, maar ze wisten niet precies waar Wilco was. Ze vermoedden dat ie daarboven was.

    Jelle: In het basiskamp hoorde ik wat meer details over wat er aan de hand was. Wilco vermist, Gerard vermist, nog een heleboel andere mensen vermist. Ik ben eigenlijk nuchter gebleven toen ik het allemaal hoorde. Kijk, ik kende natuurlijk Heleen, de vrouw van Wilco, en ik kende zn zoontje, voor hen vond ik het wel heel erg. Ik dacht eigenlijk dat Wilco dood was. Als je vermist bent boven de achtduizend meter dan betekent dat meestal gewoon dat je dood bent. Wonder boven wonder heeft ie dat overleefd.

    Roeland: Wilco heeft op een bepaald moment zn vrouw gebeld. Zo konden we proberen hem op te sporen. Hij had aangegeven waar hij dacht dat hij zat en dat hij probeerde naar beneden te komen. Pemba en Cas zijn toen een aantal keer richting de Bottleneck gegaan om hem te zoeken. Daar hebben ze toen wel Marco Confortola, een van de Italianen, gevonden. Die is door Pemba naar Kamp 4 gebracht.Steeds als ik iets hoorde, belde ik het door naar Nederland. Over mensen die veilig waren of wat er precies gebeurd was. Uit Nederland kreeg ik allemaal vragen: Weet je iets over die, weet je iets over die, weet je iets over Gerard, weet je iets over Wilco, weet je wat over Mark. Nee, nee, nee: dat was het enige wat ik wist.

    Toen ineens om een uur of drie zag Chris, een van de Amerikanen, een oranje stipje op de wand. Ik zag niks, dus ik zei: Volgens mij beeld je het