Hoogtelijn april 2009

of 75/75
HOOGTELIJN tijdschrift van de koninklijke nederlandse klim- en bergsport vereniging Waterdicht en ademend: het lek boven Edmond Öfner blikt terug op Jannu-expeditie Trektocht onderlangs de Matterhorn WWW.NKBV.NL | APRIL 2009 | NR 2 Voorseizoen - Vooralpen Vercors, Jura, Vogezen, Beieren
  • date post

    10-Mar-2016
  • Category

    Documents

  • view

    244
  • download

    8

Embed Size (px)

description

Hoogtelijn is het enige allround klim- en bergsporttijdschrift van Nederland, van en voor leden! Hoogtelijn verschijnt 5 keer per jaar en biedt: Reportages over onbekende wandel- en klimgebieden Originele routes Spraakmakende beklimmingen Tot de verbeelding sprekende trektochten Testen en materiaalbesprekingen Techniek en veiligheid Achtergronden van de klim- en bergsport .

Transcript of Hoogtelijn april 2009

  • HOOGTELIJNt i j d s c h r i f t v a n d e k o n i n k l i j k e n e d e r l a n d s e k l i m - e n b e r g s p o r t v e r e n i g i n g

    Waterdicht en ademend: het lek bovenEdmond fner blikt terug op Jannu-expeditieTrektocht onderlangs de Matterhorn

    W W W. N K BV. N L | A P R I L 2 0 0 9 | N R 2

    Voorseizoen - VooralpenVercors, Jura, Vogezen, Beieren

  • Inhoud

    2 | H O O G T E L I J N 2 - 2 0 0 9 d de boer

    Kijk voor meer informatie op www.nkbv.nl of www.hoogtelijn.nl

    Op de Hoogte 5

    World Cup Boulderen 8

    Bergsportdag 2008 10

    Vrouwennetwerk Cima Immink 13

    Vooralpen? Whats in a name 14

    Toppen en taarten 16

    Sportklimmen in de Vogezen 20

    Trektocht in de Vercors 26

    Geheimtipp voor toerskirs 30

    NKBV-opleidingen geactualiseerd 34

    Karakoramexpeditie 1929 36

    Focus 38

    Interview Edmond fner 40

    Groepsdruk in crisistijd 44

    Onderlangs de Matterhorn 48

    Gemarkeerd 54

    En Route 56

    Jorg in Japan 58

    Waterdicht en ademend 62

    Markt & Materiaal 68

    Recensies & Signalementen 70

    Ledeninformatie 72

    Vooruitblik 74

    Lentestemming in de bergenJana Fernades

    62Waterdicht en ademend

    20Vogezen: sportklimparadijs in Frankrijk

    48 Langs de zuidkant van de matterhorn

  • H O O G T E L I J N 2 - 2 0 0 9 | 3

    DE VOORALPEN MAKEN HET MOGELIJKNederlanders - ja, geef maar toe, k bergspor-ters - rijden het liefst met een auto vol eten naar hun vakantiebestemming. En dat terwijl het eten in de Duitstalige alpenlanden niet veel anders is dan de Hollandse pot (maar wel vetter). En dat terwijl een bezoek aan de Romaanstalige landen juist al de moeite waard is zonder ook maar n voet op een berg te zetten dankzij de Zuid-Europese keuken.Toch: die Alpenkreuzers en Volvo-stationcars stouwen we tot de nok vol.

    Ik heb dat ook jaren gedaan. We riepen heel hard dat dat goedkoper was en dat je je tijd hoorde te besteden aan klimmen en niet kostbare middagen moest verspillen met gesjouw door supermarkten. In werkelijkheid was dat natuurlijk een kwestie van image. Net zoals het ook enorm belangrijk was om aansprekende (lees: hoge) toppen af te vinken.Wat deed ik mezelf aan? Waarom kauwde ik jarenlang op verpulverde Knoppers tijdens en na een lange klim? Bergsport maakt hongerig en eten is zodoende een essentieel onderdeel daarvan.

    Na talloze verhalen over mislukte expedities door slechte foerage, en andere never-eat-the-last-mueslibar-ervaringen ben ik ondertussen om. Ik ga niet meer vaak op pad zonder een lokaal vers product in mijn rugzak.Die lekkernijen koop je doorgaans echter in het dal, en dat dal ligt meestal al ruim een dag achter je voordat je daadwerkelijk aan een toer begint. Dan is van je heerlijke pain au chocolat niet meer veel over.

    Wie de geneugten van de lokale boulangerie of Konditorei wil combineren met Gipfelgenuss moet zich laten inspireren door dit nummer: de Vooralpen maken het mogelijk!s Ochtends sta je nog met de slaap in je ogen je lunch af te rekenen, om een paar uur later diezelfde lunch op de top van een prachtige berg op te peuzelen. En dan heb ik het nog niet gehad over het omzeilen van overvolle hutten, problemen met de hoogte en le-klimmen.Kunnen we daarna de discussie starten wat de Vooralpen nu eigenlijk precies zijn...

    Sjors Kurversredacteur Hoogtelijn

    Film blikt terug op expeditiedrama Jannu

    14Vooralpen? Whats in a name

    16Voorseizoen in de

    Beierse Vooralpen

    40

    30Toerskin vanaf

    het perron bij Les Allires

  • WERF EEN NIEUW LID

    First Aid Lifeline: je reddingslijn bij reis en sport identi catie dankzij een unieke

    code op stickers, polsband en/of ketting

    medisch dossier direct beschikbaar bij nood

    familie en verzekeraars worden gewaarschuwd

    overal ter wereld

    Deze actie is geldig tot 1 juni 2008Alleen door gebruik te maken van de meegehechte antwoordkaart

    Kijk voor de algemene voorwaarden van het lidmaatschap op www.nkbv.nl

    VOOR DE KONINKLIJKE NKBV EN ONTVANG BEIDEN EEN GRATIS

    TER WAARDE VAN 14,95 (TOTALE WAARDE 29,90)FIRST AID LIFELINE SET

    57-HL109-ledenwerfactie.indd 5757-HL109-ledenwerfactie.indd 57 03-02-2009 11:46:3803-02-2009 11:46:38

  • Heb je nieuws voor Op de Hoogte, mail het naar [email protected] links die in deze rubriek worden genoemd, kun je ook vinden op www.hoogtelijn.nl onder Hoogtelijn 2/2009 door in de inhoudsopgave op Op de Hoogte te klikken. Meer bergnieuws op www.nkbv.nl

    NIEUWE HOOFDREDACTEUR HOOGTELIJNPeter Daalder (58) is sinds maart van dit jaar de nieuwe hoofdredacteur van Hoogtelijn. Hij is de opvolger van Martijn Hop. Daalder werkte het grootse deel van zijn carrire als redacteur bij het Eindhovens Dagblad, onder meer als chef van de nieuwsdienst en de centrale redactie en als adjunct-hoofdredacteur. Op dit moment heeft hij een staffunctie bij dagbladenuit-gever Wegener.Daalder schreef de afgelopen jaren regelmatig verhalen en interviews voor Hoogtelijn. Hij omschrijft zichzelf als iemand die het nodig heeft om af en toe in de bergen te zijn.

    De bergredders in het Zuid-Duitse Bad Tlz kunnen tegenwoordig binnenshuis oefenen in s werelds eerste indoor helikopterreddings-simulator. De installatie inclusief helikopter, een afdankertje van de Amerikaanse kustwacht dat de Duitsers voor een zacht prijsje konden overnemen bevindt zich in een zestig meter lange en twintig meter hoge hal die eind vorig jaar ofcieel in gebruik werd genomen.De hele opstelling biedt de mogelijkheid om alle aspecten van een helikopterredding onder veilige omstandigheden te oefenen: van het aanvliegen naar de plaats van ongeval en abseilen vanuit de helikopter tot de redding vanaf een bergwand en het naar binnenhalen van gewonden. Een grote ventilator boven de helikopter zorgt zelfs voor levensechte downwash, de hevige wind die normaalgesproken wordt veroorzaakt door de rotor.De helikopter kan vrij door het gebouw bewegen door middel van staalkabels en een kraanconstructie. Dankzij de echte helikopter, de realistische bewegingen, de hoogte, de storm en het lawaai, kunnen de reddingswerkers levensechte oefeningen doen zonder risico te lopen. Het trainen op deze manier heeft daarnaast nog een voordeel: geen CO2-uitstoot en geen onnodig helikopterlawaai in de natuur.

    INDOOR BERGREDDING

    Eb

    erha

    rd G

    rona

    u

    WEL SCHULD, GEEN STRAF De rechtbank in Amsterdam heeft een 26-jarige sportklimmer schuldig bevonden aan de dood van zijn 39-jarige klimpartner zonder de man straf op te leggen. Het slachtoffer kwam vorig jaar in mei om het leven na een val van twaalf meter hoogte in klimhal Tussen Hemel en Aarde. De man had het touw al uit zijn zekerapparaat gehaald terwijl de klimster zich nog hoog op de wand bevond. Toen zij zich wilde laten zakken, kwam ze ten val.Tijdens de rechtszaak verklaarde de man dat hij niet weet waarom hij het touw had losgemaakt. Hij zei dat hij mogelijk in de war was omdat hij tijdens het zekeren de hele tijd op zijn vriendin had gelet die elders in de hal aan het klimmen was. Zij was net klaar en liep naar de bar om iets te gaan drinken. Volgens de rechtbank had de zekeraar aanmerkelijk onachtzaam en nalatig gehandeld. Hij had volgens de rechters moeten beseffen dat zijn handelen in de gegeven omstandigheden zeer ernstige gevolgen zou kunnen hebben. De rechter oordeelde echter dat het straffen van de zekeraar geen doel dient. De verdachte zal moeten leven met het besef dat door zijn toedoen zijn vaste klimpartner en goede vriendin van het leven is beroofd.Tegen de zekeraar was zes maanden voorwaardelijke gevangenisstraf en een taakstraf van tachtig uur geist.Mede naar aanleiding van het ongeval heeft de NKBV het initiatief genomen voor een bijeenkomst over veiligheid bij het sportklimmen. Samen met de klimhalexploitanten (VeBon, Branchevereniging Sportklim-men en Mountain Network), de Voedsel- en Waren Autoriteit en andere experts op het gebied van veiligheid zullen mogelijke maatregelen omtrent het veiliger klimmen in de hallen worden besproken.Tijdens de zitting deden de zekeraar en de vader van het slachtoffer nog een eenvoudig voorstel om vergelijkbare ongevallen in de toekomst te voorkomen: spreek af dat alleen de klimmer de zekering mag losmaken.

    Op de hoogte

    H O O G T E L I J N 2 - 2 0 0 9 | 5

    Ar

    chie

    f Pet

    er D

    aald

    er

  • WIJVERZETTEN

    BERGEN VOOR U

    Specialist inbergsportverzekeringen

    W.A. HIENFELD B.V.

    Postbus 75133 1070 AC Amsterdam

    Telefoon 0031(0)20 - 5 469 469Telefax 0031(0)20 - 6 427 701E-mail [email protected]

    Voor informatie: Koninklijke NKBV te Woerden.

    Naamloos-1 1Naamloos-1 1 14-04-2009 15:49:1114-04-2009 15:49:11

  • AKT

    IV 1

    AS

    N

    RF 6

    8

    32 2

    0 62

    20

    Light weight 3-layer jacket made of Dermizax stretch material. Year round jacket formulti purpose use. Detatchable hood with 360 view. Reflection elements on the sleeve.

    www.bergans.com

    Luster Jacket

    Luster 230x297:Layout 1 26.03.09 09.45 Page 1

  • Op de hoogte

    O N D E R R E D A C T I E VA N E R N S T A R B O U W | H O O G T E L I J N 2 - 2 0 0 9 | 7

    De Zwitserse Rhnegletsjer is waarschijnlijk voor het eind van de eeuw verdwenen. Dat zeggen onderzoekers van Federale Technische Hogeschool van Zrich en Lausanne op basis van een rekenmodel met historische gegevens over de afmetingen van de gletsjer. Nooit eerder werd de ontwikkeling van een gletsjer over zon lange periode gemodelleerd. De resultaten van het onderzoek werden eind 2008 gepubliceerd in het internationale wetenschappelijke tijdschrift Journal of Glaciology.Uit gegevens van de World Glacier Monitoring Service blijkt bovendien dat gletsjers in de Alpen in 2007 bijna vier maal sneller afsmolten dan het

    RHNEGLETSJER VR 2100 VERDWENEN

    c

    ole

    Poly

    tech

    niqu

    e F

    dra

    le d

    e La

    usan

    ne

    wereldwijde gemiddelde. In de Alpen werden de gletsjers gemiddeld 2,5 meter korter, wereldwijd bedroeg de afname 67 centimeter. De snelheid waarmee de gletsjers verdwijnen, is de afgelopen twintig jaar meer dan verdubbeld. Tussen 1980 en 1999 smolt het ijs met gemiddeld 30 centime-ter per jaar. Sinds 2000 is de jaarlijkse afname gemiddeld 70 centimeter.Niet overal in Europa verliezen gletsjers terrein. Zo nam in Scandinavi op maritieme locaties de ijsdikte toe. De Nigardsbreen, ten westen van de Jotunheimen in Noorwegen, groeide zelfs een meter.

    MINDER LAWINEDODEN DOOR PIEPSDankzij de steeds beter wordende lawinepieps overleven steeds meer mensen een complete bedelving door een lawine in Zwitserland. Dat concludeert het Zwitserse Institut fr Schnee und Lawinenforschung (SLF) na een analyse van de ongevallencijfers sinds 1977. Het SLF ontdekte verder dat het aantal mensen dat onder de sneeuw werd begraven, de laatste dertig jaar vrijwel constant is gebleven. Dat is opmerkelijk, omdat het aantal toerskirs in Zwitserland juist is toegenomen. Daarnaast kwam uit het onderzoek naar voren, dat het overlijdensrisico ink lager is bij groepen die worden geleid door vakmensen, zoals een berggids of toerleider. Deze winter lopen de cijfers iets uit de pas, laat de voorzitter van de Zwitserse IKAR-commissie Lawinerettung, Hans-Jrg Etter, weten. Het aantal lawinedoden ligt iets boven het gemiddelde. Tot nu toe zijn er in Zwitserland 2 vermisten en 19 doden: 7 offpiste skirs, 1 offpiste snowboar-der, 5 toerskirs, 5 sneeuwschoenlopers en 1 ijsklimmer.Van Oostenrijk zijn alleen cijfers bekend over heel 2008. De sterreichi-scher Bergrettungsdienst bericht dat daar vorig jaar 22 lawinedoden zijn gevallen. Ook hier is sprake van een lichte toename in vergelijking met de afgelopen drie jaar. Het cijfer ligt echter wel onder het gemiddelde van de afgelopen elf jaar (25 doden). Van het aantal lawinedoden in Frankrijk zijn bij Hoogtelijn geen cijfers bekend.Meer informatie: www.slf.ch en www.bergrettung.at

    BOULDERKOLDER

    Een Nederlandse klimster raakte op 14 maart ernstig gewond bij een val in de Heubacher Steinbruch, een klimgebied tussen Frankfurt en Mannheim. Volgens de Duitse politie viel de vrouw van ongeveer acht meter hoogte op een uitstekend stuk rots. Bij de val zou een door de klimster geplaatste zekering losgekomen zijn.Volgens een brandweerwoordvoerder was de redding van de vrouw een lastige operatie. Er werden twee lokale brandweerkorpsen, een ambulance

    en een reddingshelikopter ingezet. Uiteindelijk wisten de brandweermen-sen haar uit haar benarde positie te bevrijden, waarna ze met een helikopter naar een ziekenhuis in Mannheim werd vervoerd. Volgens de politie had de vrouw een bekkenfractuur.De Heubacher Steinbruch is een klimgebied van de sectie Darmstadt-Starkenburg van de Duitse bergsportvereniging DAV. Het is een zandsteen-massief van ongeveer 150 meter breed en 35 meter hoog.

    MOEILIJKE REDDING VOOR NEDERLANDSE KLIMSTER

  • 8 | H O O G T E L I J N 2 - 2 0 0 9

    Op de hoogte

    Ook de klimclinics in de naastgelegen klimhal van Mountain Network Nieuwegein trokken veel belangstelling. Beginners deden hier hun eerste ervaring op met het sportklimmen en gevorderde klimmers kregen van het Nederlands team tips om hun techniek te verbeteren. Judith Vliem (27) stond voor de allereerste keer op de klimgrepen. Ik wilde weten of klimmen in een hal iets voor me is. Het ging wel goed, vertelde zij enthousiast. Misschien ga ik een training volgen. Het is leuk om te doen. Op de vraag of de leden van het Nederlands Team nog nieuwe talenten hebben gespot, antwoordde wereldbekerwinnaar 2008 Jorg Verhoeven ontkennend. Na een keer klimmen kun je dat niet zien.De jongere bezoekers konden zich uitleven op een opblaasberg en een mini-Matterhorn. Kliminstructeur Marcel Keijzer hielp veel kinderen naar boven. Het is de hele dag door al lekker druk, liet hij weten. Mijn pauze

    8 | H O O G T E L I J N 2 - 2 0 0 9 | T E K ST C H R I S TA S L O O TM A N

    Op de hoogte

    BERGSPORTDAG TREKT WEER MEER BEZOEKERSheb ik hier aan de muur moeten nemen. Ik kom niet eens weg, maar dat is niet erg. Stijn Hofman (7) is een van de kinderen die onder begeleiding van Marcel Keijzer zijn geluk beproefde op de negen meter hoge mini-Matterhorn. Het was leuk, maar ook wel hoog, vooral als je dan naar bene-den kijkt. Stijn was samen met zijn ouders, broer en zus op de Bergsport-dag. Zich vervelen deed hij geen seconde. Ik heb al veel rondgelopen en ik heb ook de opblaasberg beklommen. Ik vind het hier ontzettend leuk!

    VOLGEND JAAR WEERDe standhouders zelf hadden ook genoeg te doen. Bij de stand Bergsport-reizen was het drukker dan vorig jaar. Veel mensen zijn genthousias-meerd, zoals de medewerkers het noemen. Bij de stand van Tirol zijn ze zeer tevreden. Er was veel interesse, bezoekers hebben veel folders en

    Gezellig druk: zo is de Bergsportdag van zondag 15 maart het beste te omschrijven. Iets minder dan 2500 leden en niet-leden kwamen naar Nieuwegein om lezingen bij te wonen, tochten-ainspiratie op te doen en een bezoek te brengen aan een van de vele stands.

  • F O T O S : J O O S T H O FM A N | H O O G T E L I J N 2 - 2 0 0 9 | 9

    mapjes meegenomen. Bij Mimi Mooyman van Wine from the Alps konden bezoekers wijn uit allerlei Alpenstreken proeven en kopen. We hebben de hele dag aanloop. Mooyman toonde zich enthousiast en verzekerde volgend jaar graag weer van de partij te zijn op de Bergsportdag.

    Niet alleen de stands werden goed bezocht, ook de lezingen trokken veel mensen naar Nieuwegein. Bij Wilco van Rooijen zat de zaal met 700 toehoorders bomvol. Wytze Schluter was een van hen: Ik ben vandaag voornamelijk voor de lezingen naar de Bergsportdag gegaan. Vooral die van Wilco van Rooijen wilde ik bij zijn. Via internet heb ik destijds de gebeurtenissen op en rond de K2 gevolgd. Ik vond het mooi om nu zijn eigen verhaal te horen.

    DE VOLGENDE BERGSPORTDAG IS OP ZONDAG 14 MAART 2010.

    8 | H O O G T E L I J N 2 - 2 0 0 9 | T E K ST C H R I S TA S L O O TM A N

    BERGSPORTDAG TREKT WEER MEER BEZOEKERS

  • 1 0 | H O O G T E L I J N 2 - 2 0 0 9

    Op de hoogteSPORTKLIMNIEUWS

    WILDCARD VOOR GRAND OLD MAN BART VAN RAAIJBart van Raaij (39) is misschien wel de oudste deelnemer aan de World Cup wedstrijd op 12 en 13 juni in Boulderhal Monk in Eindhoven. Je zou van Raaij met een beetje goede wil kunnen omschrijven als de nestor van de Nederlandse boulderaars. Hij maakte de prachtig uitgevoerde bouldertopo 7+8 Fontainebleau en is een van de initiatiefnemers van het nieuwe klimtijdschrift BLOK.

    Wat moet je precies doen om in aanmerking te komen voor een wildcard?Haha, dat vraag ik me ook wel eens af. Nee, serieus: afgelopen zondag [29 maart] was er een competitiewed-strijd en daar werden ook wildcards vergeven. Blijkbaar heb ik het goed gedaan.

    Hoe belangrijk is het voor jou om mee te doen aan een World-Cupwedstrijd op Nederlandse bodem?Ik heb eigenlijk twee redenen om mee te doen. In de eerste plaats sportief: een jaar of zes geleden heb ik meegedaan aan een World-Cupwedstrijd in Frankrijk. Toen werd ik dertiende, dus miste ik op een haar na de nale. Op de een of andere manier verlang ik daar toch naar, al

    is het de vraag of het nog zo goed gaat.Aan de andere kant vind ik het interessant omdat ik het klimtijdschrift BLOK maak. Het lijkt me boeiend om zon wedstrijd niet alleen als klimmer mee te maken, maar om er ook met de ogen van het blad naar te kijken. Het is voor mij ook een makkelijke manier om de wereldtop te ontmoeten nou ja, makkelijk: ik moest me natuurlijk eerst kwaliceren.

    Je bent toch een beetje de Grand Old Man van de Nederlandse boulder-wereld. Ben je niet bang dat je een beetje te old bent?Oh, vast. Ik ben er alleen niet zo bang voor. Ik ben nu 39, bijna 40 en als je zo oud bent, dan kun je eigenlijk niet meer afgaan. Dat neemt niet weg dat ik natuurlijk hartstikke mn best ga doen. Ik bedoel: het zou toch jammer zijn als ik genoegen moest nemen met een plek bij de laatste tien.

    Waar streef je ongeveer naar?Ik ben nog maar net gekwaliceerd en het deelnemersveld is nog niet bekend. Daarom heb ik nog geen concreet doel. Het voornaamste is dat ik me staande kan houden in het Nederlandse deelnemersveld.

    Neem me eens mee; wat is eigenlijk de lol van boulderen?Ik heb 24 jaar geklommen en pas de afgelopen zes jaar houd ik me uitsluitend met boulderen bezig. Toen kwam ik erachter dat het me eigenlijk veel beter ligt. Je hoeft je bij het boulderen alleen op de beweging te concentreren en op niets anders.Boulderen doe je ook voor het contact met je vrienden, voor het buiten zijn, voor het lekker eten. Dat is wel een belangrijk verschil met wedstrijdboul-deren. Ik train ook niet voor wedstrijden. Ik klim alleen.

    Tijdens de eerste nationale bouldercompetitiewedstrijd van het seizoen, op 29 maart in Mountain Network Amsterdam, werd niet alleen gestreden om podiumplaatsen, maar ook om wildcards voor de Boulder World-Cupwed-strijd op 12 en 13 juni in Eindhoven. De NKBV stelde voor vier heren en vier dames startplaatsen beschikbaar voor klimmers die geen deel uitmaken van het Nederlands Team.Bij de heren werden de startplaatsen in de wacht gesleept door Ricardo de Leeuw, Bart van Raaij, Dennis Teijsse en Michiel Nieuwenhuisen. Bij de dames gingen de vier startbewijzen naar Eline Nas, Roelien van de Vrie, Suzanne van der Sluis en Marianne Verhage.De wildcardwinnaars kunnen tot aan de World-Cupwedstrijd gratis trainen in Monk bouldergym en in de hallen van Mountain Network. Elders op deze

    WILDCARDS VOOR NEDERLANDSE BOULDER WORLD CUP UITGEREIKT

    Joos

    t Hof

    man

    PRESENTED BY MONK / NKBV WORLDCUPBOULDER.NL

    STRIJP S - KLOKGEBOUW

    JUNE 12 13 14EINDHOVEN

    nieuwspaginas staat een kort interview met twee van de acht wildcard-houders.

  • Op de hoogte

    H O O G T E L I J N 2 - 2 0 0 9 | 1 1

    Hoe wordt een mens eigenlijk boulderaar?Ik klom eerst gewoon routes, maar ik heb een tijdje een polsblessure gehad. Toen ik weer ging klimmen, studeerde ik tijdelijk in Tel Aviv. Daar was op vijftien minuten van de universiteit een klimhal met vreselijke routes. Toen ben ik met een paar Noren gaan trainen in het boulderhokje.

    WILDCARD VOOR 7C-KLIMSTER MARIANNE VERHAGE

    Piepklein, met een tweepersoonsmatras dat je heen en weer moest schuiven. Dat was in 2001.

    En hoe word je vervolgens een boulderaar die meedoet aan een World Cup?Ik vind boulderen gewoon heel leuk, dan word je vanzelf goed. Het is een beetje een tegeltjeswijsheid, maar als je iets leuk vindt, ben je vanzelf gemotiveerd.

    Je hebt vorig jaar als tweede Nederlandse vrouw een 7c boulder geklom-men. Hoe pak je zoiets aan?Ik ben er niet opuit gegaan om precies die boulder te klimmen. Het regende toen we in het gebied, Magic Wood, bij Chur in Zwitserland, waren. Dit was de enige boulder die droog was. Toen dacht ik: laat ik die proberen.

    En nu moet je dus trainen voor een World Cup. Hoe ziet je wedstrijdregime eruit?Ik begin net in vorm te komen dus als het meezit ben ik in juni enorm t. Op dit moment train ik boulders van acht passen, vier keer in de week. Ik heb een vingerblessure dus ik doe het iets rustiger aan.

    Ik hoor uisteren dat je soms last hebt van wedstrijdspanning?Dat klopt, dat is mn zwakke plek. Soms lukt het heel goed en de andere keer bak ik er niks van omdat ik zenuwachtig ben. Ik probeer daar op te trainen, maar ik weet niet zo goed hoe je dat aanpakt. Als iemand het weet, hoor ik het graag. Ik ga in ieder geval enorm mn best doen voor deze wedstrijd.Oh ja, ik mag de komende tijd gratis trainen bij Monk. Daar ben ik heel blij mee, want het is namelijk de mooiste boulderhal die er is.

    Marianne Verhage (31) klom afgelopen zomer als tweede Nederlandse vrouw een 7c boulder in het Zwitserse Magic Forest bij Chur. Op dit moment werkt zij als hulpverlener bij een internationale alarmcentrale en studeert ze in deeltijd aan de UvA.

    R

    eind

    er Ja

    n H

    eijs

    NEDERLANDS TEAM BEKENDHet Nederlands Team Sportklimmen 2009 bestaat uit twee selecties, Lead en Boulderen. Voor Jong Oranje is er alleen een Leadselectie. Bij de mannen bestaat het Boulderteam uit Jorg Verhoeven, Ferdinand Schulte, Casper ten Sijthoff en Jesse van der Werf. Bij de vrouwen is alleen Vera Zijlstra geselecteer als boulderaar. Het herenteam voor Lead bestaat uit Jorg Verhoeven, Casper ten Sijthoff, Timo Tak en Nicky de Leeuw. Bij de vrouwen is Vera Zijlstra opnieuw de enige geselecteerde klimmer. Voor Jong Oranje werden Tim Reuser, Nikki van Bergen, Koke Helmes, Elko Schellingerhout en Stefan Gerritsen geselecteerd.De selectie wordt begeleid door bondscoach Marcella Boersma en Mathieu Ceron, Arlo van Geest en Ralf van der Rijst.

  • 1 2 | H O O G T E L I J N 2 - 2 0 0 9

    Op de hoogteLENSELINK HERKOZEN IN IFSC-BESTUURVoormalig NKBV-bestuurslid Reindert Lenselink is in het Italiaanse Turijn herkozen als secretaris-generaal van de International Federation of Sport Climbing (IFSC). De internationale sportklimfederatie zet zich onder meer in voor het organiseren en ontwikkelen van internationale sportklim-wedstrijden. Lenselink werd in 2001 voor het eerst benoemd als secretaris-generaal; hij zal de functie tot 2013 vervullen. Een van zijn belangrijkste bezigheden de komende tijd is ijveren voor erkenning van sportklimmen als Olympische sport.Lenselink zat van 1996 tot 2006 in het bestuur van de NKBV. Vanaf 1999 was hij verantwoordelijk voor het sportklimmen. Zijn kandidatuur bij de IFSC werd gesteund door de NKBV.

    TWEE KLIMMERS KOMEN OM OP EIGERTwee jonge Zwitserse alpinisten zijn eind maart omgekomen op de westzijde van de Eiger toen zij bij de afdaling zwaar gehinderd werden door slecht weer. De klimmers, een 22-jarige man uit Luzern en een 21-jarige man uit Zrich, waren op weg naar het dal na een succesvolle beklimming van de Eiger noordwand toen het weer omsloeg. Volgens Zwitserse kranten viel in korte tijd bijna een meter sneeuw en daalde de temperatuur naar minus twintig graden.De vader van een van de twee omgekomen klimmers sloeg alarm nadat hij zijn zoon kort aan de telefoon had gehad. Daarbij zou hij gezegd hebben dat het goed met hen ging. Op de maandag en dinsdag volgend op de beklimming werden vanuit het nabijgelegen Jungfraujoch verschillende reddingspogingen ondernomen, maar vanwege het extreem slechte weer moesten die pogingen gestaakt worden. Uiteindelijk lukte het op woens-dagmorgen om de twee alpinisten vanuit de lucht te lokaliseren. Zij bevonden zich ongeveer tweehonderd meter onder de top. Ondanks de sterke wind lukte het reddingswerkers aan een lier om de alpinisten tot op vijf meter te benaderen. Daarbij werd vastgesteld dat het tweetal geen tekenen van leven meer vertoonde. De lichamen van de twee omgekomen mannen werden later geborgen.Volgens Zwitserse media waren de twee ervaren, goed uitgeruste klim-mers. Een van hen had kort voor de beklimming de opleiding tot gebergtespecialist van het Zwitserse leger afgesloten.

    Eiger enkele dagen na het drama toen de lichamen werden geborgen.

    Reindert Lenselink.

    Ar

    chie

    f Rei

    nder

    t Len

    selin

    k

    EXPEDITIENIEUWSDe Tupaassatexpeditie opende vorige zomer een nieuwe route in Groenland op de Battle Axe. De route genaamd Arctic Fox was ging over 1100 meter en is gewaardeerd op 6a+, TD+.

    Martin Fickweiler en Niels van Veen zijn er niet in geslaagd de Cerro Torre (3128 meter) via de Compressor Route te beklim-men. Slechte weeromstandig-heden en condities op de berg speelden hen parten.Bart van den Doel, Harry de Brauw en Gijs Petersen Nobbe, die tegelijkertijd in Patagoni waren, wisten nog wel de Aguja Poincenot (3002m) te bedwingen, maar moesten daarna ook buigen voor de elementen.Cas van de Gevel, Mike van

    Berkel en Martijn Schell zijn in training voor hun expeditie naar de Kalanka (6931 meter) in de Garhwal Himalaya half augustus. Zij gaan de 1250 meter hoge noordwand van deze zesduizender beklimmen zonder vaste touwen. Het is de tweede keer dat zij met dit plan die kant op gaan. Vorig jaar moesten zij hun poging staken wegens gezondheidsproblemen. Martin Fickweiler, Gerke Hoekstra, Niek de Jonge en Jelle Staleman gaan in augustus naar Ren Land aan de oostkust van Groenland. Vanaf het basiskamp aan de Aqusinikajikgletsjer zullen zij als twee zelfstandige teams gaan klimmen. De eerste twee richten zich op de big walls, De Jonge en Staleman op alpiene beklimmingen. Het gebied is weinig bezocht door klimmers, waardoor het vooral zal gaan om eerste beklimmingen van bergen en/of routes.

    Met als doel tot nu toe onbeklommen toppen van 5500 tot 6300 meter op AD-niveau te beklimmen reizen Wouter de Vries, Bart Schuurman, Erik Kool en Gerben Hofman af naar het gebied rondom de Sath-Maraugletsjer in de Pakistaanse Karakoram. Eelco Jansen gaat met een internationale expeditie naar de Karako-ram om de 8047 meter hoge hoofdtop van de Broad Peak te beklim-men. Alle Nederlanders die hem voorgingen, kwamen niet verder dan de voortop.Zeven jonge alpinisten gaan van de zomer naar de Muztagh Ata (7546 meter) in het Kun-Lunmassief in China. Bram Albers (23), Tim Albers (25), Ernst de Wiljes (23), Ernst Verloop (27), Frederik Kam (24), Wouter van der Gronden (22) en Victor Naar (18) gaan bovendien de afdaling vanaf de top naar het eerste kamp op skis doen. Nestor Ronald Naar is hun adviseur en zal bij de expeditie aanwezig zijn.Roeland van Oss en William van Meegdenburg zijn voornemens deze zomer een aantal technische beklimmingen te doen in de Cordillera Blanca in Peru.

    R

    olan

    d B

    eken

    dam

    De door de Tupaassatexpeditie geopende route Arctic Fox.

    M

    ieke

    Sch

    arlo

    o

  • INFORMATIE: WWW.CIMAIMMINK.BLOGSPOT.COM ; [email protected]

    In de Nederlandse boulder- en klimhallen zijn vrij veel vrouwen actief, in de cursussen overheerst het aantal mannen en bij het alpiene klimmen zijn vrouwen sterk in de minderheid. Het gaat er de vrouwen verenigd in Cima Immink niet om hoe dat komt. Ze willen een gelegenheid bieden aan enthousiaste klimsters om samen hun favoriete sport te beoefenen. Hun initiatief is vernoemd naar een Dolomietentop: Cima Immink. En die is weer vernoemd naar de Nederlandse topklimster Jeanne Immink, die aan het einde van de negentiende eeuw opzien baarde met vele bijzondere beklimmingen.

    SPIERGROEPENRuim zestig vrouwen kwamen naar de eerste bijeenkomst van de groep bij Monk Bouldergym. Marrigje Hartman en Anne van Galen begonnen de dag met gezamenlijke yogaoefeningen, er was eigengemaakt gebak, Frederike Bloemers verduidelijkte de achtergrond van het initiatief, Harry Mur vertelde iets over Jeanne Immink, de vrouw die naar de wolken klom, er was een voordracht van Annet Boom over de eerste en enige Nederlandse vrouwenexpe-ditie en uiteraard werd er volop geklommen. En er werden afspraken gemaakt over een klimweekeinde in Duitsland op 6 en 7 juni. Ondertussen zijn er ook andere initiatieven in deze richting. Zo worden er klimtrainingen voor vrouwen gegeven waarbij specieke spiergroepen getraind worden die bij vrouwen van nature wat minder ontwikkeld zijn en biedt een commercile organisator een speciale Ladies versie aan van een expeditie naar de Mont Blanc. Met twee mannelijke gidsen, dat wel.

    CIMA IMMINK VERENIGT KLIMVROUWEN

    De initiatiefneemsters van Cima Immink zijn enthousiast na hun eerste activiteit op 31 januari in Monk Bouldergym in Eindhoven. Cima Immink wil een netwerk bieden voor klimmende meisjes en vrouwen.

    Wij zijn niet anti-man, ik heb zelf veel geklommen met mannen, maar als je jong aan deze sport begint kom je heel weinig andere meisjes tegen. Er zijn bijna geen vrouwelijke voorklimmers, vrouwelijke gidsen zie je ook niet vaak. En als je een beetje verder komt bij de cursussen, ben je vaak het enige meisje, constateert Marrigje Hartman. Is er een verschil in klimmen? Zeker niet wat focus betreft. Als je wilt presteren moet je focussen, daarin zit echt geen verschil. Vrouwen zijn vaak wel socialere types dan mannen, hebben wat meer oog voor de andere groepsleden.

    TRIATLETENBij de aanjagers van Cima Immink zit ook Maritte de Graaf, een 23-jarige instructeur. Ze merkt dat meisjes het leuk vinden dat er ook vrouwelijke leiding is. Het is enorm belangrijk dat je rustig begint met deze sport. Mannen zijn vaak sneller of hebben wat meer bravoure om bepaalde zaken te doen. Sommige meisjes willen hun sport wat rustiger opbouwen; zij moeten die kans ook krijgen. Ik hoop dat we via het netwerk alpiene klimmers vinden die het lekker vinden om met een paar mensen tochten te maken.

    Ook Anne van Galen ziet wel verschillen bij het klimmen. Bij veel alpinisten zie je een enorme drang om fysiek te presteren en bijvoorbeeld heel hard te lopen. Voor vrouwen in een cursus kan ik me voorstellen dat het niet leuk is vaak als laatste aan te komen. Veel alpinisten zijn van die halve triatleten. Nou, ik kan geen marathon lopen, maar er zijn wel andere factoren die bepalen of je een goede alpinist bent, meent Anne van Galen, die enthousiast terugkijkt op de eerste bijeenkomst: Er zijn ideen ontstaan om een website te maken, een weblog te beginnen en zelfs een expeditie te organiseren. Het succes van de dag bewijst dat er een zekere behoefte is. Wij hoeven niet een platform te zijn voor alle klimmende vrouwen. Wie mee wil doen is welkom en daarvoor wil ik me graag inzetten.

    T E K S T P E T E R D A A L D E R | F O T O S J O H A N N E K E P U N T E N H A R R Y MU R | H O O G T E L I J N 2 - 2 0 0 9 | 1 3

  • 1 4 | H O O G T E L I J N 2 - 2 0 0 9 | V O O R A L P E N | T E K S T V E R O N I Q U E E R E N S

    Voor het gemak scharen we alle wat lagere verhefngen in het landschap die we passeren onderweg naar de echte bergen onder de noemer Vooralpen. Logisch: het gaat om bergen die vr de Alpen liggen. Iedereen snapt dat. Bovendien: de Duitsers doen dat ook. De Bayerische Voralpen is een begrip dat de titel van menige bergsportgids siert. Maar hoe zit het dan bijvoorbeeld met de Italianen? Spreken zij ook van Vooralpen en liggen die dan aan de zuidkant van de hoogste bergketen van Europa? Tijd om deskundi-gen te raadplegen. We vragen het aan geoloog Veronique Erens. Ze helpt ons al snel uit de droom. De echte Vooralpen beslaan slechts een beperkt gebied dat loopt van de oostkant van het meer van Genve tot het Zwitserse Scuol. Een geologieles.

    GROF RELIFOm de Vooralpen geologisch gezien te kunnen plaatsen, is een beknopte ontstaansgeschiedenis van de Alpen handig. Zon 85 miljoen jaar geleden begon de vorming van de Alpen, doordat aan de huidige zuidrand van de Alpen, de grens tussen twee platen in beweging raakte. De Euraziatische plaat, met aan de zuidzijde een

    VOORALPEN?WHATS IN A NAMEWhats in a name? Dat is een goede vraag als we het over de Vooralpen hebben. De meeste bergsporters zullen zeggen: alle berggebieden en rotskammen die we op weg naar de echte Alpen tegenkomen. Klopt dat wel?

    Begrippen Platen: Hiermee worden de tectonische platen of aardschollen

    bedoeld, tegenwoordig ligt de grens van de Afrikaanse en Euraziatische plaat in de Middellandse zee.

    Subductiezone: Het gebied waar een oceanische plaat onder een continentale plaat schuift.

    Continentale collisie: De botsing van twee continentale platen, hierdoor kan een gebergteketen gevormd worden. Dit proces heet orogenese.

    Overschuiving: In een situatie waarbij compressie plaastvindt, wordt een deel van gebied omhoog geschoven langs een breukv-lak, dit wordt dan een overschuiving genoemd

    Nappe: Hiermee wordt het omhoog geschoven dekblad bedoeld, dat ontstaat door middel van een overschuiving. De term nappe wordt meestal gebruikt voor verschoven gesteentemassas die meer dan 5 kilometer verplaatst zijn.

    Klippe: een losstaande nappe.

    Echte Vooralpen: Gastlosenmassief.

    Re

    pist

    u

  • VOORALPEN?oceaan schoof onder de Adriatische plaat, die aan de zuidzijde van de oceaan lag. Dit heet in geologische termen een subductiezone. Door de continue noordwaartse beweging van de Adriatische plaat, schoof ook het continentale deel van de Euraziatische plaat tegen de Adriatische plaat. Omdat het continentale deel vele male dikker is dan het oceanische deel, vond er geen subductie zone meer plaats maar een continentale botsing tussen het Adriatische deel en de Euraziatische plaat, in geologie-termen een continentale collisie. Een deel van de Adriatische plaat is door deze collisie over de Euraziatische plaat heen geschoven. Deze noordwaartse beweging is tot zeker zesmiljoen jaar geleden actief geweest, waarna de kracht is afgenomen. In die tijd is het grove relif van de Alpen gevormd. De gletsjers en de ijskap uit de laatste ijstijd, zon 10.000 jaar geleden, hebben het meeste bijgedragen aan de huidige topograe van de Alpen. INTERN EN EXTERN In de west-Alpen ligt een breuk, de zogeheten Frontale Pennische overschuiving*, en deze verdeelt de West-Alpen in twee geologische gebieden, de externe en de interne Alpen. Ten noorden en ten westen van de breuklijn liggen de externe Alpen; de Jura, Vercors, Chartreuse, en het Mont Blanc massief horen daarbij. De Jura en de Vercors zijn dus, geologisch gezien, geen Vooralpen zoals vaak wordt gedacht maar een onderdeel van het externe deel van de alpiene gordel. Het woord extern betekent niet dat dit deel buiten de Alpen valt, het is een verzamelnaam voor gebieden die hun oorsprong hebben van de Euraziatische plaat die nu wel deel uitmaken van de Alpen. Ten zuiden en ten oosten van de breuklijn liggen de interne Alpen. Die bestaan onder meer uit het Monte Rosa-massief en de Gran Paradiso, maar ook uit een losstaand gebied gelegen ten noorden van de overschuiving dat de Pralpes genoemd wordt. Dat zijn de echte Vooralpen, gelegen in Zwitserland en Frankrijk. De miljoenen jaren oude kalksteen-massieven kun je van de oostkant van het meer van Genve (Thonon) tot in oost-Zwitserland (Scuol) vinden. Dit gebied hoort bij het interne gedeelte van de Alpen en bestaat uit de materialen van de Adriatische en Euraziatische platen en uit overblijfselen van de bodem van een oceaan, die ten zuid-oosten van de Alpen heeft gelegen. PRALPESDe geologische Pralpes zijn ontstaan doordat de noordwaartse beweging van de Adriatische plaat zover heeft doorgeduwd dat er lagen over elkaar heen zijn geplooid en geschoven. Deze steenmas-sas die kilometers zijn verschoven zijn later door erosie los komen te liggen van het andere interne Alpen gebied.

    Bronnen Universiteit Lausanne www-sst.unil.ch/research/prealps/index.htm Universiteit Leeds www.see.leeds.ac.uk/structure/alps/index.htm Trmphy R. et al., 1980: Geology of Switzerland a Guide-book Part

    A, Wepf & Co. Publishers, Basel. Wissing, S.B. and Pffner, O.A., 2003: Numerical models for the

    control of inherited basin geometries on structures and emplace-ment of the Klippen nappe (Swiss Prealps), Journal of Structural Geology 25, 12131227

    GR 96; Deze route loopt van het meer van Geneve naar het meer van Annecy. Meer informatie is te vinden op www.montagnes.com/topoguid/r909.asp

    De Pralpes liggen daardoor bovenop het continentale deel van de Euraziatische plaat. Dit gebied is in de loop van miljoenen jaren over een afstand van ongeveer honderd kilometer verplaatst en heeft zijn huidige plek gekregen gedurende het Oligoceen, zon 34 tot 23 miljoen jaar geleden. Het gesteente is verschillende keren gede-formeerd, omdat het bedolven is geweest tot een diepte van ongeveer tien kilometer, tijdens het transport van zuid naar noord. Tijdens deze zogeheten deformatiefases zijn de temperaturen binnenin het gesteente opgelopen tot een maximum van 350oC. De Pralpes bestaan tegenwoordig uit verschillende niet-aaneen-gesloten bergketens. De grootste daarvan zijn de Pralpes Romandes Nappe en de Chablais Pralpes Nappe. Die liggen deels in de Haute Savoie, het noordelijke stuk van Valais en in Berner Oberland. Voornamelijk bestaan deze nappes uit kalkstenen afkomstig uit de vroegere Piemontoceaan en het Brianonnais microcontinent gelegen in de oceaan, die aanwezig waren van zn 170 tot 85 miljoen jaar geleden.

    KLIMMENWaar kun je de Pralpes beklimmen? In Frankrijk bijvoorbeeld in een klein klimgebied in Le Biot (Haute-Savoie), of in Bellevaux, in de Chablais Pralpes Nappe. De Pralpes Romandes in Zwitserland kun je bekijken tijdens het beklimmen van de Tour dA, met routes tot ongeveer 140 m en een Via Ferrata. Of je kunt ten noordoosten hiervan op mooie kalk klimmen op het niet zo bekende maar heel mooie Gastlosen-massief (22 tot 380 meter hoog) in Fribourg, Zwitserland. Wandelend, kom je tijdens de GR96 door landschappen die karakteristiek zijn voor de Pralpes in de Haute Savoie.

    Met dank aan Prof. Dr. R.L.M. Vissers en Kalijn Peters

    Vercors.

    Jo

    hn V

    al

    Pi

    eter

    Dir

    ksz

    Beierse Vooralpen.

  • TOPPEN ENVOORSEIZOEN IN DE BEIERSE VOORALPEN

    Vanuit Mnchen gezien lijken de Alpen zonder al teveel overgang vanuit het laagland te beginnen. Als een muur rijzen de eerste bergen op vanuit de vlakte. Ze hebben als voordeel dat ze wat lager zijn dan de zuidelijker gelegen bergketens. En dat heeft als voordeel dat je er relatief vroeg in het seizoen uit de voeten kunt. Pieter Dirksz trok er in juni 2008 op uit.

    De overmaatse parkeerplaats bij Knigssee en vervolgens het volgepakte kabelbaantje naar boven beloven weinig goeds. Ik had me voorgesteld een eenzame bergwandeling in het voorseizoen te gaan maken... een oase van rust. Gelukkig komt het allemaal goed. Buiten het middenstation van de Jennerbahn heerst de weldadige rust waarop ik had gehoopt. Op een steenworp afstand ligt een hut met een uitnodigend terras. Zo te zien ben ik de eerste gast van de ochtend. Kofe met gebak natuurlijk meneer, mijn vrouw is net bezig met het bakken van verse taarten. Er is geloof ik al wat klaar. Even later komt hij naar buiten en zet met een zwierige zwaai de kofe met een indrukwekkend stuk taart voor me neer. Waar gaat u heen, vraagt de man. Naar de Gotzenalm, als dat haalbaar is, antwoord ik. Zijn reactie is niet bepaald geruststellend. Afgelopen zondag zijn er nog mensen met de helikopter weggehaald uit de diepe sneeuw. Ook het Carl-von-Stahl-haus raadt hij af vanwege de dikke laag sneeuw die er nog ligt. Ongeveer tot buikhoogte, als ik het armgebaar van de man letterlijk neem. Hij adviseert om via de Gotzenthal Alm naar Kessel lopen en vandaar de boot terug nemen naar Knigssee. Ben ik toch nog te vroeg in het seizoen ... of is de sneeuw te laat in het seizoen...

    VAARGASTENZo is de lengte van de mijn tocht in een klap gehalveerd. Tot aan de Gotzenthal Alm loopt er een comfortabele weg. De sneeuw die zo hinderlijk zou zijn, is in geen velden of wegen te bekennen. Het uitzicht op en over de Knigssee is overweldigend. De Knigssee ligt ingesloten tussen hoge wanden en heeft iets weg van een Noors fjord. De Watzmannoostwand die nog behoorlijk onder de sneeuw zit, reikt ruim tweeduizend meter boven het meer uit. Aan deze kant van het meer kuieren de mensen gemoedelijk over een breed wandelpad door bergweiden die aarzelend in bloei komen. Maar de bergwanden aan de overkant hebben iets afwijzends. Dat wordt nog eens versterkt door een onbarmhartig schijnende zon.Na een korte eetpauze bij de Gotzenthal Alm volgt de afdaling naar Kessel. Het pad slingert ingenieus door de beboste rotswand naar beneden. Pas op het laatste moment komt de steiger in het zicht. Door een bordje te verschuiven kan worden aangegeven dat de boot moet langskomen voor vaargasten. Nu ik toch als toerist op een bootje stap, maak ik van de gelegenheid gebruik. Ik ga niet linea recta terug naar Knigssee maar maak een omweg via St Bartho-

    lom. Daar ligt een kapel schilderachtig aan de voet van de Watzmann. Het plaatje van die kapel is op elke doorsnee Alpenka-lender te vinden. Kijken of ik het ook kan schieten, denk ik nog in al mijn onschuld. Maar wat een drukte; even later word ik gesandwicht tussen bootladingen toeristen. Nu begrijp ik ook waarom die parkeerplaats in Knigssee zo groot is. In St. Bartholom is het vele malen drukker dan waar ook op de wandelpaden van vanochtend. Het lukt me niet een goede positie te veroveren op de boot om het ultieme plaatje van Watzmann en kapel te maken.

    FOCKENSTEINVreemd, denk ik achteraf. Waarom ik nu juist deze tocht had uitgezocht is me niet duidelijk. Het uitgangspunt Bad Wiessee is niet echt een aantrekkelijk dorp en de naam van de top Fockenstein roept weinig positieve associaties op. De weg naar het tussenstation Aueralm voert me door een bos. Door de schaduwrijke ligging wordt het sneeuwdek op de weg allengs dikker. Maar ik weet de kofe en taart op het terras van de Aueralm te halen. Ik stel mijn strategie bij en verkies de zuidhelling om door te stoten naar de top. Daar ligt tenslotte de minste sneeuw. Het uitzicht vanaf de top geeft een perfect overzicht van het gebied. Aan de noordzijde zicht op het langzaam vervagende laagland en aan de zuidzijde zicht op besneeuwde rotswanden. En daartussen zijn nog net wat arden van de Tegernsee te zien. Ook zie ik steeds meer medewandelaars die stilletjes her en der in het gras zitten te genieten van het uitzicht. Na een lange afdaling kom ik bij het uitgangspunt uit. Het is een prachtige middag. In het zonlicht kleuren de ontluikende bladeren in wel duizend schakeringen groen. Nooit geweten dat er zoveel tinten zijn. De lange geleidelijke afdaling maakt loom en geeft onderweg ruim baan om al die frisse groentinten op me in te laten werken. Het terras van Gasthaus Sonnenbichl nodigt uit om een biertje te nemen. Maar de bediening is nog niet helemaal ingewerkt voor de start van het nieuwe toeristenseizoen. Ik heb het gevoel mee te spelen in een scne uit de serie Yes, Minister. Er moeten vier mensen aan te pas komen. Bestelling opnemen, tappen, bedienen, wacht houden, afrekenen. Voor elke taak duikt iemand anders op.

    DE LELIJKSTEVanaf het dorpsplein van Bayerischzell is de top van de Wendelstein (1838 meter) makkelijk te herkennen aan de antennes en de observatoria die de top sieren. Zonder al te veel problemen haal ik

    1 6 | H O O G T E L I J N 2 - 2 0 0 9 | V O O R A L P E N | L O C AT I E B E I E R E N | T E K S T E N F O T O S P I E T E R D I R K S Z

  • TOPPEN EN TAARTEN

  • BEIERSE ALPEN

    De Beierse (voor)Alpen en de Berchtesgadener Alpen zijn aantrek-kelijk gebieden om te gaan wandelen. Afhankelijk van de sneeuwcon-dities is de beste wandeltijd in de vroege zomer (juni) en het najaar (september oktober). Of de weiden staan in bloei of de herfstkleu-ren geven extra glans aan het landschap.De gebieden zijn goed ontsloten door openbaar vervoer. Een auto heb je er niet echt nodig. Het is dus goed mogelijk om vanuit Nederland de trein te pakken naar Mnchen en vandaar verder te reizen (rechtstreeks met nachttrein of 1 keer overstappen in Duitsland bij overdag reizen (met krappe over-staptijden is bijvoorbeeld Bayerischzell - van waaruit de beschreven tocht naar de Wendelstein is begonnen - met twee keer overstappen bereikbaar vanuit Utrecht)). Voor treinverbindingen kijk op www.db.de. Hier kun je ook een e-ticket kopen met een creditcard die je tijdens je reis op zak moet hebben. Kun je onderweg niet de creditcard tonen waarmee je het ticket hebt gekocht, dan zul je een nieuw ticket moeten kopen. Voor gewone tickets en reserveringen kun je in Nederland goed terecht bij de Treinreiswinkel, www.treinreiswinkel.nl.Vanuit diverse plaatsjes langs de grens met Oostenrijk kunnen dan in een aantal dagen verschillende dagtochten worden ondernomen.

    Openbaar vervoerVoor het gebied om de Wendelstein en Berechtesgaden raadpleeg: www.rvo-bus.de

    DocumentatieVoor het gebied tussen ruwweg Garmisch-Partenkirchen en Oberaudorf: Bayerische Alpen - Alm- und Httenwanderungen, Franziska

    Baumann, Bergverlag Rother, 2007 Mnchner Wanderberge, Siegfried Garnweidner, Bergverlag Rother,

    2007

    Voor het gebied tussen Oberaudorf en Berechtesgaden: Chiemgau-Kaiser-Berchtesgaden (Alm- und Httenwanderungen),

    Andrea en Andreas Strauss, Bergverlag Rother, 2008 Berchtesgadener und Chiemgauer Wanderberge, Sepp Brandl,

    Bergverlag Rother, 2005

    Kaarten Alpenvereinskarte Bayerische Alpen Mangfallgebirge Ost (Wen-

    delstein), DAV, schaal 1:25.000 (nieuwe serie kaarten) Mangfallgebirge (Tegernsee-Schliersee-Rosenheim) UK L 12,

    Bayerisches Landesvermessungsamt, schaal 1:50.000 Berchtesgadener Alpen (Knigssee-Bad Reichenhall) UK L 4w,

    Bayerisches Landesvermessungsamt, schaal 1:50.000

    Accommodatiewww.bayerischzell.dewww.berechtesgadener-land.com

    de Wendelsteinalm. Er wordt druk aan een huis gebouwd. Verder kom ik geen kip tegen. Lastig als je de weg wilt vragen, en dat is echt nodig want hoe hoger ik kom, hoe vaker de markeringen verscholen liggen onder de sneeuw. Gelukkig kan een achteropko-mend echtpaar me de juiste weg wijzen en even later loop ik onder de kabels van de kabelbaan naar het Wendelsteinhaus dat op een plateau vlak onder de top van de Wendelstein ligt. Aan het grote aantal zitplaatsen op het grote terras is af te lezen dat hier bij gelegenheid erg veel mensen zijn. Om het bezoekers die met de trein of de kabelbaan zijn gekomen niet al te moeilijk te maken is er een pad in de rotsen uitgehouwen. Anders zou het voor velen waarschijnlijk te lastig zijn om van deze zijde de top te halen.

    Als ik naast het traditionele topkruis sta, lees ik in het gidsje dat de Wendelstein als de lelijkste top van de Beierse Alpen wordt bestempeld, na de Zugspitze. Dat zal wel zo zijn, maar het uitzicht is fantastisch. Tussen alle bebouwing en hekwerken door kun je bij helder weer tot aan de Grossglockner en de Venediger kijken. En ook het Beierse Woud schijnt veel kijkgenot op te leveren. Jammer genoeg gaat die vlieger vandaag niet op, constateer ik als ik neerkijk op de grijze soep boven het laagland. De terugweg is genieten. Hoe later het wordt hoe mooier het licht en het landschap wordt steeds fraaier geaccentueerd. Vooral het dichtbij gelegen Kaisergebergte biedt prachtige kleurschakeringen in het middaglicht.

  • AGENZIA PER IL TURISMOABETONE PISTOIA

    MONTAGNA PISTOIESE

  • 2 0 | H O O G T E L I J N 2 - 2 0 0 9 | V O O R A L P E N | L O C AT I E V O G E Z E N | T E K S T U L F L E N N E R T Z

    VOGEZEN - SPORT KLIMPARADIJS

    Mathieu Ceron in Grs Sage (7a) in Langenfels.

  • Net de Pfalz! Zo kun je de noordelijke Vogezen treffend aanduiden. Steensoort en rotsen zijn hetzelfde, net als het landschap waarin rotstorentjes net boven de boomtoppen uitpieken. Zelfs de inrichting van het landschap en de plaats-namen vertonen overeenkomsten. Je kunt er ook geweldig sportklimmen. Een introductie.

    VOGEZEN - SPORT KLIMPARADIJS

    De noordelijke Vogezen kennen een roerige geschiedenis. Zo op de grens van Duitsland en Frankrijk is de regio tussen 1871 en 1945 een aantal malen van eigenaar gewisseld. Dat is nog steeds merkbaar, vooral als je kijkt naar de namen van dorpen en klimgebieden. Hoewel Frans de voertaal is, ga je klimmen in bijvoorbeeld Wind-stein, Wolffelsen en Heidenkopf. Ook de typisch Duits ogende huizen in vakwerkstijl en de restaurantjes waar je Pammenkuchen kunt eten - al noemen ze het hier Tartes Flambs - zijn stille getuigen van het verleden.

    Al sinds het begin van de twintigste eeuw wordt er in de noordelijke Vogezen geklommen, maar het gebied kreeg, net als veel andere sportklimgebieden in Europa, pas tegen het einde van de eeuw een inke impuls. Mede onder aanvoering van de Fransman Armand Baudry werden de bestaande routes opnieuw gequipeerd en kwamen er vele nieuwe routes bij. Tegenwoordig heb je de keuze uit bijna 1600 routes, van 3a tot 9a. Ze zijn verdeeld over ruim veertig gebieden met een divers aanbod: platen, kaarsrechte verticale wanden, overhangen en daken; slopers, pockets, randjes en bakken. Het overgrote deel van de routes is kort; gemiddeld tussen de 10 en 35 meter lang. Met een zeventigmetertouw en vijftien setjes kun je de meeste routes klimmen. Heb je de luxe van twee touwen waarvan de ene wat korter is dan de andere, neem ze dan allebei mee op je trip. Van het klimmen op zandsteen slijt je touw snel; dan kun je maar beter een korter touw de slijtage laten opvangen als je in de korte routes zit.

    De routes zijn voor het merendeel goed afgezekerd met boorhaken, zoals je dat in de meeste Franse gebieden ziet. Hier en daar zijn er routes waarvoor je friends en nutjes moet meenemen. Dan gaat het vaak om klassieke spleetroutes waar alleen op de hoognodige plekken een haak zit: dit om de charme van vroeger te bewaren. In de topo staat een (c) achter de routes aan wanneer deze coinceurs nodig zijn.

    De aanlooproutes naar de rotsen zijn overigens niet lang. Binnen vijf tot tien minuten ben je in de meeste gebieden, met enkele uitschieters naar vijftien tot twintig minuten. De paden zijn veelal breed en goed te belopen. Dit in combinatie met de korte aanlooptijden maakt de noordelijke Vogezen uitermate geschikt om kinderen mee te nemen.

    De noordelijke Vogezen staan er om bekend dat er veel regen valt. Met ruim 1200 millimeter neerslag per jaar behoort de regio tot een van de natste plekken in Frankrijk. Laat je hierdoor niet afschrikken. Je gaat toch ook klimmen in de Pyreneen, het Centraal Massief, de Jura of de Alpen? Ze behoren tot dezelfde categorie. Na een kort buitje kunnen een beetje wind en zon in de opengelegen gebieden wonderen doen. Na langdurige regenperiodes is het vaak wel lastig klimmen. Zandsteen absorbeert water en wordt dan bros; vooral randjes en kiezels breken daardoor sneller uit. De relatief droge zomermaanden zijn een goed moment om de noordelijke Vogezen te bezoeken. In het voorjaar zijn enkele (delen van) gebieden gesloten vanwege het broedseizoen.

    H O O G T E L I J N 2 - 2 0 0 9 | 2 1

    @ M

    ike

    Lelie

    veld

  • Voor de overhangfetisjisten is er de Grotte du Brotsch

    RONDOM NIEDERBRONN-LES-BAINSNiederbronn-Les-Bains is een perfecte uitvalsbasis voor een sportklim-vakantie. Er is een camping, een supermarkt, een bank, restaurants en zelfs een groot zwembad. Voor klimmaterialen moet je naar Haguenau. Er zijn ook campings in Lembach, Phillipsbourg en Baerenthal.Vanaf Camping du Heidenkopf in Niederbronn loop je binnen een kwartier naar Carrire du Heidenkopf. Het linkerdeel van deze voormalige steengroeve is een echte cole d escalade. Je vindt er zestien goed afgezekerde routes van 4b tot 6a+ en vanwege de klimstijl (over platen en blokken) waan je je in een nieuwe sector van het Belgische Durnal. Het rechterdeel omvat acht verticale routes van 7b+ tot 8c, waar je de grepen cht goed moet zoeken.

    Twee andere klimgebieden waar vroeger veel steen werd gedolven zijn Ziegelberg en Gauxberg. Voor Ziegelberg moet je langs een touw en een boom enkele meters afdalen om bij de voet van de rots te komen. Het is het zeker waard, maar neem niet te veel spullen mee. Aanraders zijn : Les potes iront (5c+), Le saut de langle (6a+) en Shark Attack (7b) . Gauxberg werd tussen 2005 en 2007 geopend. Lokale klimmers Yann Corby en Didier Amet werkten zich in die periode uit de naad om de vrijgegeven steengroeve te voorzien van haken. Bijna negentig routes hebben ze geopend op de verticale en licht overhangende wanden, waarvan Pororoca met 8c/ + de moeilijkste is. Dit gebied is pas een leuke optie als je minimaal 6b/6c beheerst, omdat je dan pas de keuze hebt uit zon vijftien tot twintig routes. Je vindt hier geen daken, dus voetenwerk, balans, lichaamsspanning en vooral sterke vingers zijn vereist!

    Ditzelfde geldt ook voor Langenfels. Dit gebied ligt op een steen-worp afstand van de Duitse grens en telt ruim honderd routes verdeeld over zeven massieven die op een heuvel achter elkaar liggen. Het uitzicht op de omgeving is er schitterend. Het is een historische plek: hier werd in 1912 de eerste route van de noorde-lijke Vogezen, Normalweg 5a, geopend. Net als in Gauxberg moet je van verticale wanden houden, en op kleine kiezels durven staan.

    In diverse klimgebieden zijn nog runes van kastelen te vinden. Opvallende vierkante gaten in de rots markeren de plekken waar vroeger de steunbalken voor het plafond in staken en her en der staan nog overblijfselen van muurtjes, gemaakt van dezelfde zandsteen als de klimrots. Chateau du Vieux-Windstein met bijna honderd routes is een van de grootste en oudste gebieden in de omgeving. De klimrotsen bestaan uit twee langgerekte torens van zandsteen die je vanuit alle windrichtingen kunt beklimmen. Desgewenst kun je een route in de zon of in de schaduw kiezen.Er zijn zeven begroeide vierde en vijfdegraads routes waarvan La Normale de makkelijkste (4c) en tevens de oudste route (sinds 1932) van het massief is. De moeilijker routes bieden meer diversiteit. Zo voert Les Volleurs (6a+) uit 1936 in de sector Associs je na een traverse over een lange kant tot boven. De route is in 85 en 94 opnieuw behaakt waarbij vanuit nostalgisch oogpunt is gekozen om deze lijn niet vol te hangen met glimmende haken. Reken dus op ink wat lucht onder de klimzolen. Andere aanraders zijn: Voie Normale (5c), en Capitaine Crochet (6a), Viol main armee (6b) en Marlne de Dietrich (6c). Voor klimmers die van een harde crux houden is Laplat de rsistance (7a), een goede test, want deze eenpasser doet zijn naam eer aan. Le Rouge et le Noir, genoemd naar de mix van rode en zwarte zandsteen waar de lijn doorheen loopt, en LAngle Mord, zijn twee 7a+en die je geklommen moet hebben. Ook Peter Pan (7b), de klassieke Associs (7b+, 7c+ direct), en Coucou des Doigts (7b+/c), krijgen (?) een aantal sterren.

    Een ander beklimbaar kasteel is het Chteau du Waldeck. Je zult hier veel verboden-toegangsbordjes tegenkomen. Deze zijn er vooral voor wandelaars die ook bovenop de top van de rots en het oude chteau willen komen. Ze trappen stenen los en veroorzaken zo instortingsgevaar. Klimmers worden gedoogd, omdat de routes niet tot bovenop de top lopen.Ook hier kun je op elk moment van de dag in de schaduw klimmen door van kant te wisselen. Je vindt er een mix van veel lange routes en een aantal heel korte boulderroutes, die vaak bestaan uit vier(!)

    Ulf Lennertz in Traite de dversication (8a) in Grotte du Brotsch.

    @ Iv

    anka

    Puf

    kus

  • Voor de overhangfetisjisten is er de Grotte du Brotsch

    RONDOM NIEDERBRONN-LES-BAINSNiederbronn-Les-Bains is een perfecte uitvalsbasis voor een sportklim-vakantie. Er is een camping, een supermarkt, een bank, restaurants en zelfs een groot zwembad. Voor klimmaterialen moet je naar Haguenau. Er zijn ook campings in Lembach, Phillipsbourg en Baerenthal.Vanaf Camping du Heidenkopf in Niederbronn loop je binnen een kwartier naar Carrire du Heidenkopf. Het linkerdeel van deze voormalige steengroeve is een echte cole d escalade. Je vindt er zestien goed afgezekerde routes van 4b tot 6a+ en vanwege de klimstijl (over platen en blokken) waan je je in een nieuwe sector van het Belgische Durnal. Het rechterdeel omvat acht verticale routes van 7b+ tot 8c, waar je de grepen cht goed moet zoeken.

    Twee andere klimgebieden waar vroeger veel steen werd gedolven zijn Ziegelberg en Gauxberg. Voor Ziegelberg moet je langs een touw en een boom enkele meters afdalen om bij de voet van de rots te komen. Het is het zeker waard, maar neem niet te veel spullen mee. Aanraders zijn : Les potes iront (5c+), Le saut de langle (6a+) en Shark Attack (7b) . Gauxberg werd tussen 2005 en 2007 geopend. Lokale klimmers Yann Corby en Didier Amet werkten zich in die periode uit de naad om de vrijgegeven steengroeve te voorzien van haken. Bijna negentig routes hebben ze geopend op de verticale en licht overhangende wanden, waarvan Pororoca met 8c/ + de moeilijkste is. Dit gebied is pas een leuke optie als je minimaal 6b/6c beheerst, omdat je dan pas de keuze hebt uit zon vijftien tot twintig routes. Je vindt hier geen daken, dus voetenwerk, balans, lichaamsspanning en vooral sterke vingers zijn vereist!

    Ditzelfde geldt ook voor Langenfels. Dit gebied ligt op een steen-worp afstand van de Duitse grens en telt ruim honderd routes verdeeld over zeven massieven die op een heuvel achter elkaar liggen. Het uitzicht op de omgeving is er schitterend. Het is een historische plek: hier werd in 1912 de eerste route van de noorde-lijke Vogezen, Normalweg 5a, geopend. Net als in Gauxberg moet je van verticale wanden houden, en op kleine kiezels durven staan.

    In diverse klimgebieden zijn nog runes van kastelen te vinden. Opvallende vierkante gaten in de rots markeren de plekken waar vroeger de steunbalken voor het plafond in staken en her en der staan nog overblijfselen van muurtjes, gemaakt van dezelfde zandsteen als de klimrots. Chateau du Vieux-Windstein met bijna honderd routes is een van de grootste en oudste gebieden in de omgeving. De klimrotsen bestaan uit twee langgerekte torens van zandsteen die je vanuit alle windrichtingen kunt beklimmen. Desgewenst kun je een route in de zon of in de schaduw kiezen.Er zijn zeven begroeide vierde en vijfdegraads routes waarvan La Normale de makkelijkste (4c) en tevens de oudste route (sinds 1932) van het massief is. De moeilijker routes bieden meer diversiteit. Zo voert Les Volleurs (6a+) uit 1936 in de sector Associs je na een traverse over een lange kant tot boven. De route is in 85 en 94 opnieuw behaakt waarbij vanuit nostalgisch oogpunt is gekozen om deze lijn niet vol te hangen met glimmende haken. Reken dus op ink wat lucht onder de klimzolen. Andere aanraders zijn: Voie Normale (5c), en Capitaine Crochet (6a), Viol main armee (6b) en Marlne de Dietrich (6c). Voor klimmers die van een harde crux houden is Laplat de rsistance (7a), een goede test, want deze eenpasser doet zijn naam eer aan. Le Rouge et le Noir, genoemd naar de mix van rode en zwarte zandsteen waar de lijn doorheen loopt, en LAngle Mord, zijn twee 7a+en die je geklommen moet hebben. Ook Peter Pan (7b), de klassieke Associs (7b+, 7c+ direct), en Coucou des Doigts (7b+/c), krijgen (?) een aantal sterren.

    Een ander beklimbaar kasteel is het Chteau du Waldeck. Je zult hier veel verboden-toegangsbordjes tegenkomen. Deze zijn er vooral voor wandelaars die ook bovenop de top van de rots en het oude chteau willen komen. Ze trappen stenen los en veroorzaken zo instortingsgevaar. Klimmers worden gedoogd, omdat de routes niet tot bovenop de top lopen.Ook hier kun je op elk moment van de dag in de schaduw klimmen door van kant te wisselen. Je vindt er een mix van veel lange routes en een aantal heel korte boulderroutes, die vaak bestaan uit vier(!)

    Ulf Lennertz in Traite de dversication (8a) in Grotte du Brotsch.

    @ Iv

    anka

    Puf

    kus

  • Urban life.Climbers are discovering a whole new arena right on their doorstep. Out of the climbing gym, away from the mountains and into the pulsating city. Anything facades, walls, bridge supports, you name it is fair game as an urban climbing route. Spontaneous bouldering sessions with friends or slacklining between house fronts is what urban climbing is all about. Urban Climbing Mammut bringing the mountains to the city.

    www.mammut.ch

    Ann

    a S

    thr

    , Bou

    lder

    Wor

    ld C

    ham

    pion

    mammut.indd 1mammut.indd 1 14-04-2009 15:53:4314-04-2009 15:53:43

  • Van het klimmen op kalksteen slijt het touw snel

    @ U

    lf L

    enne

    rtz

    @ Iv

    anka

    Puf

    kus

    komen hier hun geluk beproeven in de zevende- en achtstegraads routes. In de zomer is de grot heerlijk koel, de dakroutes zijn niet extreem lang en hebben een boulderkarakter. Trait de dversica-tion begint direct in een 45 graden overhang en verandert geleidelijk in een bijna horizontaal dak. De passen zijn dynamisch, continue en aan het einde zit een crux op randjes. De moeilijkheid zit hem vooral in het aan elkaar breien van de passen. Je kunt hier de hele dag in de routes projecten; lekker languit op de touwzak een tukkie doen en daarna weer een poging wagen.

    Indien er veel verschil is tussen de niveaus van jou en je klimmaatje(s) is de Rocher du Falkenfels een uitstekende optie. Cul du Chien (niet die in Fontainebleau), Un jour ordinaire en La route du vin zijn drie erg mooie vijfdegraads routes die niet veel kracht vereisen, maar des te meer techniek. De rots in dit gebied is bezaaid met kiezels, wat het klimmen heel anders maakt dan in het structuurloze Kronthal. Twee 7a+en die je zou moeten proberen zijn Ultima Fersant en Mangoumania. Het uitzicht bij de topkettingen is hier adembenemend. Om optimaal van alle routes te kunnen genieten vormen zomer en najaar de beste tijd om hier te klimmen. Een deel van Falkenfels is namelijk in het voorjaar afgezet vanwege de broedende vogels.

    Topo Sur les Falaises de grs, topo descalade des Vosges du nord,

    Michel Bilger, Armand Baudry, Yann Corby, Jean-Marc Chabrier, ISBN 978-2-9530481-0-0, www.escalade-alsace.com

    Ulf Lennertz in Ultima Fersant (7a+) in Falkenfels.

    Marley Boy ArnstinYang (5c) in Krappenfels.

  • Langs de golfbaan in Correnon-en-Vercors (1156 m) loopt de GR 91. Die is eerst tamelijk breed met veel wandelaars, maar verderop nemen breedte en aantal mensen snel af. Een ideale plaats om te

    WATER!

    TREKTOCHT DOOR DE VERCORS

    2 6 | H O O G T E L I J N 2 - 2 0 0 9 | T E K S T U R S U L A F I S S C H E R | F O T O S J O H N VA L E N K A R S T E N G R O T H

    Ursula Fisscher trekt met haar vrienden door het grootste natuurpark van Frankrijk, het Parc Naturel Rgional du Vercors. Tijdens hun driedaagse kampeertrektocht raken ze geobsedeerd door water. Zowel gebrek als overvloed speelt hen parten.

    beginnen aan onze tocht die door de verlaten wildernis van de Vercors voert. Op de wandelkaart hadden we merkwaardige structuren gezien die we niet konden thuisbrengen. Pas als we zijn

    Le Grand Veymont.

  • Mont Aiguille gezien vanaf le Grand Veymont.

    2 6 | H O O G T E L I J N 2 - 2 0 0 9 | T E K S T U R S U L A F I S S C H E R | F O T O S J O H N VA L E N K A R S T E N G R O T H L O C AT I E V E R C O R S | V O O R A L P E N | H O O G T E L I J N 2 - 2 0 0 9 | 2 7

    aanbeland op zon plek, snappen we wat ermee wordt bedoeld: horizontale, door het water grillig gevormde kalkplaten met uitgeslepen gaten. Op een plaquette bij een kunstwerk lezen we dat we 45ste breedte-graad passeren. We zitten hier dus precies halverwege de Noordpool en de evenaar. Ongelofelijk dat we pas halverwege zitten; het kan hier al zo warm zijn. Stel je voor hoe het dan moet zijn om de zomer in Zuid-Spanje door te brengen. Ook staat er weer een gedenkteken voor de gevallenen in 1944. De hele Vercors staat er vol mee. Niet zo verwonderlijk, want het gebied was destijds een toevluchtsoord voor verzetsstrijders.

    GEEN WATERNa een paar uur lopen komen we langs een zwaar vervallen bord waarop nog net te ontcijferen valt dat water schaars is in dit gebied. Daar waren we inmiddels zelf ook achter. Maar ja, nu nog even terug-lopen vinden wij geen optie. We gaan ervan uit dat er bij de Cabane Tiolache du Milieu, ons doel van de dag, wel water zal zijn. En anders lopen we gewoon door naar de Abri Jasse du Play (1629 m). We hebben dus twee kansen. Met zijn vieren hebben we vijf liter water bij ons. Normaal gesproken is dat voldoende om de dag door te komen. Als er dan s avonds maar wel weer water is om te koken en te drinken. Halverwege beginnen we m een beetje te knijpen. De cabane ligt niet

    Vanaf de hoogste top van de Vercors heb je een

    prachtig uitzicht

  • direct langs onze route. We letten heel goed op, maar zien hem nergens. Ook zien we geen verwijzing ernaar toe. Al onze hoop is nu gevestigd op de abri. Voor de zekerheid zetten we het water op rantsoen, zodat we in ieder geval genoeg over hebben om te koken. Bij de abri vertelt een Fransman dat we op ongeveer een half uur lopen een bron kunnen vinden. We gieten het water dat we nog hebben in onze pannetjes en John gaat met alle lege essen op zoek naar de bron. Wij vermaken ons bij de tenten met het schouwspel van spelende marmotten tot John een uur later terugkomt met hoogste kwaliteit bronwater. We koken snel en duiken op het eten als hongerige wolven. De dagtocht had op papier misschien niet zo zwaar geleken, niet veel netto-hoogtemeters. Maar in de praktijk bleek hij toch best zwaar omdat het steeds heuveltje op heuveltje af ging.

    VERGROOTGLASNa het ontbijt is onze eerste gang naar de bron. Het water komt rechtstreeks uit de rotsen, mooier bronwater is er niet. Ons volgende doel is de tweede bron langs de GR 91, zon anderhalf uur verder.

    Daar is meer werk van gemaakt. Er is een nog in redelijke staat verkerende houten veedrinkbak en de lokale schaapherder heeft er een opslagtank en zon twintig badkuipen neergezet. Die worden met slangen vanuit de bron gevuld. Het is vast voor de enorme kudde schapen die we de vorige dag gezien hebben. Als je echt heel goed op de wandelkaart kijkt, blijken de bronnen er toch op te staan. Ze worden in minuscule letters met Fne aangeduid en soms staat er een blauw druppeltje bij. Een vergrootglas zou van pas komen.

    We verlaten de GR 91 en gaan naar de Pas de la Ville (1925 m). John rent vanaf daar nog even de hoogste top van de Vercors op, de Grand Veymont (2341 m). Aan de fotos te zien is dat zeker de moeite waard geweest: gemzen en een prachtig zicht op de Mont Aiguille, maar mijn benen vinden het zonder die top ook wel best. Vanaf de pas hebben we ook een prachtig uitzicht: aan de ene kant zie je de besneeuwde toppen van de Alpen, aan de andere kant de markante kalkbastions van de Vercors. Bij de Abri de la Peyrouse treffen we Jean-Nol en zijn hondje Titus. Jean heeft in geen dagen een douche gezien, maar goed, zelf ruiken we inmiddels ook niet meer naar viooltjes. Als het begint te regenen zetten we snel alle pannetjes en dekseltjes buiten om het water op te vangen. Jean-Nol doktert het beste systeem uit: zijn waterdichte rugzakhoes legt hij in het lange gras onder de dakrand van de abri, die geen goot heeft. We volgen zijn voorbeeld en al snel kunnen we kofe zetten.

    ONRUSTIGE NACHTJean-Nol kletst ons de oren van de kop. Driekwart kunnen we niet verstaan, maar dat mag de pret niet drukken. Na de kofe gaat de tafel aan de kant zodat er drie personen op de vloer van de hut kunnen slapen. De andere twee slapen op het stapelbed zonder matrassen. De nacht verloopt zeer onrustig. Een harde onweersklap doet me vrezen dat de abri onder een steenlawine bedolven zal worden, de hond snurkt en de abri-eekhoorn komt ons brood opeten. Om zeven uur staan we maar op. Het is droog en we hebben een prachtig uitzicht op de wolkenarden in het dal. Als we vertrekken begint het weer te regenen. Doordat het pad nauwelijks wordt belopen staan het gras en de bloemen tot onze schouders. Vooral de uitgebloeide bloemschermen van de engelwor-tels hoeven van ons niet zo nodig. En zon bloemkool is goed voor een liter water over je broek. Vlak voor de pas komen we bij een grote overhang, we kunnen er zowaar droog pauzeren. We eten mueslirepen, wringen onze sokken uit, doen een plas en gooien een deel van het zo zorgvuldig verzamelde water weg. Even later, op de Pas de la Balme (1839 m) worden we bijna uit onze jassen geblazen door een straffe wind. Het sneeuwt nog net niet, maar de regen is ijskoud. Wegwezen hier! Snel naar beneden, soep van de dag eten in het enige restaurant in het dorp dat open is. De 15de augustus blijkt een feestdag te zijn in Frankrijk, je weet wel, er is iets met Maria en alles is gesloten.

    De werkwaardige markeringen op de wandelkaart blijken horizontale,

    grillige kalkplaten te zijn

    Grillige kalkplaten.

  • VERCORS Parc Naturel Rgional du Vercors Het Parc Naturel Rgional du Vercors ligt ten zuidwesten van Grenoble. Het is het meest verlaten natuurgebied van Frankrijk. De Hauts Plateaux, waar de beschreven tocht overheen voert, hebben een extra beschermde status binnen het park. De bergketen van de hoogste top van de Vercors, de Grand Veymont (2341 m), begrenst de hoogvlakte. Aan de oostkant is deze bergketen zeer steil. Het gebied wordt gekenmerkt door hoogvlaktes, afgetopte bergen, steile wanden en ravijnen.

    Doordat de bodem veelal bestaat uit grillige, waterdoorlatende kalkplaten, is er weinig water in het park. Ook bij de hutten is vaak geen water. Honden zijn niet toegestaan. Er lopen diverse langeafstandspaden door het park, evenals veel andere gemarkeerde wandelingen en etsroutes. Let op: in het park zijn geen wegwijzers.De rotsen van Prsles zijn bekend onder klimmers, maar verder is het gebied in ons land vrij onbekend. Je komt er weinig Nederlandse toeristen tegen, wel veel Franse. Naast Prsles zijn er diverse kleine klimgebiedjes in de Vercors. De grotten van Chorance en de Gorges de la Bourne mag je zeker niet missen.

    Reis Grenoble is per trein goed bereikbaar. De minimale reisduur vanaf Rotterdam is 7,5 uur per Thalys en TGV. Vanaf Grenoble kun je met de bus diverse malen per dag naar Correnon-en-Vercors, zie www.transisere.fr. Dat duurt ongeveer 1,5 uur.Met de auto is het circa 1000 kilometer vanaf Utrecht.

    OvernachtenIn het park mag je niet kamperen, maar bivakkeren is wel toegestaan: tussen 19:00 en 7:00 uur. Er zijn diverse onbemande hutten en abris. In Villard-de-Lans, Lans-en Vercors en Choranche zijn campings.

    WinkelsIn Correnon-en-Vercors zijn diverse kleine winkeltjes, in Villard-de-Lans is een supermarkt. In Lans-en-Vercors, tegenover de kerk, vind je de beste bakker van Frankrijk (daar waar die rij op de stoep staat).

    Documentatie Kaart IGN 3236 OT, Villard-de-Lans / Mont Aiguille, schaal 1:25.000 Dauphin West, Rother Wanderfhrer, Iris Krschner, Rother 2006

    H O O G T E L I J N 2 - 2 0 0 9 | 2 9

    Jonge steenbok op le Grand Veymont. Jean-Nol en zijn hondje Titus bij de Abri de la Peyrouse.

    EEN ANDER VERHAAL OVER EEN WANDELTOCHT IN DE VERCORS KUN JE LEZEN OP: WWW.EVERYONEWEB.COM/WATBLOEITERVANDAAG BIJ 9 AUGUSTUS.

  • LES ALLIRESGEHEIMTIPP VOOR TOERSKIRS

    3 0 | H O O G T E L I J N 2 - 2 0 0 9 | L O C AT I E J U R A | T E K S T P E P I J N B I N K | F O T O R E I N - J A N K O O LW I J K

  • Het is weer eens wat anders: direct op het perron kunnen de toerskis al onder. Les Allires in de Pralpes Fribourgeoises, ofwel Fribourgse Vooralpen, is een zogenaamde Geheimtipp voor toerskirs. Een dagtocht.

    We zijn de enigen die uitstappen. Niet zo gek, want in de winter is hier nauwelijks enige bedrijvigheid hooguit op de paar boerderijen waar het Zwitsers melkvee rustig werkt aan de bekende Gruyrekaas. Terwijl het blauwwitte treintje zich weer rustig in gang zet, zoeken ook wij weer naar een ritme. Voor Rein-Jan is dit pas de tweede tour van het seizoen en bovendien heeft een cardioloog hem sinds kort beperkingen opgelegd. En ik heb dan wel het geluk om dagelijks vanuit mijn raam de sneeuwcondi-ties te kunnen beoordelen, maar zoals het gezegde luidt: overdaad schaadt.

    Het doel van vandaag is de Cape au Moine (1941 m) of eigelijk diens schouder, aangezien de topgraat iedereen - behalve de meest stoutmoedigen onder ons - afschrikt. De kom boven het stationnetje van Les Allires (1008 m) is een zogenaamde lokale Geheimtipp. We bevinden ons in het uiteinde van de Valle lInytramon waar in de winter alleen de MOB-trein (Montreux-Oberland-Bernois) nog langskomt. Iets verderop tunnelt deze lijn zich door de Pralpes Fribourgeoises en daalt vervolgens aan de zuidkant af naar het meer van Genve. Terwijl het karakteristieke bochtgeluid van het treintje in de tunnel verdwijnt, gaan wij rustig van start met de aanleg van ns spoor. Voorbij chalet Chaux dAvau begint het zwaardere werk. Om tijd te sparen pauzeren we om en om zodat altijd tenminste n van ons tween bezig is met het banen van een strategische route door de losse toplaag. Niet gezellig, maar wel efcint. Het is pas begin december maar op deze hoogte is er al een bovengemiddeld pak sneeuw gevallen. Misschien is dat wel de reden waarom een groep steenbokken zijn weg zoekt dwars door de steile zuidwand van de Vanil des Artses. De sneeuwlaag is er recentelijk gehalveerd als gevolg van een indrukwekkende Schneebrettlawine. Van een ruime afstand blijven we gefascineerd kijken. Ze worstelen zich nu in de naastgelegen geladen helling omhoog. Hier en daar verdwijnen nog kleine stukken Schneebrett van

    V O O R A L P E N | H O O G T E L I J N 2 - 2 0 0 9 | 3 1

  • Daar hoort een goede verzekering bij

    Goed voorbereid op vakantie

    De NKBV biedt leden twee verzekeringen aan: Doorlopende (bergsport) ongevallenreisverzekering Doorlopende annuleringskosten verzekering

    Waarom verzekeren via de NKBV? Omdat de verzekeringen gelden voor al je vakanties of het nou een strand-, ski-, of bergsportvakantie betreft. Omdat het op wandel- en klimgebied n van de beste reisverzekeringen is. Omdat de verzekeringen spotgoedkoop zijn.

    Doorlopende (bergsport) ongevallenreisverzekering De reisverzekering heeft werelddekking en rubrieken voor redding, opsporing, repatriring, bagage, geneeskundige kosten, rechtsbijstand en ongevallen! Geldt voor alle bergsportactiviteiten, al dan niet onder de leiding van bevoegde gidsen, instructeurs of erkende voorklimmers.

    Premie per kalenderjaar Personen van 0 5 jaar: 1,50 Personen van 5 12 jaar: 10,50 Personen van 12 jaar en ouder: 22,50

    Doorlopende annuleringskosten verzekering Geldt bij onder andere: Overlijden, ernstige ziekte of ongeval van familieleden in eerste of tweede graad Zwangerschap Onverwacht ter beschikking krijgen van huurwoning Onvrijwillige werkloosheid Overlijden van uw huisdier Herexamen tijdens uw geplande vakantie Defi nitieve ontwrichting huwelijk of samenlevingscontract

    Premie per jaar 1 persoon: 40,- 2 personen: 65,- 3 personen of meer: 80,-

    Meer informatieOp nkbv.nl vind je meer informatie over deze verzekeringen, de polisvoorwaarden en kan je de verzekeringen afsluiten.

    De verzekeringen zijn tot stand gebracht via bemiddeling van onze verzekeringsmakelaar Mercer B.V.

    Deze tekst is met zorg samengesteld, echter kunnen hieraan geen rechten worden ontleend.

  • De wandelbordjes geven onder deze omstandigheden eerder een indicatie van de sneeuwhoogte dan van de juiste richting

    VOOR DE LIEFHEBBERS ZIJN BEELDEN VAN DE AFDALING TE ZIEN OP HTTP://WWW.YOUTUBE.COM/WATCH?V=2RIILXMRFD0.

    onder hun hoeven in de diepte, maar boven hen blijft alles op zijn plaats. Hoeveel van deze dieren zouden er jaarlijks in lawines omkomen? Zouden steenbokken zoiets hebben ontwikkeld als een zintuig voor lawinegevaar?

    Rein-Jan maakt ons spoor aan de andere en veel vlakkere zijde van de kom. Als hij op het volgende heuveltje mij weer laat overnemen, hebben we even de tijd om van gedachten te wisselen. Ook het vervolgtraject komt gedetailleerd ter sprake, want de drieregelige beschrijvingen die kenmerkend zijn voor toeren in de vooralpen, houden geen rekening met de heersende lokale omstandigheden. Passer par la valle dOrgevaux pour arriver dans le cirque Pierra Percha. De l monter en direction du Sud (petite combe au Nord) jusqu un petit col. Pour le sommet monter larrte pied (raide & expos). En in zon vredige omgeving verval je gemakkelijk in een ondoordachte rechttoe-rechtaan interpretatie. Met arden van een liedje van Spinvis in het hoofd loop ik weer een stuk op kop, RJ in de zon met een theetje achterlatend. Ik ben nu boven de boomgrens en het landschap opent zich steeds meer. Op het plateau boven Chalet Joux des Heures staan wandelbordjes, die onder deze omstandigheden eerder een indicatie van de sneeuw-hoogte geven dan van de juiste richting. Ook de laatste kom is goed bedeeld met een dikke vracht losse sneeuw. Zo diep zelfs dat de benodigde tijd en lenigheid voor een Spitzekehre zich verdubbelen. Op het colletje bewaakt een wit gepantserde Siamese den het uitzicht over de Pralpes Fribourgeoises. We ronden de den en

    houden het kort. We hebben een mooie afdaling in het vooruit-zicht. en indien we straks het treintje zouden missen is de bonus ofwel n kleine twee uur wachten dan wel zes kilometer lopen op toerskischoenen.

    DOCUMENTATIE

    Landeskarte der Schweiz, blad 1244 Chtel-St-Denis; schaal 1:25.000

    Landeskarte der Schweiz, blad 262 Rochers de Naye; schaal 1:50.000

    Ski Alpin, deel 4; CAS, 1994, route 200a Skitouren Berner Alpen West; Daniel

    Anker en Ralph Schnegg, CAS 2000, variant tour 179.

    Ski de Randonne - Ouest-Suisse; Franois Labande et Georges Sanga, Editions Olizane, 2000, variant course 109.

  • De scholingen voor instructeurs zijn zo aangepast, dat ze voldoen aan nieuwe normen. Belangrijke veranderingen zijn dat instructeurs voortaan hun kennis van veiligheid, materiaal en techniek voortdu-rend op peil moeten houden en dat ze meer zicht hebben op wat ze hun cursisten kunnen leren. Wie een cursus boekt via bergsportrei-zen.nl van de NKBV, weet zeker dat hij op pad gaat met de beste klim- en bergsportinstructeurs.

    NIEUW CERTIFICAATHet besluit om de opleidingen te moderniseren, is genomen toen de certicering voor de opleiding Kliminstructeur aiep bij het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. De certicering moest opnieuw worden aangevraagd. Het ministerie had echter een nieuw structuur laten ontwikkelen: de kwalicatiestructuur sport. Daardoor moeten we voldoen aan nieuwe eisen, vertelt Eveline van Tuinen van de afdeling Sportondersteuning (voorheen Kader). Het Ministerie wil alle sportopleidingen professionaliseren en heeft daarom samen met NOC*NSF een opleidingssysteem bedacht, waarbij gewerkt wordt met verschillende niveaus. De nadruk ligt hierbij op competentiegericht leren. De overheid wil met het nieuwe systeem meer eenheid in didactiek, opleidingsniveaus en examinering bereiken. Dit moet de deskundig-heid van de instructeurs nog meer zeker stellen, zodat niet zomaar iedereen cursussen kan geven of tochten mag leiden. Pas als je het vereiste niveau van een bepaalde instructeursfunctie hebt behaald, kun je aan de slag. Bovendien kunnen door het nieuwe geprofessio-naliseerde systeem studenten van een sportopleiding, zoals het Centraal Instituut Opleiding Sportleiders (CIOS) en de Academie voor Lichamelijke Opvoeding (ALO), de opleidingen tot sportklimbe-geleider en -instructeur ook volgen op hun school. Na hun opleiding kunnen ze dan aan de slag binnen de NKBV, maar ook bij outdoorbe-

    NKBV-OPLEIDINGEN VERNIEUWDOOK NA OPLEIDING WERKEN AAN KENNIS EN ERVARING

    3 4 | H O O G T E L I J N 2 - 2 0 0 9 | T E K S T C H R I S TA S L O O TM A N

    Sportklim- en alpiene kliminstructeurs van de NKBV gaan nog beter voorbereid op pad met hun cursisten. Na zeven jaar sleutelen, is de modernisering van de NKBV-opleidingen helemaal rond.

    drijven en in klimhallen. Met de opleidingen die eerder in gebruik waren, was dat niet mogelijk.

    De NKBV moest de bestaande opleidingen herschrijven om aan het nieuwe opleidingssysteem te voldoen. Van Tuinen: De sportklim- en alpiene opleidingen zijn op basis van de oude versie herschreven. De oude vormen zijn zo aangepast, dat ze passen in het nieuwe systeem. Het sportklimaanbod is bovendien uitgebreid met opleidingen voor indoorklimmen. Die bestonden nog niet.

    KENNIS EN ERVARINGDoor de opzet van verschillende niveaus, zijn de vernieuwde opleidingen toegankelijker. Er zijn meerdere soorten begeleiders en instructeurs, die ieder hun eigen niveau hebben. Zo moet een instructeur Indoor Voorklimmen meer in zijn mars hebben dan een instructeur Indoor Toprope. Een toekomstige instructeur kan daarom altijd een opleiding kiezen die bij hem past. Er wordt van uitgegaan dat iemand zich gedurende het hele leven ontwikkelt,, vertelt Eveline van Tuinen. Zo kan een instructeur laag instappen en vervolgens, als hij voldoet aan de kennis en ervaring (competenties), gemakkelijker doorstromen naar een hoger niveau.

    LICENTIEIn tegenstelling tot eerder, is de licentie die een instructeur nu krijgt slechts voor een periode van drie jaar geldig. Vroeger behaalde hij eenmalig het papiertje en was hij voor de rest van zijn leven instructeur. Als hij vijf jaar lang niets had gedaan op zijn vakgebied, mocht hij toch nog cursussen en trektochten leiden. Nu is dat anders: de instructeur moet zijn kennis en ervaring bijhouden wil hij zijn licentie behouden. Hij kan dat doen door activiteiten te begeleiden en bijscholingen te volgen. Doet hij dat voldoende, dan

    @ M

    ieke

    Sch

    arlo

    o

    @ M

    ieke

    Sch

    arlo

    o

  • H O O G T E L I J N 2 - 2 0 0 9 | 3 5

    wordt zijn licentie weer voor drie jaar verlengd. Van Tuinen: Bij de verouderde opleidingen was er alleen controle op het bijhouden van het Basic Life Support-certicaat. Dat is natuurlijk maar een klein onderdeel van wat de instructeur op peil moet houden. Nu moet hij zichzelf up-to-date houden, want anders vervalt zijn licentie. Leden kunnen er dus van uitgaan dat wanneer zij een cursus volgen, zij op pad gaan met bekwame instructeurs die goed op de hoogte zijn van de nieuwste technieken.Tijdens een cursus geeft de instructeur deze kennis door aan zijn cursisten. De manier waarop hij dat doet, mag hij zelf invullen. Zolang de deelnemers aan het einde van de cursus maar voldoen aan de competenties, die voor de cursus staan beschreven. Het is niet zo dat wij zeggen je mag die cursus alleen met die handelingen geven. Dat kan de instructeur naar eigen inzicht aanpassen. De vernieuwde opleidingen maken vooral duidelijk wat de instructeur allemaal kn doen, aldus Van Tuinen.

    MEER AANBODDe NKBV heeft het moderniseringsmoment ook aangepakt om het aanbod van opleidingen uit te breiden. Voor sportklimmen hadden we alleen nog maar de mogelijkheden om Assistent-Kliminstructeur en Kliminstructeur te worden. Naast dit outdooraanbod, kun je nu ook opleidingen voor indoorklimmen volgen, zoals de opleiding Sportkliminstructeur Indoor Toprope en -Indoor Voorklimmen, legt Eveline van Tuinen uit. Zo hoeft iemand die in een klimhal alleen toprope-instructies geeft, niet meer helemaal Kliminstructeur te worden.

    KLIMVAARDIGHEIDSBEWIJZENBehalve de opleidingen voor de instructeurs, zijn ook de cursussen die ze geven aangepast, in het bijzonder voor sportklimmen. Deelnemers kunnen nu bij elke cursus een klimvaardigheidsbewijs halen. We hebben nu voor het eerst een vast programma voor klimvaardigheidsbewijzen. Het maakt deel uit van een gezamenlijk project met de Klim- en bergsportfederatie (KBF) Vlaanderen. We hebben dezelfde cursussen en ook de bewijzen zijn hetzelfde. Voor het indoorklimmen is het cursusaanbod nieuw.

    Iedereen die vr de modernisering al instructeur was, is uiterlijk eind juni van dit jaar voorgedragen voor inschaling, in het niveau waaraan hij voldoet. Het merendeel van de vernieuwde cursussen en opleidingen is al te volgen. Kijk voor meer informatie op www.nkbv.nl of stuur een e-mail naar [email protected]

    KWALIFICATIESTRUCTUUR SPORT

    Het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft samen met NOC*NSF kwalicatiestructuren voor verschillende sporten opgesteld om de deskundigheid van sportleiders zeker stellen. Het systeem bestaat uit vijf oplopende niveaus. Voor sportklimmen en alpiene klimmen bestaan ook zulke structuren. Sportklimmen kent echter geen niveau 1, omdat de vereiste vaardigheden te complex zijn voor een lager niveau. Voor sportklimmen geldt daarom het volgende:

    niveau 2: assistent-instructeur en sportklimbegeleider; dit zijn de voormalige Assistent-Kliminstructeurs.

    niveau 3: instructeur en trainer;dit zijn de voormalige Klimin-structeurs.

    niveau 4: wedstrijdtrainer en praktijkbegeleider. niveau 5: topsporttrainer, beoordelaar en leercoach.

    De kwalicatiestructuur voor alpiene klimmen begint met niveau 3 en kent geen niveau 5. De opleidingen leiden vooral op om tochten in relatief simpel terrein te leiden. Een aantal risicovolle activitei-ten vallen buiten de opleiding, zoals winterklimmen, watervalklim-men en canyoning. UIAGM-berggidsen en andere specialisten in het buitenland blijven zich ontfermen over deze activiteiten.

    niveau 3: alpiene wandelleider, alpiene zomer- en winterinstruc-teur. Zij werken onder begeleiding van een gids of hoofdinstruc-teur zomer of winter.

    niveau 4: hoofdinstructeur zomer en winter.

    @ M

    ount

    ain

    Net

    wer

    k

    @ A

    rno

    de G

    raaf

  • 3 6 | H O O G T E L I J N 2 - 2 0 0 9 | T E K S T I VA R S C H U T E | F O T O S C O L L E C T I E MU S E UM V O L K E N K U N D E

    Gletsjers: daar was het Philips Visser om te doen. En dus ging hij, vergezeld door zijn vrouw Jenny Visser-Hooft, naar de Karakoram. En zij deden dat maar liefst vier maal. De Vissers vormden een kleurrijk stel, dat zich weinig van de maatschappelijke conventies aantrok en tezamen in het interbellum diverse expedities naar exotische oorden maakte. Beiden waren opgegroeid in welgestelde vooraanstaande kringen en maakten in hun jeugd kennis met de bergen, een liefde die nooit zou verdampen. Toen Philips Visser als diplomaat in Zweden werkte, ontmoette hij de beroemde ontdekkingsreiziger Sven Hedin, die hem op het idee bracht zijn aandacht op n gebied te concentreren. Het werd de Karakoram. In 1922 trok het echtpaar Visser er voor de eerste keer heen, in de jaren 1924-1926 voor de tweede keer. Ze schreven er boeken over en hielden drukbezochte lezingen. Op die manier, en geholpen door hun uitstekende

    KARAVAAN DOOR DE KARAKORAM (1929-1930)

    TENTOONSTELLING MUSEUM VOLKENKUNDEEr zijn niet veel Nederlanders naar wie een vogel is vernoemd. Jerome Alexander (Lex) Sillem overkwam het. In 1929 ontdekte hi