Het woordweb toegepast als leerstrategie en .Het woordweb toegepast als leerstrategie en werkvorm

download Het woordweb toegepast als leerstrategie en .Het woordweb toegepast als leerstrategie en werkvorm

of 40

  • date post

    26-Feb-2019
  • Category

    Documents

  • view

    214
  • download

    0

Embed Size (px)

Transcript of Het woordweb toegepast als leerstrategie en .Het woordweb toegepast als leerstrategie en werkvorm

1

Het woordweb toegepast als leerstrategie en werkvorm Vakdidactisch ontwerponderzoek

Naam Chester Vacquier

Studentnummer 1037889

Emailadres c.vacquier@leidenuniv.nl

Studie Lerarenopleiding, Universiteit Leiden

Vak Filosofie

Begeleider Anna van der Want

Docent VD2 Dirk Oosthoek

Datum 27 juni 2016

Aantal woorden 5150

2

,,Learning is the result of change in the meaning of experience, and concept maps are one method for showing both teacher and learner that real cognitive

reorganization has occurred.1

1 Novak (1983), p. 99. Dit citaat sluit aan bij Novaks definitie van onderwijs: ,,I will claim that the central purpose of education is to empower learners to take charge of their own meaning making. Meaning making involves thinking, feeling and acting, and all three of these aspects must be integrated for significant new learning, and especially in new knowledge creation. Novak (1998), p. 9

3

Inhoudsopgave Samenvatting en inleiding 4

Theoretische achtergrond 4

Onderzoeksmethode 8

Data-analyse 10

Resultaten 11

Conclusie 14

Discussie 14

Literatuur 15

Bijlage 1: les 1 lesplan en uitvoering 16

Bijlage 2: les 1 begrippenlijst 18

Bijlage 3: les 1 gesloten vragenlijst 19

Bijlage 4: uitkomst vragenlijst + analyse 20

Bijlage 5: les 2 samenwerkingsopdracht 21

Bijlage 6: les 2 begrippenlijst 23

Bijlage 7: les 2 mind map van docent 24

Bijlage 8: les 2 afbeeldingen 25

Bijlage 9: les 3 individuele opdracht + interview 27

Bijlage 10: les 3 begrippenlijst 29

Bijlage 11: les 3 antwoorden op interviewvragen 30

Bijlage 12: woordweb leerling 1 33

Bijlage 13: woordweb leerling 2 34

Bijlage 14: woordweb leerling 3 35

Bijlage 15: les 3 interpretatie concept map 36

Bijlage 16: les 4 lesplan 37

Bijlage 17: les 4 woordwebben brainstorm 38

Bijlage 18: les 5 lesplan 39

Bijlage 19: les 5 vier leerstrategien 40

4

Samenvatting

In dit onderzoek tracht ik een antwoord te geven op de vraag in hoeverre het toepassen van het woordweb bijdraagt aan het begrijpen van de coherentie tussen filosofische concepten. Aan de hand van drie deelvragen zijn vijf lessen ontworpen. Ten eerste is geobserveerd en via een vragenlijst gemeten hoe leerlingen het woordweb als samenwerkingsopdracht en als individuele opdracht ervaren en waarderen, en welke ze prefereren. Ten tweede is de werkwijze en het resultaat van de individuele werkvorm geobserveerd om te zien of er een verband is tussen het woordweb als leerstrategie en het intellectuele niveau van de leerling. Ten derde is gevraagd welke leerstrategie de voorkeur krijgt wanneer leerlingen de behandelde begrippen moeten recapituleren en dus leren. Het onderzoek toont aan dat een woordweb bijdraagt aan een beter begrip van de coherentie tussen filosofische concepten wanneer het wordt toegepast als samenwerkingsopdracht mits er een goede taakverdeling is en als individuele opdracht, terwijl het niet de meest effectieve leerstrategie is.

Inleiding

De domeinen binnen de filosofie zijn rijk aan begrippen en stromingen. Ware het niet dat elke filosoof en filosofische stroming bepaalde begrippen ook weer anders verstaat. Ik merk vaak dat bovenbouwleerlingen Filosofie de eindtermen afzonderlijk goed uit hun hoofd kunnen leren, maar als ik ze in de les vraag het verband te leggen met begrippen van filosofen of stromingen die voorgaande lessen zijn besproken, dan is ze dat vaak een stap te ver. Om leerlingen wegwijs te maken is er een helder overzicht nodig dat de samenhang tussen bepaalde begrippen weergeeft. Een woordweb is zon leerstrategie. Een woordweb kan worden vormgegeven als een concept map of mind map. Vijf laar geleden gaf ik cursussen aan bedrijven en particulieren over hoe beiden kunnen worden ingezet als leerstrategie. Vanuit de theorien van Novak (over de concept map) en Buzan (over de mind map) deel ik de overtuiging dat ze in het onderwijs als werkvorm effectief kunnen zijn voor het leggen van verbanden tussen behandelde begrippen. Maar hoe kan het woordweb zo effectief mogelijk worden ingezet? Deze vraag zal leidend zijn voor het onderstaande onderzoek, wat heeft plaatsgevonden in een zelf ontworpen lessenserie.

Theoretische achtergrond

Het woordweb toegepast als leerstrategie is gebaseerd op de constructivistische leertheorie.2 Deze houdt in dat leren plaatsheeft wanneer leerlingen nieuwe kennis assimileren in hun reeds vergaarde kennis.3 Leren is pas betekenisvol wanneer leerlingen kiezen hoe ze de nieuwe kennis relateren aan relevante concepten die ze al weten of kennen.4 Deze verbinding heeft plaats op meta-cognitief niveau. Onderzoek heeft uitgewezen dat dit wordt bereikt door concept mapping of mind mapping.56

2 Anthony V DAntoni, Genevieve Pinto Zipp, Valerie G Olson, Terrence F Cahill, Does the mind map learning strategy facilitate information retrieval and critical thinking in medical students?, (2010), p. 1 3 Novak, Learning how to learn (1983), p. 4 4 Idem, p. 7 5 DAntoni et al (2010), p. 2; D.T. Willingham, Critical thinking: Why is it so hard to teach?, (Am Educator: 2007, 31), p. 8 19 6 Het onderzoek Graphic Organizers: A Review of Scientifically Based Research (2003) van Institute for the Advancement of Research in Education (IARE) bij het AEL concludeerde dat grafische organisatoren bij

5

Concept map De constructivist Joseph Novak ontwikkelde in de jaren tachtig de concept map als leerstrategie. Een concept map is bedoeld om betekenisvolle relaties tussen concepten visueel te representeren.7 Omdat specifieke begrippen gerangschikt kunnen worden onder algemene, bredere, veelomvattendere begrippen, is er sprake van een lineaire hirarchische ordening van boven naar beneden8, en dus niet een radiale ordening rondom n begrip.9 Dit is wel het geval bij de mind map.

Figuur 1: Een concept map over concept maps, uit Novak (1983), p. 14

Novak geeft de voorkeur aan concept maps boven uitgeschreven samenvattingen: goede concept maps laten sleutelbegrippen en hun relaties in zeer expliciete en beknopte taal zien, terwijl andere overzichten het verschil tussen sleutelbegrippen, voorbeelden en relaties niet zo snel helder is, omdat zij niet hirarchisch staan opgesteld, dat wil zeggen in een bovengeschikte en ondergeschikte relatie.10

Mind map De mind map, ontwikkeld door Tony Buzan, is een kaart van gedachten, een ruimtelijk netwerk van sleutelwoorden, organische vormen, symbolen, plaatjes en kleuren11. Het is een visuele

leerlingen hun begrijpend lezen verbeteren, profiteren van de prestatieniveaus van studenten, denk- en leerstrategien verbeteren, hun retentie vergroten en de cognitieve leermethode ondersteunen. Uit een pilotstudy voor studenten in een Verplegingsprogramma door David A. Boley, Professor aan de John Hopkins Universit, bleek dat mind maps simulatieleren significant verbetert, de leerervaring op positieve wijze benvloedt, en een toename van 12% in toets scores produceert. Bron: http://www.mindmapping.com/nl/mind-mapping-in-het-onderwijs.php (04/2016) 7 Novak, Learning how to learn (1983), p. 15 8 Novak, Learning how to learn (1983), p. 15 9 DAntoni et al (2010), p. 3 10 Novak, Learning how to learn (1983), p. 78 11 http://www.business-mapping.biz/mind-mapping/ (20/04/2016)

6

techniek om je gedachten te organiseren.12 En woord of begrip staat centraal en er omheen vertakken de bijkomende zaken waarna ordening plaatsvindt door nummering, het plaatsen van pijlen, omcirkeling of kleurgebruik. Om de vertakkingen overzichtelijk te houden bevatten de lijnen vaak niet meer dan n of twee begrippen in plaats van hele zinnen.13 De vertakkingen breiden zich aan weerszijden van het centrale begrip zodanig uit dat er uiteindelijk een concentrische boomstructuur ontstaat. De mind map leest zich als een klok.

In tegenstelling tot een concept map is een mind map uitgebreider: elke tak heeft een andere kleur, symbolen en tekeningen kunnen worden toegevoegd of zelfs begrippen vervangen.14

Praktische relevantie

Buzan beperkt zich niet tot het onderwijs, maar ziet het als effectief hulpmiddel bij het brainstormen, ter vervanging van aantekeningen, als samenvatting van een boek, als voorbereiding op een presentatie geven of een tekst schrijven of dit nu thuis, op het werk of op school is.15 Een concept map is in eerste instantie ontwikkeld voor docenten en leerlingen in het primaire en voortgezet onderwijs.16 Richten we ons op hoe de concept map of mind map het leerproces van de leerlingen kan bevorderen, dan is een aantal redenen te geven:17

1) Stimuleert leerlingen het visualiseren van concepten 2) Helpt leerlingen brainstormen over en exploreren van ideen of (complexe) vraagstukken 3) Faciliteert een beter begrip van de relaties en verbindingen tussen verschillende

concepten, teneinde een overzicht in de samenhang te bieden tussen deze concepten 4) Verbindt denkprocessen met (aangeboden) concepten 5) Helpt leerlingen maken van keuzes tijdens het organiseren van concepten18 6) Stelt leerlingen makkelijk in staat informatie te herinneren, he