Gorbatsjov template voor Crius - Hollands de Praagse Lente, januari 1968 - april 1969. Falin,...

download Gorbatsjov template voor Crius - Hollands de Praagse Lente, januari 1968 - april 1969. Falin, Valentin

of 71

  • date post

    03-Aug-2020
  • Category

    Documents

  • view

    0
  • download

    0

Embed Size (px)

Transcript of Gorbatsjov template voor Crius - Hollands de Praagse Lente, januari 1968 - april 1969. Falin,...

  • Gorbatsjov

  • William Taubman

    Gorbatsjov De man en zijn tijdperk

    Vertaald uit het Amerikaans door Jan van den Berg, Ronnie Boley, Marieke van Muijden en Jaap Verschoor

    Template: Overamstel 150 x 228 Font: Adobe Garamond Pro Korps/interlinie: 11/14 Tracking: 0 PROEF Template: Overamstel 150 x 228 Font: Adobe Garamond Pro Korps/interlinie: 11/14 Tracking: 0 PROEF

  • Oorspronkelijke titel: Gorbachev, His Life and Times Oorspronkelijk uitgegeven door: W.W. Norton and Company © William Taubman, 2017 © Vertaling uit het Amerikaans (2017): Jan van den Berg, Ronnie Boley, Marieke van Muijden en Jaap Verschoor © Nederlandse uitgave: Hollands Diep, Amsterdam 2017 © Omslagfoto: Camera Press / Karsh Omslagontwerp: bij Barbara, Amsterdam Typografie: Crius Group, Hulshout

    isbn 978 90 488 3016 9 isbn 978 90 488 3017 6 (e-book) nur 697

    www.hollandsdiep.nl www.overamstel.com

    Hollands Diep is een imprint van Overamstel Uitgevers bv

    Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

    Template: Overamstel 150 x 228 Font: Adobe Garamond Pro Korps/interlinie: 11/14 Tracking: 0 PROEF Template: Overamstel 150 x 228 Font: Adobe Garamond Pro Korps/interlinie: 11/14 Tracking: 0 PROEF

  • Voor Jane En onze kleinkinderen:

    Milo, Jacob en Nora

    Template: Overamstel 150 x 228 Font: Adobe Garamond Pro Korps/interlinie: 11/14 Tracking: 0 PROEF Template: Overamstel 150 x 228 Font: Adobe Garamond Pro Korps/interlinie: 11/14 Tracking: 0 PROEF

  • Inhoud

    Opmerkingen van de auteur 9 Lijst van personen 11

    Inleiding ‘Gorbatsjov is moeilijk te begrijpen’ 33 Hoofdstuk 1: Jeugd 1931-1949 39 Hoofdstuk 2: De staatsuniversiteit van Moskou 1950-1955 75 Hoofdstuk 3: Hoger op de ladder 1955-1968 115 Hoofdstuk 4: Regionale partijchef 1969-1978 163 Hoofdstuk 5: Terugkeer naar Moskou 1978-1985 205 Hoofdstuk 6: Wat te doen? 1985-1986 257 Hoofdstuk 7: Terugkeer naar Moskou 1978-1985 309 Hoofdstuk 8: Twee schorpioenen in een fles 1987 369 Hoofdstuk 9: Wie is er bang voor Nina Andrejeva? 1988 403 Hoofdstuk 10: Voor de storm 1987-1988 445 Hoofdstuk 11: Top na top 1987-1988 465 Hoofdstuk 12: Triomfen en problemen aan het thuisfront 1989 503 Hoofdstuk 13 Triomfen en problemen in het buitenland 1989 541 Hoofdstuk 14: Uit elkaar? 1990 583 Hoofdstuk 15: Bij elkaar? 1990 627 Hoofdstuk 16: De weg naar de staatsgreep januari-augustus 1991 667 Hoofdstuk 17: De staatsgreep augustus 1991 697 Hoofdstuk 18: De laatste dagen augustus-december 1991 717 Hoofdstuk 19: Ambteloos burger 1992-2016 751 Tot slot Gorbatsjov begrijpen 793

    Begrippenlijst 801 Afkortingen 805 Bibliografie 807

    Template: Overamstel 150 x 228 Font: Adobe Garamond Pro Korps/interlinie: 11/14 Tracking: 0 PROEF

  • Woord van dank 831 Noten 835 Register 937

    Template: Overamstel 150 x 228 Font: Adobe Garamond Pro Korps/interlinie: 11/14 Tracking: 0 PROEF

  • 9

    Opmerkingen van de auteur

    Twee thema’s behoeven een kleine toelichting: het gebruik van politieke labels en de verslagen van bijeenkomsten van het Politbureau van de Com- munistische Partij.

    Toen Gorbatsjov aan de macht was, was het voor Kremlinwatchers ge- bruikelijk om zijn tegenstanders in te delen in links en rechts. Hardliners in de partij, de militaire en de gewone geheime dienst en anderen die zich tegen de hervormingen van Gorbatsjov keerden, werden in het rechtse kamp geplaatst. Democraten, vooral radicale democraten die Gorbatsjov aanspoorden haast te maken met het scheppen van een markteconomie, stonden bekend als links. Deze begrippen werden en worden vooral buiten de voormalige Sovjet-Unie gehanteerd, en het zou misleidend zijn deze labels in dit boek te gebruiken. Degenen die over het algemeen tegen her- vormingen waren heb ik doorgaans hardliners of conservatieven genoemd (hoewel ook de laatste term tot verwarring kan leiden), degenen die kritiek op Gorbatsjov hadden omdat de hervormingen te langzaam gingen noem ik radicalen, en degenen die iets milder zijn liberalen.

    Vanaf 1966 zijn er officiële verslagen gemaakt van de bijeenkomsten van het Politbureau, aanvankelijk op basis van aantekeningen van het hoofd Algemene Zaken van het Centraal Comité van de Communistische Partij, later door professionele stenografen.1 Toen Gorbatsjov secretaris-generaal van de partij was, hebben ook zijn medewerkers Anatoli Tsjernjajev, Geor- gi Sjachnazarov en Vadim Medvedev, die aanwezig waren bij de vergade- ringen van het Politbureau maar geen spreekrecht hadden, gedetailleerde aantekeningen gemaakt. Veel van deze aantekeningen zijn te raadplegen in het archief van de Gorbatsjovstichting (Gorbachev Fond) in Moskou. Tevens zijn er heel wat ‘officiële’ verslagen beschikbaar gekomen, veel daar- van ondergebracht in de collectie Fond 89. Dit archief bevat veel materi-

  • 10

    aal van de voormalige Communistische Partij en is in 1992 door de toen- malige Russische president Boris Jeltsin in het leven geroepen. Het Fond 89-materiaal in het Russische Staatsarchief van Hedendaagse Geschiedenis (rGani) in Moskou is vervolgens verworven door het Hoover Institution van Stanford University. De Dmitri Volkogonov-collectie in de Library of Congress bevat Volkogonovs eigen selectie van verslagen van het Polit- bureau. (Volkogonov was onder meer militair, historicus en adviseur van de president van de Russische Federatie.) Het National Security Archive (nsa) in Washington, waar ik veel onderzoek heb gedaan, bezit materiaal uit Fond 89 en de Volkogonov-collectie, alsmede andere documenten van het Politbureau dat is verzameld door medewerkers van het archief. Voor zover ik kan overzien verschillen de officiële verslagen en de notulen van Gorbatsjovs medewerkers niet wezenlijk, ook al zijn de officiële verslagen wat langer omdat Gorbatsjovs medewerkers zich natuurlijk vooral op zijn woorden concentreerden. De officiële verslagen besteden meer aandacht aan opmerkingen van andere Politbureauleden, van wie sommige kritisch waren tegenover Gorbatsjov. Dat die kritiek expliciet is opgenomen, hangt wellicht samen met degene die de supervisie had over het vaststellen van deze verslagen: Gorbatsjovs medewerker Valeri Boldin, die steeds meer te- leurgesteld was in zijn baas.2

    Uit beide versies van de Politbureauverslagen wordt in dit boek geciteerd. Tenzij anders vermeld, zijn de verslagen die berusten in de readd-radd col- lectie in het National Security Archive officiële versies, terwijl de verslagen die ik heb geraadpleegd in het archief van de Gorbatsjovstichting (Gfa – Gorbachev Fond Archive) aantekeningen zijn van Tsjernjajev, Sjachnazarov of Medvedev, die in de noten van dit boek genoemd worden als hun aante- keningen inderdaad aan hen kunnen worden toegeschreven. De bronnen van citaten die ik uit andere boeken heb overgenomen, waaronder de (tot nu toe) 26 delen van Gorbatsjovs verzamelde werken, Sobranie sočinenij, en andere documenten die in Rusland en het Westen zijn gepubliceerd, zijn in die publicaties te vinden.

  • 11

    Lijst van personen

    Abalkin, Leonid Econoom, Vicevoorzitter van Ministerraad van de ussr, 1990-1991.

    Aboeladze, TenGiz Georgische regisseur van de film Biecht. Achmatova, Anna Beroemde Russische dichter (1889-1966). Achromejev, SerGej Maarschalk van de Sovjet-Unie; hoofd van

    de Generale Staf van de Sovjetstrijdkrachten, 1984-1988; militair adviseur van Gorbatsjov, 1988-1991.

    Adamovitsj, Ales Wit-Russische schrijver en criticus die na 1989 afgevaardigde was in de Opperste Sovjet van de ussr.

    Afanasjev, Joeri Volksafgevaardigde van de ussr, medevoorzit- ter van de Groep van Interregionale Afgevaar- digden, 1989-1991.

    Afanasjev, Viktor Hoofdredacteur van de Pravda, 1976-1989. Ajtmatov, TsjinGiz Kirgizische schrijver. Aleksandrova, Tamara

    Secretaresse van Anatoli Tsjernjajev.

    Aleksandrov- AGentov, Andrej

    Adviseur voor buitenlands beleid voor secreta- rissen-generaal van de Communistische Partij van Brezjnev tot Gorbatsjov, 1966-1986.

    Aliëv, Gejdar Eerste secretaris van de Communistische Partij in Azerbeidzjan, 1969-1982; eerste vicevoorzit- ter van de Ministerraad van de ussr, 1982- 1987; lid van het Politbureau, 1982-1987.

    Allison, Graham Professor aan de Harvard University Kennedy School of Government.

  • 12

    Andrejeva, Nina Scheikundedocent en doorsnee lid van de Communistische Partij die in 1988 een artikel in de Sovetskaja Rossia schreef waarin ze Gorbatsjov ervan beschuldigde dat hij te ver ging met zijn hervormingen.

    Andreotti, Giulio Minister van Buitenlandse Zaken van Italië, 1983-1989; minister-president, 1989-1992.

    Andropov, Joeri Secretaris-generaal van het Centraal Comité van de Communistische Partij van de Sovjet-Unie, november 1982-februari 1984; voorzitter van de kGb, mei 1967 - mei 1982.

    Arbatov, GeorGi Oprichter en hoofd van het Wetenschappelijk Instituut voor de Studie van de vs en Cana- da, 1967-1995; lid van het Centraal Comité; afgevaardigde in de Opperste Sovjet van de ussr, 1985-1991; adviseur van Andropov en Gorbatsjov.

    Bakatin, Vadim Minister van Binnenlandse Zaken, 1988-1990; lid van de Presidentiële Raad, 1990-1991; voor- zitter van de kGb, september-november 1991.

    Baker iii, James Minister van Buitenlandse Zaken onder George H.W. Bush, 1989-1992; stafchef van het Witte Huis onder Reagan, 1981-1985; mi- nister van Financiën ond