Geneesmiddelen die osteoporose kunnen veroorzaken & Bijwerkingen van geneesmiddelen die worden...

download Geneesmiddelen die osteoporose kunnen veroorzaken & Bijwerkingen van geneesmiddelen die worden gebruikt ter preventie van fracturen

If you can't read please download the document

  • date post

    25-Jun-2015
  • Category

    Documents

  • view

    483
  • download

    0

Embed Size (px)

description

Presentatie van drs. Naomi Jessurun

Transcript of Geneesmiddelen die osteoporose kunnen veroorzaken & Bijwerkingen van geneesmiddelen die worden...

  • 1. Geneesmiddelen dieosteoporose kunnen t u nveroorzakenh urig ss r e&Bijwerkingen vany J p i ogeneesmiddelen die wordenC mgebruikt ter preventie vanfracturen a o. N d rsNaomi Jessurun, ziekenhuisapothekerBeoordelaarwww.lareb.nl

2. Inhoud n h ut ru ig ss I. Spontane rapportage van bijwerkingen r ebij Lareb y die osteoporose p i II. Geneesmiddelen J C m overoorzaken geneesmiddelokunnen agenduceerde deficientiesN.drsgebruikt worden ter preventie van III. Bijwerkingen van geneesmiddelen die(volgende) fracturen 3. tu nh urig ss r ey J o p iC m a o. Nd rs 4. Lareb - Causaliteittu nh urCausaliteitsbeoordeling door Lareb: r eig ssIntrinsiek: y J p iCo structuur, latentietijden,farmacologische plausibiliteit, pharmacokinetiek,-dynamie, chemische maoNdechallenge, rechallenge, co-medicatie.rs achtergrondincidentie, databanken,Extrinsiek:dLiteratuur,disproportionaliteit 5. tu nOsteoporose veroorzaakt door urh ig ssr ey J deficintiesp i o C mgeneesmiddel genduceerdea o . Nd rs 6. Osteoporose door geneesmiddelgenduceerde deficinties tu nurhinterfereren metg uitscheiding vanien/of ssr eGeneesmiddelen die kunnen y van het bot:p ibelangrijke bouwstenen Jabsorptie, metabolismeC m oa o NCalcium, vitamine D, vitamine K . treden op na langdurig gebruik. rs moeilijk onomstotelijk vast te leggenLatentietijd:dBijwerkingenRelatie 7. Osteoporose door Geneesmiddelgenduceerde deficinties tu nCumarinederivaten: ig ss h ur r ey bij de vorming van op iJVitamine K is belangrijk C van deze middelen leiden totlangdurige innameomeiwitten in het bot. M.n. bij kinderen kan N a . belang voor de carboxylatie vanosteopenie en op latere leeftijd tot osteoporose.Vit K rs dis vanosteocalcin 8. Osteoporose door Geneesmiddel genduceerde deficinties t u nLisdiuretica: h urig ssr ey tot een verhoogde p iJuitscheidingCoChronisch gebruik leidt mvan calcium.o a N m.n. bij risicogroepen zoals .Mogelijk gevolg: hypocalciemie en een verhoogdrsrisico op fracturen, d niet eenduidig over dit verbandouderen.Studies 9. Osteoporose door Geneesmiddelgenduceerde deficintiestu nGlucocorticosteroden hg ssu rir e y wijzen met hetp iJmetabolisme o vitamine D.Interfereren op diverse C van m oa bij gebruik vanBovendienN.neemtdrsde uitscheiding van calcium toecorticosteroden de absorptie van calcium af enneemt 10. Osteoporose door Geneesmiddel genduceerde deficintiestu nProtonpompremmers ig h ur y Jr essop i van calcium. C m fracturen na circa 5Afname intestinale absorptie a oOsteoporose gerelateerde Njaar vooral bij risicogroepen . drsKwaliteit van het bewijs is erg laag 11. Meldingen bij Lareb- samenvattingt u n h urTherapeutische# meldingenAanvullende informatie ig ssgroepenr e y JCumarinederivaten 1Verband niet onomstotelijkp i vastgesteldoLisdiureticageen meldingen C mGlucocorticosteroiden 10Niet van zorgverlenersa o NProtonpompremmers Pantoprazol: 2 Latentietijd 10 jaar (2x) .Omeprazol: 2 Latentietijd 3 jaar (2x) rs Ondersteuning: Dichtheidsbepaling, cal- d spiegels, heupfracturen 12. t uGeneesmiddelen die osteoporose n h urigof waarvan een r ess y J p ikunnen veroorzakeno C bestaat dat ze dit o m avermoeden . Nd rskunnen doen 13. Geneesmiddelen die osteoporose kunnen veroorzakent u n h ur ig ssTal van middelen zijn geassocieerd metr eosteoporose; kwaliteit van de evidence niet altijdhoog. y Jp io C m Hoge dosis levothyroxineo Heparine Na Thiazolidinederivaten (pioglitazon, rosiglitazon) . rs Antidepressiva d Benzodiazepines 14. Meldingen bij Larebt u n h urTherapeutische MeldingenAanvullende ig ssgroepen informatieHoge dosisr e y J Osteoporose (1)Na 25 jaarp ilevothyroxineBotpijn (1)Na jarenoHeparine 0- C mThiazolidinedionen 0-oAntidepressiva 0TCAs (0)a Osteonecrose (2) SSRIs (0) . NBenzodiazepinen0-d rs 15. Geneesmiddelen die osteoporosekunnen veroorzakent u n h urGlucocorticosteroden: ig ssr eVeroorzaken botverlies en een verhoogd risico op y Jp ifracturen door o.a. afname van aantal en functie vanoosteoblasten. C ma oZe zorgen ervoor dat osteoblasten en osteocyten N(de opvolgers van osteoblasten) apoptose .ondergaan.d rsZe verhogen de botresorptie door een toename vanaantal en functie van osteoclasten. 16. Geneesmiddelen die osteoporose kunnen veroorzakent u nh urig ssAnti-epileptica (fenytone & fenobarbital)r op vitamine D-y JHebben een negatieve invloed eo pvoor een verhoogde afbraakiC m in de lever zorgen.spiegels doordat ze aovan vitamine D-metabolieten. N indication mogelijk! rsConfounding byd 17. Geneesmiddelen die osteoporosekunnen veroorzaken tu nAntihormonen: h urig anastrozol): r(bv. ess y J p i van oestrogenen doorAromataseremmerso Chet enzym aromatase.mVerhinderen de productieremming van a o 1-10%N . blokkade van deIncidentie osteoporose: drsCyproteron:androgeenreceptoren + remmingtestosteronproductie 18. Geneesmiddelen die osteoporosekunnen veroorzaken t u nh urAndrogeen deprivatietherapie LHRH-agonisten (gosereline)ig ssr eTestosteronspiegelp y maar ook de oestrogeen-C m o daalt, i Jospiegel. N a sterk botverlies opleveren wat.rsKan in het eerste jaar dop den duur fracturen tot gevolg kan hebben. 19. Meldingen van osteoporose bij het Nederlands Bijwerkingen Centrum Lareb tu nh urTherapeutische# Meldingen Aanvullende informatieig ssgroepenGlucocorticosteroiden r ey J>10 Geen meldingen van p izorgverleners oAnti-epileptica 3 Oxcarbamazepine (1)C mCarbamazepine (1) oFenobarbital / fenytoine (1)Na.Aromataseremmers2 Anastrozol (2, zorgverlener 1)rsLetrozol (1)dLHRH-agonisten2 Gosereline (1, zorgverlener)Leuproreline (1)Anti-androgenen 2 Cyproteron (2, waarvan 1osteoporosis met fractuur) 20. tu n h ur ig ssr ey JBijwerkingen van farmacologische p io preventie van fracturen C minterventies terao.N d rs 21. Farmacologische interventies terpreventie van osteoporotische fracturen tu ng ssu bv Remmers van botafbraak:rh selectievei r ey Jbisfosfonaten, oestrogenen, p ioestrogeenreceptormodulators (SERMs,C m oraloxifeen), denosumabo Stimulatoren van botaanmaak: a N met een gemengd effect:PTH, teriparatide s.d r strontiumranelaatMiddelen 22. Bijwerkingen bisfosfonaten tu nh urig ss r e y JmeestCop middelen voor deBisfosfonaten: i gebruiktem o en botombouw, remmen abehandeling van osteoporose:. N de BMD,botafbraak rs verhogend verminderen de kans op fracturen 23. Bijwerkingen bisfosfonaten t nu:h ur ig ssBisfosfonaten po (alendroninezuur en risedroninezuur)Gastritis, oesofagitis y roesofagiale ulceraGastro-intestinale bijwerkingenop i Je en C m(Aantal meldingen bij Lareb waren te voorkomen)Bisfosfonaten ao N IV:(zolendronaat, pamidronaat) . (zoledronaat) rsGriepachtige verschijnselendNierfunctieverlies 24. Bijwerkingen-bisfosfonaten tu nh ur Atypische femurschachtig ssOsteonecrose van de kaak fractuur r ey J o p iC m a o. N d rs 25. Bisfonaten - Meldingen bij Lareb t u nh ur Bijwerking Aantal Aanvullendeig ss informatie Fracturen r ey J>30Waarschijnlijk niet p i allemaal atypische o fracturenC m Osteonecrose 5Geen van allen o osteonecrose van de a kaakN Aandoeningen aan 50 25 meldingen: pijn in. de kaak kaakd rs 26. Bisfonaten signalen van Larebt u n h urBisfosfonaatBijwerking Aanvullende informatie ig ssAlendroninezuur uveitis(3) Immuonlogisch?r eBisfosfonaten alopecia (5) Mechanisme onbekend; latentietijd y J 2-3 maanden met 1 uitschieter van 1,5o p ijaar. C mBisfosfonaten depressie> 10 meldingen van verschillende bisfosfonaten. Mechanisme onbekend,o mogelijk door hypocalciemie. NaBisfosfonaten stomatitis Was alleen genoemd in de SmPC van . zoledroninezuur en niet in de anderers SmPCs van bisfosfonaten.d 27. Bijwerkingen - Denosumab t u nh urig ss r ey J o p iC m a o. Nd rs 28. Meldingen bij Larebt u nBijwerkingen h ur ig ssAantal Aanvullende informatier e y JBijwerken op het skelet >5 Pijn in kaak (2x)p i Osteitis (1x)oHypocalciemie 8Enkele ernstig meldingen van C m zorgverlenersoHypofosfatemie31 patint met hypocalciemie, -a fosfatemie en magnesiemie NHypomagnesiemie 1 .d rs 29. Bijwerkingen - Raloxifeen tu n h ur ig ssSelectieve oestrogeenreceptormodulatorsr bij e(SERMs)y Josteoporose, welpbotmassa waargenomen. oiTamoxifen: geen toepassingC mpositief effect op deRaloxifeen:oa 3x verhoogd .N DVT en longemboliend rs in benen Warmteopwelling (hot flushes) Krampen 30. Meldingen bij Larebtu n h urMeldingen van raloxifeen: ig ssr e y J GeneesmiddelenAantal Aanvullende informatieo p i C m DVT en longembolien4Longembolie (2), DVT (2)o Warmteopwelling / flushes 1 Na Krampen in benen3 . TIA / CVA 7 (totaal) Cave vrouwen metrsrisicofactoren voor CVA (bvdboezemfibrilleren / TIA in VG)Een verhoogd risico op veneuze trombo-embolie enherseninfarct met fatale afloop is gevonden. 31. Bijwerkingen - teriparatidet u n h ur ig ssTeriparatide (N-terminaal fragment, 34 aminozuren)Parathyreod hormoony Jr eBijwerkingen: p C mo i>10% pijn in een extremiteit aoNBijwerkingen gemeld bij Lareb: . (0) rsVoorbijgaande hypercalimie (6)din een extremiteit (3)HypercaliuriePijn> 24 mndn: effectiviteit / veiligheid niet onderzocht 32. Bijwerkingen van strontiumranelaat tu nStrontiumranelaat h urig ss r ey Jop iC m BijwerkingenAantal Lareb a o Misselijkheid 6N DVT en3.rs longembolien d DRESS 1 33. Conclusiet u n h ur Veel geneesmiddelen worden ig ss r egeassocieerd met osteoporose maar niety Jvan allen is de kwaliteit van de bewijslast p io interventies terhoog C mo De farmacologische N apreventie van osteoporose geven weinig. bijwerkingen zijn zeldzaamaanleiding tot zeer ernstige bijwerkingen drs De ernstige 34. Ook u kunt een bijdrage leveren: tu nh urig ss r ey J o p iC m a o. Nd rs