Gemeentesecretarissen op avontuur. Ervaringen vanuit de VGS-leerkring ‘Meer Burger’ (januari,...

download Gemeentesecretarissen op avontuur. Ervaringen vanuit de VGS-leerkring ‘Meer Burger’ (januari, 2015)

of 36

  • date post

    13-Jul-2015
  • Category

    Services

  • view

    900
  • download

    2

Embed Size (px)

Transcript of Gemeentesecretarissen op avontuur. Ervaringen vanuit de VGS-leerkring ‘Meer Burger’ (januari,...

  • revoluties, rotondes, reflecties

    Ervaringen vanuit de VGS-leerkring Meer Burger

    GEMEENTESECRETARISSEN OP AVONTUUR

  • Bert Brand, Jan van Ginkel, Judith Harmsen, Robbert Halffman, Reindert Hoek, Peter Klooster, Jos van der Knaap, Henk Mensink, Leendert Maarleveld, Marie-Louise van Schaijk, Gerharda Tamminga, Hetteke Videler, Richard Wielinga, Jornt van Zuylen (BZK), Aik van Eemeren (VGS) en Mari-An Gerits (KING).

    De quotes in deze publicatie zijn afkomstig van de deelnemers aan deze leerkring.

    In totaal is de leerkring na de start acht keer bij elkaar geweest, elke keer met een ander thema:

    - Amersfoort | Thema: Uit het gesticht, op avontuur!- Lithoijen (Oss) | Thema: De touwtjes uit handen en dan?- Schiedam | Thema: Spiegelende stadsgesprekken.- Balk (De Friese Meren) | Thema: Kunnen we nog normaal doen?- Ulft (Oude IJsselstreek) | Thema: Inclusief bestuur en politiek.- Lelystad | Thema: Paradigmas en rauwe werkelijkheid.- Wijchen | Thema: Loslaten en ondernemers.- Oldebroek | Thema: Restorative Practice.- Bennekom (Ede) | Thema: Participatief bezuinigen.

    Colofon

    Teksten: Jornt van Zuylen, Mari-An Gerits, Marieke Vos

    Eindredactie: Leonie Brouwer

    Vormgeving en opmaak: 0to9

    Januari 2015

    De VGS-leerkring

    De MonarchvlinderDe monarchvlinder staat symbool voor de ontdekkingstocht die de leerkring heeft gemaakt. Niet alleen de gedaanteverwis-seling van rups tot vlinder is bijzonder. Iconisch is vooral de gigantische trektocht van Midden-Amerika naar Canada en weer terug, in 4 of 5 generaties. Het DNA van deze vlinder 'weet' waar hij vandaan komt en waar hij weer naartoe moet. Dat leidt tot een intrigerende vraag: Beschikken gemeentesecretarissen ook over opgeslagen DNA waarmee ze de dingen die ooit door de samenleving werden gedaan, weer kunnen terugleggen?

  • In april 2013 trof een aantal gemeentesecretarissen elkaar in Amersfoort rondom het thema Meer Burger. Het ministerie van BZK en KING waren erbij om te inventariseren of er interesse was voor een leergang of intervisiegroep. Het werd een ontdekkingsreis van anderhalf jaar. Was het toeval dat de eerste pleisterplaats de naam droeg De Onthaasting?

    Na de 1-op-1 struintocht met actieve Amersfoortse burgers, die de gemeente-secretarissen een spiegel voorhielden waarin de onlogica van de gemeentelijke systeemwereld genadeloos zichtbaar en voelbaar werd, ontstond vanzelf een

    chaotisch en creatief keuzeproces. Ter plekke werd besloten: geen kant-en-klare leergang, we kiezen een vorm die bij de inhoud past. We gaan op avontuur, zelf organiseren, de onvoorspelbaarheid tegemoet. Loskomen van die samengebalde

    systeemwereld in het gemeentehuis, we moeten 'uit het gesticht', de samenleving in!

    Hopelijk is deze publicatie net zon ontdekkingstocht voor u als lezer. Veel leesplezier!

    LEERKRING MEER BURGER

    03

    Een verslag van de ontdekkingstocht: 3 perspectievenHoewel het thema bij tijd en wijle veel verwarring bracht en ongrijpbaar leek, tekende zich tijdens het avontuur een ordening af. Een ordening die ook terug komt in deze publicatie. U leest in drie delen drie perspectieven:

    De complexe, veelomvattende, soms tegenstrijdige ontwikkeling naar een energieke samenleving heeft groot effect op de overheid en de mensen die werken in de publieke sector. In het eerste deel vindt u vooral veel vragen over deze beweging.

    De omgeving is in beweging, nu de organisatie nog! Wat betekent de maatschappelijke ontwikkeling voor de inrichting van de ambtelijke or-ganisatie en voor de gemeenteraad? In dit deel leest u 5 stellingen over gemeentelijke veranderprocessen.

    Hoe opereer je binnen alle ontwikke-lingen als gemeentesecretaris? In het laatste deel wordt u uitgedaagd om zelf kleur te bekennen: 7 persoonlijke vragen.

    1 De beweging 2 3De organisatie De persoon

  • De huidige maatschappij kenmerkt zich door fundamentele veranderingen die bestaande verhoudingen op hun kop zetten. Meerdere veranderingen op meerdere terreinen zijn gaande: in de economie, technologie, ecologie en samenleving.

    bepaald doel te bereiken. Soms voor korte, soms voor langere tijd. We hebben het niet voor niets vaak over de doe-democratie.

    Gemeenten staan van oudsher dicht bij de burgers, midden in de samenleving. Hoe verhouden zij zich tot deze nieuwe, actieve samenleving? Wat betekent deze ontwikkeling voor gemeenten, in de uitoefening van hun taken? Hoe bestendig is deze beweging? Zal de identiteit van gemeenten hierdoor veranderen en zo ja, hoe?

    Mensen hebben de instrumenten om het initiatief te nemen tot allerlei activiteiten die voorheen waren voorbehouden aan het bedrijfsleven en de overheid. Zo is Airbnb inmiddels een geduchte concurrent van het hotelwezen en is sociale media een krachtig middel voor burgers om hun mening te uiten, gelijkgestemden te vinden en actie te ondernemen.

    Het initiatief, de beweging, komt steeds vaker van onderop. Van individuele burgers en van mensen die zich verenigen om een

    DE BEWEGING04

  • PARADIGMASHIFTS

    Waar zijn wij eigenlijk mee bezig binnen de gemeente? Praten we wel over de wezenlijke dingen?

    De cht wezenlijke veranderingen in de maatschappij liggen buiten de gemeente. Namelijk de transitie naar een meer duurzame samenleving, technologische ontwikkelingen die alle aspecten van ons leven raken, sociaal-maatschappelijke vraagstukken als een toenemende twee deling tussen arm en rijk. Deze verandering en brengen veel vragen met zich mee, vragen die ook een gemeente raken. Hoe gaan we bijvoorbeeld om met het vragen van wederkerigheid bij een uit-kering? Tellen maatschappelijke bijdragen, zoals zorg, voor ons mee? De veranderin-

    gen zorgen voor een paradigmashift, ook voor de gemeentesecretaris. Het vraagt om een ander soort leiderschap. En om de vraag die elke gemeentesecretaris zichzelf zou moeten stellen: blijven we vooral gericht op de interne organisatie of gaan we ons in brede netwerken ook bezighouden met deze wezenlijke issues in de samenleving?

    De veranderingen in de samenleving zijn nog niet op alle fronten duidelijk zichtbaar. Sommige gaan geleidelijk, maar zeker is wel dat ze grote veranderingen teweeg gaan brengen. De exponentile ontwik-keling van de technologie en de impact die dat heeft op de samenleving komt nu langzamerhand wel naar boven. Dat heeft onder meer gevolgen voor de werkgelegen-heid. Technologie leidt tot groei, maar kan op termijn ook groei vernietigen als een

    scheve herverdeling mensen belet om hun talenten volledig te ontwikkelen.

    Gemeenten, zo was een conclusie, zullen moeten meebewegen met deze paradig-mashifts. Dat vraagt om faciliterend en verbindend leiderschap, midden in het netwerk van de lokale samenleving.

    DE BEWEGING

    05

    Bent u bezig met

    fundamentele paradigmashifts

    of vooral met uw

    interne organisatie

    ?

  • Volgens hoogleraar Jan Rotmans verandert de samenleving ingrijpend, maar merken de gevestigde instituties daar nog weinig van. Zij bevinden zich als het ware in het oog van de storm. Geldt dat ook voor gemeenten? Met de nieuwe taken moeten ze juist meer in contact komen met de energie in de samenleving. Dat vraagt echter om een andere, meer open houding vanuit de gemeente. Dat is de samenleving niet gewend. Ik denk dat heel veel mensen de overheid vooral zien als noodvoorziening: handig als je er gebruik van moet maken, maar verder willen ze niet veel van ons merken. Hoe belangrijk is of vinden inwoners nu eigenlijk een gemeente? Welke kant gaat dit straks op: gaan inwoners het systeem van Thorbecke veranderen of wordt de gemeente meer en meer genegeerd?

    WAT ALS DE GEMEENTE

    OVERBODIG WORDT?

    06

    DE BEWEGING

    ?

    Hoeveel % van de ambtenaren

    kunnen bij u weg als u uitgaat

    van het principe wij doen alleen wat de lokale samenleving niet

    zelf kan doen

  • Als de lijn van de doe-democratie wordt voortgezet en burgers meer zelf gaan doen, welke toegevoegde waarde heeft een gemeente dan nog? Is het erg als de gemeente zelfs helemaal zou verdwijnen? Een relativerende gedachte: De gemeente is ook maar een opgeschaald burger-initiatief. Als de samenleving steeds (veel) meer zelf doet, waar is de gemeente dan nog van?

    We moeten geen utopische wereld bouwen, maar evenmin de rol van de overheid mar-ginaliseren. Die rol is namelijk onmisbaar, hoewel tijd- en cultuurgebonden. Alles wat nu een vanzelfsprekende en exclusieve overheidstaak is (ook defensie, politie en belastinginning) was ooit een zaak van particulier initiatief (schutterij, huurlegers, tolheffing, etc.). Wij houden behoefte aan een overheid die gezaghebbend kan optreden, moet optreden als het gaat om de handhaving van belangrijke waarden in onze samenleving. De vraag is hoe versterk

    je dat gezag en realiseer je tegelijkertijd een echte vermindering van regeldruk.

    Vanuit die invalshoek bekeken kan de participatietrap van de Raad voor het openbaar bestuur (ROB) inspiratie bieden. In het adviesrapport Loslaten in vertrou-wen. Naar een nieuwe verhouding tussen overheid, markt en samenleving (2012) constateerde de raad dat de traditionele participatieladder voor burgers, waarin de overheid aangeeft hoeveel inspraak burgers mogen hebben, achterhaald is. Verwijten aan het adres van burgers dat zij zich niet betrokken voelen bij de publie-ke zaak of hun verantwoordelijkheid niet nemen, zijn misplaatst. De vitale samenle-ving, waarin mensen zich volop inzetten, bestaat al. Het is de overheid die moet veranderen. In de nieuwe situatie moet er een participatietrap voor de overheid komen. Loslaten is de belangrijkste trede; geef burgers alle ruimte. En reguleer alleen iets, wanneer dat echt nodig is, zo schrijft de ROB in dit advies.

    DE