Fundament op orde: kwalitatief goed onderwijs met kansen voor · PDF file 2020. 12....

Click here to load reader

  • date post

    23-Jan-2021
  • Category

    Documents

  • view

    1
  • download

    0

Embed Size (px)

Transcript of Fundament op orde: kwalitatief goed onderwijs met kansen voor · PDF file 2020. 12....

  • Fundament op orde: kwalitatief goed onderwijs met kansen

    voor iedereen #Hoedan

    Brede maatschappelijke heroverweging

    Datum 20 april 2020

    Status Definitief

    Pagina 1 van 183

  • #Hoedan

    Colofon

    Titel Kwalitatief goed onderwijs met kansen voor iedereen

    Bijlage(n) 9

    Inlichtingen Inspectie der Rijksfinanciën

    BMH-secretariaat

    BMH@minfin.nl

    Pagina 2 van 183

  • #Hoedan

    Pagina 3 van 183

    Inhoud

    Woord vooraf 4

    Samenvatting en varianten 5

    1 Inleiding: het belang van goed onderwijs met kansen voor iedereen 19 1.1 Aanleiding: kwaliteit van en gelijke kansen in het onderwijs staan onder druk 19 1.2 Opdracht: brede resultaten van onderwijs en optimaal benutten van talent 20 1.3 Afbakening en insteek: uitgaan van ‘het kind in de klas’ 20 1.4 Aansluiting andere brede maatschappelijke heroverwegingen 21 1.5 Dwarsdoorsnijdende thema’s 21 1.6 Leeswijzer 21

    2 Kwaliteit van het onderwijs en kansen voor ieder kind onder druk 22 2.1 Een analysekader voor kwaliteit en leerkansen 22 2.2 Dalende internationale prestaties en verschillen tussen groepen leerlingen 22 2.3 Personeel onder druk door tekorten en werkdruk 27 2.4 Verandervermogen onderwijsorganisaties beperkt 33 2.5 Stelselkenmerken: autonomie, diversiteit en vroege selectie 34 2.6 Publiek gefinancierd onderwijs, wel verschuivingen in uitgaven 37 2.7 Onderwijs wekt hoge verwachtingen door potentieel hoge opbrengsten 39 2.8 Conclusie: het funderend onderwijs staat onder flinke druk 41 2.9 Aangrijpingspunten voor beleid 43

    3 Intermezzo: samen onderwijsbeleid maken en implementeren #hoedan 45 3.1 Veranderingen krijgen maar beperkt vorm in het onderwijs 45 3.2 Vrijheid van onderwijs en autonomie zijn niet hetzelfde 45 3.3 Sturingsoverload en beleidsresistentie 47 3.4 De school in de samenleving: maatschappelijke opgave van het onderwijs 48 3.5 Het fundament op orde 49

    4 Beleidsvarianten kwalitatief goed onderwijs met kansen voor iedereen 51 4.1 Steviger sturen op een beperkter aantal onderwerpen 51 4.2 Een stevig fundament 51 4.3 Thema 1: Werken aan professionele organisaties in het onderwijs 57 4.4 Thema 2: Ieder kind een goede startpositie in het onderwijs 59 4.5 Thema 3: Ieder kind en iedere jongere kan zich onbelemmerd ontwikkelen 62 4.6 Bezuinigingsvariant 66

    Bijlage 1 Taakopdracht 68 Bijlage 2 Samenstelling werkgroep 70 Bijlage 3 Literatuurlijst 71 Bijlage 4 Lijst met afkortingen 78 Bijlage 5 Hoe om is gegaan met de vijf dwarsdoorsnijdende thema’s 79 Bijlage 6 Geraadpleegde experts 81 Bijlage 7 Het stelsel van funderend onderwijs (+vve) 83 Bijlage 8 Vroeg beginnen 95 Bijlage 9 Overzicht maatregelen 102

  • #Hoedan

    Pagina 4 van 183

    Woord vooraf

    Voor u ligt het rapport Kwalitatief goed onderwijs met kansen voor iedereen van de

    Brede Maatschappelijke Heroverwegingen. In totaal zijn zestien rapporten opgesteld

    naar aanleiding van de motie Sneller c.s. Deze motie heeft het kabinet gevraagd om

    ter voorbereiding op een volgende neergaande conjunctuur of economische crisis

    effectieve beleidsopties en hervormingen, bestaand uit zowel plussen als minnen, in

    kaart te brengen. Daarnaast zijn ook de moties Wiersma/Bruins en Van

    Weyenberg/Wiersma over respectievelijk arbeidsproductiviteit en arbeidsmarktbeleid

    betrokken.

    Over de volle breedte van de collectieve sector zijn zestien maatschappelijke

    opgaven geïdentificeerd. Voor deze onderwerpen zijn ambtelijke werkgroepen onder

    leiding van een onafhankelijke voorzitter opgesteld en deze zijn ondersteund door

    een onafhankelijk secretariaat. Daarbij is externe expertise zoveel mogelijk

    betrokken. De leden van de werkgroep hebben zitting genomen zonder last of

    ruggespraak. De opties betreffen zowel investeringen en intensiveringen als

    hervormingen en besparingen. Het uiteindelijke doel is om in de toekomst

    onderbouwde keuzes mogelijk te maken door inzicht te verschaffen in effectieve

    beleids- en uitvoeringsopties en de mogelijke gevolgen daarvan, zonder oordeel

    over de wenselijkheid.

    Aanvullend zijn vijf dwarsdoorsnijdende thema’s geïdentificeerd. Het gaat om

    maatschappelijke samenhang, brede determinanten van zorggebruik, productiviteit,

    digitalisering en de stabiliserende functie van de overheid in de economie. Deze

    dwarsdoorsnijdende thema’s zijn waar relevant meegenomen in de verschillende

    rapporten. In dit rapport zijn alle thema’s meegenomen. Nadere informatie over de

    uitwerking van deze dwarsdoorsnijdende thema’s in het rapport staat beschreven in

    bijlage 5 van het rapport.

    Er bestaat mogelijk wisselwerking tussen de opgestelde maatregelen. Ook kunnen

    varianten zijn opgenomen die elkaar uitsluiten of tegenwerken. De gevolgen (o.a.

    maatschappelijk, economisch, juridisch, fiscaal, uitvoering en budgettair) zijn zo

    goed mogelijk beschreven per variant. De gevolgen van maatregelen moeten

    vanwege mogelijke wisselwerking en opstapeling van de gevolgen altijd in een

    totaalpakket aan maatregelen worden bezien. Dit geldt in het bijzonder voor de

    gevolgen voor de uitvoering en medeoverheden.

    Bij de maatregelen is uitgegaan van een besluit op 1 september 2021 gevolgd door

    een implementatieproces (bijvoorbeeld een wetgevingsproces). Het precieze tijdpad

    is afhankelijk van de maatregel. Als er één jaar later wordt besloten tot een

    maatregel (1 september 2022), dan schuiven bij de meeste maatregelen de

    bedragen één jaar op.

  • #Hoedan

    Pagina 5 van 183

    Samenvatting en varianten

    Iedere dag gaan in Nederland 2,5 miljoen kinderen naar school.

    Tienduizenden leraren zijn dagelijks aan het werk om Shirley, Lucas, Zayn,

    Sophia en alle andere kinderen voor te bereiden op de rest van hun leven.

    Hoe kunnen we ervoor zorgen dat Shirley en ieder ander kind gezien

    worden? Hoe zorgen we dat Lucas de leerkansen krijgt die bij hem passen?

    Wat maakt dat de school van Zayn goede onderwijskwaliteit heeft en de

    school van Sophia met leerlingen met eenzelfde achtergrond niet? De

    samenleving vraagt onderwijs van hoge kwaliteit dat ervoor zorgt dat alle

    kinderen voldoende leerkansen krijgen, maar we zien dat dit onder druk

    staat.

    De prestaties van Nederlandse leerlingen in internationale vergelijkingen dalen sinds

    2003. De resultaten wijzen er sterk op dat niet alle talenten optimaal benut worden

    en leerlingen gedurende hun schoolloopbaan tegen drempels aan blijven lopen. Het

    aandeel leerlingen dat op vijftienjarige leeftijd onvoldoende kan lezen om aan de

    samenleving deel te nemen neemt toe. Het risico bestaat dat kinderen uiteindelijk

    van school af gaan met een diploma dat onder hun potentiële capaciteit ligt. Vooral

    laatbloeiers, leerlingen die anders leren en leerlingen met een lage sociaal-

    economische status worden hiermee geconfronteerd.

    Funderend onderwijs is in meer dan één betekenis van het woord funderend. Het

    primair onderwijs (po) en voortgezet onderwijs (vo) zijn niet alleen funderend om

    kinderen door te laten leren in het vervolgonderwijs. Maar ook zodat ze zich kunnen

    ontwikkelen als individu binnen de maatschappij, waarbij ze kennis maken met

    tradities en andere culturen. Daarnaast is het funderend voor ons individueel en

    collectief welzijn en onze welvaart. Funderend voor cohesie in de samenleving.

    Funderend ten slotte ook omdat het een diepte-investering is in jonge mensen, die

    zich op lange(re) termijn terugverdient.

    De werkgroep is van oordeel dat de overheid haar kerntaak op het gebied van

    onderwijs – het zeker stellen van de kwaliteit en het bieden van gelijke leerkansen

    aan alle kinderen – de afgelopen tijd niet duidelijk heeft ingevuld. Om ervoor te

    zorgen dat kwalitatief goed onderwijs met kansen voor iedereen ook in de toekomst

    voor alle kinderen beschikbaar en bereikbaar is, moet de overheid steviger sturen op

    hoofdlijnen. De werkgroep ziet daarvoor drie belangrijke aangrijpingspunten.

    Eerste aangrijpingspunt zijn de organisaties van het funderend onderwijs zelf. Deze

    organisaties moeten in staat zijn hun taak goed te kunnen verrichten. Hier horen

    duidelijke doelen, taken en rollen bij. Deze liggen soms op het niveau van het

    stelsel, soms op het niveau van de school of het schoolbestuur en soms ook

    regionaal. Omdat mensen de organisatie maken, vraagt dat vooral investeringen in

    de kwaliteit van leraren, schoolleiders en schoolbesturen, ondersteund door beter

    gebruik van kennis uit de praktijk en wetenschap, alsmede een nog zichtbaarder

    Inspectie van het onderwijs (inspectie).

    Een goede leraar kan ervoor zorgen dat een kind een heel onderwijsniveau hoger

    scoort. Goed onderwijs vereist dan ook voldoende goed opgeleide en professionele

    leraren die in staat zijn om in te spelen op de verschillende behoeftes van de

    leerlingen voor wie zij verantwoordelijk zijn. Dat kan alleen in een school waar de

  • #Hoedan

    Pagina 6 van 183

    leraar ruimte, ondersteuning en waardering krijgt en uitgedaagd wordt het beste uit

    zichzelf te halen. Het lerarentekort en de