FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 ·...

of 158 /158
___________________________________________ Faculteit Rechtsgeleerdheid Universiteit Gent Academiejaar 20132014 FACEBOOK &PRIVACY: EEN PARADOX VANUIT JURIDISCH PERSPECTIEF? Masterproef van de opleiding ‘Master in de rechten’ Ingediend door Ennio Di Rosa (Studentennr. 00700711) Promotor: Eva Lievens Commissaris: Yves Haeck

Transcript of FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 ·...

Page 1: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

 

                           ___________________________________________  

Faculteit  Rechtsgeleerdheid    Universiteit  Gent  

 

 Academiejaar  2013-­‐2014  

 

 

 

FACEBOOK  &  PRIVACY:    EEN  PARADOX  VANUIT  JURIDISCH  PERSPECTIEF?  

 

 

   Masterproef  van  de  opleiding    

‘Master  in  de  rechten’  

 

Ingediend  door  

 

Ennio  Di  Rosa  (Studentennr.  00700711)  

 

   

Promotor:  Eva  Lievens    Commissaris:  Yves  Haeck

Page 2: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

       

 

I  

 

WOORD  VOORAF  

 

Deze  masterproef   is   geschreven   ter   afsluiting   van   de   opleiding   ‘Master   in   de   rechten’   aan   de  

Universiteit  Gent.  

Graag  maak   ik   van  de   gelegenheid   gebruik  om  een  aantal  mensen   te  bedanken  die  mij   bij   het  

schrijven  van  deze  masterproef  met  raad  en  daad  hebben  bijgestaan.  

Bovenal   gaat   mijn   oprechte   dank   uit   naar   mijn   promotor,   Prof.   Dr.   Eva   Lievens.    

Haar   opbouwende   kritiek   zorgde   ervoor   dat   een   vage   impressie   evolueerde   tot   een  

gedetailleerd,   afgebakend   en   uiterst   boeiend   onderwerp.   Ook   voor   haar   begeleiding   en  

waardevolle  feedback,  ben  ik  haar  zeer  dankbaar.    

Een   speciale   vermelding   verdienen   ook   de   personen   die   deze   masterproef   kritisch   hebben  

doorgelezen,  in  het  bijzonder  Julie  Latomme  en  mijn  zus  Fiorina.  

Tot  slot  wil  ik  ook  mijn  ouders,  familie  en  vrienden  bedanken  voor  de  onvoorwaardelijke  morele  

steun  gedurende  het  voorbije  jaar.  

 

Gent,  december  2013  

   

 

Ennio  Di  Rosa  

 

         

Page 3: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

       

 

II  

 

INHOUDSOPGAVE    

INLEIDING  ........................................................................................................................................................  1  

HOOFDSTUK  1:      BEGRIPPEN  EN  SITUERING  ........................................................................................  7  

1.  SOCIALE  NETWERKSITES  ..............................................................................................................................................  7  

1.1    Een  korte  geschiedenis  ..................................................................................................................................  7  

1.2    Web  2.0.  ................................................................................................................................................................  8  

1.3    Kenmerken  en  functies  ..................................................................................................................................  9  

1.3.1    Kenmerken  van  sociale  netwerksites  ..........................................................................................  11  

1.3.2    Functies  .....................................................................................................................................................  11  

1.4    Facebook  ...........................................................................................................................................................  13  

2.4.1    Korte  Geschiedenis  ..............................................................................................................................  13  

1.4.2    Motieven  voor  gebruik  van  Facebook  .........................................................................................  14  

2.  HET  PRIVACY-­‐BEGRIP  .................................................................................................................................................  16  

2.1    Geschiedenis  ....................................................................................................................................................  16  

2.2    Wat  is  privacy?  ................................................................................................................................................  16  

2.3    Privacy,    waardevol?  ....................................................................................................................................  18  

2.4    Privacy    in  een  digitale  omgeving  ...........................................................................................................  20  

2.5    Het  Privacy-­‐paradox  ....................................................................................................................................  21  

2.6    Kritische  reflectie  ..........................................................................................................................................  23  

3.  BESLUIT  BIJ  HOOFDSTUK  1  ........................................................................................................................................  24  

HOOFDSTUK  2:      JURIDISCH  KADER  ......................................................................................................  26  

1.  EUROPESE  WETGEVING  ..............................................................................................................................................  26  

1.1    Ontwikkelingen  ..............................................................................................................................................  26  

1.2    Raad  Van  Europa  ...........................................................................................................................................  27  

1.2.1    VERDRAG  108,  een  eerste  internationaal  bindend  instrument  .......................................  27  

1.2.2    AANBEVELING  van  de  Raad  ............................................................................................................  28  

1.3    De  Richtlijn  Bescherming  Persoonsgegevens    (Europese  Unie)  ...............................................  30  

1.3.1    Werkingssfeer  ........................................................................................................................................  31  

1.3.2  Algemene  voorwaarden  betreffende  de  legitimiteit  van  de  gegevensverwerking.  ..  32  

1.3.3    RBP  en  minderjarigen  ........................................................................................................................  33  

1.4    EVRM  ..................................................................................................................................................................  34  

Page 4: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

       

 

III  

1.4.1    Artikel  8  EVRM  ......................................................................................................................................  34  

1.4.2    Relatief  recht  ..........................................................................................................................................  35  

1.4.3    De  notie  ‘privéleven’  ...........................................................................................................................  35  

1.4.4    Verplichtingen  .......................................................................................................................................  36  

1.4.5    Positieve  verplichtingen  voortvloeiend  uit  het  EVRM  .........................................................  37  

1.4.5.1    K.U.  tegen  Finland  .......................................................................................................................  37  

1.4.5.2    Positieve  Verplichting  ...............................................................................................................  38  

1.4.5.3    Anonimiteit  ....................................................................................................................................  38  

1.4.5.1    Besluit  bij  Artikel  8  EVRM  .......................................................................................................  39  

1.5    De  E-­‐Privacy  Richtlijn  ..................................................................................................................................  40  

1.5.1    Achtergrond  en  werkingssfeer  .......................................................................................................  40  

1.5.2    ‘Cookies’  en  ‘opt-­‐in’-­‐regeling  ...........................................................................................................  40  

1.6    Voorstel  voor  een  Algemene  Verordening  Gegevensbescherming  ..........................................  43  

1.6.1    Achtergrond  van  de  Ontwerptekst  ...............................................................................................  43  

1.6.2      Belangrijkste  wijzigingen  in  de  nieuwe  Verordening  ..........................................................  45  

1.6.2.1    Territoriaal  toepassingsgebied  .............................................................................................  45  

1.6.2.2    Scherpere  definitie  van  ‘Persoonsgegevens’  &  ‘Measures  based  on  Profiling’.  45  

1.6.2.3    Verlichting  van  de  plichten  tegenover  een  verhoogde  aansprakelijkheid  .........  46  

2.  BELGISCHE  WETGEVING  .............................................................................................................................................  48  

2.1  De  Grondwet  .....................................................................................................................................................  48  

2.2    De  Privacywet  .................................................................................................................................................  49  

2.2.1    Persoonsgegevens  ................................................................................................................................  49  

2.2.2    Gegevensverwerking  ..........................................................................................................................  50  

2.3  De  Strafwet  ........................................................................................................................................................  51  

2.4    De  Telecommunicatiewet  ..........................................................................................................................  52  

2.4.1    Cookies  in  de  Belgische  Wet  ............................................................................................................  52  

2.4.2    Facebook  ..................................................................................................................................................  54  

2.5    De  Auteurswet  en  het  recht  op  afbeelding  .........................................................................................  54  

2.5.1  Achtergrond  .............................................................................................................................................  54  

2.5.2    Foto’s  van  anderen  publiceren,  kan  dat  wel?  ...........................................................................  55  

3.  BESLUIT  BIJ  HOOFDSTUK  2  ........................................................................................................................................  57  

HOOFDSTUK  3:    DE  SOCIALE  NETWERKSITE  FACEBOOK  IN  HET  LICHT  VAN  DE  EUROPESE  

GEGEVENSBESCHERMINGSREGELS  ........................................................................................................  59  

1.  DE  PRIVACYRICHTLIJN  EN  FACEBOOK  .....................................................................................................................  59  

1.1  Toepasselijkheid  van  de  Richtlijn  ............................................................................................................  59  

1.1.1  .  Toepassingsgebied  ..............................................................................................................................  59  

Page 5: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

       

 

IV  

1.1.2    Verantwoordelijke  voor  de  verwerking  .....................................................................................  59  

1.1.3    De  gebruiker  zelf  ...................................................................................................................................  60  

1.1.4    Gevoelige  persoonsgegevens  ..........................................................................................................  61  

1.2    De  werkgroep  Artikel  29  ............................................................................................................................  62  

2.  DE  RELATIE  MET  DE  E-­‐PRIVACY  RICHTLIJN  ...........................................................................................................  63  

2.1  De  ‘Like-­‐Button’  ...............................................................................................................................................  63  

2.2.  De  digitale  voetafdruk  .................................................................................................................................  64  

2.3  De  digitale  schaduw  .......................................................................................................................................  65  

3.  AVG  EN  DE  TOEKOMST  VAN  SOCIALE  NETWERKSITES  .........................................................................................  67  

3.1  The  ‘Right  to  be  forgotten”  &  the  ‘Right  to  erasure’  ........................................................................  67  

3.2  The  ‘Right  to  data  portability’  ...................................................................................................................  69  

3.3  Voorwaarden  voor  de  toestemming  .......................................................................................................  70  

3.4  ‘Privacy  by  design’  &  ‘Privacy  by  default’  .............................................................................................  71  

3.5    Specifieke  bepaling  inzake  minderjarigen  ..........................................................................................  72  

4.    WAT  NU?  ......................................................................................................................................................................  73  

HOOFDSTUK  4:      VAN  THEORIE  NAAR  REALITEIT  ............................................................................  75  

1.  FACEBOOK  PRIVACY-­‐POLICY  ......................................................................................................................................  75  

1.1  Evolutie  ...............................................................................................................................................................  76  

1.1.1    Van  bescherming  naar  vrijgeven  van  gegevens,  een  overzicht.  .......................................  76  

1.1.2    Facebook’s  privacy-­‐policy  anno  2013  &  Graph  search  ........................................................  79  

1.2  ‘Default  Privacy  Settings’  .............................................................................................................................  81  

1.2.1  Advies  van  De  werkgroep  Artikel  29.  ...........................................................................................  81  

1.2.2  Standaardinstellingen  concreet  ......................................................................................................  82  

1.2.3  Belang  van  privacy-­‐bevorderende  standaardinstellingen.  .................................................  84  

1.2.4  Richtlijnen  van  het  ICRI  ......................................................................................................................  87  

1.2.4.1  ‘Wired-­‐in’  .........................................................................................................................................  87  

1.2.4.2  De  ‘would-­‐have-­‐wanted’-­‐invulling  van  ‘adjustable  settings’  .....................................  87  

1.2.4.3   Instellingen  op  maat  ..................................................................................................................  88  

1.2.4.4.  De  aard  van  de  Verwerking  .....................................................................................................  88  

1.2.5  Besluit  bij  ‘Default  Privacy  Settings’  ..............................................................................................  88  

1.3  Het  gebruik  van  pseudoniemen,  een  recht?  ........................................................................................  89  

1.3.1  Pseudoniem  of  vals  profiel?  ..............................................................................................................  90  

1.3.2  Facebook-­‐beleid  inzake  namen  .......................................................................................................  90  

2.  GEGEVENS  .....................................................................................................................................................................  92  

2.1  Welke  gegevens  worden  verzameld  en  waarom.  .............................................................................  92  

2.1.1  Gedeelde  informatie  .............................................................................................................................  93  

Page 6: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

       

 

V  

2.1.2  Andere  informatie  .................................................................................................................................  93  

2.1.3  Openbare  gegevens  ...............................................................................................................................  94  

2.1.4  Vertrouwelijkheidsovereenkomst,  een  toepassingsgeval  ...................................................  94  

2.2  Gebruikt  voor  commerciële  doeleinden  ...............................................................................................  97  

2.2.1  Sociale  Advertenties  .............................................................................................................................  97  

2.2.2  De  zaak  ‘Fraley    et  al.  versus  Facebook  ........................................................................................  98  

2.2.3  Facebook  ‘Beacon’  Case  ......................................................................................................................  99  

2.2.4  Sociale  advertenties  in  het  licht  van  de  Belgische  wetgeving  .........................................  100  

2.3  Facebook,  een  publieke  of  gesloten  omgeving?  .............................................................................  102  

2.3.1  De  mening  van  het  Franse  Hof  van  Cassatie  ...........................................................................  102  

2.3.2  Openbaarheid,  Stand  van  zaken  in  België  ................................................................................  103  

2.3.3  Vergelijking  met  Drukpersmisdrijven  .......................................................................................  105  

3.  BESLUIT  BIJ  HOOFDSTUK  4  .....................................................................................................................................  107  

HOOFDSTUK  5:      ALGEMEEN  BESLUIT  ................................................................................................  108  

BIBLIOGRAFIE  ............................................................................................................................................  110  

BIJLAGE........................................................................................................................................................  127  

 

 

     

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Page 7: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

       

 

VI  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

“The  real  danger  is  the  gradual  erosion  of  individual  liberties  through  automation,  integration,  and  

interconnection   of   many   small,   separate   record-­‐keeping   systems,    

each   of   which   alone   may   seem   innocuous,   even   benevolent,   and   wholly   justifiable.”    

-­‐  U.S.  PRIVACY  PROTECTION  STUDY  COMMISSION.1  

 

       

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                                                                                                                         1  U.S.   PRIVACY   PROTECTION   STUDY   COMMISSION,   "Personal   Privacy   in   an   Information   Society",   PPSC   Report,  1977,  615.  2  Zie  grafiek  bijlage  3.  3  N.   BILTON,   “Facebook   Changes   Privacy   Settings   Again”,   The   New   York   Times   Bits,   12   december   2012,  http://bits.blogs.nytimes.com/2012/12/12/facebook-­‐changes-­‐privacy-­‐settings-­‐again/.  

Page 8: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

       

 

VII  

 

 

 

                               

SPEAK  NOW,  OR  FOREVER  HOLD  YOUR  FACEBOOK-­‐POSTS    

                   

Page 9: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Inleiding      

 

1  

INLEIDING        

“Privacy  is  dead,  get  over  it!”.  Deze  uitspraak  van  MARK  ZUCKERBERG,  oprichter  en  huidig  CEO  van  

Facebook,   was   tevens   de   slogan   van   de   ‘Big   Brother-­‐Awards’   2013,   waarin   prijzen   worden  

uitgereikt  aan  de  grootste  privacy-­‐schenders  en  zo  het  privacy-­‐probleem  op  een   ludieke  wijze  

weet  aan  te  kaarten.  In  realiteit  lijkt  er  echter  minder  reden  tot  lachen.    

Sociale   netwerksites   schieten   als   paddenstoelen  uit   de   grond   en   zijn   de  dag   van   vandaag  niet  

meer   weg   te   denken.   Facebook   in   het   bijzonder   lijkt   wijd   en   zijd   in   de   smaak   te   vallen.   Dat  

getuigen  de  bijna  ongeloofwaardige  ledencijfers  waaruit  blijkt  dat  de  sociale  netwerksite  begin  

2013  maar   liefst   1.2  miljard   gebruikers   telde.2  Het   voelt   haast   ‘not   done’   om   ervoor   te   kiezen  

geen  Facebook-­‐profiel   aan   te  maken.  Maar   zoals   in  de  meeste   gevallen   snijdt   ook  dit  mes   aan  

twee  kanten.  

We   kunnen   terecht   stellen   dat   de   sociale   netwerksite   Facebook   doorheen   de   jaren   zijn  

gebruikers  steeds  meer  noopte  persoonlijke  informatie  publiek  toegankelijk  te  maken.  Van  tijd  

tot  tijd  kwam  de  aanbieder  van  het  sociale  netwerk  op  de  proppen  met  nieuwe  privacy-­‐opties  en  

–regels.  In  december  2012  voerden  ze  bijvoorbeeld  veranderingen  door  die  een  aantal  functies,  

naar   hun   zeggen,   toegankelijker  maken,   zoals   het   ‘privacy-­‐menu’   dat   vanaf   nu   op   elke   pagina  

terug  te  vinden  is.  Leden  krijgen  hiermee  de  mogelijkheid  te  bepalen  wie  welke  inhoud  van  hun  

profiel  kan  zien,  wie  contact  met  hen  kan  opnemen,  etc.   “But  when  Facebook  giveth,  Facebook  

taketh   away.”3  Wanneer  de   sociale  netwerksite   een  nieuwe   regeling  of   optie   invoert,   schaft   ze  

jammer   genoeg   meestal   ook   iets   af.   In   dit   geval   verdwenen   een   aantal   belangrijke   opties,  

waaronder  de  (privacybeschermende)  mogelijkheid  voor  gebruikers  om  niet  teruggevonden  te  

worden  via  de  zoekfunctie.  4    

Aanvankelijk,   in   2005,   wanneer   de   website   nog   “The   Facebook”   heette 5 ,   was   ze   enkel  

toegankelijk   voor   studenten   van   de   Universiteit   van   ‘Harvard’.   Destijds  was   bescherming   van                                                                                                                            2  Zie  grafiek  bijlage  3.  3  N.   BILTON,   “Facebook   Changes   Privacy   Settings   Again”,   The   New   York   Times   Bits,   12   december   2012,  http://bits.blogs.nytimes.com/2012/12/12/facebook-­‐changes-­‐privacy-­‐settings-­‐again/.  4  V.   GOEL,   "Facebook   Delays   New   Privacy   Policy",   The   New   York   Times   Bits,   5   september   2013,  http://bits.blogs.nytimes.com/2013/09/05/facebook-­‐delays-­‐new-­‐privacy-­‐policy/.   Op   28   augustus  kondigde  Facebook  aan  dat  op  5  september  2013  de  nieuwe  Privacy-­‐regeling  van  toepassing  zou  worden.  Dit   werd   echter   uitgesteld   op   dezelfde   gronden   dan   een   minnelijke   schikking   die   ze   in   2011   gesloten  hebben  met  de  gereguleerde  agentschappen  en  de  vele  negatieve  reacties  van  Facebook  gebruikers.  5    X.,“What  happened  to  Facebook?”,  Rixtip,  2013,  http://rixstep.com/2/1/20100505,00.shtml  .  

Page 10: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Inleiding      

 

2  

hun   persoonlijke   informatie   een   prioriteit.6  “We  understand   you  may   not  want   everyone   in   the  

world   to   have   the   information   you   share   on   Facebook;   that   is   why  we   give   you   control   of   your  

information”,  bevestigde  de  privacy  policy  van  2006.7    De  basisgedachte  die  de  exclusiviteit  van  

deze   informatie   voorop   stelde,  was   net   één   van   de   hoofdredenen  waarom   Facebook   zich   van  

vergelijkbare  websites  als  ‘MySpace’  distantieerde.8    

Hoe  populairder  Facebook  werd,  hoe  meer  de   commerciële  doelstellingen  van  het  bedrijf   zich  

lieten   merken   door   gaandeweg   steeds   meer   afstand   te   nemen   van   de   bescherming   van  

persoonlijke  gegevens.  Enkele  jaren  nadat  de  website  toegankelijk  was  geworden  voor  iedereen  

met  een  geldig  e-­‐mailadres  (omstreeks  2009),  haalde  de  openbaarheid  echter  de  bovenhand  en  

werden   de   privacy-­‐instellingen   vaak   zeer   ingrijpend   gewijzigd.   Dit   stond   voor   het   eerst  

geschreven  in  de  privacy  policy  van  2009  waar  men  kon  lezen  “Facebook  is  designed  to  make  it  

easy  for  you  to  share  information  with  anyone  you  want.”,  maar  op  dat  moment  was  de  bal  reeds    

aan  het   rollen,   en   is  deze  uitspraak   tegelijk   een  verbloeming  en   slechts   een  deel   van  de   echte  

waarheid.  9  

MARK  ZUCKERBERG  gaf  in  2010  aan  dat  er  een  nieuwe  ‘social  norm’  zou  ontstaan  zijn.  “People  have  

gotten  really  comfortable  not  only  sharing  more  information  and  different  kinds,  but  more  openly  

and  with  more   people.   (...)   That   social   norm   is   just   something   that   has   evolved   over   time.”  10  Hij  

meent   dat   er   zich   een   bepaalde   evolutie   heeft   voorgedaan   op   het   gebied   van   de   privacy-­‐

perceptie,  waardoor  de  nadruk  niet  meer  ligt  op  de  sociale  norm  ‘privacy’,  maar  eerder  op  deze  

van   het   ‘delen   van   informatie’.11  Deze   visie   veruitwendigde   zich   dan   ook   duidelijk   in   de  

doorgevoerde   beleidswijzigingen.   Desalniettemin   vormt   de   steeds   verder   evoluerende   graad  

van  openbaarheid  een  heikel  punt,  en  is  dit  in  tegenstelling  tot  wat  meeste  Facebook-­‐gebruikers  

denken,  een  uiterst  delicate  situatie.    

Staan  Facebook  en  het  recht  op  Privacy  werkelijk  tegenover  elkaar?  Hoe  wordt  privacy  vandaag  

gewaardeerd   en  welke   betekenis   heeft   de  notie   nog   in   onze  hedendaagse  maatschappij?  Deze  

                                                                                                                         6  R.  FOREMAN,  “Facebook  History  2005  -­‐2007”,  http://empoweryou.ca/facebook-­‐history-­‐2005-­‐2007/  .  7  K.   OPSAHL,   “Facebook’s   Eroding   Privacy   Policy:   A   Timeline”,   EEF,  https://www.eff.org/deeplinks/2010/04/facebook-­‐timeline  .    8  P.   CHINOWSKY,   J   DIEKMANN   en   J.   O’BRIEN,   ”Project   Organizations   as   Social   Networks.”,   J.   Constr.   Eng.  Manage,   p.   136;   L.   ROEDER,   "What   is   Myspace",   About.com,   Social   Media,   2013,  http://personalweb.about.com/od/myspacecom/a/whatismyspace.htm.  9  K.   OPSAHL,   “Facebook's   Eroding   Privacy   Policy:   A   Timeline”,   EEF,   28   april   2010,  https://www.eff.org/deeplinks/2010/04/facebook-­‐timeline  .  10  G.  WARREN,  “Is  privacy  dead?”,  Times  Newspapers,  2010,  http://erasingdavid.com/categories/issues-­‐in-­‐the-­‐news/facebook’s-­‐mark-­‐zuckerberg-­‐says-­‐privacy-­‐is-­‐dead-­‐so-­‐why-­‐does-­‐he-­‐want-­‐to-­‐keeps-­‐this-­‐picture-­‐hidden/  .  (Hierna:  G.  WARREN,  “Is  privacy  dead?”,  Times  Newspapers,  2010.)  11  B.   JOHNSON,   “Privacy  no   longer  a   social  norm,   says  Facebook   founder”,  The  Guardian,   11   januari  2010,  http://www.theguardian.com/technology/2010/jan/11/facebook-­‐privacy  .  

Page 11: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Inleiding      

 

3  

vraagstelling  situeert  huidig  masteronderzoek.  We  dienen  ons  daarbij  ook  de  vraag  te  stellen  of  

ZUCKERBERG‘s  stelling  wel  klopt.  Is  er  echt  een  nieuwe  sociale  norm  ‘delen  van  informatie’  die  de  

norm  ‘privacy’  in  de  schaduw  plaatst?  Voor  de  generatie  “Digital  Natives”,  die  met  het  internet  en  

sociale  media  opgegroeid  zijn  en  van  wie  het  als  het  ware  in  hun  DNA  is  ingeprent,  kan  dit  kan  

mogelijks   wel   kloppen12  Onder   het   motto   ‘ik   heb   toch   niets   te   verbergen’   ontstaat   snel   een  

onverschillige  houding  tegenover  de  bescherming  van  hun  privacy.13    Een  relevant  voorbeeld  om  

deze  problematiek  toe  te  lichten  is  de  casus  van  een  tiener  uit  Oregon  in  de  Verenigde  Staten,  die  

zijn  status  updatete  met  de  volgende  zin:  “Drivin  drunk...  classic  ;)  but  to  whoever’s  vehicle  I  hit  I  

am  sorry.   :P”.14  Naar  aanleiding  van  deze   zin  werd  hij   door  de  politie   aangehouden  en  werden  

zijn  naam  en  foto’s  overal  op  het  internet  verspreid.15    

Uit  een  onderzoek  van  BRANDIMARTE,  doctor  in  de  Filosofie  en  mede-­‐oprichtster  van  de  “Privacy  

Economics   Experiments   Lab”,   bleek   dat  mensen   van   een   bepaalde   ‘illusion   of   control’   uitgaan  

wanneer   ze  privé-­‐informatie  op  het   internet  delen.16  Naar   aanleiding  van  deze   stelling   zouden  

gebruikers   van   sociale   netwerken   dus   soepeler   met   hun   privacy   omspringen.   Onbewust  

verwachten  ze  dat  hen  een  bepaalde  ‘permission’,  toestemming,  zal  gevraagd  worden  vooraleer  

de   door   hen   gedeelde   gegevens   verder   verwerkt   zouden   worden.   Kortom,   we   zien   een   kloof  

tussen  wat  men  als  privacy  percipieert  en  de  realiteit.  

De  privacy  perceptie  die  hier  onderzocht  zal  worden  kent  meerdere  schijnt  zich  op  te  splitsen  in  

meerdere   aspecten,   afhankelijk   van   het   standpunt   waaruit   het   wordt   bekeken   (dat   van   de  

provider,  de  gebruiker  of  de  maatschappij).  Zo  merken  we  dat  door  een  te  vage  verwoording  van  

heel  wat  privacy-­‐instellingen  op  Facebook  veel  gebruikers  niet  precies  lijken  te  weten  wie  welke  

informatie  van  hun  account   te  zien  krijgt.  Echter,  door  de   inburgering  van  Facebook  plaatsten  

deze   laatsten  ook  veel  sneller   iets  op  de  sociale  netwerksite,  zonder  zich  de  kwalijke  gevolgen  

voor  hun  privacy  te  realiseren.  Enkele  jaren  geleden  was  de  verspreiding  van  sommige  van  die  

gegevens   zelfs  niet   eens  mogelijk,  maar  met  de  maatschappelijke   inburgering   en   snelheid   van  

het  internet  is  de  openbaarheid  ervan  opmerkelijk  toegenomen.  Een  vierde  aspect  kan  gevonden  

                                                                                                                         12  X.,   “Special   Eurobarometer   359/Wave   74.3”,   TNS   Opinion   &   Social,   2011,   7;  http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_359_en.pdf.   “A   digital   native   can   be   defined   as   a  young   person   who   was   born   during   or   after   the   general   introduction   of   digital   technology,   and   through  interacting  with  digital  technology  from  an  early  age,  has  a  greater  understanding  of  its  concepts.”;  13  G.  WARREN,  “Is  privacy  dead?”,  Times  Newspapers,  2010.  14  Zie  foto  bijlage  1  15  C.   LOPEZ,   “Oregon   teen   Arrested   After   Posting   ‘Drivin   Drunk’   Facebook   Status”,   ABC  News,   4   januari  2013,   http://abcnews.go.com/blogs/headlines/2013/01/oregon-­‐teen-­‐arrested-­‐after-­‐posting-­‐drivin-­‐drunk-­‐facebook-­‐status/  .  16  L.   BRANDIMARTRE,   “Privacy   concerns   and   information   disclosure:   An   illusion   of   control   hypothesis”,  iConference   ’09   Posters,   8   februari   2009,https://www.ideals.illinois.edu/bitstream/handle/2142/153  44/Poster.ppt.pdf?sequence=4  .  

Page 12: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Inleiding      

 

4  

worden  in  het   feit  dat   internationale  bedrijven  en  zelfs  de  overheid  het  recht  op  privacy   lijken  

uit   te   hollen.   Steeds   meer   verzamelen   zij   persoonlijke   informatie,   zonder   dat   de   betrokken  

personen   daarvan   op   de   hoogte   zijn,   laat   staan   hun   toestemming   gegeven   hebben. 17  

Concluderend,  het  is  dan  ook  niet  verwonderlijk  dat  bij  het  grote  publiek  de  bezorgdheid,  over  

de  bescherming  van  hun  privacy  en  de  privacy-­‐perceptie,  in  stijgende  mate  groeit.    

We   kunnen   ons   afvragen   ‘Is   Facebook   really   designed   to   share   information   with   anyone   you  

want?’   Beslissen   we   écht   nog   zelf   wie   onze   informatie   ziet?   Want   zoals   hierboven   reeds  

aangehaald,   besloot   de   aanbieder   van   het   sociale   netwerk   bijvoorbeeld   onlangs   nog   de   om  

mogelijkheid  om  niet  opgezocht  te  kunnen  worden  met  behulp  van  de  zoekfunctie  te  elimineren,  

zodat   iedereen   nu   vindbaar   is   aan   de   hand   van   de   geïntegreerde   zoekfunctie.18  Is   dit   geen  

inbreuk  op  de  privacy?    Om  dergelijke  vragen  te  kunnen  beantwoorden  dient  eerst  en  vooral  een  

antwoord  gegeven   te  worden  op  de  vraag  wat  dit   ‘privacy-­‐begrip’   precies   inhoudt.  Uit   tal   van  

onderzoeken  kan  bovendien  besloten  worden  dat  het  nagenoeg  onmogelijk  is  om  een  algemene  

en  afgelijnde  definitie  van  de  notie   ‘privacy’   te  vormen.  We  moeten  vaststellen  dat  het  om  een  

uiterst  persoonsgebonden  en  contextueel  begrip  gaat.19  Desalniettemin  is  het  een  zeer  belangrijk  

begrip  in  onze  huidige  maatschappij.  Zo  stelt  RÖSSLER,  professor  in  de  ethiek  aan  de  Universiteit  

van   Amsterdam,   in   “The   Value   of   Privacy”   dat   het   privacy-­‐begrip   een   essentiële   voorwaarde  

vormt  om  in  een  samenleving  als  autonoom  subject  gewaardeerd  te  kunnen  worden.20    En  het  is  

net  deze  privacy  die  op  het  spel  lijkt  te  staan.  Er  kan  en  mag  bijgevolg  niet  zomaar  voorbijgaan  

worden  aan  de  ingrijpende  gevolgen  die  sociale  netwerken  voor  het  recht  op  privacy  impliceren.  

Door  middel   van   een   kritische   kijk   op   deze   problemen,   doen  we   een   poging   een   antwoord   te  

bieden  op  een  aantal  vragen  die  hieromtrent  kunnen  rijzen.    

 

ONDERZOEKSVRAGEN  

Bij  de  aanvang  van  voorliggende  masterproef  stellen  we  ons  de  vraag  wat  sociale  netwerksites  

nu  werkelijk  zijn.  Een  onderzoek  naar  hun  belang  en  functies  in  onze  huidige  maatschappij  kan  

hierbij  zeker  niet  ontbreken.  Meer  specifiek  nemen  we  de  sociale  netwerksite  Facebook  onder  

de   loep,   en  overlopen  we  de  mogelijke   redenen  waaraan  die   zijn  populariteit   te  danken  heeft.  

Daarnaast   wordt   onderzocht   welke   invulling   kan   gegeven   worden   aan   het   privacy-­‐begrip.   In                                                                                                                            17  S.   SAKUMA,   “VS   verzamelen   online   privégegevens   van   gebruikers”,   NRC,   7   januari   2013,  http://www.nrc.nl/nieuws/2013/06/07/vs-­‐verzamelen-­‐online-­‐privegegevens-­‐van-­‐gebruikers/.  18  V.  WOOLLASTON,   “Now  ANYONE  can   find  you  on  Facebook:  Outrage  as   site   removes  privacy  option   for  users  to  hide  their  profile  in  search  results”,  Daily  Mail,  11  Oktober  2013.    19  D.   BOYD   en   A.E.   MARWICK   ,“Social   Privacy   in   Networked   Publics:   Teens’   Attitudes,   Practices,   and  Strategies”,  A  Decade  in  Internet  Time:  Symposium  on  the  Dynamics  of  the  Internet  and  Society,  September  2011,  12.  20  B.  RÖSSLER,  The  Value  of  Privacy,  Cambridge,  Polity  Press,  2005,  2-­‐19.  

Page 13: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Inleiding      

 

5  

functie  van  het  beantwoorden  van  de  onderzoeksvraag  gaan  we  terug  in  de  tijd  om  de  evolutie  

van   deze   notie   te   onderzoeken   en   de   waarde   ervan   de   dag   van   vandaag   te   kunnen   bepalen.    

In  het  kader  van  dit  werk  is  een  uiteenzetting  van  voorgaande  begrippen  noodzakelijk  teneinde  

naderhand  een  duidelijk  antwoord  te  bieden  op  verdere  onderzoeksvragen.    

In   het   tweede   deel   van   dit   werk   analyseren   we   zowel   de   bestaande   Europese   als   Belgische  

wetgeving  die  op  beide  niveaus  het  recht  op  privacy  zo  goed  en  zo  kwaad  als  mogelijk  trachten  

te   beschermen.  Het   accent   ligt   echter   bij   de  Europese   regels   gezien  deze   vaak   rechtstreeks   of  

onrechtstreeks   de   standaarden   bepalen   die   door   de   verschillende   lidstaten   in   acht   genomen  

moeten  worden.  Op  dit  moment  is  de  Privacyrichtlijn  van  1995  nog  steeds  van  toepassing  voor  

de  bescherming  van  persoonlijke  gegevens  op  het  internet.21  Deze  richtlijn  blijkt  achterhaald  te  

zijn   en   niet   meer   in   staat   het   hoofd   te   bieden   aan   de   huidige   problemen   inzake  

gegevensbescherming   op   het   internet.   Op   25   januari   2012  werd   daarom   een   voorstel   gedaan  

voor   een   Algemene   Verordening   inzake   Gegevensbescherming. 22  Het   lijkt   daarom   ook  

interessant   om   Facebook   in   het   licht   te   plaatsen   van   deze   Europese  

gegevensbeschermingsregels.  Dit  zal  dan  ook  gedaan  worden  in  het  kader  van  het  derde  luik  van  

deze   masterproef.   We   zullen   nagaan   in   welke   mate   deze   juridische   teksten   de   persoonlijke  

levenssfeer   van   gebruikers   effectief   beschermen   en   wat   zowel   de   huidige   als   toekomstige  

bepalingen  concreet  betekenen  voor  de  sociale  netwerksite.  Hierbij  zal  de  ontwerptekst  van  de  

nieuwe  verordening  zonder  twijfel  het  belangrijkste  instrument  zijn.    

 

In  het  vierde  en  tevens  laatste  gedeelte  toetsen  we  de  theorie  aan  de  realiteit.  We  evalueren  in  

hoeverre   de   geschetste   regelgeving   uit   het   tweede   en   derde   luik   kunnen   volstaan   om   in   een  

adequaat  beschermingsniveau   te  voorzien.  Een  eerste  bijvraag   situeert   zich   rond  de  Facebook  

Privacy-­‐Policy  en  de  wijze  waarop  zij  persoonlijke  gegevens  verwerken.  Facebook  houdt  privacy  

hoog  in  het  vaandel,   in  elk  geval  beweren  ze  dat  toch  te  doen.  We  verdiepen  ons  in  de  huidige  

‘privacy   policy’   en   onderzoeken   of   deze   voldoet   aan  de   vereisten   van  de   huidige  Europese   en  

nationale   maatstaven.   Zo   proberen   we   ook   antwoorden   te   geven   op     de   vragen   wie   feitelijk  

eigenaar  is  van  gedeelde  gegevens,  en  of  deze  gegevens  zonder  meer  gebruikt  mogen  worden  in  

het  kader  van  gepersonaliseerde  advertenties.  

 

                                                                                                                         21  De   Richtlijn   Bescherming   Persoonsgegevens,   RBP   of   Privacyrichtlijn   is   te   raadplegen   op   Eur-­‐Lex:  http://eur-­‐lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:31995L0046:NL:NOT.  22  Het  voorstel  van  25  januari  2012  tot  verordening  van  het  Europees  Parlement  en  de  Raad  betreffende  de   bescherming   van   natuurlijke   personen   in   verband   met   de   verwerking   van   persoonsgegevens   en  betreffende  het  vrije  verkeer  van  die  gegevens(algemene  verordening  gegevensbescherming),  COM(2012)  11   definitief.   Te   raadplegen   op:   http://eur-­‐lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=COM  :2012:0011:FIN:NL:PDF.  (Hierna:  Algemene  Verordening  Gegevensbescherming  of  AVG.)  

Page 14: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Inleiding      

 

6  

Om  te  besluiten  keren  we  op  het  einde  van  deze  masterproef  terug  naar  de  hoofdvraag.  “Staan  

Facebook  en  het  recht  op  Privacy  nu  daadwerkelijk  paradoxaal  tegenover  elkaar?”  Of  moet  deze  

zienswijze  evenwel  genuanceerd  worden?  Aan  de  hand  van  een  literatuuronderzoek    pogen  we  

een  zo  gefundeerd  mogelijk  antwoord  te  bieden  op  deze  onderzoeksvragen.    

Page 15: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Begrippen  en  situering    

 

7  

HOOFDSTUK  1:      BEGRIPPEN  EN  SITUERING    

1.  SOCIALE  NETWERKSITES  

1.1    EEN  KORTE  GESCHIEDENIS    

1.  We  kunnen  ons  vandaag  de  dag  geen  leven  meer  inbeelden  zonder  het  internet  en  de  sociale  

media,  maar  dit  is  zeker  niet  altijd  zo  geweest.  Hoe  zijn  we  op  dit  punt  gekomen?  Vanwaar  kwam  

de  gedachte  om  dit  genre  sociale  netwerken  op  te  starten?  Wanneer  sprak  men  voor  het  eerst  

van  een  echt  sociaal  netwerk?  Dit  zijn  vragen  die  we  ons  kunnen  stellen  in  de  zoektocht  naar  de  

oorsprong  van  sociale  netwerken.    

2.  Het  begon  allemaal  met  het   voor   iedereen  bekende   internetfenomeen:   ‘het   forum',  wat  kan  

beschreven  worden  als  een  webpagina  die  bestaat  uit  verschillende  publieke  discussiepagina’s  

over   allerhande   onderwerpen.   Deze   fora   kunnen   over   zeer   uiteenlopende   onderwerpen   gaan.  

Het   belangrijkste   kenmerk   is   echter   het   feit   dat   internetgebruikers   interactief   kunnen  

deelnemen   aan   een   ‘online   gesprek’.   In   hun   meest   fundamentele   vorm   bestaan   fora   al   sinds  

1970,  maar  deze  waren  helemaal  nog  niet   te  vergelijken  met  de  publieke   internetforums  zoals  

we   ze   vandaag   kennen.   Alles   veranderde   wanneer   in   1994   ‘Geocities’   zijn   intrede   deed.   De  

onderneming   bood   een   online   platform   aan  waar  men   een  website   kon   aanmaken   die   samen  

met  andere  gecreëerde  een  soort  virtuele  stad  vormde.  23    

3.   Het   volgende   jaar   startten   twee   studenten   van   Cornell   University   een   onderneming,  

“TheGlobe”   genaamd,   die   individuele   internetgebruikers   de   mogelijkheid   gaf   om   een   eigen  

‘homepage’   aan   te  maken.   Ze   kenden   een   enorme  populariteit   die   gepaard   ging  met   de   snelle  

vooruitgang   van   het   internet.   Ze   profileerden   zichzelf   als   “A  Social  Networking  Service”.  24  25  In  

datzelfde   jaar  werd  de  website   ‘Classmates.com’  opgericht.  Het  was  de  eerste  webpagina  waar  

men  online  een  profiel  kon  opmaken  en  ‘bevriend’  kon  worden  met  kennissen.    

                                                                                                                         23  Later   evolueerde   Geocities   tot   een   webhostingbedrijf.   In   2001   werd   het   bedrijf   door   Yahoo  overgenomen.  24  Het  bedrijf  heeft  noodgedwongen  de  deuren  moeten  sluiten  ten  gevolge  van  de  ‘dot-­‐com  bubble’.  25  R.   SHIM,   “TheGlobe.com   to   cut   staff,   fold   sites”,   CNET   News,   3   augustus   2001,  http://archive.is/20130119134602/http://news.com.com/TheGlobe.com+to+cut+staff,+fold+sites/2100-­‐1023_3-­‐271110.html.  

Page 16: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Begrippen  en  situering    

 

8  

Naast  de  opkomst  van  de   ‘instant  messaging  services’  startte   ‘Sixdegrees.com’   in  1997  met  het  

aanbieden  van  zijn  diensten.  Op  deze  website  werd  het  mogelijk  om  aan  de  hand  van  een  online  

profiel   informatie   en   kennis   te   delen   met   zowel   bekende   als   onbekende   mensen,   die   een  

soortgelijk   profiel   hadden   aangemaakt.   Deze   sociale   netwerksite,  want   zo   kunnen  we   die  wel  

degelijk  noemen,  was  het  voorbeeld  voor  vele  sociale  netwerksites  die   later  opgericht  werden  

zoals  Friendster,  MySpace,  LinkedIn  en  Facebook.  26  

4.   Van   al   deze   sociale   netwerksites   brak   Facebook,   opgericht   in   2004,   alle   records.   Door   zijn  

duidelijke   gebruikersinterface   en   het   gemak   om   ‘vrienden’   toe   te   voegen   en   zo  met   elkaar   in  

contact  te  komen,  tekenden  miljoenen  mensen  in  en  maakten  ze  een  profiel  aan.27  Sociale  media  

is  niet  meer  ‘een  webpagina  op  het  net’  of  iets  triviaal  waar  we  ons  in  onze  vrije  tijd  mee  bezig  

houden,   maar   eerder   een   zelfstandig   medium   dat   men   door   de   enorme   ontwikkeling   van   de  

technologie  altijd  en  overal  kan  raadplegen  en  updaten.  De  opkomst  van  de  smartphones  speelt  

hier   ongetwijfeld   een  grote   rol   in.   Zo   zien  we  bijvoorbeeld  dat  wanneer   in  2009  een  vliegtuig  

crashte  in  New  York,  dit  nieuws  op  Facebook  al  te  lezen  was  vooraleer  de  grote  nieuwszenders  

hiervan  op  de  hoogte  waren.28  

 

1.2    WEB  2.0.    

5.  Het  begrip  Web  2.0  werd  bedacht  door  TIM  O’REILLY,  CEO  van  zijn  eigen  mediaonderneming  

en  een  voorstander  van  ‘open-­‐source’  software.  29  Hij  legt  in  meerdere  van  zijn  publicaties  uit  dat  

er   geen   eensgezindheid   bestaat   over   de   exacte   lading   en   betekenis   van  het   begrip.   Sommigen  

noemen  het  een  modeverschijnsel,  terwijl  anderen  het  beschrijven  als  een  nieuwe  ‘conventional  

wisdom’.30  

 6.  Web  2.0  wordt  gebruikt  als  term  om  als  het  ware  de  nieuwe  generatie  van  het  internet  mee  

aan   te   duiden.   In   beginsel   komt   het   er   op   neer   dat   het   internet   geëvolueerd   is   van   een   quasi  

                                                                                                                         26  D.  BOYD,  N.  ELLISON,    "Social  Network  Sites:  Definition,  History,  and  Scholarship",  JCMC,  2012,  210-­‐230.  27  J.W.   VAN   CAPELLEVEEN,   "Ontwikkeling   van   de   sociale   media",   Jeeweeweb,   Sociale   Media,   2013,  http://www.jeeweeweb.com/socialemedia/ontwikkeling_van_sociale_media.html   ;   (De   geschiedenis   van  Facebook  wordt  later  verder  besproken).  28  X.,   “Social   Media   Geschiedenis   –   Hoe   is   het   begonnen”,   Social   Media   Blog,   2013,  http://socialmediablog.nl/social-­‐media-­‐geschiedenis/.  29  De   term   'open  source'  betekent  dat  die  bepaalde  software  door  de  ontwikkelaar  zo   ter  beschikking   is  gesteld  zodat  ze  voor  iedereen  toegankelijk  is  en  gemodificeerd  kan  worden  en  in  deze  gewijzigde  vorm  versprijd   kan   worden.   Dit   in   tegenstelling   tot   de   'property   software'   of   'closed   source'   (de   meeste  software),  waarvan  de  'source  code'  niet  publiekelijk  toegankelijk  is  en  dus  niet  aangepast  kan  worden.  ;  A.  ENGELFRIET,  “De  wet  op  internet”,  Eindhoven,  Ius  Mentis  ,  2010,  111-­‐124.  30  T.  O'REILLY,  "What  is  Web  2.0:  Design  patterns  and  business  models  for  the  next  generation  of  software",  Communications  &  Strategies,  2007,  17.  

Page 17: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Begrippen  en  situering    

 

9  

eenrichtingsverkeer   naar   een   wisselwerking   tussen   servers   en   gebruikers.   Waar   het   vroeger  

eerder   ging   om   het   raadplegen   van   informatie,   is   de   internetgebruiker   nu   mee   een   bron  

geworden   van   de   gegevens   die   op   het   net   te   vinden   zijn,   en   dit   door   het   zelf   uploaden   van  

teksten,  muziek  of  beeldmateriaal.  Dergelijke  inhoud  heet  men  ‘User  Generated  Content’,  in  het  

Nederlands:   ‘gebruikers   gegenereerde   inhoud’.  Het   aantal  websites   dat  mensen   aanspoort   om  

informatie   op   deze  manier   te   delen   stijgt   zienderogen.31  Dit   soort   diensten   heet  men   ook  wel  

Web  2.0  diensten,  die  onderscheiden  kunnen  worden  van  de  eerste  generatie  diensten  gezien  zij  

de  gebruikers  centraal  stellen.32  

 

7.  Wanneer   internetgebruikers   inhoud  delen  doen  ze  dit  onder  andere   in  een  groep  vrienden,  

mensen  met   eenzelfde   interesse   of   collega’s   van   op   het  werk.   Dit   zijn   sociale   netwerken.   Het  

steeds   goedkoper   en  meestal   zelf   gratis   worden   van   deze   diensten   is  mede   verantwoordelijk  

voor  hun  grote  populariteit   en   gebruik,   en  het   is   net  dat   ‘gratis’  worden  dat   een  groot   gevaar  

inhoudt  voor  de  bescherming  van  onze  privacy.  In  hoofdstuk  4  zullen  we  zien  waarom  dit  zo  is  

en   waarom   het   voorstel   tot   een   nieuwe   Europese   gegevensbeschermingswetgeving   het  

voortbestaan  van  (gratis)  sociale  netwerksites  mogelijks  in  het  gedrang  zal  brengen.  

 

8.   Eerder   werd   de   evolutie   van   communicatietechnologieën   zoals   de   smartphone   reeds  

aangehaald   als   belangrijke   factor   voor   het   succes   van   sociale   netwerksites.   Deze   ‘intelligente  

mobiele   telefoon’   biedt   heel   wat   mogelijkheden   om   nieuwe   Web   2.0   toepassingen   te  

ontwikkelen.   Zo   zien   we   steeds   meer   dat   locatie-­‐gebonden   applicaties   als   Foursquare   grote  

spelers  worden.  De  belangrijkste  aspecten  die  deze  toepassingen  steeds  hebben  is  het  feit  dat  ze  

sociaal   zijn,   simpel   in   gebruik,   altijd   online,   vaak   locatiegegevens   gebruiken   en   bovenal  

interactief  zijn.  33  

 

 

1.3    KENMERKEN  EN  FUNCTIES      

9.  In  2008  definieerden  BOYD  EN  ELLISON  sociale  netwerksites  als  volgt:  

“We   define   social   network   sites   as   web-­‐based   services   that   allow   individuals   to   (1)   construct   a  

public  or  semi-­‐public  profile  within  a  bounded  system,  (2)  articulate  a  list  of  other  users  with  whom  

they   share   a   connection,   and   (3)   view   and   traverse   their   list   of   connections   and   those  made   by                                                                                                                            31  Het   is   belangrijk   dit   begrip   toe   te   lichten   omdat   net   door   deze   evolutie   de   vooruitgang   van   sociale  netwerken  als  Facebook  enorm  vergemakkelijkt  werd.  32  K.  SEGERS,  Maak  mij  wat  wijs,  Amsterdam,  Lannoo  Meulenhoff,  2010,  240.  33  D.  VAN  BERLO,  Ambtenaar  2.0:  Nieuwe  ideeën  en  praktische  tips  om  te  werken  in  overheid  2.0,  David  van  Berlo,  2008,  21-­‐27.  

Page 18: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Begrippen  en  situering    

 

10  

others  within  the  system.  The  nature  and  nomenclature  of  these  connections  may  vary  from  site  to  

site.”  34  

 

10.  Door  deze  netwerken  wordt  met   andere  woorden   aan   internetgebruikers  de  mogelijkheid  

gegeven  om  een  (semi-­‐)openbaar  profiel  aan  te  maken  binnen  een  begrensd  systeem  waar  men  

in  contact  kan  komen  met  andere  gebruikers  die  dergelijk  profiel  hebben  aangemaakt.  Hoe  deze  

‘connecties’   tussen   gebruikers   genoemd   worden   verschilt   van   aanbieder   tot   aanbieder.   Ze  

worden   vaak   ‘vrienden’   genoemd,   bijvoorbeeld   op   Facebook,   en   heten   dan   weer   ‘Volgers’   op  

‘Twitter’.  35  Dit  betekent  niet  dat  deze  personen   in  het  echte   leven  ook  daadwerkelijk  vrienden  

zijn.  Het   zijn   eerder   een   soort   kennissen  die  men  ofwel   in  het   echt  ook  kent   (dan  kunnen  het  

inderdaad  vrienden  zijn  in  de  normale  betekenis  van  het  woord)  of  die  men  niet  kent  maar  toch  

virtueel   als   ‘vriend’   wil   hebben   omdat   ze   bijvoorbeeld   dezelfde   interesses   hebben,   voor  

professionele   doeleinden   interessant   kunnen   zijn,   etc.   Het   is   dus   ook   perfect   mogelijk   om  

contact   te   leggen  met   ‘vrienden’   van   ‘vrienden’.36  Wat  deze   contacten   typeert   is  het   feit   dat   ze  

kunnen   ontstaan   en   onderhouden   worden   zonder   dat   deze   individuen   elkaar   face-­‐to-­‐face  

moeten  ontmoeten.  37  Net  omdat  ze  zich  onderscheiden  van  reële  vrienden,  beschrijft  BOYD  ze  als  

een  imaginair  publiek.38      

 

11.   BOYD   EN   ELLISON   poneren   in   hun   werk   ook   dat   er   een   onderscheid   is   tussen   de   termen  

‘sociale  netwerk-­‐sites’  en   ‘sociale  netwerking-­‐sites’.  Ze  merken  op  dat  de   twee  begrippen  vaak  

door  elkaar  gebruikt  worden,   terwijl  ze  niet  volledig  dezelfde   lading  dekken.  Niettegenstaande  

dat   ‘netwerking’   zeker   mogelijk   is   op   dit   soort   websites,   geven   ze   de   voorkeur   aan   de   term  

‘sociale   netwerksite’   omdat   het   begrip   ‘netwerking’   volgens   hen   eerder   het   aangaan   van  

connecties   tussen   onbekenden   betekent   en   dit   niet   hun   belangrijkste   functie   is.   Sociale  

netwerksites  doelen  vooral  op  het  in  contact  brengen  van  mensen  die  reeds  deel  uitmaken  van  

bepaalde  sociale  netwerken.  39  

 

                                                                                                                         34  D.BOYD,  N.  ELLISON,  “Social  Network  Sites:  Definition,  History,  and  Scholarship.”,  Journal  of  computer-­‐Mediated  Communication,  2008,    2.    35  Wikipedia   omschrijft   Twitter   als:   “een   gratis   internetdienst   waarmee   gebruikers   korte   berichtjes   van  maximaal  140  tekens  publiceren.  Het   is  een  sociaalnetwerksite  waarbij  mensen  op  elkaar  kunnen  reageren  en  elkaar  kunnen  volgen.”;  http://nl.wikipedia.org/wiki/Twitter  .  36  D.BOYD,   N.   ELLISON,   “Social   Network   Sites:   Definition,   History,   and   Scholarship.”,   Journal   of   computer-­‐Mediated  Communication,  2008,    3.  37  K.  CURRAN,  S.  GRAHAM,  C.  TEMPLE,  “Advertising  on  Facebook.”,  IJED,  2011,  27.    38  D.  BOYD,  “Social  Network  Sites:  Public,  Private,  or  what?”,  Knowledge  Tree,  2007,  2.;  http://www.danah.org/papers/KnowledgeTree.pdf    39  D.BOYD,   N.   ELLISON,   “Social   Network   Sites:   Definition,   History,   and   Scholarship.”,   Journal   of   computer-­‐Mediated  Communication,  2008,  p.  2-­‐3.  

Page 19: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Begrippen  en  situering    

 

11  

1.3.1    Kenmerken  van  sociale  netwerksites  

12.  Volgens  een  onderzoek  dat  besproken  werd  op  de  Internationale  Conventie  over  het  World  

Wide  Web   in  2009,  of  WWW’09,   zijn  er  vijf   kernelementen  die   sociale  netwerksites   typeren.40  

Bovendien  stemmen  deze  vijf  kenmerken  ook  overeen  met  de  hierboven  gegeven  definitie.  

 

-­‐ Een  eerste  eigenschap  van  sociale  netwerksites  is  de  profielpagina  van  de  gebruiker  waar  we  

gewoonlijk   een   lijst   terugvinden   van   de   bestaande   ‘vrienden’   en   waar   de   gebruiker  

informatie   op   kan   delen.   Andere   -­‐   meestal   bestaande   -­‐   connecties   kunnen   ook   gegevens  

plaatsen  op  deze  pagina.    

-­‐ Een   tweede   kenmerk   zijn   de   gebruikers   van   de   sociale   netwerksite,   die   individueel  

identificeerbaar  zijn  aan  de  hand  van  bovengenoemde  profielpagina.    

-­‐ Als   derde   eigenschap   kunnen   we   het   functionele   relatieaspect   tussen   deze   verschillende  

gebruikers  noemen.  De  verhoudingen  kunnen  eenzijdig  zijn,  maar  zijn  meestal  wederzijds.  

In  het  eerste  geval  spreekt  men  bijvoorbeeld  over  de  ‘like  button’  op  Facebook(zie  verder),  

of   wanneer   men   fan   wordt   van   een   bepaalde   pagina.   In   het   tweede   geval   ziet   men   de  

normale  Facebook-­‐vriend-­‐relatie.    

-­‐ De   verschillende   soorten   relaties   die   de   gebruikers   onderling   met   elkaar   liëren   zoals  

professionele   relaties,   normale   vriendschapsrelaties,   academische   relaties,   is   een   vierde  

kernelement.    

-­‐ Tot   slot   kan   gesteld   worden   dat   de   massa   aan   uiteenlopende   soorten   bestanden   als  

videobeelden,   muziekbestanden,   tekstdocumenten,   multimedia,   status-­‐updates,   een   vijfde  

karakteristiek  is  van  sociale  netwerksites.    

 

1.3.2    Functies    

13.  In  een  werkstuk  hebben  RICHTER  EN  KOCH,  onderzoekers  aan  het  Cooperation  Systems  Center  

Munich   (CSCM),   een   onderzoek   gevoerd   naar   de   functies   van   sociale   netwerksites.   Ze  

analyseerden   verschillende   open   en   gesloten   sociale   netwerksites   om   zo   hieruit   de  

gemeenschappelijke   functies   te  destilleren.  Als  resultaat  van  hun  onderzoek  kwamen  ze  uit  op  

een  lijst  met  zes  functies  die  de  nagenoeg  alle  sociale  netwerken  met  elkaar  gemeen  hebben.41  

                                                                                                                         40  A.C.  SQUICCIARINI,  M.  SHEHAB,  P.  PACI,  “Collective  privacy  management  in  social  networks”,  PROC  WWW09,  2009,  521-­‐530.  41  A.   RICHTER,   M.   KOCH,   “Functions   of   Social   Networking   Services”,   COOP’08,   2008,   87-­‐98;  http://www.kooperationssysteme.de/wp-­‐content/uploads/coop08_richterkoch_functions_of_social_networking_services_final.pdf      (Hierna:  A.  RICHTER,  M.  KOCH,  “Functions  of  Social  Networking  Services”).  

Page 20: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Begrippen  en  situering    

 

12  

 

1.3.2.1    Identity  Management  

14.   Gedrag   als   gevolg   van   sociale   interactie   wordt   door   GOFFMAN,   Canadese   socioloog   en   ex-­‐

voorzitter   van   de   American   Sociological   Association,   vergeleken  met   een     opvoering   van   een  

theaterstuk  dat  geschreven  en  geregisseerd  is  in  functie  en  naar  de  noden  van  het  publiek  en  de  

omgeving.  42    Mensen  beseffen  dat  ze  via  hun  profiel  op  deze  websites  voortdurend  door  anderen  

geanalyseerd  worden,  en  construeren  op  basis  daarvan  een  sociale  identiteit.  De  gebruiker  kan  

dit  met  andere  woorden  doen  door  te  beslissen  welke  informatie  ingevuld  wordt  en  welke  niet,  

door  te  bepalen  welke  zaken  er  op  het  profiel  komen,  door  in  te  stellen  wie  welke  informatie  te  

zien  krijgt.43  

 

1.3.2.2    Expert  Search  

15.   In   de   context   van   sociale   netwerksites   kan  men   kiezen  welke   connecties  men   aangaat   en  

welke   niet.   Men   kan   aan   de   hand   van   ‘zoekformulieren’   doelgericht   bepaalde   personen  

opzoeken   op   basis   van   verschillende   criteria   (zoals   naam,   interesses,   bedrijf).   Er   moet  

anderzijds  ook  gewezen  worden  dat  het  netwerk  zelf  mogelijks  aanbevelingen  kan  doen  op  basis  

van  de  informatie  van  de  gebruiker.44  

 

1.3.2.3    Context  Awareness  

16.   ‘Context  awareness’  kan  omschreven  worden  als  het  bewustzijn  van  een  gebruiker  van  het  

bestaan   van   een   gemeenschappelijke   ‘context’   met   anderen.   Dit   kan   informatie   zijn   over  

gemeenschappelijke  contacten  of   interesses,  over  het   frequenteren  van  dezelfde  universiteit  of  

hetzelfde   bedrijf   waar  men   gewerkt   heeft.   Dit   bewustzijn   draagt   bij   aan   het   creëren   van   een  

gemeenschappelijk   vertrouwen   tussen   gebruikers,   wat   essentieel   is   voor   een   ‘online  

vriendschap’.   Een   voorbeeld   hiervan   is   het   onderdeel   “Hoe   u  met   elkaar   bent   verbonden”   dat  

men  vaak  op  sociale  netwerksites  terug  kan  vinden.45

 

1.3.2.4    Contact  Management  

17.   De   gebruiker   van   sociale   netwerksites   heeft   de   mogelijkheid   om   zijn   ‘vriendenlijst’   te  

beheren   en   digitale   vriendschappen   te   onderhouden.   Zo   kan   hij   bepaalde   informatie   voor  

                                                                                                                         42  E.  GOFFMAN,  “The  Presentation  of  Self  in  Everyday  Life.”,  New  York,  Doubleday:  Garden  City,  1959,  259p.  43  A.  RICHTER,  M.  KOCH,  “Functions  of  Social  Networking  Services”,  90.  44  A.  RICHTER,  M.  KOCH,  “Functions  of  Social  Networking  Services”,  91.  45  A.  RICHTER,  M.  KOCH,  “Functions  of  Social  Networking  Services”,  91.  

Page 21: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Begrippen  en  situering    

 

13  

bepaalde   personen   ontoegankelijk   maken,   kan   hij   vrienden   ‘taggen’   in   een   foto,   iets   op   het  

prikbord  van  een  vriend  plaatsen,  etc.  46  47  

 

1.3.2.5    Network  Awareness  

18.  Door  een  vorm  van   indirecte  communicatie   is  de  gebruiker  op  de  hoogte  van  het  doen  en  

laten   van   de   personen   in   zijn   online-­‐netwerk.   Dit   wordt   mogelijk   gemaakt   door   een  

nieuwsoverzicht  waar  men  bijvoorbeeld  kan  zien  dat  een  Facebook  vriend  nieuwe  foto’s  op  zijn  

profielpagina  gezet  heeft,  of  door  de  mogelijkheid  te  zien  dat  iemand  een  bepaalde  dag  jarig  is.    

 

1.3.2.6    Exchange  

19.  De  exchange-­‐functie  bestaat  uit  alle  mogelijkheden  die  sociale  netwerksites  bieden  om  direct  

informatie  met   elkaar   uit   te  wisselen.   Dit   kan   door   een   chat-­‐functie,   de  mogelijkheid   om   een  

berichtje   op   iemands   prikbord   te   plaatsen,   een   nieuw   fotoalbum   te   uploaden,   enzovoort.48  Uit  

onderzoek   bleek   dat   het   wegvallen   van   communicatie-­‐barrières   bevorderlijk   is   voor   het  

succesvol  delen  van  informatie.  49  

   

1.4    FACEBOOK    

2.4.1    Korte  Geschiedenis      

20.   Oorspronkelijk   was   Facebook   een   sociaal   netwerk   dat   in   2004   door   enkele   Harvard  

studenten  -­‐  waaronder  de  befaamde  CEO  van  het  bedrijf  MARC  ZUCKERBERG  -­‐  werd  opgericht.  Wat  

begon  als  een  soort  grap  evolueerde  tot  één  van  de  meest  succesvolle  sociale  netwerksites  aller  

tijden.  Bij  de  start  was  het  netwerk  enkel  toegankelijk  voor  Harvard  studenten,  maar  het  duurde  

niet  lang  (2006)  eer  het  netwerk  door  het  enorme  succes  volledig  openbaar  werd  zodat  iedereen  

ouder  dan  dertien  zich  kon  registreren.50  

Facebook  kende  sinds  2007  een  enorme  groei  van  zijn  aantal   leden  en  tot  op  heden  komen  er  

elke   dag   honderden   nieuwe   gebruikers   bij.   In   maart   2013   telde   de   sociale   netwerksite   maar  

                                                                                                                         46  ‘Taggen’  of  het  plaatsen  van  een   tag  betekent   letterlijk  een   label  of  etiket  aan  een  bestand   toevoegen.  Deze  tag  geeft  bijkomende  informatie  over  desbetreffend  bestand.  Een  van  de  bekendste  voorbeelden  is  de  ‘tag’  op  Facebook,  wanneer  een  bepaald  persoon  op  een  foto  wordt  aangeduid.  X.,  “Taggen”,  Wikipedia,  2013,  http://nl.wikipedia.org/wiki/Tag_(metadata).  47  A.  RICHTER,  M.  KOCH,  “Functions  of  Social  Networking  Services”,  91.  48  A.  RICHTER,  M.  KOCH,  “Functions  of  Social  Networking  Services”,  91.  49  P.   MARONE,   R.   TAYLOR,   “Knowlegde   diffusion   dynamics   and   netword   properties   of   face-­‐to-­‐face  interactions”,  Journal  of  Evolutionary  Economics,  1999,  327-­‐351.  50  S.  PHILLIPS,  “A  brief  history  on  Facebook”,  The  Guardian,  25  Juli  2007.  

Page 22: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Begrippen  en  situering    

 

14  

liefst  1,11  miljard  leden.  51  We  kunnen  ons  afvragen  waarom  Facebook  zo  succesvol  is.  Biedt  dit  

sociale   netwerk   dan   zoveel  meerwaarde,   of   is   het   gewoon   een  modetrend?   In   een   onderzoek  

naar  de  beweegredenen  van  personen  om  lid  te  worden  van  Facebook  werd  vastgesteld  dat  de  

voornaamste   reden   simpelweg   de   ‘groepsdruk’   was,  men  wilde   ‘erbij   horen’.   Secundair   bleek  

Facebook   handig   te   zijn.   Het   creëerde   de   mogelijkheid   om   bestaande   vriendschappen  

gemakkelijker   te   onderhouden   en   bleek   bovendien   ook   een   forum   te   bieden   om   nieuwe  

contacten  te  leggen.52  

 

1.4.2    Motieven  voor  gebruik  van  Facebook      

21.  Er  kan  niet  omheen  gegaan  worden  dat  Facebook  ongetwijfeld  de  meest  populaire  sociale  

netwerksite  is.  We  kunnen  ons  afvragen  waarom  dit  sociale  netwerk  in  het  bijzonder  zo  populair  

is  en  wat  de  beweegredenen  zijn  van  gebruikers  om  er  lid  van  te  worden.    

 

22.  Volgens  een  onderzoek  van  KHE  FOON  HEW,  assistent-­‐professor  aan  de  ‘National  Institute  of  

Education’   in   Singapore,   zijn   er   negen   algemene   drijfveren   voor   het   Facebook-­‐gebruik.  53  In  

eerste  instantie  wil  de  Facebook-­‐gebruiker  de  bestaande  contacten  onderhouden.  Dit  kan  zowel  

gaan   over   vage   kennissen   als   over   goede   vrienden.   Facebook   biedt   de   mogelijkheid   om  

informatie  als  foto’s,  berichten,  etc.  met  hen  te  delen,  waardoor  ze  het  gevoel  hebben  steeds  op  

de  hoogte  te  zijn  (1).  Naast  bestaande  vrienden  kunnen  ook  nieuwe  contacten  gelegd  worden  via  

Facebook  (2).  Deze  elementen  zag  men  ook  terugkomen  in  de  functies  die  sociale  netwerksites  

bieden  van  Richter   en  Koch.  54  Veel   jongeren  willen  de  dag  van  vandaag   ‘hip   zijn’   en   ‘mee   zijn  

met   de   mode’.   Facebook   heeft   het   geluk   van   deze   connotatie   te   kunnen   genieten   waardoor  

jongeren   er   graag   deel   van   willen   uitmaken   (3).   In   dezelfde   sfeer   kan   gesteld   worden   dat  

Facebook   gebruikt   wordt   om   de   graad   van   populariteit   te   profileren   tegenover   anderen.  

Wanneer  men  iemands  profielpagina  bezoekt  kan  men  (in  de  meeste  gevallen)  het  aantal  online  

vriendschappen  zien  aan  de  hand  van  de  vriendenlijst  (4).  Een  vijfde  argument  voor  het  gebruik  

van  de  website  is  dat  Facebook  ongetwijfeld  ook  een  platform  voor  ontspanning  en  plezier  biedt  

(5).  Een  van  de  belangrijkste  motieven  voor  het  gebruik  van  Facebook  is  en  blijft  ‘het  delen  van                                                                                                                            51  B.   VINGERLING,   “Social   media   gebruikers   statistieken  maart   2013”,  Afix   Internetbureau,   17   april   2013,  http://www.afix.nl/blog/2013/04/statistieken-­‐gebruikers-­‐facebook-­‐twitter-­‐en-­‐linkedin-­‐maart-­‐2013/  .  52  T.   GIOVANI,   H.   PASHLEY,   “Student   Awareness   of   the   Privacy   Implications   When   Using   Facebook”,   3  december  2005,  5;  http://lorrie.cranor.org/courses/fa05/tubzhlp.pdf  .  53  K.F.  HEW,  "Reviex:  Studens'  and  techers'  use  of  Facebook",  Computers  in  Human  Behavior  2011,  662-­‐676.  Deze  bevindingen  deed  hij  op  grond  van  een  zestal  andere  onderzoeken  waaruit  hij  deze  beweegredenen  destilleerde.  Deze  onderzoeken  worden  tegenover  elkaar  geplaatst.  Hier  merkt  Hew  dat  elk  onderzoek  de  motieven   voor   Facebook   gebruik   anders   benadert   maar   dat   ze   bij   nader   inzien   steeds   neerkomen   op  dezelfde  negen  beweegredenen.  54  A.  RICHTER,  M.  KOCH,  “Functions  of  Social  Networking  Services”,  91.  

Page 23: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Begrippen  en  situering    

 

15  

informatie’.  Hierboven  werd  reeds  uiteengezet  dat  mensen  allerhande   informatie  delen,  en  dit  

voor  uiteenlopende  redenen  (6).    Een  andere  reden  waarom  mensen  Facebook  gebruiken  is  de  

mogelijkheid  om  ‘groepen’  of  ‘fan-­‐pagina’s’  op  te  richten.  Dit  vergemakkelijkt  het  om  mensen  te  

vinden   met   gelijkaardige   interesses.   Op   deze   manier   kunnen   ze   gemakkelijker   met   elkaar   in  

contact  komen  zonder  daarom  elkaar   in  het  echte   leven  op  te  zoeken.  ADAM  JOINSON,  professor  

aan   de  University   of   the  West   of   England   en   deskundige   op   het   gebied   van   cyberpsychologie,  

heeft  het  in  zijn  onderzoek  over  gemeenschappelijke  identiteiten  om  dit  fenomeen  uit  te  leggen:  

“These  activities  are  akin  to  ‘social  browsing’  (...)  although  there  is  no  reason  to  assume  that  they  

are   necessarily   motivated   by   a   desire   to   meet   offline   eventually.   It   also   contains   related   to   the  

discovery   of   new   music   and   new   groups   via   friends.   As   such,   it   seems   to   represent   a   ‘shared  

identities’  function”  (7).  Daarenboven  kan  Facebook  ook  nog  op  een  educatieve  manier  gebruikt  

worden.  Het  kan  door  studenten  gebruikt  worden  als  communicatiemiddel  voor  schoolwerk  (8).  

Tot   slot   is   de   sociale   netwerksite   zeer   praktisch   gebleken   voor   het   bijhouden   van   informatie  

over  zijn/haar  vrienden.  Het  is  als  het  ware  een  ‘managementinstrument’  (9).55  

 

23.  We  kunnen  besluiten  dat   in  de  huidige   internetomgeving  de  sociale  netwerksites  een  hele  

grote   rol   spelen.   In   tegenstelling   met   vroeger   zien   we   nu   dat   een   groot   deel   van   de   sociale  

interacties  zich  verplaatst  van  de  fysieke  wereld  naar  de  digitale  wereld.  Deze  websites  bieden  

tal  van  mogelijkheden  die  gebruikers  ten  goede  komen.56  

 

24.  Helaas   is   er   ook   een   keerzijde   aan   de  medaille   en   vormen   sociale   netwerken   in   sommige  

gevallen  een  gevaar  voor  de  privacy  van  hun  gebruikers.  Om  te  kunnen  onderzoeke  hoe  sociale  

netwerken  de  eerbiediging  van  het  privéleven  in  het  gedrang  kunnen  brengen  is  het  elementair  

een  goede  notie  te  vormen  van  het  begrip  ‘privacy’.    

Aan  de  hand  van  het  volgende  onderdeel  trachten  we  door  middel  van  een  grondige  bespreking  

de  invulling  van  dit  begrip  te  duiden.  

                                                                                                                           55N.B.  ELLISON,  C.  STEINFIELD,  C  LAMPE,  “The  benefits  of  Facebook  ―friends.  Social  capital  and  college  students‘  use  of  online  social  network  sites”,  Journal  of  computer  –mediated  communication  2007,  1143-­‐1168.  ;  A. JOINSON, ̳”Looking at’, Looking up‘ or Keeping up with‘ people? Motives and uses of facebook”, CHI’08 2008, 1027-­‐1036;  T.  PEMPEK,  S.  CALVERT,  Y.  YERMOLAYEVA,  “College‘s  students‘  social  networking  experiences  on  Facebook”,  Journal  of  applied  developmental  psychology  2009,  227-­‐238;    M.A.  URISTA,  Q.  DONG,  K.  DAY,  “Explaining  why  young  adults  use  MySpace  and  Facebook  through  uses  and  gratifications  theory”,  Human  Communication  2009,  215-­‐229;  A.  YOUNG,  A.  QUAN-­‐HAASE,  “Information  revelation  and  internet  privacy  concerns  on  social  network  sites:  A  case  study  of  Facebook.”,  C&T  '09  2009,  265-­‐274  en  T.E.  BOSCH,  “Using  online  social  networking  for  teaching  and  learning:  Facebook  use  at  the  university  of  Cape  Town”,  South  African  Journal  for  Communication  Theory  and  Research  2009,  185-­‐200.  56  Een   voorbeeld   is   het   delen   van   foto’s,   waardoor   het   gevoel   kan   hebben   dat   vrienden   en   kennissen  helemaal  niet  ver  weg  zijn,  terwijl  ze  op  een  ander  continent  verblijven.  

Page 24: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Begrippen  en  situering    

 

16  

2.  HET  PRIVACY-­‐BEGRIP  

2.1    GESCHIEDENIS    25.   In   de   klassieke   oudheid   was   het   privéleven   minder   belangrijk   dan   het   publieke   leven,  

privacy  had  zelf  een  negatieve  bijklank.  Men  zou  het  vreemd  gevonden  hebben  dat   iemand  uit  

vrije   wil   meer   privacy   zou   wensen.   Wanneer   men   geen   deel   uitmaakte   van   het   publieke  

gebeuren,   schoot   men   tekort   om   te   voldoen   aan   de   vereisten   van   een   waardig   menselijk  

bestaan.57  Dit  wordt  bijvoorbeeld  duidelijk  door  ons  woord  ‘idioot’,  afgeleid  van  de  Griekse  term  

‘idios’,   letterlijk   vertaald   is   dit:   een   eigen  privé   eigendom. Het   stond  voor  de  persoon  die   zich  

buiten  de  publieke  samenleving  bevond.58  In  1980  lijkt  het  tij  volledig  gekeerd.  Zo  zien  we  hoe  

de  advocaten  WARREN  EN  BRANDEIS    reeds  in  1890  oproepen  tot  een  betere  bescherming  van  de  

persoonlijke  levenssfeer.59  

 

2.2    WAT  IS  PRIVACY?      26.  Om  goed  de  relatie  tussen  Facebook  en  Privacy  te  kunnen  onderzoeken  moeten  we  eerst  een  

goede  notie  vormen  van  het  begrip  ‘privacy’.  Wat  is  privacy  eigenlijk?  En  wat  houdt  ‘het  recht  op  

privacy’  nu  net  in?  Waarom  is  dit  nu  juist  zo  een  hot  topic?    

28.  De  VAN  DALE  omschrijft  privacy  als  ”de  persoonlijke  vrijheid,  het  ongehinderd,  alleen,  in  eigen  

kring   of   met   een   partner   ergens   kunnen   vertoeven;   gelegenheid   om   zich   af   te   zonderen,   om  

storende  invloeden  van  de  buitenwereld  te  ontgaan,  een  toestand  waarin  een  mens  er  zeker  van  is  

dat   zonder   zijn   toestemming   zo   weinig   mogelijk   andere   mensen   zich   op   zijn   terrein   zullen  

begeven.”.60  Met   andere   woorden   het   leiden   van   een   onbewaakt   en   onbespied   leven   en   zelf  

kunnen  bepalen  wie  welke  informatie  over  ons  krijgt.    

29.   In   1950   werd   door   de   Raad   van   Europa   ‘de   Conventie   ter   bescherming   van   de  

                                                                                                                         57  H.  ARENDT,  The  Human  Condition,  Chicago,  University  of  Chicago  Press,  1958,  332;  H.  BELIEN  EN  F.  MEIJER,  Een  kleine  geschiedenis  van  de  klassieke  oudheid,  Amsterdam,  Bert  Bakker,  2010.  58  P.  DE  HERT  EN  S.  GUTWIRTH,  “Over  privacy:  filosofische  reflecties”,  CBPL,  2013,  http://www.anthologieprivacy.be/sites/anthology/files/documents/Over-­‐privacy-­‐filosofischereflecties.pdf  .  59  S.   WARREN   en   D.   BRANDEIS,   “The   Right   To   Privacy”,   Harvard   Law   Review   1890,   Vol.   IX;  http://faculty.uml.edu/sgallagher/Brandeisprivacy.htm.  60  X.,  Van  Dale  Groot  woordenboek  van  de  Nederlandse   taal,   Antwerpen,   Van  Dale   Lexicografie   bv,   2005,  4464p.    

Page 25: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Begrippen  en  situering    

 

17  

Mensenrechten’  voorgesteld  aan  de  toenmalige  lidstaten61.  Dit  was  de  eerste  maal  dat  het  begrip  

privacy  op  Europees  niveau  werd  aangehaald.  Artikel  8  van  het  ‘Verdrag  tot  Bescherming  van  de  

rechten  van  de  Mens  en  de  fundamentele  vrijheden’  spreekt  over  het   ‘Recht  op  eerbiediging  van  

privé,  familie  en  gezinsleven’  62.  Eenieder  dient  dus  elkaars  woning,  gezinsleven,  briefwisseling  en  

in   het   bijzonder   privéleven   te   respecteren.   Ten   gevolge   van  dit   verdrag   ontstond   in  België   de  

wet   van   8   december   1992   betreffende   ‘de   bescherming   van   de   persoonlijke   levenssfeer   ten  

opzichte  van  de  verwerking  van  persoonsgegevens’   of  met  andere  woorden   ‘de  privacywet’.63  Ze  

zet   nauwgezet   uit   op   welke   wijze   en   onder   welke   voorwaarden   de   persoonlijke   gegevens  

verwerkt   of   doorgegeven   mogen   worden.   Deze   wet   beschermt   niet   enkel   om   de   rechten   en  

plichten  van  de  persoon  wiens  gegevens  worden  verwerkt  maar  ook  de  rechten  en  plichten  van  

de  persoon  die  de  gegevens  verwerkt  64.    

30.   In   1995   kwam   er   dan   de   Richtlijn   inzake   betreffende   de   bescherming   van   natuurlijke  

personen  in  verband  met  de  verwerking  van  persoonsgegevens  en  betreffende  het  vrije  verkeer  

van   die   gegevens  . 65  Op   Europees   niveau   is   dit   de   voornaamste   tekst   op   vlak   van  

persoonsgegevensbescherming.  Ze  voorziet   in  een  regeling  die  zware  restricties  oplegt  aan  het  

verzamelen   en   gebruik   van   persoonlijke   gegevens   en   legt   aan   elke   lidstaat   op   om   een  

onafhankelijk   controle   orgaan   op   te   richten   dat   bevoegd   is   voor   de   bescherming   van   deze  

gegevens.    In  België  werd  naar  aanleiding  van  die  Richtlijn  de  Commissie  voor  de  bescherming  

van   de   persoonlijke   levenssfeer   in   het   leven   geroepen.   De   richtlijn   tracht   een   evenwicht   te  

creëren   tussen  het  vrij   verkeer  van  persoonsgegevens  en  de  bescherming  van  de  persoonlijke  

levenssfeer  in  de  Europese  Unie  66.  

 

31.  Het   concept  privacy  heeft  doorheen  de   tijd  een   lange  weg  afgelegd  die  wordt  gekenmerkt  

door   ettelijke   pogingen   tot   definiëren   en   herdefiniëren.   Een   duidelijke   en   algemene   definitie  

vormen   uit   de   massa   aan   literatuur   over   het   onderwerp   lijkt   niet   eenvoudig.   Een   van   de  

                                                                                                                         61  X.,  “Raad  van  Europa”,  Diplomatie  België,  2013,  http://diplomatie.belgium.be/nl/Beleid/beleidsthemas/  mensenrechten/belangrijkste_instellingen/raad_van_europa/  .  62  Het  Europees  Verdrag  voor  de  Rechten  van  de  Mens  is  te  raadplegen  op:  http://www.echr.coe.int/Documents/Convention_NLD.pdf  .  63  De  Wet   van   8   december   1992   tot   bescherming   van   de   persoonlijke   levenssfeer   ten   opzichte   van   de  verwerking  van  persoonsgegevens,  BS  18  maart  1993;  http://www.privacycommission.be/sites/privacycommission/files/documents/CONS_wet_privacy_08_12_1992_0.pdf.    64  Commissie  voor  de  bescherming  van  de  persoonlijke  levenssfeer,  De  Privacywet,  2013,  http://www.privacycommission.be/nl/node/3908  .  65  Richtlijn    95/46/EG    betreffende    de    bescherming    van    natuurlijke    personen    in    verband    met    de  verwerking    van    persoonsgegevens    en    betreffende    het    vrije    verkeer  van    die    gegevens,      Pb.L.  23november    1995,    afl.    281,    31-­‐50.    (Verder:  Richtlijn  Bescherming  Persoonsgegevens.)  66  De  verdere  evolutie  van  Europese  richtlijnen  en  verdragen  komt  later  aan  bod.  

Page 26: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Begrippen  en  situering    

 

18  

hoofdredenen   hiervoor   is   het   feit   dat   wat   mensen   als   ‘privé’   aanzien   cultureel,   sociaal   en  

tijdsgebonden  voortdurend  in  verandering  is.    

 

32.   Concluderend,   zowel   wijzigende   omstandigheden   op   persoonlijk   vlak,   als   evoluties   in  

communicatietechnieken,   als   de   steeds   groter   wordende   hoeveelheid   aan   beschikbare  

informatie   leiden   allen   tot   de   noodzaak   naar   een   nieuwe,   verruimende   afbakening   van   het  

begrip  67.  

 

2.3    PRIVACY,    WAARDEVOL?    33.  Niet  onbelangrijk   is  de  waarde  die  onze   samenleving  geeft   aan  privacy.  Volgens  professor  

ADAM   MOORE,   information   ethics   specialist   aan   de   universiteit   van   Washinton,   is   een   stevig  

fundament   te   vinden   in   de   menselijke   natuur.   Privacy   is   volgens   hem,   zoals   onderwijs   en  

gezondheid,  een  noodzakelijke  factor  voor  het  menselijk  welzijn,  een  kernwaarde  dus.  Hij  stelt  

bijvoorbeeld  vast  dat  een  mate  overbevolking  kan  leiden  tot  stress  en  agressiviteit.  Wanneer  we  

ons   na   een   zekere   tijd   zouden  beginnen   ergeren   aan   elkaar,   stelt   privacy   ons   in   staat   om  ons  

even  af  te  zonderen.  De  belangrijke  waarde  van  privacy  is  volgens  hem  ook  te  verklaren  door  het  

feit  dat  men  in  alle  culturen  privacy-­‐  elementen  terug  kan  vinden.68    

34.   JAMES   RACHELS,   een   Amerikaans   moraalfilosoof,   volgt   echter   een   andere   visie,   volgens  

dewelke   de   waarde   van-­‐   en   het   recht   op   privacy   gevonden   kunnen  worden   in   de  menselijke  

behoefte  om  gedifferentieerde  sociale  relaties  aan  te  gaan.  Wanneer  onze  privacy  in  gedrang  zou  

komen,   dan   komt   een   belangrijk   element   van   dat   sociale   karakter   van   de   mens   in   gevaar  

waardoor   de   keuze   om   zelf   te   beslissen  wat  met  wie  wordt   gedeeld   zou   verdwijnen   en   onze  

sociale  wereld  enorm  beperkt  zou  worden69.  

35.   Enige   tijd   geleden   ontstond   er   bijvoorbeeld   heel   wat   commotie   omtrent   de   zaak   van   de  

Amerikaanse  klokkenluider  Edward  Snowden.  Hij   lekte  heel  wat   ‘top  secret’   informatie  van  de  

Amerikaanse   geheime   dienst   NSA 70 .   Hij   onthulde   dat   deze   dienst   op   enorme   schaal   de  

internationale  communicatie  van  op  het  internet  aftapt  met  als  opzet  terrorisme  een  stap  voor  te  

zijn.  Dit  deed  hij  aan  de  hand  van  een  programma  gekend  onder  de  naam  ‘PRISM’,  Planning  tool                                                                                                                            67J.DE  MUL  en  Y.H.  VAN  DER  PLOEG,  “Internet  &  Privacy”  in  Onderzoeksprogramma  'Internet  en  Openbaar  Bestuur'  1999-­‐2001,  Rotterdam,  Center  for  Public  Innovation,  2003,  8.  68  A.  MOORE,  “Privacy  Rights,  Moral  and  Legal  Foundations”,    Verenigde  Staten,  Pennsylvania  State  University  Press,  2010,  3.  

69  J.  RACHELS,  “Why  Privacy  is  Important”,  Philosophy  and  Public  Affairs,  1975,  323-­‐333.  70  Afkorting  voor  “The  National  Security  Agency”.    

Page 27: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Begrippen  en  situering    

 

19  

for  Resource   Integration,   Synchronization   and  Management.  De  vraag   is   natuurlijk   of   er   enkel  

informatie   wordt   verzameld   relevant   voor   de   terrorismebestrijding.   Snowden,  

systeembeheerder  bij  de  dienst,  vond  dit  ontoelaatbaar  en  stapte  met  zijn  verhaal  naar  de  pers.71  

 

36.   Wat   vreemd   genoeg   opvalt   is   dat   er   beduidend   veel   positieve   reacties   zijn   op   PRISM.  

Sommige   individuen   hebben   er   klaarblijkelijk   geen   probleem  mee   dat   ze   onder   een   constant  

toezicht  zouden  kunnen  staan,  wat  duidelijk  een  inbreuk  op  hun  persoonlijke  levenssfeer  is.  Met  

als  redenering  “ik  heb  toch  niets  te  verbergen”  accepteren  ze  blindelings  de  uitholling  van  hun  

recht   op   privacy.   Dit   is   echter   niet   zo   onschuldig   als  men   denkt.  DANIEL  SOLOVE,   professor   en  

privacywetgeving  specialist  aan  de  George  Washington  University,  waarschuwt  voor  een  te  lakse  

houding   tegenover   deze   ‘niets   te   verbergen-­‐visie’.   Bij   een   gevat   antwoord   als   "If   you   have  

nothing   to  hide,   then   that  quite   literally  means  you  are  willing   to   let  me  photograph  you  naked?  

And   I   get   full   rights   to   that   photograph—so   I   can   show   it   to   your   neighbors?”   lijken   mensen  

wakker   te   schieten.   In   zijn   boek  weerlegt   professor   Soleve   de   ‘niets   te   verbergen-­‐redenering’  

zeer   simpel;   Everybody   probably   has   something   to   hide   from   somebody.   Iedereen   heeft  

waarschijnlijk  wel  iets  voor  iemand  anders  te  verbergen72.  

 

37.   Het   belang   van   het   privacy   begrip   is   de   afgelopen   jaren   fors   toegenomen.   Het   steeds  

populairder   worden   van   nieuwe   technologieën   als   internet,   digitale   camera’s,   elektronische  

betaalsystemen,  smartphones,  ...  liggen  hier  zeker  mee  aan  de  oorzaak  van.  We  kunnen  spreken  

van   een   soort   ‘digitalisering’   van   het   dagelijkse   doen   en   laten   van   mensen.   Door   deze  

digitalisering   ontstaat   er   een   massa   aan   gegevens   die   via   ‘datamining-­‐processen’   omgezet  

kunnen  worden   in   informatie   die   kan   gebruikt   worden   door   bedrijven   voor   bijvoorbeeld   het  

maken   van   individueel   aangepaste   reclamecampagnes  73.     Wordt   hierdoor   onze   persoonlijke  

levenssfeer  niet  bedreigd?    

 

38.   Er   moet   in   elk   geval   met   een   zekere   alertheid   gehandeld   worden,   gezien   eenmaal   deze  

rechten   uit   handen   gegeven   zijn,   ze   niet   zomaar   teruggewonnen   kunnen   worden.   Dit   doet  

denken  aan  het  thema  van  het  bekende  boek  ‘1984’  van  GEORGE  ORWELL  dat  spreekt  over  een  Big  

                                                                                                                         71  Uit  vrees  voor  de  Amerikaanse  overheid  vluchtte  hij  naar  China,  waar  hij  ondertussen  ook  al  niet  meer  verblijft  gezien  er  inmiddels  een  strafrechtelijke  vervolging  te  wachten  staat.  72  D.   SOLOVE,   Nothing   to   Hide:   The   False   Tradeoff   Between   Privacy   and   Security,   Verenigde   Staten,   Yale  University  Press,  2011,  21-­‐33.  73  P.   DE   HERT   EN   S.   GUTWIRTH,   “Over   privacy:   filosofische   reflecties”,   CBPL,   2013,  http://www.anthologieprivacy.be/sites/anthology/files/documents/Over-­‐privacy-­‐filosofische-­‐reflecties.pdf.  

Page 28: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Begrippen  en  situering    

 

20  

Brother-­‐maatschappij.  Wordt  dit  dan  het   resultaat  van  onze   steeds   laksere  houding   tegenover  

onze  privacy-­‐rechten?    

 

2.4    PRIVACY    IN  EEN  DIGITALE  OMGEVING    39.   Hierboven   werd   verwezen   naar   Orwell   ’s   boek   dat   een   samenleving   creëert   waarin   de  

overheid   van   alles   op   de   hoogte   is,   elke   beweging,   elke   handeling   van   elk   individu   wordt  

voortdurend  gecheckt  door   “het   “Telescreen”.  Dit   is  een  speciaal  scherm  dat  bij  elke  burger   in  

zijn   woning   aanwezig   is.   Het   is   een   scherm   dat   zowel   als   televisietoestel   functie   doet   maar  

waarlangs  de  overheid  rechtstreeks  binnen  kan  kijken   in  de  woonkamer  van  de  burger  om  zo  

elk  doen  en   laten   te  registreren,  ze  staan  onder  constante   ‘surveillance’74.    Het  Telescreen  kan  

vergeleken  worden  met  ons  huidige   internet.75  Telkens  we  onze  browser  aanklikken  en  op  het  

net  navigeren  worden  onze   acties   geobserveerd,  persoonlijke   informatie  wordt  opgeslagen  en  

dit  zonder  dat  we  ons  ervan  bewust  zijn.  Professor  SOLOVE  is  echter  van  mening  dat  er  niet  meer  

over   ‘surveillance’   kan   gesproken   worden   en   merkt   op   dat   het   tegenwoordig   eerder   over  

‘dataveillance’   gaat,   een   evolutie   van   het   oude   ‘surveillance’   begrip   en   als   het   ware   een  

surveillance  2.0.    Het  is  een  samenvoegsel  van  de  termen  ‘data’,  onze  gegevens  en  handelingen  

op   het   internet,   en   ‘surveillance’,   het   toezicht   en   de   controle   van   deze   verzamelde   gegevens.    

ROGER  CLARKE,  professor  en  expert  in  privacy  zaken,  lanceerde  het  begrip  in  1986  waarna  het  in  

2009   zelf   in   de   ‘Webster's   New   Millennium™   Dictionary   of   English’   werd   opgenomen.76     Hij  

definieert   ‘dataveillance’   als:   “the  systematic  use  of  personal  data  systems  in  the  investigation  or  

monitoring  of   the  actions   or   communications   of   one  or  more  persons”;     terwijl   hij   ‘surveillance’  

eerder  als:    “the  systematic  investigation  or  monitoring  of  the  actions  or  communications  of  one  or  

more  persons.  Its  primary  purpose  is  generally  to  collect  information  about  them,  their  activities,  or  

their  associates.  There  may  be  a  secondary  intention  to  deter  a  whole  population  from  undertaking  

some  kinds  of  activity”  omschrijft.  77    

 

40.  Gezien  de  mogelijkheid  om  informatie  toch  nog  te  verbergen  kan  men  bij  dataveillance  niet  

spreken   over   Orwells   Big-­‐Brother   metafoor   redeneert   professor   SOLOVE,   niettegenstaande   hij  

                                                                                                                         74  G.  ORWELL,  Nineteen  Eighty-­‐four,  Toronto,  HarperCollins  Canada,  2013,  335  p.  75  D.J.  SOLOVE,  The  digital  person,  Technology  and  Privacy  in  the  Information  Age,  New  York  en  London,  NYU  Press,  2004,  29-­‐35.  76  R.  CLARKE,    “Dataveillance  and  Information  Privacy  Home-­‐Page”,  2013,    http://www.rogerclarke.com/DV/  .  77  R.   CLARKE,     “Information  technology  and  dataveillance”  in:  C.   DUNLOP  en  R.   KLING   (eds.),     Controversies    in  Computing,  New  York,  Academic  Press,  1991,  498-­‐512.    

Page 29: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Begrippen  en  situering    

 

21  

van  mening  is  dat  men  die  mogelijkheid  nauwelijks  nog  heeft  omwille  van  het  feit  dat  personen  

niet  op  de  hoogte  zijn  van  welke  informatie  door  wie  en  met  welk  doel  verzameld  wordt.        

 

2.5    HET  PRIVACY-­‐PARADOX    

41.  In  het  kader  van  deze  masterproef  is  het  belangrijk  om  het  privacy-­‐paradox  meer  in  detail  te  

bespreken.  In  het  vorige  onderdeel  werd  duidelijk  dat  het  vormen  van  een  universele  notie  van  

privacy   geen   peulenschil   is,   wat   het   ontwikkelen   van   een   adequaat   juridisch  

beschermingssysteem  ongetwijfeld  bemoeilijkt.  

42.   We   wezen   in   de   inleiding   al   op   het   bestaan   van   een   ‘illusion   of   control’   bij   Facebook-­‐

gebruikers.   Deze   laatsten   gaan   uit   van   een   bepaalde   impliciet   afgesloten  

zorgvuldigheidsovereenkomst   met   hun   connecties   op   het   sociale   netwerk   inzake   de   wijze  

waarop  met  hun  gegevens  omgegaan  wordt,  en  als  het  ware  toestemming  zou  moeten  gevraagd  

worden   wanneer   ze   deze   gegevens   willen   gebruiken.   Niets   is   echter   minder   waar   gezien   de  

controle   over   vrijgegeven   informatie   door   de   aanbieder   van   de   sociale   netwerksite   continu  

wordt   uitgehold.   Dientengevolge   spreekt   men   eerder   over   een   privacy-­‐illusie,   dan   over   het  

bestaan  van  een  online-­‐privésfeer.78  We  kunnen  bij  wijze  van  spreken  stellen  dat  Facebook  een  

informele   online-­‐omgeving   is   dat   door   gebruikers   ervaren   wordt   als   een   verlenging   van   hun  

persoonlijke   levenssfeer   in   de   digitale  wereld,   en   bijgevolg   een   platform  biedt   voor   de   online  

verderzetting   van   hun   ‘offline’   sociale   leven.   In   tegenstelling   tot   de   vroegere   trend   die  

anonimiteit   op   het   internet   promootte,   ebt   door   dit   vals   veiligheid   de   belangstelling   ervoor  

langzaamaan  weg.79  

43.   In  dit  hoofdstuk  werd  reeds  uiteengezet  hoe  Facebook  haar  policy  aanpaste  en  eerder  het  

‘publieke’  dan  het  ‘private’  stimuleert,  en  eigenlijk  afdwingt  door  het  continu  aanpassen  van  de  

privacy-­‐instellingen.   Ten   eerste   wezen   we   op   het   feit   dat   door   middel   van   hun   default  

instellingen  almaar  meer  inhoud  standaard  openbaar  wordt  gezet  en  bijgevolg  zichtbaar  is  voor  

iedereen   op   het   internet   (zelf   niet-­‐Facebook-­‐gebruikers).   Ten   tweede   toonden   we   aan   dat  

gebruikers   de   facto   gebonden   zijn   aan   de   faciliteiten   die   de   sociale   netwerksite   hen   aanbiedt  

voor  het   beschermen  van  hun  persoonlijke   gegevens,   en  op  die  manier  dus  onderworpen   zijn  

aan  hun   invulling  van  het  privacy-­‐concept.   (Een  voorbeeld  hiervan  was  de  schrapping   in  2012                                                                                                                            78  L.   BRANDIMARTRE,   “Privacy   concerns   and   information   disclosure:   An   illusion   of   control   hypothesis”,  iConference  ’09  Posters,  8  februari  2009,  https://www.ideals.illinois.edu/bitstream/handle/2142/15344/Poster.ppt.pdf?sequence=4  .  79  H.   KENNEDY,   "Beyond   anonymity,   or   future   directions   for   internet   identity   research",   New   Media   &  Society  2006,  861.  

Page 30: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Begrippen  en  situering    

 

22  

van  de  mogelijkheid  om  niet  gevonden  te  worden  in  de  Facebook  zoekfunctie.)  

44.  Daarnaast  moeten  we  ons   ook   even   stilstaan  bij  wat  BARNES,   professor   aan  het  Rochester  

Institute  of  Technology,  het   ‘privacy  paradox’  noemt.  In  haar  onderzoek  constateerde  ze  dat  er  

een   discrepantie   was   tussen   het   gemak   waarmee   tieners   zich   op   exuberante   wijze   online  

profileren,  en  de  daar  op  volgende  verontwaardiging  wanneer  bleek  dat  ook  hun  ouders  op  de  

hoogte  waren   van   hun   handelingen   op   sociale   netwerksites.   BARNES  definieert   dit   paradox  als  

“de   ophef   over   het   gevolg   van   online   gegevens   die   de   desbetreffende   personen   er   zelf   hadden  

opgezet.”  80  Daarenboven  stelt  ze  zelfs  dat  wanneer  bepaalde  informatie  enkel  zichtbaar  zou  zijn  

voor   onszelf,   deze   echter   toch   bewaard   worden   op   de   Facebook-­‐server   en   bijgevolg   zowel  

geraadpleegd  kan  worden  door  de  aanbieder  van  de  sociale  netwerksite  zelf,  als  door  derden  ter  

kwader  trouw.81  

45.   Het   voorgaande   in   beschouwing   nemend   kunnen   we   concluderen   dat   de   gesupponeerde  

mate  van  bescherming  van  de  persoonlijke  levenssfeer  op  sociale  netwerken  jammer  genoeg  een  

illusie   is.   Dit   vormt   ongetwijfeld   een   aanzienlijke   bedreiging   voor   de   privacy   van   Facebook  

gebruikers,   daar   zij,   omwille   van   het   feit   dat   zij   hier   geen   zicht   op   hebben,   zich   de  mate   van  

openbaarheid  van  hun  informatie  onvoldoende  realiseren.82  

46.  Tot  slot  reikt  BARNES  in  haar  conclusie  nog  een  mogelijks  plausibele  oplossing  aan  voor  het  

Privacy  paradox.  Ze  legt  de  verantwoordelijkheid  bij  de  ouders  om  hun  kinderen  te  informeren  

over  de  gevaren  van  online  profilering  en  de  eventuele  gevolgen  dat  dit  bijvoorbeeld  met  zich  

mee   kan   brengen   tijdens   sollicitaties   en   toelatingen   tot   universiteiten   in   hun   latere   leven.   De  

oplossing  ligt  volgens  haar  in  de  eerste  plaats  bij  individuen  zelf  die  zich  bewust  moeten  worden  

van  het  aandeel  dat  ze  hebben  in  de  schending  van  hun  eigen  privacy.  Pas  daarna  kan  bepaald  

worden  in  welke  mate  sociale  netwerksites,  die  kennelijk  steeds  vaker  geneigd  zijn  persoonlijke  

informatie  van  hun  leden  publiekelijk  beschikbaar  te  stellen,  hiervoor  verantwoordelijk  zijn.83  

   

 

                                                                                                                         80  S.B.  BARNES,  "A  privacy  paradox:  Social  networking  in  the  United  States",  First  Monday  2006;  http://www.firstmonday.org/article/view/1394/1312.   (Hierna:   S.B.   BARNES,   "A   privacy   paradox:   Social  networking  in  the  United  States").  81  S.B.  BARNES,  "A  privacy  paradox:  Social  networking  in  the  United  States",  hfd.  2.  82  S.B.  BARNES,  "A  privacy  paradox:  Social  networking  in  the  United  States".  83  P.   Speets,   "Het   privacy   paradox",   Meta   Reporter,   27   januari   2012,  http://www.metareporter.nl/2011/2012/01/27/het-­‐privacy-­‐paradox/.  

Page 31: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Begrippen  en  situering    

 

23  

2.6    KRITISCHE  REFLECTIE      47.   Uit   bovenstaande   beschouwing   is   gebleken   dat   meermaals   gepoogd   is   om   een   duidelijk  

afgelijnde  invulling  te  geven  van  het  privacy-­‐begrip.  Over  welke  definitie  nu  als  de  enige   juiste  

wordt  aanzien  bestaat  geen  zekerheid.  

 

48.  De  vraag  kan  echter   gesteld  worden  of  definiëring  überhaupt  wel   aangewezen   is.   Volgens  

SERGE  GUTWIRTH,   professor   in  de  Mensenrechten   aan  de  Vrije  Universiteit  Brussel,   is   dit   bij   de  

notie   ‘privacy’   geenszins   aan   de   orde.   Voordien   werd   reeds   aangehaald   hoe   complex   en  

fluctuerend   het   begrip   is,   en   eveneens   talrijke   dimensies   van   het   menselijke   leven   en   de  

innerlijke   vrijheid   omvat.   Een   te   strikte   afbakening   van   het   begrip   zou   kunnen   leiden   tot   een  

beperking  van  onze  privacy.  ‘Vrijheid’  valt  tenslotte  niet  te  definiëren  en  moet  onbepaald  blijven,  

wil  men  niet  verzaken  aan  de  individuele  vrijheid  van  individuen.  Op  grond  van  deze  redenering  

meent  de  professor  dan  ook  dat  er  geen  ‘juiste’  definitie  bestaat  van  ‘privacy’.  84  

 

49.  Als  de  bewering  van  GUTWIRTH  klopt,  waarom  trachtte  menig  jurist  dan  alsnog  een  parafrase  

van   het   begrip   vast   te   leggen?   Een   antwoord   kan   gevonden   worden   bij   rechtskundige  

stellingname  dat  het  recht  op  de  eerbiediging  van  het  privéleven  een  subjectief  recht,  en  bovenal  

een   persoonlijkheidsrecht   is.   Als   we   meegaan   in   dit   betoog   wordt   snel   duidelijk   dat   een  

afgebakende   definitie   primordiaal   is   bij   de   bescherming   van   dit   soort   specifieke  

persoonlijkheidsrechten.   Deze   categorisering   van   het   recht   op   privacy   binnen   zuiver   de  

subjectieve  rechten  dreigt  echter  de  persoonlijke  vrijheid  van  rechtssubjecten  nagenoeg  volledig  

uit  te  hollen,  waardoor  de  uitoefening  van  het  recht  veeleer  gelimiteerd  wordt  dan  gevrijwaard.    

 

50.  Desalniettemin  kan  een  deviatie  het  privacy-­‐recht   enkel   verschoond  worden  als  deze   zich  

voordeed   in  het  kader  van  een   legitieme  doelstelling.  Bij  wijze  van  voorbeeld  zou  hier  kunnen  

verwezen  worden   naar   de   recentelijke   afluisterpraktijken   vanwege   de   Amerikaanse   overheid,  

met   het   oog   op  de   strijd   tegen  het   terrorisme.  Dergelijke   opvatting   van  de  notie   ‘privacy’   zou  

leiden  tot  een  degeneratie  ervan  tot  een  bekrompen  recht  dat  enkel  beschutting  biedt  aan  strikte  

en   welomschreven   aspecten,   waardoor   aan   de   werkelijke   objectieven   van   de   bescherming  

voorbijgegaan  wordt.  85  

                                                                                                                         84  S.  GUTWIRTH,  “Privacyvrijheid:  geen  recht,  maar  de  individuele  zelfbepalingsvrijheid”  in  L.  BOEYKENS,  P.  LAMBERT,  P.  THOMAS,  P.J.  HUSTINX  (eds.),  Privacy:  Séminaire,  Brussel,  Ministerie  van  binnenlandse  zaken,  1998,  93.    85  S.  GUTWIRTH,  “Privacyvrijheid:  geen  recht,  maar  de  individuele  zelfbepalingsvrijheid”  in  L.  BOEYKENS,  P.  LAMBERT,  P.  THOMAS,  P.J.  HUSTINX  (eds.),  Privacy:  Séminaire,  Brussel,  Ministerie  van  binnenlandse  zaken,  1998,  96-­‐97.      

Page 32: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Begrippen  en  situering    

 

24  

3.  BESLUIT  BIJ  HOOFDSTUK  1  

51.  Na  bovenstaande  uiteenzetting  kunnen  we  besluiten  een  goed  beeld  te  hebben  geschetst  van  

de  rol  en  functies  van  sociale  netwerksites  in  onze  huidige  samenleving.  We  zagen  hoe  de  snelle  

vooruitgang  van  communicatietechnologieën  ons  in  staat  stelt  een  deel  van  het  werkelijke  leven  

voort  te  zetten  op  een  digitaal  niveau.  Deze  verplaatsing  bleek  echter  ook  gewichtige  risico’s  in  

te  houden  voor  de  veiligheid  van  de  persoonlijke  levenssfeer  van  individuen  op  het  internet.  Uit  

onderzoek  kwam  zelfs  naar  voor  dat  deze  laatsten,  in  tegenstelling  tot  de  waarde  die  zij  aan  hun  

privacy  hechtten  en  de  wens  naar  een  adequate  bescherming  ervan,  vaak   tegenstrijdig  gedrag  

vertonen  door   het   onbezonnen   vrijgeven   van  persoonlijke   informatie   op   sociale   netwerksites.  

Desalniettemin   is,   teneinde   dit   recht   optimaal   te   beschermen,   een   precieze   afbakening   van  

privacy-­‐begrip  primordiaal.  We  kunnen  er  echter,  ondanks  de  vele  fanatieke  pogingen  doorheen  

de  jaren,  van  uitgaan  dat  het  juridisch  definiëren  van  het  privacy-­‐begrip  allesbehalve  kinderspel  

is.  Daarbij  is  de  notie  onderhevig  aan  diverse  maatschappelijke  factoren  en  dient  de  complexiteit  

en  het  abstract  karakter  ervan  benadrukt  te  worden.    

 

52.   Vooreerst   constateerden   we   de   beïnvloeding   door   continue   evolutie   van   politieke,  

economische,  sociale  en  politieke  waarden,  en  merkten  we  op  dat  de  invulling  van  het  privacy-­‐

recht  vrij   situatiegevoelig   is.  We  zagen  evenzeer  dat  het  om  een  relatief  begrip  gaat,  gezien  de  

individuele   belangen   van   personen   de   duiding   ervan   mee   gaan   bepalen.     Tot   slot   dient   het  

belang  van  de  wettelijke  waarde  die  aan  het  recht  op  privacy  gegeven  wordt,  geaccentueerd  te  

worden,  gezien  zij  de   intensiteit  en  degelijkheid  ervan  vastlegt.   In  onze  westerse  maatschappij  

vormt  dit  nagenoeg  geen  probleem,  daar  de  eerbiediging  van  het  privéleven  een  fundamenteel  

mensenrecht  is  dat  door  verschillende  wetgevende  instrumenten  gevrijwaard  wordt.  

 

53.  Teneinde  dergelijke  grondrechten  van  burgers,  waaronder  het  recht  op  privacy,  effectief  te  

beschermen,  dient  de  verzameling  van  persoonlijke  informatie  op  het  internet  onderworpen  te  

worden  aan   concrete   en   goed  gefundeerde   regels.  Op  Europees  niveau  wordt  de  bescherming  

van   persoonsgegevens   geregeld   door   de   Richtlijn   95/46/EG   betreffende   de   Bescherming   van  

Natuurlijk   Personen   in   verband  met   de  Verwerking   van  Persoonsgegevens   en   betreffende  het  

Vrije  verkeer  van  die  Gegevens.  Deze  supranationale  wetgeving  bepaalt  voor  het  grootste  deel  

de   onderscheiden   nationale   wetgevingen   met   betrekking   tot   gegevensbescherming.    

Gezien  de  veranderde  omstandigheden  diende  het  Europees  Parlement  in  2012  een  voorstel  in  

tot   een   nieuwe   verordening   inzake   gegevensbescherming.   Het   ziet   ernaar   uit   dat   deze   regels  

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             

Page 33: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Begrippen  en  situering    

 

25  

ingrijpende   veranderingen   teweeg   zullen   brengen   voor   het   verzamelen   en   verwerken   van  

persoonlijke   gegevens.   In   het   volgende   hoofdstuk   wordt   een   schets   gemaakt   van   zowel   de  

huidige  Europese  als  Belgische  geldende  wetgeving  en  worden  de  relevante  nieuwe  bepalingen  

van   de   ontwerptekst   van   het   voorstel   tot   Algemene   Verordening   Gegevensbescherming  

toegelicht.

Page 34: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Juridisch  kader    

 

26  

HOOFDSTUK  2:      JURIDISCH  KADER  

 

1.  EUROPESE  WETGEVING                    

1.1    ONTWIKKELINGEN    

54.  De  eerbiediging  van  het  privéleven  wordt   in  Europa  gewaarborgd  sinds  1950  wanneer  de  

Raad  van  Europa  het  Europees  Verdrag  voor  de  Rechten  van  de  Mens  (EVRM)  goedkeurde.86  In  

de   loop   van   de   jaren   1960   en   1970   werd   duidelijk   dat   de   snelle   evolutie   van  

communicatietechnologieën,   waaronder   bijvoorbeeld   het   internet   en   de   toenemende   toezicht  

mogelijkheden,  serieuze  gevolgen  kon   inhouden  voor  zowel  de  private  als    de  publieke  sector.  

De  toenmalige  wetgeving  ter  bescherming  van  de  privacy  van  persoonlijke  informatie  bood  het  

hoofd  niet  meer  aan  de  nieuwe  problemen  die  rezen  ten  gevolge  van  deze  evolutie.  Zo  zag  men  

dat   de   invulling   in   het   EVRM   van   het   begrip   van   ‘privéleven’   onderhevig   was   aan   een   aantal  

beperkingen  waardoor  de  draagwijdte  ervan  onzeker  bleek  en  de  toepassing  vooral  gericht  was  

op   het   beschermen   van   onderdanen   tegen   het   ongeoorloofd   ingrijpen   van   overheden   en   niet  

tegen  inmengingen  van  private  organisaties.  De  nood  naar  een  nieuw  Europees  juridisch  kader  

was   hoog.   Daarom   keurde   de   Raad   van   Europa   in   1981   het   Verdrag   inzake  

Gegevensbescherming  (Verdrag  108)  goed  en  werd  het  door  de  meeste  landen  van  de  Europese  

Unie   bekrachtigd.  87  Tegelijkertijd   stelde   de   Organisatie   voor   Economische   Samenwerking   en  

Ontwikkeling  (OESO)  richtlijnen  op  om  haar   leden  aan  te  sporen  maatregelen  te  nemen  om  de  

persoonlijke  informatie  veilig  te  stellen.88    

 

55.  De  eerbiediging  van  het  privéleven  en  het  recht  op  privacy  liggen  ongetwijfeld  zeer  dicht  bij  

elkaar  maar  zijn  toch  elk  op  zich  individuele  en  fundamentele  rechten  in  het  Europees  Handvest                                                                                                                            86  Het  EVRM  of  Europees  Verdrag  voor  de  rechten  van  de  Mens  komt  later  aan  bod.  87  Verdrag  108    van  28  januari  1981  tot  bescherming  van  personen  ten  opzichte  van  de  geautomatiseerde  verwerking   van   persoonsgegevens   van   de   Raad   van   Europa,  http://conventions.coe.int/Treaty/en/Treaties/Html/108.htm   .   (Hierna:   Verdrag   tot   bescherming   van  personen  ten  opzichte  van  de  geautomatiseerde  verwerking  van  persoonsgegevens.)  88  Deze   richtlijnen   zijn   te   raadplegen   op   de   website   van   het   OECD:  http://www.oecd.org/internet/ieconomy/oecdguidelinesontheprotectionofprivacyandtransborderflowsofpersonaldata.htm   .   In   2013   werden   deze   echter   bijgewerkt   om   beter   het   hoofd   te   bieden   aan  hedendaagse  problemen:  http://www.oecd.org/sti/ieconomy/privacy.htm  .  

Page 35: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Juridisch  kader    

 

27  

van  de  Grondrechten.89  Dit  was  de  eerste  maal  dat  de  bescherming  van  persoonlijke  gegevens  

als  een  afzonderlijk  recht  voor  onderdanen  werd  omschreven.  

 

56.   Er  moet   evenwel   een   duidelijk   onderscheid   gemaakt   worden   tussen   het   initiatief   van   de  

Raad   van   Europa   enerzijds   en   deze   op   het   niveau   van   de   Europese   Unie.   Dit   in   de   volgende  

paragrafen  wordt  toegelicht.  

 

1.2    RAAD  VAN  EUROPA  

1.2.1    VERDRAG  108,  een  eerste  internationaal  bindend  instrument  

57.  Zoals  eerder  vermeld  nam  de  Raad  van  Europa  in  1981  het  Verdrag  108  tot  bescherming  van  

personen  ten  opzichte  van  de  geautomatiseerde  verwerking  van  persoonsgegevens  aan.90  Het  is  

het   eerste   internationaal   bindend   instrument   dat   de   juridische   omkadering   biedt   voor   de  

overdracht   van   persoonsgegevens   tussen   landen   die   het   verdrag   hebben   geratificeerd.91  Elke  

nationale   wetgeving   dient   volgens   artikel   4   van   het   verdrag   aan   deze   grondbeginselen  

uitvoering   gegeven   hebben   vooraleer   een   staat   kan   toetreden.   In   het   verdrag   vindt   men  

definities  van  bepaalde  algemeen  erkende  beginselen  en  juridisch  bindende  normen  en  heeft  tot  

doel   om:   “op   het   grondgebied   van   elke   Partij   aan   iedere   natuurlijke   persoon,   ongeacht   zijn  

nationaliteit   of   verblijfplaats,   de   eerbiediging   van   zijn   rechten   en   fundamentele   vrijheden   te  

waarborgen   en   met   name   zijn   recht   op   persoonlijke   levenssfeer   ten   opzichte   van   de  

geautomatiseerde  verwerking  van  persoonsgegevens  hem  betreffend  («  databescherming  »).”  92    

 

58.   Deze   beginselen   vormen   vandaag   nog   steeds   de   essentie   van   iedere   nationale  

gegevensbeschermingswetgeving.   Het   verdrag   bepaalt   dat   persoonlijke   gegevens   op   een  

“eerlijke  en  rechtmatige  wijze  verkregen  en  verwerkt”  moeten  worden  en  dat   ze   slechts   “mogen  

worden  bewaard   in  een  zodanige  vorm  dat  de  betrokkene  hierdoor  niet   langer   te   identificeren   is  

dan  strikt  noodzakelijk  voor  het  doel  waarvoor  de  gegevens  zijn  opgeslagen.”    De   technologisch-­‐                                                                                                                          89  Het   Handvest   van   de   Grondrechten   van   de   Europese   Unie   werd   goedgekeurd   in   het   jaar   2000   en  opnieuw  bevestigd  in  2007.  90  Het  Verdrag  werd  in  2001  aangevuld  met  een  nieuw  protocol  inzake  grensoverschrijdend  verkeer  van  gegevens   en   bepalingen   inzake   de   toezichthoudende   autoriteiten.   Ook   in   2012   werd   het   verdrag  ingrijpend   vernieuwd.   De   huidige   tekst   is   te   raadplegen   op:   http://www.coe.int/  t/dghl/standardsetting/dataprotection/TPD_documents/T-­‐PD_2012_04_rev2_En.pdf.       In   2013   werden  opnieuw  voorstellen   ingediend  ter  modernisering  van  het  Verdrag.  Zie  G.  GREENLEAF,  "Modernising'  Data  Protection  Convention  108:  A   Safe  Basis   for   a  Global  Privacy  Treaty?",  Computer  Law  &  Security  Review  2013,  4.    91  Tot  op  heden  hebben  43  Europese  staten  het  verdrag  geratificeerd.  92  Artikel   1   van   het   Verdrag   tot   bescherming   van   personen   ten   opzichte   van   de   geautomatiseerde  verwerking  van  persoonsgegevens.  

Page 36: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Juridisch  kader    

 

28  

neutrale  bepalingen  van  het  Verdrag  legt  een  minimumbescherming  vast  inzake  de  bescherming  

van  individuen  tegen  de  aantasting  van  hun  privacy  door  particulieren  of  openbare  instellingen  

bij  het  verzamelen  en  verwerken  van  persoonlijke  informatie.  93  94    

 

59.  Het  recht  op  bescherming  van  persoonlijke   informatie  omvat  ongetwijfeld  de  bescherming  

van   de   privacy   maar   reikt   de   facto   veel   verder   dan   dat.   Uit   het   verklarend   rapport   over   het  

verdrag   leiden   we   af   dat   met   de   term   ‘gegevensbescherming’   niet   enkel   het   waarborgen   het  

privacy-­‐recht   van   de   betrokken   persoon   bedoeld   wordt   maar   ook   de   bescherming   van  

fundamentele  rechten  en  vrijheden.  Zo  leest  men  dat:  “De  preambule  de  verplichting  inhoudt  van  

de   ondertekenende   lidstaten   tot   bescherming   van   de  mensenrechten   en   fundamentele   vrijheden.  

Bovendien   bevestigt   het   dat   de   onbelemmerde   uitoefening   van   de   vrijheid   om   informatie   te  

verwerken,   onder   bepaalde   voorwaarden,   de   uitoefening   van   andere   fundamentele   rechten   (als  

bijvoorbeeld  werkgelegenheid  en  koopdracht)  nadelig  kan  beïnvloeden.  Om  een  degelijk  evenwicht  

tussen  de  verschillende  rechten  en   individuele  belangen  te  bewaren  schrijft  het  verdrag  bepaalde  

voorwaarden   of   beperkingen   voor  met   betrekking   tot   het   verwerken   van   informatie.   Geen   enkel  

ander   motief   kan   de   maatregelen   die   de   contracterende   staten   ondernemen   op   dit   gebied  

verantwoorden.”  95  

 

60.  De  doelstelling  van  het  verdrag  is  zeker  niet  om  elke  verwerking  van  persoonlijke  gegevens  

vanzelfsprekend   te   kwalificeren   als   een   inbreuk   op   het   privéleven,   maar   dat,   gelet   op   de  

bescherming   van   de   fundamentele   rechten   en   vrijheden   (waaronder   de   persoonlijke  

levenssfeer),   bij   iedere   verwerking   rekening   moet   worden   houden   met   welbepaalde  

voorwaarden  en  grenzen    door  de  wet  opgelegd.96  

 

1.2.2    AANBEVELING  van  de  Raad  

61.  De  impact  van  sociale  netwerksites  op  het  dagelijkse  leven  van  individuen  bleef  ook  de  Raad  

van   Europa   niet   onopgemerkt.   In   2012   gaf   het   Comité   van   Ministers   enkele   aanbevelingen  

                                                                                                                         93  X.,   “Dag  van  de  gegevensbescherming:  waarborging  van  het  recht  op  privacy”,  Press  releases  database,  Europese  Commissie,  2011,  http://europa.eu/rapid/press-­‐release_IP-­‐11-­‐102_nl.htm.  94  Artikel   3   van   het   Verdrag   tot   bescherming   van   personen   ten   opzichte   van   de   geautomatiseerde  verwerking  van  persoonsgegevens.  95  Explanatory   Report   on   the   Convention   for   the   Protection   of   Individuals   with   Regard   to   Automatic  Processing  of  Personal  Data,  Strasbourg,  Council  of  Europe,  1981,  13,  nr.  25.  96  P.J.  HUSTINX,   “Gegevensbescherming   in  de   informatiemaatschappij”   In  E.J.  NUMANN  (ed.),  Massificatie  in  het   privaatrecht.   Opstellen   ter   gelegenheid   van   het   200-­‐jarige   bestaan   van   het   genootschap   Iustitia   et  Amicitia,  Deventer,  Kluwer,  2010,  77.  

Page 37: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Juridisch  kader    

 

29  

inzake   de   bescherming   van   de   fundamentele   mensenrechten   in   het   kader   van   sociale  

netwerkdiensten.97  De  aanbeveling  is  onderverdeeld  in  drie  delen.    

 

62.   Vooreerst   benadrukt   het   Comité   de   positieve   en   bevorderende   functie   van   sociale  

netwerksites  op  het  vlak  van  de  democratie  en  de  beleving  van  de  fundamentele  mensenrechten.  

Zo   wordt   gesteld   dat   deze   netwerken   tegenwoordig   de   toegankelijkheid   en   mogelijkheid   tot  

participatie   van   personen   in   het   politieke,   sociale   en   culturele   leven   versterken.   Bovendien  

bieden  ze  een  effectief  platform  aan  individuen  voor  het  uitoefenen  van  hun  basisrechten  zoals  

‘het   recht   op   vrije   meningsuiting’,   ‘de   vrijheid   van   gedachte   en   geweten’   en   de   ‘vrijheid   van  

informatie’.98  

 

63.  In  het  tweede  onderdeel  van  de  aanbeveling  waarschuwt  de  Raad  voor  mogelijke  risico’s  die  

het  gebruik  van  sociale  netwerken  met  zich  kunnen  meebrengen  voor  datzelfde   recht  op  vrije  

meningsuiting  ,  de  eerbiediging  van  het  privéleven  en  wordt  gewezen  op  de  mogelijke  uitsluiting  

van   gebruikers.   Deze   risico’s   zijn   vooral   te   wijten   aan:   een   gebrek   aan   legale   en   procedurele  

beschermingsmaatregelen  om  kinderen  af   te   schermen  van   schadelijke   inhoud  of   gedragingen  

en   tegen   de   miskenning   van   andermans   rechten,   het   ontbreken   van   privacy-­‐vriendelijke  

standaardinstellingen   en   een   duidelijke   kennisgeving   van   de   beweegredenen   voor   de  

verzameling   van   informatie. 99  Daarnaast   wijst   het   Comité   op   de   het   belang   van  

mediageletterdheid  in  het  kader  van  sociale  netwerken  om  de  hiervoor  genoemde  gevaren  af  te  

wenden,  bij  het  bewustmaken  van  gebruikers  inzake  de  rechten  waarover  ze  beschikken  en  op  

welke  manier  ze  die  van  anderen  optimaal  eerbiedigen.100  

 

64.  Het   laatste  onderdeel  worden  aanbieders  van  sociale  netwerkdiensten  aangemaand  om  de  

algemene   procedurele   rechten   van   onderdanen   te   respecteren.   Ook   lidstaten   worden  

aangespoord   om   in   overleg   met   deze   aanbieders   een   samenhangend   beleid   te   ontwikkelen  

inzake  de  bescherming  van  de  mensenrechten  op  sociale  netwerksites  in  overeenstemming  met  

de  doelstellingen  opgenomen  in  de  appendix.101  

                                                                                                                         97  Aanbeveling  CM/Rec(2012)4    van  4  april  2012  van  het  Comité  van  Ministers  inzake  de  bescherming  van  mensenrechten   met   betrekking   tot   sociale   netwerkdiensten,  https://wcd.coe.int/ViewDoc.jsp?Ref=CM/Rec(2012)4&Language=lanFrench&Ver=original&Site=CM&BackColorInternet=DBDCF2&BackColorIntranet=FDC864&BackColorLogged=FDC864.   (Hierna:  Aanbeveling  van  het  Comité  van  Ministers  inzake  sociale  netwerksites).  98  Overweging  1  en  2    Aanbeveling  van  het  Comité  van  Ministers  inzake  sociale  netwerksites,  1.  99  Overweging  3  Aanbeveling  van  het  Comité  van  Ministers  inzake  sociale  netwerksites,  1.  100  Overweging  4  Aanbeveling  van  het  Comité  van  Ministers  inzake  sociale  netwerksites,  1.  101  Overweging   5   en   6   Aanbeveling   van   het   Comité   van   Ministers   inzake   sociale   netwerksites,   1-­‐2;  Appendix   bij   de   Aanbeveling   van   het   Comité   van   Ministers   inzake   sociale   netwerksites,   2-­‐6.   De  doelstellingen  van  deze  appendix  zijn  op  hun  beurt  eveneens  onderverdeeld   in  drie   thema’s.  Een  eerste    

Page 38: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Juridisch  kader    

 

30  

 65.  Over  de  draagwijdte  en  gevolgen  van  de  aanbevelingen  van  de  Raad  van  Europa  kan  nog  niet  

veel  gezegd  worden.  Wat  wel  vaststaat  is  dat  het  hier  gaat  om  loutere   ‘aanbevelingen’,  en  deze  

zijn   bijgevolg   niet   bindend   voor   de   Lidstaten   van   de   Raad.   Daarentegen   hebben   ze   wel   een  

belangrijke  morele  waarde.102  

 

1.3    DE  RICHTLIJN  BESCHERMING  PERSOONSGEGEVENS    (EUROPESE  UNIE)            

66.   Sinds   het   jaar   2000   vindt   de   bescherming   van   deze   persoonsgegevens   haar   grondslag   in  

artikel   8   van   het   Handvest   van   de   grondrechten   van   de   Europese   Unie,   gezien   ze   een   zeer  

essentieel   element   is   om   het   recht   op   privacy   te  waarborgen.  103  Het   verdrag   stond   echter   de  

ontwikkeling  van  de  interne  markt  en  de  economische  voordelen  die  ervan  verwacht  werden  in  

de  weg.  Op  vraag  van  het  Europese  Parlement  diende  de  Europese  Commissie  een  voorstel  in  bij  

het  Europese  Parlement  en  de  Raad  van  Ministers  van  de  Europese  Unie,  met  als  doelstelling  ‘het  

vrije  verkeer  van  persoonlijke  gegevens  binnen  de  Europese  Unie  te  garanderen’.  104  

 

67.   Op   24   oktober   1995   werd   de   ‘Richtlijn   betreffende   de   verwerking   en   bescherming   van  

persoonsgegevens’   (of   korter   RBP)   goedgekeurd.   Deze   richtlijn   staat   ook   gekend   als   de  

‘Privacyrichtlijn’.  105  In   2008   vulde   de   Raad   deze   richtlijn   aan   met   een   Kaderbesluit.  106  De  

richtlijn  tracht  in  haar  eerste  artikel  te  voorzien  in  een  algemeen  juridische  omkadering  voor  de  

verwerking  en  bescherming  van  persoonsgegevens  en  in  het  waarborgen  van  het  ‘vrije  verkeer’  

van   deze   gegevens   tussen   alle   lidstaten   van   de   Europese  Unie.107  Uit   de   overwegingen   van   de  

richtlijn  wordt   al   snel   duidelijk  wat  de  uiteindelijke  beweegredenen  waren  voor  het   tot   stand  

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           thema   gaat   over   welke   informatie   essentieel   is   voor   gebruikers   om   op   een   goede   manier   met   sociale  netwerken  om  te  gaan(overwegingen  1   tot  4),   In  het   tweede  onderdeel  worden  richtlijnen  gegeven  aan  lidstaten   voor   het   nemen   van   maatregelen   inzake   de   bescherming   van   kinderen   en   jongeren   tegen  schadelijke   inhoud(overwegingen  5  tot  11),  en   in  het   laatste  actiegebied  bevinden  zich  de  voorschriften  met  betrekking  tot  het  verwerking  van  persoonsgegevens(overwegingen  12  tot  15).  102  E.  WOUTERS,   "Mensenrechten   en   sociale   media',   EMSOC,   18   april   2012;   http://www.emsoc.be/3298-­‐mensenrechten-­‐en-­‐sociale-­‐media/.  103  Het  Handvest  betreffende  de  Grondrechten  van  de  Europese  Unie,  Pb.L.  18  december  2000,  afl.  364,  1-­‐22.  Te  raadplegen  op:  http://www.europarl.europa.eu/charter/pdf/text_nl.pdf  .  104  T.F.M.  HOOGHIEMSTRA   en   S.  NOUWT,  Tekst  en   toelichting  Wet  bescherming  persoonsgegevens,   Den  Haag,  Sdu  Uitgevers,  2007,  15.  105  Richtlijn    95/46/EG    betreffende    de    bescherming    van    natuurlijke    personen    in    verband    met    de  verwerking    van    persoonsgegevens    en    betreffende    het    vrije    verkeer  van    die    gegevens,      Pb.L.  23november    1995,    afl.    281,    31-­‐50.    (Hierna:  Richtlijn  Bescherming  Persoonsgegevens.)  106Kaderbesluit    2008/977/JBZ    van    27    november    2008    over    de    bescherming    van      persoonsgegevens    die  worden    verwerkt  in    het    kader    van    de    politiële    en  justitiële    samenwerking    in    strafzaken,      Pb.L.  30    december  2008,    afl.  350,  60    e.v.  107  Artikel  1  Richtlijn  Bescherming  Persoonsgegevens.  

Page 39: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Juridisch  kader    

 

31  

komen  van  deze  richtlijn.  Overweging  4  en  5  verklaren  dat  deze  richtlijn  er  moest  komen  omdat  

in   die   periode   steeds   meer   persoonsgegevens   verwerkt   werden   en   ondernemingen,   die   zich  

bovendien  in  verschillende  lidstaten  gevestigd  hadden,  vaker  deze  informatie  onderling  gingen  

uitwisselen.  Het  bewustzijn  van  de  steeds  belangrijkere  rol  van  elektronische  communicatie  en  

technologische   evoluties   in   de   informatiemaatschappij   wordt   door   overweging   6   in   de   verf  

gezet.   Naast   de   bescherming   legt   de   richtlijn   terzelfdertijd   ook   strikte   grenzen   op   aan   het    

vergaren   en   verwerken   van   persoonlijke   gegevens.   Persoonlijke   gegevens   worden   door  

aanbieders   van   diensten   op   het   internet   op   allerlei   manieren   verzameld   en   opgeslagen   in  

allerhande   databanken.  Wanneer   deze   opgeslagen   gegevens  misbruikt   worden,   houdt   dit   een  

inbreuk  in  op  het  recht  op  privacy.108      

 

1.3.1    Werkingssfeer    

68.   De   richtlijn   bepaalt   in   artikel   3   dat   ze   van   toepassing   is   “op   de   geheel   of   gedeeltelijk  

geautomatiseerde   verwerking   van   persoonsgegevens,   alsmede   op   de   niet-­‐geautomatiseerde  

verwerking  van  persoonsgegevens  die  in  een  bestand  zijn  opgenomen  of  die  bestemd  zijn  om  daarin  

te  worden  opgenomen.”  109    Met  andere  woorden  is  de  bescherming  zowel  van  kracht  wanneer  de  

verwerking   gebeurt   met   behulp   van   communicatietechnologieën,     alsook   wanneer   er   geen  

geautomatiseerde  verwerking  plaatsvond.    Hieruit  kunnen  we  afleiden  dat  de  verwerking    van  

persoonsgegevens  door  sociale  netwerksites  onder  het  toepassingsgebied  valt.    

 

69.   De   wet   geeft   ook   een   invulling   aan   bepaalde   belangrijke   en   relevante   begrippen   als  

persoonsgegevens,   verwerking   van   persoonsgegevens,   verwerker,   toestemming   van   de  

betrokkene,...  110  Zo  worden  ‘persoonsgegevens’  bijvoorbeeld  omschreven  als:  “iedere  informatie  

betreffende   een   geïdentificeerde   of   identificeerbare   natuurlijke   persoon,   hierna   "betrokkene"   te  

noemen;   als   identificeerbaar   wordt   beschouwd   een   persoon   die   direct   of   indirect   kan   worden  

geïdentificeerd,  met  name  aan  de  hand  van  een  identificatienummer  of  van  een  of  meer  specifieke  

                                                                                                                         108  J.    VANDE    LANOTTE  EN  Y.  HAECK  (eds.),  Handboek    EVRM  -­‐Deel    2:    Artikelsgewijze  commentaar    -­‐  Volume  I,  Antwerpen,  Intersentia,  2004,    735,  nr.  34.    “Onder  auspiciën  van  de  Raad  van  Europa  werd  in  1981    een      aanvullend    verdrag    gesloten:  het    zgn.  Dataprotectie-­‐verdrag.  Dit  verdrag    is    een    uitwerking    van    het  recht    op    eerbiediging  van    het    privéleven    van    artikel    8    EVRM  voor  de    bescherming  van      persoonsgegevens    bij  geautomatiseerde  verwerking    en    is    de    aanzet    geweest  tot    het    uitvaardigen  van    de    Belgische  Wet    Bescherming    Persoonsgegevens    van    1992.“  (Hierna:  J.    VANDE    LANOTTE  EN  Y.  HAECK  (eds.),  Handboek    EVRM  -­‐Deel    2:    Artikelsgewijze  commentaar    -­‐  Volume  I.)  109  Artikel  3,  1  Richtlijn  Bescherming  Persoonsgegevens.  110  Artikel  2,  a)  –  h)  Richtlijn  Bescherming  Persoonsgegevens.  

Page 40: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Juridisch  kader    

 

32  

elementen   die   kenmerkend   zijn   voor   zijn   of   haar   fysieke,   fysiologische,   psychische,   economische,  

culturele  of  sociale  identiteit.”    

1.3.2  Algemene  voorwaarden  betreffende  de  legitimiteit  van  de  gegevensverwerking.  

 70.  In  het  tweede  hoofdstuk  van  de  richtlijn  worden  een  aantal  beginselen  uiteengezet  waaraan  

bij   de   verwerking   van   persoonsgegevens   voldaan   moet   worden.   Zo   komen   de   kwaliteit,   de  

toelaatbaarheid,    uitzonderingen  en  enkele  bijzondere  categorieën  aan  bod.    

 

71.  Artikel  6  RBP  legt  de  lidstaten  op  om  te  bepalen  dat  persoonsgegevens  eerlijk  en  rechtmatig,  

voor  welbepaalde,   uitdrukkelijk   omschreven   en   gerechtvaardigde   doeleinden  moeten  worden  

verkregen  en  niet  verwerkt  mogen  worden  op  een  manier  die  onverenigbaar  zou  zijn  met  deze  

doelstellingen.   Zij   dienen,   uitgaande   van   die   doeleinden,   toereikend,   ter   zake   dienend   en   niet  

overmatig   te   zijn. 111  De   gegevens   moeten   ook   nauwkeurig   zijn   en   indien   nodig   worden  

bijgewerkt.  Ze  moeten  verwerkt  worden   in  een  vorm  die  het  mogelijk  maakt  de  betrokkene  te  

identificeren  en  mogen  slechts  voor  de  tijd  die  noodzakelijk  is  om  de  doelstellingen  te  bereiken  

worden  bewaard.  De  verantwoordelijke  voor  de  verwerking  heeft  dan  ook  de  plicht  toe  te  zien  

op  de  naleving  van  deze  vereisten.  Hier  wordt  later  dieper  op  ingegaan.    

De  toelaatbaarheid  van  de  verwerking  wordt  besproken  in  artikel  7  van  de  richtlijn.  Het  artikel  

beschrijft   de   verschillende   modaliteiten   waarin   het   toegelaten   is   om   persoonsgegevens   te  

verwerken.   Gegevens   mogen   enkel   verwerkt   worden   wanneer   dit   noodzakelijk   is   om   de  

doelstellingen  te  bereiken.  112  Dit  is  de  veruitwendiging  van  het  ‘proportionaliteitsbeginsel’.  113    

 

72.   Vervolgens   worden   enkele   bijzondere   categorieën   voor   de   verwerking   uiteengezet.  

Lidstaten   worden   verplicht   te   bepalen   dat   het   verwerken   van   gegevens   waaruit   raciale   of  

etnische   afkomst,   godsdienstige   of   levensbeschouwelijke   overtuiging,   politieke   opvattingen   of  

lidmaatschap   van   een   vakvereniging   blijkt,   verboden   is.   Verder   is   ook   de   verwerking   van  

gegevens  die  de  gezondheid  of  het  seksuele    betreffen  uit  den  boze.  114      

 

                                                                                                                         111  Dit  noemt  men  ook  wel  het  ‘Finaliteitsbeginsel  of  het  beginsel  van  het  gerechtvaardigd  doeleinde  is  de  basis  van  de  privacybescherming  in  vele  landen;  K.  VAN  RAEMDONCK,  De  verwerking  van  persoonsgegevens  in  de  banksector.  De  invloed  van  de  Wet  van  8  december  1992,  Jura  Falc.  1996,  649-­‐690.  112  Artikel  7  Richtlijn  Bescherming  Persoonsgegevens.  113  Dit  is  een  juridisch  beginsel  dat  inhoudt  dat  een  sanctie  in  verhouding  dient  te  zijn  met  de  zwaarte  van  de  fout,  overtreding.  Dit  om  willekeur  in  strafmaten  te  voorkomen.  114  Artikel  8  Richtlijn  Bescherming  Persoonsgegevens.  

Page 41: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Juridisch  kader    

 

33  

73.  Echter,  om  het  recht  op  privacy  te  harmoniseren  met  het  recht  op  vrije  meningsuiting  wordt,  

uitsluitend  voor  journalistieke,  artistieke  of  literaire  doeleinden,  in  een  uitzondering  voorzien.115  

De  lidstaten  dienen  daarom,  enkel  voor  zover  nodig,  een  afwijking  op  de  gedragscodes  en  regels  

in  verband  met  de  doorgifte  van  gegevens  naar  derde  landen  toe  te  staan.  116    

 

74.  De  artikelen  10  en  11  zijn  de  uitwerking  van  het   ‘transparantiebeginsel’.   Ze  bepalen  welke  

informatie  minimaal  dient  gegeven  te  worden  aan  de  persoon  wiens  gegevens  verwerkt  worden.    

Betrokkenen   beschikken   bovendien   over   een   ‘recht   van   toegang’,   dat   is   het   recht   om   de  

gegevens  te  raadplegen,  maar  ook  over  een  ‘recht  van  rectificatie  en  uitwisseling  of  afscherming  

van  gegevens  waarvan  de  verwerking  niet  overeenstemt  met  de  bepalingen  van  de  richtlijn’.117  

In   artikel   13   komen   de   uitzonderingen   en   beperkingen   op   de   voorgaande   artikels   aan   bod.  

Lidstaten  hebben  de  mogelijkheid  om  wettelijke  beperkingen  op  te  leggen  aan  de  toepassing  van  

artikelen   6,   10,   11,   12   en   21;   respectievelijk   aan   de   kwaliteit   van   gegevens,   de  

informatieverstrekking,  het  recht  van  toegang  en  de  openbaarheid  van  de  verwerking.      

 

75.  De  Richtlijn  legt  daarenboven  aan  lidstaten  de  verplicht  op  om  de  betrokkene  een  recht  van  

verzet     toe   te  kennen   in  de  vermelde  omstandigheden118,   en  artikel  15   beschermt  elk   individu  

tegen   beslissingen   die   louter   gebaseerd   zijn   op   geautomatiseerde   systemen   van  

gegevensverwerking.  Het  vertrouwelijkheidsbeginsel    de  beveiliging  van  de  verwerking  vinden  

hun  grondslag  in  artikel  16  en  17.      Voorts  legt  het  tweede  hoofdstuk  een  verplichting  tot  melding  

bij   de   toezichthoudende   overheid   op   aan   de   verantwoordelijke   voor   de   verwerking   (artikel  

18).119  De  regelen   in  verband  met  deze   toezichthoudende  autoriteit   liggen  vast   in  artikel  20  en  

21.  

 

1.3.3    Geen  specifieke  bescherming  voor  minderjarigen  

76.  Hoewel  de  bepalingen  van  de  RBP  natuurlijk  ook  van  toepassing  zijn  op  minderjarigen,  zijn  

er  geen  bepalingen  die  de  situatie  van  minderjarigen   in  het  bijzonder  regelen.  Men  kon  echter  

                                                                                                                         115  Artikel  9  Richtlijn  Bescherming  Persoonsgegevens.  116  Hoofdstukken  IV  en  V  Richtlijn  Bescherming  Persoonsgegevens.  117  Artikel   12,   c)   Richtlijn   Bescherming   Persoonsgegevens:   Betrokkenen   hebben   ook   het   recht   van  kennisgeving  aan  derden  van  elk  van  de  handelingen  in  a)  en  b).  118  Artikel  14  Richtlijn  Bescherming  Persoonsgegevens  119  De   inhoud   van   de  melding  wordt   bepaald   in  artikel  19.  Zoals   eerder   vermeld   legt   Artikel   28   van   de  Richtlijn  Bescherming  Persoonsgegevens   aan   elke   lidstaat   op  om  een   autoriteit   op   te   richten  die  wordt  belast  met   het   toezicht   op   de   toepassing   van   de   geïmplementeerde   bepalingen   van   de   richtlijn   op   zijn  grondgebied.  In  België  werd  de  Commissie  voor  de  Bescherming  van  de  Persoonlijke  Levenssfeer  (of  het  CBPL)  opgericht  om  aan  de   toezichtplicht  op  de   toepassing  van  de  privacywet  van  8  december  1992   te  voldoen.    

Page 42: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Juridisch  kader    

 

34  

ten  tijde  van  de  redactie  van  de  Richtlijn  in  ‘95  nog  niet  weten  welke  enorm  belangrijke  rol  het  

internet   en   sociale   netwerken   in   ons   leven   zouden   innemen,   waardoor   er   geen   specifieke  

bepalingen  met  betrekking  tot  minderjarigen  of  jongeren  werden  voorzien.    

In  tegenstelling  tot  de  huidige  richtlijn  zien  we  dat  er  in  het  voorstel  van  Europees  Commissaris  

Viviane   Reding   tot   het   Algemene   verordening   inzake   Gegevensbescherming   dat   er  wel   in   het  

bijzonder   aandacht   wordt   besteed   aan   de   bescherming   van   de   persoonlijke   informatie   van  

minderjarigen.120  (Het  voorstel  wordt  later  toegelicht.)  

 

1.4    EVRM    

1.4.1    Artikel  8  EVRM  

77.  Bij  de  schetsing  van  het  huidig  juridisch  kader  kunnen  de  bepalingen  van  het  Europees  

Verdrag  voor  de  Rechten  van  de  Mens  (EVRM)  zeker  niet  buiten  schot  blijven.  Het  is  één  van  de  

voornaamste  Europese  verdragen  inzake  het  recht  op  privacy.    De  bescherming  van  dat  recht  en  

van  het  communicatiegeheim  vinden  hun  grondslag  in  artikel  8  van  het  EVRM.121  Het  artikel  

luidt  als  volgt:  

 

“Lid  1    

Een  ieder  heeft  recht  op  respect  voor  zijn  privéleven,  zijn  familie-­‐  en  gezinsleven,  zijn  woning  en  

zijn  correspondentie.    

Lid  2    

Geen  inmenging  van  enig  openbaar  gezag  is  toegestaan  in  de  uitoefening  van  dit  recht,  dan  voor  

zover  bij  de  wet  is  voorzien  en  in  een  democratische  samenleving  noodzakelijk  is  in  het  belang  van  

de  nationale  veiligheid,  de  openbare  veiligheid  of  het  economisch  welzijn  van  het  land,  het  

voorkomen  van  wanordelijkheden  en  strafbare  feiten,  de  bescherming  van  de  gezondheid  of  de  

goede  zeden  of  voor  de  bescherming  van  de  rechten  en  vrijheden  van  anderen;”  122    

 

78.  Hoewel  het  artikel  zowel  spreekt  over  de  eerbiediging    van  de  woning,  het  gezinsleven,  de  

correspondentie   als   over   de   eerbiediging   van   het   ‘privéleven’,   vervult   deze   laatste   in   het  

                                                                                                                         120  Hier   moet   de   vergelijking   gemaakt   worden   met   de   Amerikaanse   COPPA,   waarop   de   regels   in   de  Ontwerptekst  gebaseerd  zijn.    121  Het   Verdrag   4   november   1950   tot   bescherming   van   de   rechten   van   de   mens   en   de   fundamentele  vrijheden  (hierna:  EVRM)  is  te  raadplegen  op:  http://www.echr.coe.int/Documents/Convention_NLD.pdf  .  122  Artikel  8  EVRM.  

Page 43: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Juridisch  kader    

 

35  

algemeen  de  rol  van  overkoepelend  begrip  dat  de  andere  elementen  uit  het  eerste  lid  omvat.  123  

In   de   Belgische   rechtspraak   wordt   de   directe   werking   van   de   meeste   artikels   van   het   EVRM  

aanvaard   waardoor   particulieren   zich   ten   overstaan   van   nationale   of   Europese   rechterlijke  

instanties  rechtstreeks  op  de  bepalingen  ervan  kunnen  beroepen.124    

 

1.4.2    Relatief  recht  

79.  Er  moet  echter  wel  gewezen  worden  op  het  feit  dat  artikel  8  een  relatief  recht  is  125,  gezien  

de   artikels   8   tot   en   met   11   van   het   EVRM   bepalen   in   hun   tweede   lid   bepalen     onder   welke  

omstandigheden   afgeweken   kan   worden.   Deze   bepalingen   worden   ’escape-­‐clausules  

genoemd.126  Dit   betekent   dat,   hoewel   het   recht   zowel   inhoudelijk   als   in   reikwijdte   duidelijk  

wordt   omschreven,   de  mogelijkheid   bestaat   dat   het   onderworpen   wordt   aan   inmengingen   of  

beperkingen  waardoor   in  specifieke  omstandigheden  de  toepassing  ervan  belet  wordt  door  de  

bescherming   van   een   ander,   hoger   recht   (bijvoorbeeld   het   recht   op   vrije  meningsuiting).127  In  

paragraaf  2  van  artikel  8  EVRM  lezen  we  de  voorwaarden  aan  welke  moet  voldaan  zijn  zodat  een  

inmenging   toegelaten   is,   namelijk   wanneer   ze   “noodzakelijk   is   voor   de   democratische  

samenleving”,   “ze   bij   wet   is   voorzien”   en   gebeurt   “in   het   belang   van   een   legitieme  

doelstelling”. 128    

 

1.4.3    De  notie  ‘privéleven’  

80.   Om   een   duidelijk   beeld   te   vormen   van   de   draagwijdte   van   de   bescherming   van   het  

privéleven   die   het   EVRM   biedt   is   het   noodzakelijk   dit   begrip   duidelijk   af   te   bakenen.   Het  

Europese   Hof   voor   de   Rechten   van   de   Mens   (Hierna:   EHRM)   gaf   het   door   middel   van   haar  

rechtspraak   een   concrete   invulling.129  Het   recht   op   eerbiediging   van  het   privéleven   omvat   het  

recht  op  autonomie  om  zelf  te  bepalen  op  welke  manier  men  zijn  leven  leidt,  om  beschermd  te  

worden   tegen  de  nieuwsgierigheid  van  anderen  en  om   te  beslissen  over  welke   zaken  van   zijn  

privéleven  hij  openbaar  maakt.  De  persoonlijke  autonomie  die  ons  in  staat  stelt  beslissingen  te  

                                                                                                                         123  P.   DE   HERT,   “Recht   op   privacy”   in   J.     VANDE    LANOTTE   EN   Y.   HAECK   (eds.),  Handboek    EVRM  -­‐Deel    2:    Artikelsgewijze  commentaar    -­‐  Volume  I,  711-­‐713.      124  J.S.   VANWIJNGAERDEN,   “De   werking   van   grondrechten   tussen   particulieren,   geïllustreerd   met  voorbeelden”,  Jura  Falc.  2007,  217-­‐248.  125  J.    VANDE    LANOTTE,  Handboek    EVRM  -­‐   Deel    1:    Algemene   Beginselen,   Antwerpen,   Intersentia,   2004,   94.  (Hierna:  J.    VANDE    LANOTTE,  Handboek    EVRM  -­‐  Deel    1:    Algemene  Beginselen,.)  126  J.    VANDE    LANOTTE,  Handboek    EVRM  -­‐  Deel    1:    Algemene  Beginselen,  123.  127  J.    VANDE    LANOTTE,  Handboek    EVRM  -­‐  Deel    1:    Algemene  Beginselen,  92.  128  P.   DE   HERT,   “Recht   op   privacy”   in   J.     VANDE    LANOTTE   EN   Y.   HAECK   (eds.),  Handboek    EVRM  -­‐Deel    2:    Artikelsgewijze  commentaar    -­‐  Volume  I,  711-­‐712.      129  P.  LEMMENS  (ed.),  Uitdagingen  door  en  voor  het  E.V.R.M.,  Mechelen,  Kluwer,  2005,  3-­‐14.  

Page 44: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Juridisch  kader    

 

36  

maken   betreffende   ons   eigen   leven   is   een   kernelement   van   het   recht   op   eerbiediging   van   het  

privéleven.  130  Een   ander   onderdeel   is   het   recht   op   een   persoonlijke   identiteit,  waaronder   ook  

het   recht  op  naam  en  het   recht  om   informatie  over  zijn   identiteit   te  krijgen.131  Ook  de  morele,  

fysieke  en  psychische  integriteit132,  de  levenskwaliteit133  en  de  seksuele  oriëntatie  van  personen  

worden  door  dit  recht  beschermd.134    

 

81.  Het  wordt  duidelijk  dat,  gezien  de  grote  hoeveelheid  rechtspraak  hieromtrent,  het  concept  

‘privéleven’  een  enorme  lading  dekt  en  dat  het  Hof  op  deze  manier  de  invulling  van  het  begrip  

tracht  af  te  bakenen.    

 

1.4.4    Verplichtingen    

82.  Het  recht  op  eerbiediging  van  het  privéleven  van  artikel  8  EVRM  legt  aan  staten  de  negatieve  

verplichting  op  om  geen  inmengingen  te  doen  in  het  privéleven  van  burgers,  tenzij  dit  bij  wijze  

van   uitzondering   door   §2   van   het   artikel   toegelaten  wordt.135  Naast   de   negatieve   verplichting  

legt   het   recht   ook   positieve   verplichtingen   op.136  De   staat   moet   het   eerst   en   vooral   mogelijk  

maken   het   recht   op   eerbiediging   van   het   privé-­‐en   gezinsleven   uit   te   oefenen   maar   moet  

anderzijds  handelingen  van  particulieren  die  een  inbreuk  uitmaken  op  het  recht  voorkomen  en  

zo  nodig  sanctioneren.137  Het  opleggen  van  deze  verplichtingen   is  een  middel  om  het  stilzitten  

van  de  interne  overheid  tegen  te  gaan.  In  de  praktijk  hebben  de  positieve  verplichtingen  tot  een  

verruiming  van  de  werkingssfeer  en  de  draagwijdte  van  de  artikelen  geleid  waardoor  deze  nu  

ook  toepasselijk  zijn  op  aspecten  waarop  het  verdrag  voorheen  amper  een  invloed  had.138  

 

                                                                                                                         130  B.  DOCQUIR,  Le  droit  de  la  vie  privée,  Brussel,  Larcier,  2008,  65-­‐73.  131  EHRM  13  februari  2003,  nr.  42326/98,  Odièvre  v.  France,  E.H.R.R.  2003,  §  29;    EHRM  22  februari  1994,  nr.  16213/90,  Burghartz  v.  Switzerland,  Publ.Hof,  Vol.  280-­‐B,  §  24.    132  B.  DOCQUIR,  Le  droit  de  la  vie  privée,  Brussel,  Larcier,  2008,  65-­‐73.  133  P.   DE   HERT,   “Recht   op   privacy”   in   J.     VANDE    LANOTTE   EN   Y.   HAECK   (eds.),  Handboek    EVRM  -­‐Deel    2:    Artikelsgewijze  commentaar    -­‐  Volume  I,  731-­‐732.      134  P.   DE   HERT,   “Recht   op   privacy”   in   J.     VANDE    LANOTTE   EN   Y.   HAECK   (eds.),  Handboek    EVRM  -­‐Deel    2:    Artikelsgewijze  commentaar    -­‐  Volume  I,  732-­‐735.      135  C.  RUSSO,  “Article  8,  §  1”    in  L.-­‐E.  PETTITI,  E.  DECAUX  en  P.-­‐H.  IMBERT  (eds.),  La  Convention  Européenne  des  Droits  de  l’Homme.  Article  par  article,  Parijs,  Economica,  1995,  306-­‐307.    136  C.W.  VAN  DER  POT,  D.J.  ELZINGA  en  R.  DE  LANGE  (eds.),  Handboek  van  het  Nederlandse  staatsrecht,  Deventer,  Kluwer,  2006,  391;  EHRM  31  januari  2006,  nr.  50435/99,  Rodrigues  da  Silva  v.  Nederland.  137  P.   DE   HERT,   “Recht   op   privacy”   in   J.     VANDE    LANOTTE   EN   Y.   HAECK   (eds.),  Handboek    EVRM  -­‐Deel    2:    Artikelsgewijze  commentaar    -­‐  Volume  I,  740-­‐741.  138  J.    VANDE    LANOTTE,  Handboek    EVRM  -­‐  Deel    1:    Algemene  Beginselen,  99-­‐100.  

Page 45: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Juridisch  kader    

 

37  

1.4.5    Positieve  verplichtingen  voortvloeiend  uit  het  EVRM  

83.  Het  wordt   algemeen   aanvaard   dat  minderjarigen   ook   onder   het   toepassingsgebied   vallen  

van  de  bepalingen  omtrent  de  eerbiediging  van  het  privéleven  van  artikel  8  EVRM.139  Bijgevolg  

gelden  voor  verdragstaten  dezelfde  positieve  verplichtingen  tegenover  kinderen.    Zo  bevestigde  

het   EHRM   in   haar   uitspraak   van   2   december   2008   in   de   zaak  K.U.   tegen  Finland   de   positieve  

verplichtingen   van   verdragstaten   bij   de   bescherming   van   de   privacy   van  minderjarigen,  meer  

bepaald  op  het  internet.140  

 

1.4.5.1    K.U.  tegen  Finland  

84.  De  zaak  werd  ingeleid  in  1999  door  een  klacht  van  een  twaalfjarig  Fins  kind  (K.U.)  dat  het  

slachtoffer  was   geworden   van   online   pedofiele   praktijken.   Een   onbekende   persoon   had   in   de  

naam  van  K.U.   een   advertentie   op   een   online   datingsite   geplaatst  waarin   hij   te   kennen   gaf   op  

zoek   te   zijn   naar   een   intieme   relatie.   De   advertentie   vermeldde   daarenboven   ook   zijn  

geboortejaar,   leeftijd,  een  nauwkeurige  beschrijving  van  zijn  fysieke  kenmerken  en  een  directe  

link   naar   zijn   persoonlijke  webpagina  waarop   zijn   foto   en   telefoonnummer   te   zien  waren.   De  

betrokkene  (K.U.)  was  hiervan  niet  op  de  hoogte  tot  op  het  moment  dat  hij  een  e-­‐mail  kreeg  van  

een   geïnteresseerde   man.   De   vader   contacteerde   de   politiediensten   met   de   vraag   om   de  

identiteitsgegevens   van   de   betrokken   man   op   te   sporen   teneinde   hem   strafrechtelijk   te  

vervolgen.  Hierop  diende  de  politie  een  verzoek  in  bij  de  Rechtbank  te  Helsinki  om  de  internet  

service  provider,  bij  wie  de  advertentie  geplaatst  was,  op   te  dragen  de   identiteit  van  de  dader  

kenbaar  te  maken.  Dit  verzoek  werd  echter  afgewezen,  waarop  hoger  beroep  werd  aangetekend.  

Toch  werd   zowel   door   het  Hof   van  Beroep   als   in   cassatie   (bij   de  Hoge  Raad   van   Finland)   het  

eerste  vonnis  aangehouden.  K.U.  zag  zich  genoodzaakt  zich  te  wenden  tot  het  Europees  Hof  voor  

de  Rechten  van  de  Mens  in  Straatsburg.141  

 

85.  Een  substantiële  vraag  die  het  Hof  diende   te  beantwoorden  was  of  van  de  Finse  staat  kon  

verwacht  worden   dat   ze,   op   het  moment   van   de   feiten,   reeds   in   een  wettelijke   regeling   voor  

misbruiken  door  pedofielen  op  het  internet  te  voorzien.    Finland  verweerde  zich  door  te  wijzen  

op   het   feit   dat   het   fenomeen   van   online  misbruik   door   pedofielen   in   die   tijd   nog   betrekkelijk  

onbekend  was.    

                                                                                                                         139  E.  LIEVENS,  Protecting  Children  in  the  Digital  Era.  The  Use  of  Alternative  Regulatory  Instruments,  Boston,  Martinus  Nijhoff  Publishers,  2010,  316.  140  EHRM  2  december  2008,  no.  2872/02,  K.U.  v.  Finland,  NJCM-­‐Bulletin  2009,  282-­‐285.  141  M.  GROOTHUIS,   noot   onder  EHRM  2  december  2008,   no.   2872/02,  K.U.  v.  Finland,  NJCM-­‐Bulletin   2009,  281;  M.  GROOTHUIS  ,  ”Uitspraak  EHRM  over  bescherming  van  minderjarigen  op  internet”,  Computerr.  2009,  91.  

Page 46: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Juridisch  kader    

 

38  

In   haar   uitspraak   haalde   het   Hof   echter   aan   dat   het   ten   tijde   van   de   feiten   in   1999   reeds  

algemeen  geweten  was  dat  het  internet,  door  haar  anonieme  karakter,  een  middel  kon  zijn  voor  

plegen  van  criminele  feiten  en  dat  de  problematiek  omtrent  pedofilie  de  maatschappij  zeker  niet  

onbekend  was.   Het   Hof   van   dus   van  mening   dat   de   Finse   overheid   zich   niet   kon   verschuilen  

achter  haar  verwering  en  dat  ze  reeds  vroeger  in  maatregelen  had  moeten  voorzien.  Bijkomend  

stelt  het  Hof  dat  de  Finse  wetgever  hierbij  een  evenwicht  had  moeten  vinden  tussen  enerzijds  de  

vertrouwelijkheid   van   dienstverlening   op   het   internet   en   het   recht   op   expressievrijheid   van  

artikel  10  EVRM,  en  anderzijds  dergelijke  misdrijven  te  voorkomen  en  het  waarborgen  van  het  

recht  eerbiediging  van  het  privéleven  van  anderen,  in  het  bijzonder  van  dat  van  kinderen.142  

1.4.5.2    Positieve  Verplichting      

86.  Bij  de  beoordeling  en  afweging  van  de  verplichtingen  van  de  staat  om  zowel  de  belangen  van  

internetgebruikers   als   deze   van   kinderen   te   beschermen   overweegt   het   Hof   dat   de   Finse  

regering  op  grond  van  artikel  8  EVRM  de  positieve  verplichtingen  had  om  het  privéleven    van  

minderjarigen   effectief   te   waarborgen   door   het   voorzien   van   passende   procedurele  

mogelijkheden   binnen   het   strafrecht.143  Het   Hof   stelde   vast   dat   hoewel   de   Finse  Wetgever   in  

haar  Wet  op  de  Vrijheid  van  Meningsuiting  in  de  Massamedia  had  voorzien  in  dergelijke  regeling,  

deze   ten   tijde   van   de   feiten   nog   niet   in   werking   was   getreden   waardoor   K.U.   niet   van   deze  

bescherming  kon  genieten  en  de  Finse   regering  haar  positieve  verplichtingen  niet  nagekomen  

was.144  

1.4.5.3    Anonimiteit        

89.  Een  ander  belangrijk  aspect  in  deze  zaak  was  de  anonimiteit  van  personen  op  het  internet.  

Anonimiteit   is  nu  eenmaal  een  gevolg  van  de   techniciteit  van  het   internet  en  kan  ongetwijfeld  

ook  een  positief  gevolg  hebben  voor  het  recht  op  vrije  meningsuiting.145  De  hoofdaanleiding  van  

                                                                                                                         142  M.  GROOTHUIS,   noot   onder  EHRM  2  december  2008,   no.   2872/02,  K.U.  v.  Finland,  NJCM-­‐Bulletin   2009,  281.  143  Niettegenstaande  het  feit  dat  het  doel  van  artikel  8  EVRM  in  essentie  is  burgers  te  beschermen  tegen  een   willekeurige   inmenging   van   de   overheid.   ;   M.  GROOTHUIS,   noot   onder   EHRM   2   december   2008,   no.  2872/02,  K.U.  v.  Finland,  NJCM-­‐Bulletin  2009,  287.  144  Het   Europees   Hof     legt   in   deze   uitspraak   de   lidstaat   duidelijk   de   positieve   verplichting   op   om   in  strafrechtelijke  procedure   te  voorzien  voor  strafbare   feiten  op  het   internet.  Eerder  had  het  EHRM  in  de  zaken   X   en   Y   v.  Nederland   (dat   een   toonaangevend   arrest   was   inzake   de   positieve   verplichtingen   voor  staten   inzake   de   persoonlijke   integriteit   van   onderdanen)   en  M.C.   v.   Bulgarije   onder   artikel   8   EVRM  lidstaten   opgelegd   effectieve   straffen   op   te   leggen   bij   het   dwingen   van   kinderen   tot   ontuchtige  handelingen.  L.  STEVENS,  noot  onder  EHRM  4  december  2003,  No.  39272/98,  M.C.  v.  Bulgarije,  RW   2005,  1235;  EHRM  26  maart  1985,  No.  8978/80,  X  en  Y  v.  Nederland.  T.  DECAIGNY,  “Positieve  mensenrechtenverplichtingen  met  betrekking  tot  politie  en  justitie.  Verduidelijking  aan  de  hand  van  Europese  rechtspraak  over  intrafamiliaal  geweld  en  seksueel  misbruik”,  T.Strafr.  2012,    7-­‐15.  145  M.  GROOTHUIS,   noot   onder  EHRM  2  december  2008,   no.   2872/02,  K.U.  v.  Finland,  NJCM-­‐Bulletin   2009,  288.  

Page 47: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Juridisch  kader    

 

39  

zaak  tegen  Finland  was  de  onmogelijkheid  tot  achterhalen  van  de  identiteit  van  de  persoon  die  

de   rechten   van   K.U.  met   de   voeten   getreden   had,   waardoor   deze   laatste   geen   vervolging   kon  

instellen.    

 

90.  Principle  7  van  de  ‘Declaration  on  freedom  of  communication  on  the  Internet’  van  de  Raad  van  

Europa   bevestigt   het   bestaan   van   een   recht   op   anonimiteit   op   het   internet,   maar   bepaalt  

terzelfdertijd  ook  dat  dit  lidstaten  niet  belet  om  maatregelen  te  nemen  om  daders  van  criminele  

feiten   op   te   sporen   in   overeenstemming   met   de   nationale   wetgeving,   het   EVRM   of   andere  

internationale   overeenkomsten.146  Met   de   bewoording:     “Although   freedom   of   expression   and  

confidentiality   of   communications   are   primary   considerations   and   users   of   telecommunications  

and  Internet  services  must  have  a  guarantee  that  their  own  privacy  and  freedom  of  expression  will  

be   respected,   such   guarantee   cannot   be   absolute   and  must   yield   on   occasion   to   other   legitimate  

imperatives,   such   as   the   prevention   of   disorder   or   crime   or   the   protection   of   the   rights   and  

freedoms  of  others.”  147,  stelt  het  Hof  dat  het  uitoefenen  van  dat  recht  op  anonimiteit  onder  geen  

enkel  beding  een  ‘free  pass’  is  om  bepaalde  verplichtingen  te  omzeilen.148    

1.4.5.1    Besluit  bij  Artikel  8  EVRM  

91.  Door  de  algemene  bewoording  van  artikel  8  EVRM  is  de  bepaling  beter  opgewassen  tegen  

nieuwe  problemen  en  evoluties  op  het   internet  dan  de  Privacyrichtlijn  en  dekt  zij  een  bredere  

lading.149  Het   blijft   met   andere  woorden   een   duurzame   rechtsfundering   voor   de   bescherming  

van   de   privacy   online.   Desalniettemin   valt   het   te   betreuren   dat   het   EVRM   steeds   beoordeeld  

dient  te  worden  navenant  de  zich  voordoende  situatie  waardoor  artikel  8  moeilijker  in  te  zetten  

is.150  Daarenboven  wordt   aan   artikel   8   EVRM   slechts   een   verticale  werking   gegeven   en   is   het  

bijgevolg  enkel  tegen  overheden  inroepbaar.  Men  moet  bovendien  ook  steeds  rekening  houden  

met  de  vereiste  van  het  uitputten  van  alle   interne   rechtsmiddelen   (wat  ettelijk  aantal   jaren   in  

beslag  kan  nemen151)  alvorens  men  zich  tot  het  Europees  Hof  Voor  de  Rechten  van  de  Mens  kan  

wenden.152    

                                                                                                                         146  De   Declaration   on   freedom   of   communication   on   the   Internet   is   te   raadplegen   op:  https://wcd.coe.int/ViewDoc.jsp?id=37031  .  147  EHRM  2  december  2008,  no.  2872/02,  K.U.  v.  Finland,  §49.  148  D.  VOORHOOF,  “Recht  op  anonimiteit  op  internet  brokkelt  af”,  Juristenkrant  14  januari  2009,  5.  149  Het  EHRM  bevestigde  de   ruime  bewoording  van  het   artikel   in  diverse   arresten.  E.J.  DOMMERING,  noot  onder  EHRM  15   januari  2009,  Nr.   1234/05,  Reklos  en  Davourlis  v.  Griekenland,  AMI   2009,  188-­‐198;    E.J.  DOMMERING,  noot  onder  EHRM  7   februari  2012,  Nr.  40660/08,  Von  Hannover  v.  Duitsland  II,  NJ  2013,  nr.  250  en  EHRM  7  februari  2012,  Nr.  39954/08,  Springer  v.  Duitsland,  NJ  2013,  nr.  251;  E.J.  DOMMERING,  noot  onder  EHRM  5  oktober  2010,  Nr.  420/07,  Köpke  v.  Duitsland,  NJ  2011,  566.  150  J.    VANDE    LANOTTE,  Handboek    EVRM  -­‐  Deel    1:    Algemene  Beginselen,  207-­‐216.  151  Bij   het   overlopen   van  de  procedure   valt   op  dat   de  definitieve  uitspraak  door  het  Hof   slecht   in   2008  gedaan   werd.   Het   lijkt   merkwaardig   dat   dan   pas   een   eerste   uitspraak   omtrent   de   bescherming   van    

Page 48: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Juridisch  kader    

 

40  

 

1.5    DE  E-­‐PRIVACY  RICHTLIJN  

1.5.1    Achtergrond  en  werkingssfeer  

92.  Het  spreekt  voor  zich  dat  de  regeling  van  de  RBP  ook  toepasselijk  is  op  de  verwerking  van  

gegevens   op   het   internet.   De   nood   aan   een   specifieke   bescherming   van   de   persoonlijke  

levenssfeer   in   de   sector   van   de   elektronische   communicatie   is   een   gevolg   van   de   eerder  

aangehaalde   ontwikkeling   van   nieuwe   communicatie-­‐   en   informatietechnologieën,   de  

zogenaamde   ICT.   Bijvoorbeeld   het   internet,   sociale   netwerksites   en   e-­‐mail   adressen   dienen  

onderworpen   te  worden  aan  maatstaven  die  de  bescherming  van  de  privacy  garanderen.    Om  

hieraan  tegemoet  te  komen  hebben  het  Europese  Parlement  en  de  Raad  van  Europa  de  ‘Richtlijn  

betreffende   de   verwerking   van   persoonsgegevens   en   de   bescherming   van   de   persoonlijke  

levenssfeer   in   de   sector   elektronische   communicatie’   in   het   leven   geroepen.153  De   richtlijn  

bepaalt   de   elementaire   regelgeving   die   het   vertrouwen   in   deze   technologieën   en   diensten  

moeten   versterken. 154  Zo   wordt   een   regeling   gestipuleerd   omtrent   de   voorafgaande  

toestemming   van   gebruikers   (‘opt   in’),   de   ongewenste   reclameboodschappen   (‘spam’)   en   zo  

worden  ook  de  afspraken  in  verband  met  ‘cookies’  vastgelegd.  155    

 

1.5.2    ‘Cookies’  en  ‘opt-­‐in’-­‐regeling  

93.  Hierboven  werden  enkele  begrippen  aangehaald  die   in  de  Richtlijn  worden  geregeld.  Deze  

moeten  worden   toegelicht   gezien   ze  nauw  verbonden  en   zeer  belangrijk   zijn   voor  de  werking  

van  sociale  netwerksites.    

 

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           kinderen  tegen  pedofiele  praktijken  op  het  internet  gepubliceerd  werd.  Dit  toont  de  ‘juridische  vertraging’  des  te  meer  aan.    152  A.R.    LODDER,    A.    ENGELFRIET,  D.  MEKIC,  R.    VAN    DEN    HOVEN    VAN    GENDEREN  e.a.,  “Recht    en    Web    2.0  –  Bewerkte  bloemlezing  uit  www.internetrecht20.nl”,    Publicatiereeks    NVvIR,  Nr.27,    2010,    121;    http://da.nny.nl/wp-­‐content/uploads/2008/05/rechtenweb20.pdf  (Hierna:  A.R.    LODDER,    A.    ENGELFRIET,  D.  MEKIC,  R.    VAN    DEN    HOVEN    VAN    GENDEREN  e.a.,  “Recht    en    Web    2.0”)  ;  Artikel  35,  lid  1  EVRM.  153  Richtlijn   2002/58/EG   van   het   Europees   Parlement   en   de   Raad   van   12  juli  2002   betreffende   de  verwerking   van   persoonsgegevens   en   de   bescherming   van   de   persoonlijke   levenssfeer   in   de   sector  elektronische   communicatie   (richtlijn   “privacy   en   elektronische   communicatie”),   Pb.L.  31  juli    2002,  afl.    201,    37-­‐47;   Te   raadplegen   op:   http://eur-­‐lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.  do?uri=CELEX:32002L0058:nl:HTML  .  154  Artikel  1  E-­‐Privacyrichtlijn  155 X.,   “Samenvattingen   van   de   EU   wetgeving”,   2013,   http://europa.eu/legislation_summaries/  information_society/legislative_framework/l24120_nl.htm.  

Page 49: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Juridisch  kader    

 

41  

94.   De   E-­‐Privacyrichtlijn   regelt   de   bepalingen   in   verband  met   ‘cookies’.156  “Een   ‘cookie’   is   een  

hoeveelheid   data   die   een   server   naar   de   browser   stuurt   met   de   bedoeling   dat   deze   opgeslagen  

wordt   en   bij   een   volgend   bezoek  weer   naar   de   server   teruggestuurd  wordt.   Zo   kan   de   server   de  

browser   opnieuw  herkennen   en   bijhouden  wat   de   gebruiker,   c.q.   de  webbrowser,   in   het   verleden  

heeft  gedaan.”  157    Het   is  een  klein  tekstbestand  dat,  op  verzoek  van  een  webserver,  kortstondig  

wordt   opgeslagen   op   een   webbrowser   van   een   internetgebruiker   (zoals   Safari   of   Internet  

Explorer).   Een   cookie   laat   een   website   toe   een   bepaalde   browser   te   herkennen   en  

gebruikersvoorkeuren  bij  te  houden.  Dit  zal  gebeuren  tot  wanneer  de  cookie  verwijderd  wordt  

of   wanneer   hij   vervalt.   De   cookie   bestaat   uit   een   naam   en   de   inhoud,   slaat   enkel   bruikbare  

informatie   op   maar   bevat   geen   software,   virussen   of   ‘spyware’   (dit   laatste   is   software   door  

fabrikanten   gebruikt   om   zaken   te   bespioneren   op   een   pc).  Wat   bijvoorbeeld  wel   bijgehouden  

wordt   is   de   duur   van   het   bezoek   aan   een   bepaalde   pagina,   het   aantal   websites   dat   bezocht  

worden,   welke   hyperlinks   men   aanklikt   en   dergelijke.   In   principe   kan   de   cookie   enkel  

geraadpleegd   worden   door   de   server   die   de   cookie   verstuurde   en   dit   enkel   wanneer   de  

gebruiker  desbetreffende  website  opnieuw  bezoekt.158      

 

95.   Er   bestaan   verschillende   soorten   cookies.   Ze   worden   ingedeeld   naargelang   hun   functie,  

oorsprong   en   levensduur.    Wanneer   ze   geplaatst  worden  op  het   ogenblik  dat  de   gebruiker  de  

webpagina  bezoekt,   spreekt  men  van  First-­‐Party  Cookies.  Bij  Third-­‐Party  Cookies   is  het   anders.  

Deze   cookies   worden   geplaatst   door   een   andere   website   dan   diegene   die   door   de  

internetgebruiker  bezocht  word.  Dit   gebeurt  meestal   door  websites   zoals  Google   en  Facebook  

die   door   een   overeenkomst   af   te   sluiten  met   een   andere   website   een   cookie   bij   de   bezoeker  

weten  te  plaatsen.    

Daarnaast  bestaat  er  nog  zoiets  als  ‘Functionele  Cookies’  en  ‘Niet-­‐Functionele  Cookies.  De  eerste  

dienen  voor  de  goede  werking  van  een  website,  en  zijn  in  de  meeste  gevallen  First-­‐party  cookies.  

De   tweede   soort   biedt   geen   meerwaarde   voor   het   goed   functioneren   van   een   website   maar  

wordt   geplaatst   met   statistisch   of   commercieel   oogmerk.   Dit   onderscheid   moet   noodzakelijk  

gemaakt   worden   aangezien   het   bepaalt   of   er   toestemming   aan   de   gebruiker   moet   worden  

gevraagd  voor  het  gebruik  ervan.  Dit  betekent  dat   in   tegenstelling   tot  Functionele  Cookies  die  

automatisch  opgeslagen  worden,  bij  niet-­‐Functionele  toelating  aan  de  betrokkene  moet  worden  

                                                                                                                         156  In  België  wordt  dit  geregeld  door  de  Wet  van  13  juni  2005  betreffende  de  Elektronische  Communicatie,  korter:   de   “Telecommunicatiewet”,   deze   wordt   later   besproken   .   Ze   is   te   raadplegen   op:  http://www.ejustice.just.fgov.be/cgi_loi/change_lg.pl?language=nl&la=N&cn=2005061332&table_name=wet  .  157  B.   PRONK,   "Wat   te   doen   met   de   nieuwe   cookiewetgeving?",   Bartonline,   11   juni   2012,   www.bart-­‐online.nl/blog/item/wat-­‐te-­‐doen-­‐met-­‐de-­‐nieuwe-­‐cookiewetgeving.  158  X.,   “Wat   is   een   cookie,   hoe   werken   ze?”,   Cookie   Demo   Site,   Cookies   FAQ,   2013,  http://cookiedemosite.eu/about_nl.html    

Page 50: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Juridisch  kader    

 

42  

gevraagd.   Een   andere   vorm   van   cookies   zijn   ‘sessie   cookies’   (meestal   zijn   dit   functionele  

cookies).   Deze   worden   tijdelijk   geplaatst   en   worden   bij   het   afsluiten   van   de   internetbrowser  

verwijderd.   Tot   slot   bestaan   er   ook   ‘permanente   cookies’,   die   voor   een   onbepaalde   (lange)  

periode   op   de   harde   schijf   van   de   gebruiker   bewaard   blijven   en   telkens   de   gebruiker   de  

webpagina   die   de   cookies   plaatste   bezoekt,   geactiveerd   worden.   Het   merendeel   van   de  

permanente   cookies   zijn   dan   ook   niet-­‐functioneel   waardoor   er   gretig   gebruikt   van   wordt  

gemaakt  door  sociale  netwerksites  en  dit  voor  commerciële  doeleinden.159  

 

Cookies  worden  door  bijna  elk  website  op  het  internet  gebruikt  en  Facebook  is  daar  zeker  geen  

uitzondering   op.   Bij   wijze   van   voorbeeld   vermelden  we   één   toepassing  waar   cookies  worden  

gebruikt:    men  bezoekt  de  homepagina  van  Facebook  en  stelt  enkele  voorkeuren  in,  waaronder  

taal  en  lay-­‐out.  Bij  een  volgend  bezoek  aan  dezelfde  pagina  zullen  deze  instellingen  automatisch  

opnieuw  van  toepassing  zijn,  zonder  dat  men  de  instelling  telkens  opnieuw  hoeft  aan  te  passen.      

 

96.   In   2009   werd     artikel   5,   punt   3   van   de   Richtlijn   gewijzigd   en   bepaalt   nu   dat   gebruikers  

voorafgaandelijk   hun   toestemming   moeten   geven   alvorens   cookies   op   hun   eindapparatuur  

mogen  opgeslagen  worden.160  Er  dient  een  duidelijke  en  precieze   informatie  worden  verstrekt  

over  het  oogmerk  van  de  opslag  of  de  toegang  ertoe.    

De   oorspronkelijke   doelstelling   van   cookies   is   dus   het   vergemakkelijken   van   het  

internetgebeuren  en  is  in  principe  in  het  voordeel  van  de  gebruikers.  Helaas  kunnen  ze  ook  een  

hulpmiddel   zijn   voor   malafide   praktijken   waardoor   de   internetgebruiker   bespioneerd   kan  

worden.161  Het   verontrustende   aan   de   zaak   is   dat   de   meerderheid   van   de   internetgebruikers  

zich  helemaal  niet  bewust  is  van  het  feit  dat  er  bij  het  bezoeken  van  een  ‘onschuldige’  webpagina  

een  cookie  op  hun  harde  schijf  kan  opgeslagen  worden.    

 

                                                                                                                         159  X.,   “Welke  soorten  van  cookies  vallen  onder  de  cookiewet?”,  European  Institute  for  Privacy  Protection,  2013,  http://cookiemanager.eu/nl/faq/welke-­‐cookies-­‐vallen-­‐onder-­‐cookiewet/#  .  160  De  Richtlijn  2009/136/EG  van  25  november  2009  vervangt  het   artikel  5,3   in  de  volgende   tekst:   “De  lidstaten  dragen  ervoor  zorg  dat  de  opslag  van  informatie  of  het  verkrijgen  van  toegang  tot   informatie  die  reeds  is  opgeslagen  in  de  eindapparatuur  van  een  abonnee  of  gebruiker,  alleen  is  toegestaan  op  voorwaarde  dat   de   betrok   ken  abonnee   of   gebruiker   toestemming  heeft   verleend,   na   te   zijn   voorzien   van  duidelijke   en  volledige  informatie  overeenkomstig  Richtlijn  95/46/EG,  onder  meer  over  de  doeleinden  van  de  verwerking.  Zulks   vormt   geen   beletsel   voor   enige   vorm   van   technische   opslag   of   toegang   met   als   uitsluitend   doel   de  uitvoering  van  de  verzending  van  een  communicatie  over  een  elektronisch  communicatienetwerk,  of,   indien  strikt  noodzakelijk,  om  ervoor  te  zorgen  dat  de  aanbieder  van  een  uitdrukkelijk  door  de  abonnee  of  gebruiker  gevraagde  dienst  van  de  informatiemaatschappij  deze  dienst  levert.”.  161X.,  “Bescherming  van  de  persoonlijke  levenssfeer  in  de  sector  van  de  elektronische  communicatie”,  2013,  http://europa.eu/legislation_summaries/information_society/legislative_framework/l24120_nl.htm#amendingact.  

Page 51: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Juridisch  kader    

 

43  

97.   De   Belgische   wetgever   bepaalt   dat   websites   hun   bezoekers   duidelijk   moeten   informeren  

over   hun   cookie-­‐policy.   Gebruikers   dienen   ook   een  duidelijke   uitleg   te   krijgen   over   hoe   ze   de  

instellingen   van   hun   internet-­‐browser   kunnen   aanpassen   om   cookies   van   desbetreffende  

website   al   dan   niet   op   hun   harde   schijf   toe   te   laten.   De   Belgische   wetgever   koos   dus,   in  

tegenstelling   tot   bij   onze   Noorderburen,   voor   een   ‘opt-­‐out’-­‐systeem.   Dit   betekent   dat   cookies  

automatisch   toegelaten   worden,   maar   dat   internet   gebruikers   zelf   kunnen   bepalen   welke  

websites   ze   als   het   ware   ‘uitvinken’,   om   zo   geen   cookies   op   hun   systeem   toe   te   laten.  162  Het  

tegenovergestelde   van   ‘opt-­‐out’   is   een   ‘opt-­‐in’   systeem   (zoals   in   Nederland).  163  Bij   dit   soort  

benadering  worden  standaard  géén  cookies  toegelaten  en  moeten  gebruikers  ermee  instemmen  

om  dit  toch  te  doen.164    

 

98.  De   omzetting   van   de   richtlijn   gebeurde   in   België  met   de  Wet   van   10   juli   2012   houdende  

diverse  bepalingen  inzake  elektronische  communicatie.  De  wet  voert  enkele  nieuwe  bepalingen  

in,   waaronder   een   toestemmingsvereiste.   De   Telecommunicatiewet   komt   in   afdeling   2.4  

uitgebreid  aan  bod.  

 

 

1.6    VOORSTEL  VOOR  EEN  ALGEMENE  VERORDENING  GEGEVENSBESCHERMING    

1.6.1    Achtergrond  van  de  Ontwerptekst    

99.   Zoals   voordien   duidelijk   werd   geldt   inzake   gegevensbescherming   op   Europees   niveau   de  

Richtlijn  Bescherming  Persoonsgegevens  (Privacyrichtlijn).  Een  van  de  grootste  verdiensten  van  

de  huidige  Richtlijn  is  ongetwijfeld  de  realisatie  van  een  minimumbeschermingsniveau  voor  de  

bescherming   van   persoonsgegevens   in   de   Europese   Unie.   Helaas   creëerde   ze   vanwege   de  

uiteenlopende   wijzen   van   implementatie   en   interpretatie   door   de   verschillende   Europese  

lidstaten  ook  een  grote   versnippering.  Een  uniform  beleid  was  ver   te   zoeken.  165  Daarenboven  

beweerden   in  2011  heel  wat  Europeanen   te   ervaren  dat   ze  de   controle  over  hun  persoonlijke  

                                                                                                                         162  O.   VAN   MILTENBURG,   “België   kiest   voor   opt-­‐out   met   nieuwe   cookieregels”,   Tweakers,   2012,  http://tweakers.net/nieuws/82709/belgie-­‐kiest-­‐voor-­‐opt-­‐out-­‐met-­‐nieuwe-­‐cookieregels.html.  163  De  Nederlandse  wetgever   koos   voor   een   ‘opt-­‐in’   systeem,  waardoor   ze   kozen   voor   een   zeer   strenge  implementatie.  Hierdoor  ontstond  heel  wat  onduidelijkheid.  Wanneer  men  naar  een  Nederlandse  website  surft  ziet  men  een  soort  ‘pop-­‐up’  verschijnen  die  ons  de  toestemming  vraagt  om  cookies  toe  te  laten.  164  A.   BURNS,   R.   BUSH,   I.   SMEETS,   Principes   van   marktonderzoek,   Amsterdam,   Pearson   Education   Benelux,  2006,  51-­‐52.  165  S.  VYNCKE,   “Het  voorstel   voor  een  Europese  Privacy  Verordening  doorgelicht”,  Sirius  Legal,   6   februari  2012,   http://siriuslegal.wordpress.com/2012/02/06/het-­‐voorstel-­‐voor-­‐een-­‐europese-­‐privacy-­‐verordening-­‐doorgelicht/.  

Page 52: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Juridisch  kader    

 

44  

informatie  verloren  waren.166Er  moet  uiteraard  ook  rekening  gehouden  worden  met  het  feit  dat  

de  Privacyrichtlijn  dateert  uit  een  periode  waarin  het  internet  nog  in  haar  kinderschoenen  stond  

en   dus   onmogelijk   de   enorme   snelheid   van   technologische   en   informationele   ontwikkelingen  

kon   bijhouden.   Hierdoor   was   de   nood   hoog   aan   een   nieuw   uniform   beleid   inzake  

gegevensbescherming.167    

 

100.  Op  grond  van  deze  bevindingen  diende  Europees  Commissaris  VIVIANE  REDING  begin  2012  

een   voorstel   in   tot   een   Algemene   Verordening   Gegevensbescherming.168  Anders   dan   bij   de  

huidige   Richtlijn   werd   hier   gekozen   om   de   regels   op   te   nemen   in   een   verordening.169  Dit  

betekent  dat  de  bepalingen  zonder  verdere   implementatie  rechtstreeks  toepasselijk  worden  in  

elke  Europese  lidstaat.170  De  doelstellingen  van  de  nieuwe  verordening  zijn  het  vereenvoudigen  

en  vastleggen  van  een  betere  en  coherente  bescherming  van  persoonsgegevens  die  de  Europese  

consument   meer   rechtszekerheid,   een   verhoogd   vertrouwen   en   meer   controle   over   zijn  

gegevens  geeft.171    Op  21  oktober  van  dit  jaar  keurde  de  Europese  Commissie,  ondanks  de  bijna  

vierduizend   amendementen   op   de   originele   ontwerptekst,   met   een   overweldigende  

meerderheid  het  voorstel  goed.    

 

                                                                                                                         166  “A  majority  of  the  interviewees  who  had  disclosed  information  on  the  Internet  feel  partly  or  completely  in  control  of  their  personal  data;  just  over  a  quarter  of  social  network  users  and  even  fewer  online  shoppers  feel  in  complete  control.”;  X.,  “Special  Eurobarometer  359/Wave  74.3”,  TNS  Opinion  &  Social,  2011,  205.  167  H.  HIJMANS,  "Nieuwe  Europese  regels  voor  privacy:  commissie  stelt  pakket  voor  om  gegevens  ook  in  het  informatietijdperk  te  beschermen",  NtEr  2012,  132.  168  Het  voorstel  van  25  januari  2012  tot  verordening  van  het  Europees  Parlement  en  de  Raad  betreffende  de   bescherming   van   natuurlijke   personen   in   verband   met   de   verwerking   van   persoonsgegevens   en  betreffende   het   vrije   verkeer   van   die   gegevens   (algemene   verordening   gegevensbescherming),  COM(2012)   11   definitief.   Te   raadplegen   op:   http://eur-­‐lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?  uri=COM:2012:0011:FIN:NL:PDF   .   (Hierna:   Algemene   Verordening   Gegevensbescherming   of   AVG.).    Het  voorstel  van  Reding  omvat  daarenboven  ook  een  voorstel  tot  richtlijn  in  de  sfeer  van  de  voormalige  derde  pijler  van  de  Europese  Unie  (politionele  en  justitiële  samenwerking  in  strafzaken):  Het  voorstel  tot  Richtlijn  van  het  Europees  Parlement  en  de  Raad  betreffende  de  bescherming  van  natuurlijke  personen  in  verband  met  de  verwerking  van  persoonsgegevens  door  bevoegde  autoriteiten  met  het   oog  op  de    voorkoming,  het  onderzoek,  de  opsporing  en  de  vervolging  van  strafbare  feiten  of  de   tenuitvoerlegging    van  strafrechtelijke  sancties,  en  betreffende  het  vrije  verkeer  van  die  gegevens,   COM(2012)  10  definitief.  Te  raadplegen  op:  http://eur-­‐lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=COM:2012:001:FIN:NL:HTML.  169  Algemene  Verordening  gegevensbescherming,  6.  170  Artikel   288   Verdrag   betreffende   de   Werking   van   de   Europese   Unie.   Te   raadplegen   op:   http://eur-­‐lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2008:115:0047:0199:nl:PDF.  171  Algemene  Verordening  gegevensbescherming,  1-­‐2;    H.  HIJMANS,  "Nieuwe  Europese  regels  voor  privacy:  commissie  stelt  pakket  voor  om  gegevens  ook  in  het  informatietijdperk  te  beschermen",  NtEr  2012,  132.  Het   voorstel   geeft   uitvoering   aan   art.   16   VWEU   dat   aan   de  wetgever   van   de   Europese  Unie   oplegt   een  regeling  uit  te  werken  op  het  gebied  van  een  moderne,  integrale  benadering  van  gegevensbescherming  en  het  vrij   verkeer  van  persoonsgegevens  en  daarenboven  sinds  de   inwerkingtreding  van  het  Verdrag  van  Lissabon  hiervoor  een  nieuwe  rechtsgrondslag  biedt.  

Page 53: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Juridisch  kader    

 

45  

1.6.2      Belangrijkste  wijzigingen  in  de  nieuwe  Verordening  

1.6.2.1    Territoriaal  toepassingsgebied  

101.   De   ontwerptekst   voert   enkele   grondige   veranderingen   door.   Zo   merken   we   dat   het  

territoriale   toepassingsgebied   van  de   verordening   aanzienlijk   uitgebreid  werd   tegenover  deze  

van   de   voormalige   richtlijn.172  Vanaf   het  moment   dat   de   nieuwe   regeling   van   kracht   is,   zal   ze  

gelden   voor   elke   verantwoordelijke   voor   de   verwerking   van   gegevens   alsook   voor   de  

verwerkers  met  een  vestiging  binnen  de  Europese  Unie,  los  van  het  feit  dat  de  gegevens  al  dan  

niet   binnen   de   Unie   verwerkt   werden.   Dit   betekent   dat   wanneer   de   verwerker   een   vestiging  

heeft   binnen   de   EU  maar   de   door   hem   voor   de   verwerking   gebruikte   servers   zich   hierbuiten  

bevinden,  de  verordening  nog  steeds  van  toepassing  zal  zijn  (artikel  3,  lid  1  AVG).173  Het  vorige  

geldt  ook  wanneer  gegevens  verwerkt  worden  door  ondernemingen  zonder  vestiging  binnen  de  

Unie  maar  wel  goederen  en  diensten  aanbieden  aan  EU-­‐onderdanen  of  het  surfgedrag  van  deze  

laatsten  observeren   (artikel   3,   lid  2  AVG).174  Om  deze  bepaling   adequaat   toe   te  passen   legt  de  

nieuwe  verordening  in  artikel  25  deze  bedrijven  uit  derde  landen  de  verplichting  op  om  binnen  

de  Europese  Unie  een  vertegenwoordiger  aan  te  wijzen.175    

 

1.6.2.2    Scherpere  definitie  van  ‘Persoonsgegevens’  &  ‘Measures  based  on  Profiling’.  

102.   De   ontwerptekst   geeft   een   ‘update’   van   de   invulling   van   het   begrip   ‘persoonsgegeven’.  

Iedere   informatie   betreffende   een   betrokkene   wordt   aanzien   als   een   persoonsgegeven.176  Dit  

betekent  dat  wanneer  “gegevens  betrekking  hebben  op  de  geïdentificeerde  natuurlijke  persoon  die  

direct   of   indirect,   met   behulp   van   middelen   waarvan   mag   worden   aangenomen   dat   zij  

redelijkerwijs  door  de  voor  de  verwerking  verantwoordelijke  dan  wel  door  een  andere  natuurlijke  

of   rechtspersoon   in   te   zetten   zijn,   kan   worden   geïdentificeerd,   met   name   aan   de   hand   van   een  

identificatienummer,  gegevens  over  de  verblijfplaats,  een  online-­‐identificatiemiddel  of  een  of  meer  

specifieke   elementen   die   kenmerkend   zijn   voor   zijn   fysieke,   fysiologische,   genetische,   mentale,  

economische,  culturele  of  sociale  identiteit”,  zo  zullen  gekwalificeerd  worden.  Het  verschil  met  de  

definitie  uit  de  richtlijn  zit  hem  in  de  bewoording:  artikel  2  van  de  Richtlijn  spreekt  immers  over  

                                                                                                                         172  Artikel  3  Algemene  Verordening  gegevensbescherming.  173  S.  VYNCKE,   “Het  voorstel   voor  een  Europese  Privacy  Verordening  doorgelicht”,  Sirius  Legal,   6   februari  2012,   http://siriuslegal.wordpress.com/2012/02/06/het-­‐voorstel-­‐voor-­‐een-­‐europese-­‐privacy-­‐verordening-­‐doorgelicht/.  174  Met  het  ‘observeren  van  surfgedrag’  verwijzen  we  naar  de  problematiek  omtrent  sociale  advertenties  en  het  plaatsen  van  cookies  die  doorheen  deze  masterproef  uitvoerig  besproken  worden.  175  H.  HIJMANS,  "Nieuwe  Europese  regels  voor  privacy:  commissie  stelt  pakket  voor  om  gegevens  ook  in  het  informatietijdperk   te   beschermen",   NtEr   2012,   136;   Artikel   25   Algemene   Verordening  gegevensbescherming.  176  Artikel  4,  punt  (2)  AVG  verwijst  naar  punt  (1).  

Page 54: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Juridisch  kader    

 

46  

‘een  geïdentificeerde  of  identificeerbare  natuurlijke  persoon’  terwijl  het  in  de  verordening  gaat  

over  ‘de  geïdentificeerde  natuurlijke  persoon’.177  

 

103.   Opmerkelijk   is   ook   dat   de   ontwerptekst   een   specifiek   artikel   invoert   inzake   ‘online  

profilering’.  Waar  een  ‘online  profielen‘  vroeger  ook  al  onder  de  definitie  van  ‘persoonsgegevens’  

vielen,  wordt  dit  door  de  definitie  van  de  ontwerptekst  nog  meer  benadrukt.178  Het  werd  eerder  

duidelijk   dat   internetgebruikers   door   hun   online   handelingen   en   surfgedrag   in   het   algemeen  

heel   wat   gegevens   achterlaten.   Aan   de   hand   van   deze   gegevens   kan   van   de   betrokkene   een  

‘profiel’   worden   aangemaakt.   Hier   dreigt   het   gevaar   dat   gegevens   in   dergelijke  mate   zodanig  

specifiek   worden,   dat   ze   de   internetgebruiker   rechtstreeks   van   anderen   kunnen  

onderscheiden.179  De   bepaling   in   artikel   20  AVG   schrijft   voor   dat   individuen  het   recht   hebben  

om  niet   onderworpen   te  worden  aan  maatregelen,   die  hen   in   een  buitengewone  mate   zouden  

raken   en   rechtsgevolgen   voor   hen   teweeg   kunnen   brengen,   die   zuiver   genomen   worden   op  

grond  van  een  geautomatiseerde  verwerking  met  als  doel  om  bepaalde  persoonlijke  kenmerken  

te   evalueren   of   om   met   name   zijn   beroepsprestaties,   economische   situatie,   verblijfplaats,  

gezondheid,   persoonlijke   voorkeuren,   betrouwbaarheid   of   gedrag   te   analyseren   of   te  

voorspellen.180  

 

104.   Het   voorstel   geeft   tevens   een   bredere   invulling   van   wat   moet   worden   verstaan   onder  

'gevoelige   gegevens’.   Zo   wordt   naast   het   verwerken   van   persoonsgegevens   in   verband   met  

politieke   opvattingen,   raciale   kenmerken,   etnische   afkomst,   geloofsovertuiging,   gezondheid   en  

seksueel   gedrag,   ook   het   verwerken   van   genetische   gegevens   of   informatie   aangaande  

strafrechtelijke  veroordelingen  verboden.181  

 

1.6.2.3    Verlichting  van  de  plichten  tegenover  een  verhoogde  aansprakelijkheid  

105.  Zoals  aangegeven  beoogt  de  ontwerptekst  de  vereenvoudiging  van  de  huidige  regeling.  Dit  

doet   ze   onder   meer   door   minder   administratieve   verplichtingen   op   te   leggen   aan  

ondernemingen.   Zo   zijn   ze   in   de   toekomst   niet  meer   verplicht   om   in   elke   lidstaat   telkens   een  

aanmelding   te   doen   bij   de   bevoegde   toezichthoudende   autoriteit   vooraleer   gegevens                                                                                                                            177  Artikel  4,  punt  (1)  AVG.  178  De   Richtlijn   bescherming   persoonsgegevens   voorziet   in   artikel   15   in   een   soortgelijke   regeling   voor  “geautomatiseerde  individuele  besluiten”.  Het  artikel  was  echter  ruimer  en  bakende  niet  precies  af  welke  persoonlijkheidsaspecten  bedoeld  worden.  179  M.  RIEWALD,  “Nieuwe  Europese  privacyregels  relevant  voor  sociale  netwerken”,  Wisemen,  9  maart  2012,  http://www.wisemen.nl/weblog/weblogs/nieuwe-­‐europese-­‐privacyregels-­‐relevant-­‐voor-­‐sociale-­‐netwerken/.  180  Artikel  20  Algemene  Verordening  Gegevensbescherming.  181  Artikel  9,  lid  1  Algemene  Verordening  Gegevensbescherming.  

Page 55: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Juridisch  kader    

 

47  

automatisch  mogen  worden   verwerkt.182  Onder   de   huidige   Richtlijn   zijn   bedrijven   die   zich   op  

het   grondgebied   van  meerdere   lidstaten   gevestigd   hebben,   onderworpen   aan   de   controle   van  

verschillende  toezichthoudende  overheden.  Op  grond  van  artikel  51,  lid  2  juncto  artikel  4,  punt  

13   van   het   voorstel   zal   vanaf   de   inwerkingtreding   enkel   de   autoriteit   van   het   land   van   de  

‘belangrijkste  vestiging’  hiervoor  bevoegd  zijn.183  Dit  is  doorgaans  het  land  waar  de  belangrijkste  

beslissingen   inzake  gegevensbescherming  worden  genomen.  Gezien  ondernemingen  nu  slechts  

met   één   in   plaats   van  met   verscheidene   toezichthouders   te  maken  hadden   zal   deze   ‘one-­‐stop-­‐

shop’  voor  een  grote  verlichting  zorgen  van  de  lasten.184  Overigens  versoepelt  de  verordening  de  

administratieve  verplichtingen  van  een  onderneming  bij  het  uitwisselen  van  gegevens  met  diens  

niet-­‐Europese  vestigingen.185    

 

106.   Om   het   evenwicht   echter   te   bewaren   wordt   de   aansprakelijkheid   van   ondernemingen  

aanzienlijk   opgevoerd.     Artikel   30   van   het   voorstel   verplicht   de   verwerker   en   de   voor   de  

verwerking  verantwoordelijke  om,  rekening  houdend  met  de  risico’s  van  de  verwerking  en  de  

aard  van  de  gegevens,  adequate   technische  en  organisatorische  maatregelen  te  nemen  om  een  

passend   beveiligingsniveau   te  waarborgen.186  In   het   geval   dat   er   zich   toch   een   inbreuk   op   de  

bescherming  persoonsgegevens  zou  voordoen,  zal  de  verantwoordelijke  voor  de  verwerking  de  

bevoegde  toezichthoudende  overheid  hiervan  ‘zonder  onnodige  vertraging’  en  ten  laatste  24  uur  

nadat  hij  van  de  inbreuk  kennis  nam,  op  de  hoogte  moeten  brengen.187  Ook  de  betrokkene  wiens  

gegevens   het   voorwerp   van   een   inbreuk   uitmaken   heeft   er   alle   belang   bij   zo   snel   mogelijk  

geïnformeerd   te   worden.   De   verantwoordelijke   voor   de   verwerking   dient   dan   ook,   na   de  

melding  aan  de  toezichthoudende  autoriteit,  het  slachtoffer  van  de  vermeende  inbreuk   ‘without  

undue  delay’   in   kennis   te   stellen.188  Bovendien   legt  de  nieuwe  verordening   in   artikel  73   tot   en  

met  77  een   reeks   rechtsmiddelen  voor  de  burger  vast.  Het   feit  dat  onder  deze   regelingen  ook  

belangengroepen  rechtsingang  zullen  hebben  en  dat  betrokkenen  de  mogelijkheid  zullen  hebben  

een   klacht   in   te   dienen   (bij   de   toezichthoudende   overheid)   in   elke   lidstaat   van   de   EU,   zijn  

opmerkelijke  vernieuwingen.  Daarenboven  voeren  de  artikels  78  en  79  van  de  verordening  een  

                                                                                                                         182  Hierdoor  vervalt  de  algemene  aanmeldingsverplichting  van  artikel  18  RBP.    183  De   artikelen   46   tot   en  met   50   van   het   voorstel   omvatten   de   overige   bepalingen   in   verband  met   de  toezichthoudende  overheid.  184H.  HIJMANS,  "Nieuwe  Europese  regels  voor  privacy:  commissie  stelt  pakket  voor  om  gegevens  ook  in  het  informatietijdperk  te  beschermen",  NtEr  2012,  138.  185  E.  WIERTZ,  “De  nieuwe  Europese  regels  rond  gegevensbescherming:  toelichting  bij  het  voorstel  van  de  Europese  Commissie”,  CBPL  31   januari  2012,  http://www.privacycommission.be/nl/nieuws/de-­‐nieuwe-­‐europese-­‐regels-­‐rond-­‐gegevensbescherming-­‐toelichting-­‐bij-­‐het-­‐voorstel-­‐van-­‐de.  186  Artikel  30  van  het  Voorstel  tot  Algemene  Verordening  Gegevensbescherming.  187  Artikel  31  van  het  Voorstel  tot  Algemene  Verordening  Gegevensbescherming.  188  ‘Zonder   onnodige   vertraging’,   Artikel   32   van   het   Voorstel   tot   Algemene   Verordening  Gegevensbescherming.  

Page 56: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Juridisch  kader    

 

48  

efficiënter   sanctiemechanisme   in.   Bij   het   bepalen   van   de   administratieve   sancties   bij  

overtredingen  zal  in  de  toekomst  bijvoorbeeld  rekening  worden  gehouden  met  onder  andere  de  

ernst,  de  aard  en  de  duur  van  de  inbreuk.  189  

 

107.  Voorts  voert  de  nieuwe  verordening  ook  enkele  geheel  nieuwe  concepten  in.  Bijvoorbeeld  

zullen   individuen   voortaan   de   mogelijkheid   hebben   om   zijn   verzamelde   “gegevens   over   te  

dragen”.  Andere  nieuwigheden  zijn  “the  Right  to  be  Forgotten”,  “Privacy  by  Design”  en  “Privacy  

by  Default”.    

 

108.   Omwille   van   hun   relevantie   en   de   impact   die   ze   zullen   hebben   op   sociale   netwerksites,  

worden   deze   begrippen   in   Hoofdstuk   3,   dat   sociale   netwerksites   in   het   licht   plaatst   van   het  

Europees  wetgevend  kader,  besproken.  

 

2.  BELGISCHE  WETGEVING  

 

2.1  DE  GRONDWET    

109.   Ook   onze   Grondwet   (hierna:   GW)   voorziet   sinds   1994   in   een   bescherming   van   de  

persoonlijke  levenssfeer.  Artikel  22  GW  waarborgt  ‘het  recht  op  privacy’.  Het  eerste  lid  van  het  

artikel  voorziet  erin,  behoudens  bepaalde  voorwaarden  en  gevallen   in  de  wet  bepaald,  dat  elk  

individu   het   recht   heeft   op   eerbiediging   van   zijn   gezinsleven   en   privéleven.     Dit   artikel   leunt  

opvallend   dicht   aan   bij   artikel   8   van   het   Europees   Verdrag   voor   de   Rechten   van   de   Mens  

(EVRM).190  Bij   de   redactie   ervan   heeft   de   grondwetgever   zich   dan   ook   dan   ook   duidelijk   op  

artikel   8   EVRM   gebaseerd.191Wat   opvalt   is   dat   slechts   enkele   vernoemde   beperkingsgronden  

worden   overgenomen.   Zo   ziet   men   bijvoorbeeld   dat   het   recht   op   de   bescherming   van   de  

briefwisseling   wordt   weggelaten   aangezien   deze   reeds   door   artikel   29   van   onze   Grondwet  

gewaarborgd  worden.  

110.  Het   tweede   lid  van  artikel  22  GW,  dat  verwijst  naar  artikel  134  en  op  zijn  beurt  verwijst  

                                                                                                                         189  H.  HIJMANS,  "Nieuwe  Europese  regels  voor  privacy:  commissie  stelt  pakket  voor  om  gegevens  ook  in  het  informatietijdperk  te  beschermen",  NtEr  2012,  138-­‐139.  190  Het   Verdrag   4   november   1950   tot   bescherming   van   de   rechten   van   de   mens   en   de   fundamentele  vrijheden  is  te  raadplegen  op:  http://www.echr.coe.int/Documents/Convention_NLD.pdf  .  191  Herziening   van   titel   II   van   de   Grondwet,   om   een   artikel24   quater   in   te   voegen   betreffende   de  eerbiediging  van  het  privé-­‐leven  (1),  Parl.  St.  Kamer  1992-­‐1993,  nr.  997/5,  12.  

Page 57: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Juridisch  kader    

 

49  

naar   artikel   34,     bepaalt   dat   een   formele  wet  nodig   is   voor   een   inmenging.    De  Grondwet   eist  

echter   niet   dat   die   wet   ‘noodzakelijk   is   voor   de   democratie’   of   ‘   nodig   is   om   aan   bepaalde  

legitieme   doelstellingen   te   voldoen’.   Zo   lijkt   het   dat   wetgever   redelijk   wat   ruimte   heeft   om  

desbetreffende   grondrechten   te   beperken.   Niets   is   minder   waar   daar   de   bepalingen   van   het  

EVRM   directe   werking   hebben   en   haar   artikel   8   zo   een   bijkomende   en   duidelijke  

beschermingsgrond  is  voor  ‘het  recht  op  privacy’.192  

 2.2    DE  PRIVACYWET    

111.   Zoals   reeds   eerder   vermeld   creëerde   de   Europese   Richtlijn   van   ’95   een   juridisch   kader  

waarbinnen   de   lidstaten   hun   nationale   wetgeving   dienden   uit   te   werken.   Bijgevolg   kwam   in  

België   op   8   december   1992   de   Wet   tot   Bescherming   van   de   Persoonlijke   Levenssfeer   ten  

opzichte  van  de  Verwerking  van  Persoonsgegevens  tot  stand  193.  Deze  werd   in  2001  aangepast  

d.m.v.  het  uitvoeringsbesluit  van  13  februari.194  In  2003  legde  een  tweede  uitvoeringsbesluit  de  

manier  waarop   de   sectorale   comités  werken   vast.195  Binnen   dit  wettelijk   kader   vormt   privacy  

een  fundamentele  rechtvaardigheidsgrond  voor  de  bescherming  van  persoonsgegevens.    

 

2.2.1    Persoonsgegevens  

112.  De  Privacywet   omschrijft   persoonlijke   gegevens   als   de   gegevens   aan  de   hand   van  welke  

een   individu   rechtstreeks   of   onrechtstreeks   wordt   geïdentificeerd   of   geïdentificeerd   kan  

worden.   Hiermee   wordt   onder   meer   namen   van   personen,   adressen,   e-­‐mailadressen,  

telefoonnummers,   vingerafdrukken   en   dergelijke   bedoeld.   Enkel   gegevens   van   natuurlijke,  

fysieke,   personen   en   niet   van   verenigingen   of   rechtspersonen   worden   in   aanmerking  

genomen.196 Niet   enkel   gegevens   in   verband   met   de   persoonlijke   levenssfeer   van   personen  

worden  beschermd,  ook  relevante  gegevens  uit  het  openbare  en  professionele  leven  worden  als  

                                                                                                                         192  E.  BREMS,  “De  nieuwe  grondrechten  in  de  Belgische  Grondwet  en  hun  verhouding  tot  het  Internationale,  ingezonderd  het  Europese  Recht”,  T.B.P.  1995,  625.  193  De  Wet  van  8  december  1992   tot  Bescherming  van  de  Persoonlijke  Levenssfeer   ten  opzichte  van  de  Verwerking  van  Persoonsgegevens,  BS  18  maart  1993.    194  Koninklijk   besluit   van   13   februari   2001   ter   uitvoering   van   de   wet   van   8   december   1992   tot  bescherming  van  de  persoonlijke   levenssfeer  ten  opzichte  van  de  verwerking  van  persoonsgegevens,  BS    13  maart  2001.    195  Koninklijk  besluit  van  17  december  2003  tot  vaststelling  van  de  nadere  regels  met  betrekking  tot  de  samenstelling   en   de   werking   van   bepaalde   sectorale   comités   opgericht   binnen   de   Commissie   voor   de  bescherming  van  de  persoonlijke  levenssfeer,  BS  30  december  2003.  196  Commissie  voor  de  bescherming  van  de  persoonlijke  levenssfeer,  lexicon,  2013  http://www.privacycommission.be/nl/lexicon/p/Persoonsgegevens  .  

Page 58: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Juridisch  kader    

 

50  

persoonsgegevens   aanzien.   Wanneer   deze   gegevens   worden   verstrekt,   dan   zijn   de  

beschermingsregels  van  de  Privacywet  van  toepassing  197.    

 

2.2.2    Gegevensverwerking    

113.   Elke   mogelijke   bewerking   of   elk   geheel   van   bewerkingen,   zoals   meedelen,   gebruiken,  

verzamelen,   beheren,   die   op   persoonsgegevens   worden   uitgevoerd   wordt   als  

gegevensverwerking   aanzien.   Zoals   eerder   vermeld   zijn   informatie-­‐   en  

communicatietechnologieën  met  een  enorme  snelheid  geëvolueerd.  Hierdoor  kunnen  bedrijven  

maar   ook   overheden   een   betere   dienstverlening   garanderen.   Jammer   genoeg   kunnen   het  

gebruik   van   deze   nieuwe   technologieën   ook   een   groot   gevaar   zijn   voor   onze   persoonlijke  

levenssfeer.  Onze  gegevens  worden  opgeslagen  in  databanken  om  ze  daarna  te  gebruiken,  mee  

te  delen  of  te  verkopen.  Het  wordt  dan  ook  zeer  moeilijk  om  hier  enige  controle  over  te  hebben  

gezien  we  niet  weten  wie  over  deze  gegevens  beschikt,  op  welk  moment  en  waarvoor  ze  zullen  

gebruikt   worden.198  De   bescherming   tegen   misbruik   komt   zo   in   het   gedrang.   Een   voorbeeld  

hiervan  is  het  online  reserveren  van  een  vlucht.  Hier  wordt  gevraagd  naar  de  naam,  het  adres,  de  

kredietkaartgegevens,  etc.  waardoor  de  luchtvaartmaatschappij  strikt  persoonlijke  gegevens  van  

personen  verzameld.    

Vanaf  het  moment  dat  de  verwerking  van  persoonlijke  gegevens,  zelfs  gedeeltelijk,  gebeurt  aan  

de   hand   van   een   geautomatiseerd   systeem   is   de  wet   van   toepassing.  Met   dergelijke   systemen  

wordt  elke  informatietechnologie  bedoeld,    zijnde  informatica,  telematica  en  het  internet  .  Indien  

er  geen  sprake  is  van  een  geautomatiseerde  verwerking  van  gegevens,  bijvoorbeeld  op  papier,  is  

de  wet  toch  toepasselijk  op  deze  handeling  wanneer  de  gegevens  zijn  opgenomen  of  naderhand  

opgenomen   zullen   worden   in   een   manueel   bestand   dat   aan   de   hand   van   specifieke   criteria  

geraadpleegd  kan  worden.199  

         

                                                                                                                         197  X.,“Wat  zijn  persoonsgegevens”,  Commissie  voor  de  bescherming  van  de  persoonlijke  levenssfeer,    2013,  http://www.privacycommission.be/nl/wat-­‐zijn-­‐persoonsgegevens  .  198  X.,  “Wat  is  een  gegevensverwerking”,  Commissie  voor  de  bescherming  van  de  persoonlijke  levenssfeer,  2013,    http://www.privacycommission.be/nl/wat-­‐is-­‐een-­‐gegevensverwerking  .    199  Commissie  voor  de  bescherming  van  de  persoonlijke  levenssfeer,  lexicon,  2013, http://www.privacycommission.be/nl/lexicon#letter_v  .  

Page 59: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Juridisch  kader    

 

51  

2.3  DE  STRAFWET    

114.  Voorheen  werd  reeds  gewezen  op  het  recht  op  privacy  dat  vervat  ligt  in  artikel  8  van  het  

Europees  Verdrag  voor  de  Rechten  van  de  Mens  (EVRM).  “Een  ieder  heeft  recht  op  respect  voor  

zijn   privé   leven,   zijn   familie-­‐   en   gezinsleven,   zijn   woning   en   zijn   correspondentie".   Dit   artikel  

verwijst  duidelijk  ook  naar  de  bescherming  van  de  elektronische  communicatie.    

 

115.   In   België   is   de   bescherming   van   het   telecommunicatiegeheim   opgenomen   in   het  

Strafwetboek.200  Het   is   niet   toegelaten   om   tijdens   de   overbrenging   van   gegevens   opzettelijk  

kennis   te   nemen   van   privé-­‐telecommunicatie   zonder   de   toestemming   van   elke   persoon   die  

eraan   deelneemt.   Het   begrip   telecommunicatie   moet   ruim   geïnterpreteerd   worden.   Zo   vallen  

zowel   telefonie,   faxen,  e-­‐mail-­‐  en  chatberichten   ,  online  bankieren  hier  bijvoorbeeld  onder.  De  

voorwaarde  is  echter  dat  ze  niet  bestemd  mogen  zijn  voor  ‘iedereen’,  ze  dienen  dus  privé  te  zijn.  

Er  is  geen  twijfel  over  het  feit  dat  berichten  en  dergelijke  op  een  openbare  website,  een  forum  of  

blog   niet   privé   zijn.   Deze   worden   bijgevolg   niet   door   de   Strafwet   beschermd.   Over   dezelfde  

acties   binnen   een   duidelijk   afgebakende   groep   bestemmelingen,   zoals   sociale   netwerken   en  

meer  bepaald  Facebook,  heerst   onduidelijkheid.   Zo  werd   in  de   rechtsspraak   reeds   geoordeeld  

dat   berichten   niet   privé   zijn  wanneer   de   optie   ‘vrienden   van   vrienden’   aangevinkt   is.   In   deze  

omstandigheid   dient   geval   per   geval   onderzocht   te   worden   welke   privacy-­‐instellingen   de  

betrokken  gebruiker  heeft  gekozen.201  

 

116.   Dergelijke   problematiek   zien   we   ook   opduiken   bij   onze   Noorderburen.   In   Nederland  

oordeelde   het   Gerechtshof   in   Arnhem   dat   het   ontslag   van   een   Blokker-­‐medewerker   terecht  

ontslagen  werd   na  meerdere   negatieve   uitlatingen   over   zijn  werkgever   op   Facebook.   De  man  

uitte  zijn  ongenoegen  als  volgt:  "blokker  wat  een  hoerebedrjf  spijt  dak  er  ben  gaan  werken  en  die  

mensen  ook  d  er  werken  vooral  me  teamleider  wat  een  gore  achter  de  ellebogen  nijmegseple  nep  

wout  je  ken  aan  die  kkstreken  van  hem  wel  merken  dat  hij  uit  nijmegen  ko  en  wout  uis  geweest  de  

hoerestumperd   ooit   komt  mijn   dag   en   geloof   me   dan   st   ze   te   janken   kkhomo,s".  Een   letterlijke  

vertaling  van  deze  boodschap  is  niet  nodig  om  aan  te  tonen  dat  deze  persoon  het  imago    van  de  

onderneming   door   het   slijk   haalde.  202     Met   de   argumentatie   van   de   man   dat   Facebook   een  

afgesloten  omgeving  was  en  dus  niet  publiek   toegankelijk  was  voor   iedereen,  hield  de   rechter  

                                                                                                                         200  Artikel  314  van  het  Belgisch  Strafwetboek,  BS  27  september  2013.  201  Y.  VAN  DEN  BRANDE,  “Hoe  privé  zijn  mails,  Facebookposts,  chatsessies...?”,  De  Tijd,  10  februari  2012.  202  X.,   “Ontslag   na   negatieve   uitlatingen   Blokker-­‐medewerker   op   Facebook”,     Aantjes   Advocaten,   2012,  http://www.aantjesadvocaten.nl/index.php/blog/49-­‐social-­‐media/156-­‐ontslag-­‐na-­‐negatieve-­‐uitlatingen-­‐blokker-­‐medewerker-­‐op-­‐facebook#sthash.AC1XyoZX.dpuf  .  

Page 60: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Juridisch  kader    

 

52  

echter  geen  rekening.  Volgens  de  rechter  behoort  Facebook    in  dit  geval  niet  tot  het  privédomein  

van   werknemer   omdat   zijn   uitlatingen   ook   door   anderen,   waaronder   zijn   collega’s  

waargenomen  konden  worden.    De  rechter  wees  ook  op  het  gevaar  dat  door  de   ‘share-­‐button’,  

een  optie  die  gemakkelijk  gebruikt  wordt,  ook  personen  waarmee  de  werknemer  niet  bevriend  

was  op  de  sociale  netwerksite  het  bericht  mogelijks  hebben  kunnen  lezen.  In  het  arrest  kunnen  

we  lezen  hoe  de  rechter  zijn  standpunt  onderbouwt:  "Zo  hebben  ook  anderen  van  de  uitlating  van  

[werknemer]  kennis  kunnen  nemen.  [werknemer]  miskent  bovendien  dat  met  het  plaatsen  van  het  

bericht  op  Facebook  er  het  risico  van  re-­‐tweten  is,  welk  risico  met  zich  meebrengt  dat  ook  anderen  

dan  de  'vrienden'  van  [werknemer]  kennis  kunnen  nemen  van  het  bericht  in  kwestie."203    

 

117.  ARNOUD  ENGELFRIET,   een   ICT-­‐jurist   gespecialiseerd   in   internetrecht,  merkt   op   dat   dit   een  

uitzonderlijk  vonnis  is,  maar  kan  niet  voorspellen  welke  precedentenwaarde  deze  uitspraak  zal  

hebben.   Hij   is   het   ongetwijfeld   eens   met   de   rechter   die   wijst   op   de   betrekkelijkheid   van   het  

privékarakter   van   Facebook.   Volgens   Engelfriet   was   er   geen   probleem   geweest   moest   de  

werknemer   zijn   uitspraken   op   papiertjes   in   het   fietsenhok   hebben   opgehangen   of   het   in   een  

chat-­‐   of   e-­‐mailbericht   zou   verstuurd   hebben.  Want   als   deze   personen   dit   zouden   doorspelen  

naar  de  zijn  werkgever  zitten  we  in  een  volledig  andere  situatie.  204  

   

2.4    DE  TELECOMMUNICATIEWET    

2.4.1    Cookies  in  de  Belgische  Wet  

118.  Oorspronkelijk  was  het  mogelijk  dat  een  websitebeheerder  onbeperkt  cookies  plaatste  bij  

een   internetgebruiker   die   zijn   website   bezocht,   tenzij   deze   laatste   dit   verhinderde   door   de  

relevante   browser-­‐instellingen   aan   te   passen.   Dergelijke   praktijken   zijn   nu   niet   meer  

mogelijk.205    

 

119.   Digitale   marketting   kende   een   enorme   opmars   de   laatste   jaren.   Logischerwijs   was   het  

gevolg   hiervan   dat   bedrijven   niet   meer   enkel   belang   hechten   aan   het   bereiken   van   de   juiste  

doelgroep  (publiciteit  en  dergelijke),  maar  ook  op  de  hoogte  willen  zijn  de  eisen  en   interesses  

van  hun  klanten.  De  zoekgeschiedenis  en  het  surfgedrag  van  internetgebruikers   is  gemakkelijk  

                                                                                                                         203  Arnhem,   19   maart   2012,   JAR   2012,   97.   De   rechter   maakte   hier   een   schrijffout   en   bedoelde  onwaarschijnlijk  ‘re-­‐tweeten’.  204  A.   ENGELFRIET,   “Ontslag   vanwege   Facebookposting”,   Ius   Mentis,   2012,   AE   2957,  http://blog.iusmentis.com/2012/03/22/ontslag-­‐vanwege-­‐facebookposting/  .  205  X.,  “Ondubbelzinnige  toestemming  nodig  voor  plaatsen  cookies”,  NJB  2011,  1234.    

Page 61: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Juridisch  kader    

 

53  

na  te  gaan  aan  de  hand  van  cookies.  Dit  brengt  echter  ongetwijfeld  zware  gevolgen  mee  voor  de  

privacy  van  de  gebruiker.  Zoals  hierboven  uiteengezet  reageerde  de  Europese  wetgever  hierop  

met  de  e-­‐Privacy  Richtlijn.  Deze  richtlijn  verplicht  alle  lidstaten  om  de  Europese  regeling  in  hun  

nationale   wetgeving   te   implementeren.   In   België   gebeurde   dit   met   de  Wet   van   13   juni   2005  

betreffende   de   elektronische   communicatie,   korter:   “de   Telecommunicatiewet”,   die   niet   enkel  

het  gebruik  van  cookies  beheerst  maar  tevens  van  toepassing  is  op  “elke  opslag  van  informatie  of  

het   verkrijgen   van   toegang   tot   informatie   die   reeds   is   opgeslagen   in   de   eindapparatuur   van   een  

abonnee   of   een   gebruiker”.206  Artikel   129   van   de   Telecommunicatiewet   bepaalt   dat   Belgische  

website  beheerders  vanaf  augustus  2012  toestemming  aan  internetgebruikers  dienen  te  vragen  

voor  het  plaatsen  van   cookies.  Helaas  wordt   in  de  wet  niet   verduidelijkt   op  welke  manier  die  

toestemming   gegeven  moet  worden.   Hoe   de  wet   geïnterpreteerd   dient   te  worden   kunnen  we    

enkel   opmaken   uit   de   het   standpunt   van   de   Europese   Unie   en   het   standpunt   van   de    

Werkgroep    29.207    

120.  De  werkgroep,  die  hierboven  reeds  werd  aangehaald  en  toch  een  zekere  autoriteit  bezit  op  

Europees  niveau,  bracht  op  2  oktober  van  dit   jaar  een  werkdocument  uit  waarin  ze   te  kennen  

geeft  welke   invulling  aan  de  vereiste  toestemming  voor  het  gebruik  van  cookies  gegeven  moet  

worden.208  Dit  deed  ze  omdat  ze  vaststelde  dat  de  regeling  omtrent  cookies  in  de  verschillende  

lidstaten  zeer  verschillend  was.  209  Volgens  hen  moet  de  toestemming:    

“  -­‐      Ondubbelzinnig  zijn;    

   -­‐        Vrijelijk  gegeven  moet  zijn  op  basis  van  een  vrije  echte  keuze.    

   -­‐      Gebaseerd  zijn  op  voorafgaande  specifieke  informatie;  

   -­‐      Blijken  uit  een  positieve  actie  of  andere  actieve  gedraging    van  de  consument;    

   -­‐   Verkregen   worden   vóór   het   plaatsen   of   lezen   van   de   cookies   voordat   het   proces    

             start.  “  

121.   Volstaat   een   impliciete   toestemming   dan?   De   Telecommunicatiewet   stelt   dat   een  

internetgebruiker   zijn   toestemming  moet   geven.   Zolang   dat   er   geen   Koninklijk   Besluit   wordt  

afgekondigd  waarin   “toestemming   geven”   geconcretiseerd  wordt  moet  men   ervan  uitgaan  dat  

dit  begrip   in  zijn  meest  gebruikelijke  betekenis  aangenomen  moet  worden.  Het  geven  van  een  

                                                                                                                         206  Wet  van  13  juni  2005  betreffende  de  elektronische  communicatie,  BS  20  juni  2005.  207  B.   VAN   DEN   BRANDE,   "Wat   is   een   Cookie?",   Sirius   Legal,   2013,  http://www.siriuslegaladvocaten.be/wordpress/cookie-­‐informatiepagina/#  .  208  X.,   “Privacybescherming”,   Computerr.   2012,   315-­‐317;   http://ec.europa.eu/justice/data-­‐protection/  article-­‐29/press-­‐material/press-­‐release/art29_press_material/20131008_pr_oct_plenary_en.pdf  .  209  X.,   "Privacywaakhonden   stellen   onjuiste   eisen   aan   cookies",   Thuiswinkel   Waarborg,   2013,  www.thuiswinkel.org/cms/showpage.aspx?id=12795  .    

Page 62: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Juridisch  kader    

 

54  

toestemming  impliceert  meestal  een  bewuste,  actieve  en  duidelijke  handeling  waaruit  de  wil  van  

de   berokken   gebruiker   blijkt,   zodat   men   er   bijgevolg   moet   van   uitgaan   dat   een   impliciete  

toestemming  niet  volstaat.  210    

2.4.2    Facebook  

122.   In   het   geval   van   Facebook   zou   men   er   kunnen   van   uitgaan   dat   de   gebruiker   door   het  

accepteren  van  algemene  voorwaarden  zijn  uitdrukkelijke  toestemming  gegeven  heeft  voor  het  

plaatsen  van  cookies.  Op  het  moment  dat  Facebook-­‐gebruikers  persoonlijke  berichten  of  andere  

gegevens  achterlaten  op  de  sociale  netwerksite  kan  geargumenteerd  worden  dat  zij   ingestemd  

hebben   met   de   verwerking   van   deze   gegevens   op   de   wijze   beschreven   in   de   Privacy-­‐policy.  

Wanneer  echter  gegevens  en   informatie  over  anderen  vrijgegeven  wordt,  onder  meer  door  de  

persoon   te   vermelden   of   te   taggen,   begint   het   schoentje   te   wringen.211  Niettegenstaande   het  

aannemelijk  is  dat  personen  die  de  voorwaarden  accepteren  hiermee  instemmen,  bevinden  we  

ons  hier  meer  en  meer  in  een  grijze  zone  van  de  wetgeving.212  

   

2.5    DE  AUTEURSWET  EN  HET  RECHT  OP  AFBEELDING      

2.5.1  Achtergrond  

123.  Auteursrechten   vinden   hun   oorsprong   bij   het   ontstaan   van   de   boekdrukkunst.   Voordien  

was  de  noodzaak  voor  een  bescherming  van  de  rechten  van  auteurs  nagenoeg  onbestaand.  Maar  

met  de   automatisering   van  de  boekdrukkunst   en  de  komst   van  het   kopieerapparaat   in  de  18e  

eeuw  nam  het  belang  van  het  auteursrecht  aanzienlijk   toe.    Aan  het   feit  dat  dit   recht,  door  de  

komst  van  het   internet,  een  nog  grotere  vlucht  heeft  genomen,  valt  zeker  niet  te  twijfelen.  Wie  

gebruikt  vandaag  geen  informatie  die  men  online  kan  vinden?  Bovendien  leidde  de  evolutie  naar  

een  ‘Web  2.0’  ertoe  dat  auteursrechtelijk  relevante  inhoud  op  grote  schaal  geproduceerd  en/of  

van  anderen  gebruikt  wordt.213  

 

                                                                                                                         210  B.  VAN  DEN  BRANDE,  "Wat  is  een  Cookie?",  Sirius  Legal,  2013,  http://www.siriuslegaladvocaten.be/wordpress/cookie-­‐informatiepagina/#  .  211  Wanneer   een   persoon   vermeld   of   getagged  wordt   kunnen   andere   gebruikers   naar   zijn/haar   profiel  geleid  worden  door  simpelweg  op  de  naam  te  klikken.  212  P.  VAN  EECKE  EN  A.  DIERICK,  “EU-­‐regelgeving  en  de  informatiemaatschappij:  naar  een  wetgeving  2.0?”  in  I.  GOVAERE  (ed.),  Europees  recht:  Moderne  interne  markt  voor  de  praktijkjurist,  Mechelen,  Kluwer,  2012,    201-­‐244.  213  A.R.    LODDER,    A.    ENGELFRIET,  D.  MEKIC,  R.    VAN    DEN    HOVEN    VAN    GENDEREN  e.a.,  “Recht    en    Web    2.0”,  71.    

Page 63: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Juridisch  kader    

 

55  

124.  Wie   deelneemt   aan  Web   2.0   toepassingen   dient   zich   een   goed   beeld   te   vormen   van   het  

juridisch  kader  omtrent  het  verspreiden  van  door  de  auteurswet  beschermde  informatie.  In  dit  

geval  is  de  bescherming  van  het  Portretrecht  relevant.  Zo  worden  op  sociale  netwerksites  foto’s  

van  gebruikers  zelf,  maar  ook  van  anderen  gestaag  uitgewisseld.  We  kunnen  ons  de  vraag  stellen  

of  het  delen  van   foto’s  van  anderen  op  sociale  netwerken  eigenlijk  zomaar  kan.   Iedereen  bezit  

volgens  de  Belgische  Auteurswet  het  recht  op  eigen  afbeelding  (en  op  het  gebruik  ervan),  waar  

verder  niemand  over  mag  beschikken  zonder  diens  toestemming.214    

 

125.  In  de  rechtsleer  bestaat  hier  echter  discussie  over.  Zo  beweren  sommigen  dat  het  recht  op  

de   bescherming   van   de   persoonlijke   levenssfeer   en   het   recht   op   afbeelding   als   los   zand   aan  

elkaar   hangen.   Deze   redenering   staven   ze   door   aan   te   tonen   dat   het   laatstgenoemde   recht  

namelijk  ook  bescherming  biedt  aan  zaken  die  volledig  los  van  het  privéleven  staan.215  Anderen  

lijken   het   met   deze   stelling   eens   te   zijn,   maar   wijzen   toch   op   het   feit   dat   afbeeldingen   van  

natuurlijke  personen  anderen  in  staat  stelt  hen  te  identificeren,  zodat  men  handelingen  vrij  snel  

als  een  verwerking  van  persoonlijke  gegevens  kan  kwalificeren,  dat  de  facto  wel  deel  uitmaakt  

van   het   recht   op   privacy.   Deze   redenering   in   acht   nemend  moet   de   zienswijze   dat   deze   twee  

rechten  onderling  volledig  losstaan  van  elkaar  toch  genuanceerd  worden.216    

Afgezien   van   het   bestaan   van   dit   dispuut   menen   we   toch   een   onlosmakelijk   verband   te   zien  

tussen   het   recht   op   afbeelding   en   het   privacy-­‐recht   waardoor   dit   in   de   volgende   paragraaf  

besproken  wordt.  

 

2.5.2    Foto’s  van  anderen  publiceren,  kan  dat  wel?    

126.   Het   antwoord   op   bovenstaande   vraag   kan   gevonden   worden   in   het   portretrecht.   Het  

portretrecht   is   een   explicitering   van   het   ‘Recht   op   Afbeelding’.   In   tegenstelling   tot   wat   de  

integratie  ervan  in  de  Auteurswet  doet  vermoeden,  gaat  het  hier  om  een  persoonlijkheidsrecht,  

en  niet  om  een  auteursrecht.217  Artikel  10  van  deze  wet  zegt  dat   "de  auteur  of  de  eigenaar  van  

een  portret  dan  wel  enige  andere  persoon  die  een  portret  bezit  of  voorhanden  heeft,  heeft  niet  het  

recht   het   te   reproduceren   of   aan   het   publiek   mede   te   delen   zonder   toestemming   van   de  

                                                                                                                         214  Wet  van  30  juni  1994  betreffende  het  Auteursrecht  en  Naburige  rechten,  BS  27  juli  1994.  (Hierna:  Wet  betreffende  het  Auteursrecht.)  215  L.  Dierickx,  Het  recht  op  afbeelding,  Antwerpen,  Intersentia,  2005,  18.    216  P.  DE  HERT  en  R.  SAELENS,   “Het  recht  op  afbeelding”,  TPR  2009,  870-­‐871;  B.  DE  GROOTE  en  R.  DE  CORTE,  Overzicht  van  het  burgerlijk  recht,  Mechelen,  Kluwer,  2005,  371.  217  D.  VOORHOOF,  “Facebook  en  de  Raad  voor  Journalistiek”,  NjW  2011,  39.  

Page 64: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Juridisch  kader    

 

56  

geportretteerde   of,   gedurende   twintig   jaar   na   diens   overlijden,   zonder   toestemming   van   zijn  

rechtverkrijgenden".218    

 

127.   Met   andere   woorden   wordt   met   dit   recht   het   gebruik   van   afbeeldingen   waarop  

betrokkenen  herkenbaar   zijn  voor  derden   ingeperkt   en  dient  hiervoor   steeds  de   toestemming  

van  de   geportretteerde   te  worden   gevraagd.219  In   de   rechtspraak  wordt   evenwel   gepreciseerd  

dat   de   toestemming   voor   het   maken   van   een   foto   niet   impliceert   dat   deze   ook   automatisch  

gegeven  wordt   voor   de   verspreiding   ervan.220  Op   dit   principe  maakt   ze   echter   ook   een   aantal  

uitzonderingen.   Dit   is   bijvoorbeeld   het   geval   voor   publicatie   van   afbeeldingen   van   personen  

tijdens  de  uitoefening  van  een  publieke  functie.  In  deze  gevallen  wordt  de  vereiste  toestemming  

gezien   als   impliciet   gegeven   te   zijn,   voor   zover   de   afbeeldingen   gepubliceerd   worden   in   het  

kader   van   actuele   gebeurtenissen   en   het   openbare   leven   van   de   betrokkene.   Verdere  

uitzonderingen   situeren   zich   hoofdzakelijk   op   het   vlak   van   de   bevordering   van   de  

expressievrijheid   en   het   recht   op   informatie   van   het   publiek.221  Er   moet   daarenboven   ook  

gewezen   worden   op   het   feit   dat   de   jurisprudentie   in   het   kader   van   het   recht   op   privacy,   de  

laatste  decennia,   ook  buiten  artikel  10  van  de  Auteurswet,   een   ruimer   recht  op   afbeelding   als  

persoonlijkheidsrecht  aanvaardt.222  

 

128.  Toegepast  op  Facebook  zou  dit  betekenen  dat  telkens  een  gebruiker  een  foto  van  een  ander  

op   zijn   pagina   plaatst,   hij   van   de   betrokken   persoon   de   uitdrukkelijke   toestemming   moet  

verkrijgen,  tenzij  in  de  hierboven  vernoemde  uitzonderingen.  Omgezet  naar  de  praktijk  zou  dit  

voor   de   Facebook-­‐gebruiker   echter   een   buitengewone   last   betekenen.   In   dit   opzicht   biedt   de  

Privacywet   een   oplossing.   Op   grond   van   die   wet   heeft   de   persoon   wiens   afbeelding   gebruikt  

wordt,  bij  redelijk  belang,  het  recht  zich  te  verzetten  tegen  de  publicatie  ervan  (zie  infra).  Wat  

opvalt   is   dat   er   als   het   ware   omgekeerd   te   werk   gegaan   wordt   (en   men   dus   eerst   zonder  

voorafgaande   toestemming  de  afbeelding  publiceert,   en   slechts  bij   verzet  de   foto  dient  weg   te  

halen).223  Voor  de  toepassing  van  dit  verzetsrecht  maakt  het  overigens  een  aanzienlijk  verschil  

uit  of   iemands   foto  op  een  publiek   toegankelijk  of  op  een  besloten  gebruikersprofiel   geplaatst  

werd   (zie   infra)   en   is   het   voorts   zo   dat   de   betrokkene   geïdentificeerd,   of   tenminste  

                                                                                                                         218  Artikel  10  Wet  betreffende  het  Auteursrecht.  219  E.  BREWAEYS,  “Recht  op  afbeelding”,  NJW  2010,  206.  220  J.  DEENE,  noot  bij  Antwerpen  5  mei  2003,  NJW  2003,  1193.  221  D.  VOORHOOF  en  P.  VALCKE,  Handboek  Mediarecht,  Brussel,  Larcier,  2007,  145-­‐151.  222  D.   VOORHOOF,   “Facebook   en   de   Raad   voor   Journalistiek”,  NjW  2011,   39.   Dit   doet   ze   bijvoorbeeld   op  grond  van  de  Privacywet.  223  De   afbeelding   wordt   namelijk   eerst   op   het   sociale   netwerk   geplaatst   (zonder   voorafgaandelijke  toestemming),  waarna  de  gebruiker  zich  er  tegen  verzet.  Terwijl  volgens  artikel  10  Auteurswet  in  beginsel  eerst  toestemming  dient  gevraagd  te  worden  vooraleer  er  tot  publicatie  overgegaan  kan  worden.  

Page 65: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Juridisch  kader    

 

57  

identificeerbaar,  moet  zijn  om  het  recht  op  afbeelding  in  te  kunnen  roepen.  Dit  zou  bijvoorbeeld  

niet  het  geval  zijn  indien  men  enkel  zijn/haar  silhouet  op  een  foto  kan  waarnemen.224  

 

129.  Bovendien  biedt  Facebook  ook  intern  mogelijkheden  om  dit  verzetsrecht  uit  te  oefenen.  Zo  

kan  men  bijvoorbeeld  zelf  aan  de  persoon   in  kwestie  via  een  standaardbericht  vragen  om  een  

bezwarende   foto   van   zijn   profiel   te   halen.  Wanneer   deze   laatste   niet  wenst   in   te   gaan   op   dit  

verzoek,   kan   de   betrokken   foto   gerapporteerd   worden   bij   Facebook   zelf,   die   dan   verdere  

stappen  onderneemt.    

 

130.   Hierboven   werd   duidelijk   dat   het   recht   op   afbeelding   enkele   zaken   impliceert.   Dat   het  

persoonlijkheidsrecht  op  afbeelding  op  sociale  netwerksites,  in  het  licht  van  de  eerbiediging  van  

het  privéleven,  beschermd  dient  te  worden  spreekt  uiteraard  voor  zich.  Duidelijk  is  althans  dat  

het  recht  geldt  ten  aanzien  van  iedereen.  We  merkten  evenwel  op  dat  de  grenzen  van  dit  recht  

vervagen   onder   invloed   van   het   ‘deel-­‐karakter’   dat   Facebook   lijkt   te   typeren.     Een   van   de  

grondvereisten  voor  het  publiceren  van   foto’s  van  anderen   is  namelijk  het  verkrijgen  van  hun  

uitdrukkelijke  toestemming,  tenzij  in  enkele  gevallen  door  de  rechtsspraak  bepaald.  Toch  valt  op  

dat   de   sociale   netwerksite,   onder   invloed   van   de   Privacywet,   weliswaar   een   omgekeerde  

redenering   toepast.   Derhalve   dienen   de   regelgevende   instanties   een   zekere   mate   van  

waakzaamheid  aan  de  dag   te   leggen  om  de  verwatering  van  dit  persoonlijkheidsrecht  zo  goed  

als  mogelijk  tegen  te  gaan.  

 

3.  BESLUIT  BIJ  HOOFDSTUK  2  

 

131.  We  kunnen  aldus  besluiten  dat  zowel  de  geldende  Europese  als  nationale  wetgeving,  die  in  

voorgaande   uiteenzetting   uitvoerig   uit   de   doeken   werd   gedaan,   het   zeil   in   top   zetten   om   de  

persoonlijke   levenssfeer   van   individuen   zo   goed   als   mogelijk   te   beschermen.   Aanvaard   moet  

worden  dat,  omwille  van  het  feit  dat  er  hoogstwaarschijnlijk  nooit  een  waterdichte  definitie  van  

het   privacy-­‐begrip   zal   bestaan,   er   nimmer   zal   kunnen   gesproken   worden   van   een   integrale  

bescherming  die  alle  deelaspecten  van  het  privacy-­‐concept  zal  omhelzen.    

 

132.   Op   supranationaal   niveau   merkten   we   dat   zowel   de   Raad   van   Europa   als   de   Europese  

Commissie   de   handen   uit   de   mouwen   steken   om   het   privacy-­‐recht   vrijwaren,   en   bevat   de  

                                                                                                                         224  L.  Dierickx,  Het  recht  op  afbeelding,  Antwerpen  en  Oxford,  Intersentia,  2005,  66-­‐67;      

Page 66: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Juridisch  kader    

 

58  

Richtlijn  Bescherming  Persoonsgegevens  in  dat  kader  ongetwijfeld  de  belangrijkste  bepalingen.  

Desalniettemin  mag   de   aanzienlijke  waarde   van   artikel   8   EVRM   en   de   daaruit   voortvloeiende  

positieve  verplichtingen  niet   verloochend  worden.  Toch   is   gebleken  dat  de  huidige   regels  niet  

meer   volstonden   om   een   adequate   bescherming   te   garanderen   in   onze   immer   evoluerende  

digitale  maatschappij.  Om  het  hoofd   te   bieden   aan  de  uitdagingen   inzake  de  bescherming  van  

persoonlijke   gegevens   op   het   internet,   die   de   afgelopen   decennia   ontstonden,   keurde   de  

Europese   Commissie   in   oktober   het   voorstel   voor   een   nieuwe   Algemene   Verordening  

Gegevensbescherming   (met   de   daarin   onder   meer   het   ‘recht   om   vergeten   te   worden’   en   het  

‘recht  van  gegevensoverdraagbaarheid’)  eerder  dit  jaar  goed.    

 

133.  Nationaal  is  artikel  22  van  de  Belgische  Grondwet  de  grondslag  voor  de  bescherming  van  

de   persoonlijke   levenssfeer.   Gezien   de   enge   bewoording   van   het   privacy-­‐begrip   laat   de  

grondwetgever   de   invulling   ervan   echter   hoofdzakelijk   over   aan   de   bevoegde   wetgevende  

instellingen.  Zo  bepalen  verscheidene  afzonderlijke  wetten  zoals  de  Privacywet,  de  Strafwet  en  

de  Telecommunicatiewet  de  Belgische  regels   inzake  de  bescherming  van  de  persoonsgegevens  

in   de   digitale   omgeving.     Hoewel   het   op   het   eerste   zicht   vreemd   leek,   aangezien   het   om   een  

persoonlijkheidsrecht   ging,   merkten   we   op   dat   de   regels   inzake   het   recht   op   afbeelding   te  

vinden  zijn  in  de  Auteurswet.  Desalniettemin  werd  ook  het  belang  van  de  bescherming  van  dit  

recht,  in  het  kader  van  de  privacybescherming,  aangetoond.    

 

134.  Maar  waar  God  een  kerk  sticht,  bouwt  de  duivel  een  kapel.  Zo  zagen  we  bijvoorbeeld  dat  de  

verschillende   implementatie   van   de   Richtlijn   Bescherming   Persoonsgegevens   in   de  

onderscheiden  lidstaten,  een  uniform  beleid  binnen  de  Europese  Unie  in  de  weg  stond.    Wanneer  

het   juridisch   kader   echter   in   zijn   totaliteit   bekeken  wordt,   valt   de   grote   verscheidenheid   aan  

regels   en   de   onderling   variërende   invullingen   van   het   recht   duidelijk   op.   Daarenboven   is   het  

voorgaande  ongetwijfeld  nadelig  voor  de  rechtszekerheid  van  de  burger.    

 

Dientengevolge   is   alle   hoop   gevestigd   op   de   nieuwe   Algemene   Verordening  

Gegevensbescherming,   die   een   uniforme   en   adequate   beschermingsregeling  moet   invoeren   in  

alle  lidstaten  van  de  Europese  Unie.    

 

 

Page 67: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Facebook  &  Europese  gegevensbescherming    

 

59  

HOOFDSTUK  3:    DE  SOCIALE  NETWERKSITE  FACEBOOK  IN  HET  

LICHT  VAN  DE  EUROPESE  GEGEVENSBESCHERMINGSREGELS    

 

1.  DE  PRIVACYRICHTLIJN  EN  FACEBOOK    

1.1  TOEPASSELIJKHEID  VAN  DE  RICHTLIJN        

1.1.1  .  Toepassingsgebied  

135.   In  de  meeste  gevallen   is  de  Richtlijn  bescherming  Persoonsgegevens  van   toepassing,  ook  

wanneer   de   hoofdkantoren   van   aanbieders   van   sociale   netwerksites   zich   buiten   de   Europese  

Economische  Ruimte  bevinden.  Dit  zegt  de  Groep  van  Artikel  29  (zie  infra)  in  haar  ‘Advies  over  

Online  Sociale  Netwerken’.225  Ze  stellen  dat  het  gebruik  van  ‘cookies’  en  dergelijke  software  door  

sociale  netwerksites   gezien  kan  worden   als   het   gebruik   van  middelen   aan  de  hand  van  welke  

persoonlijke  gegevens  verwerkt  worden.  Deze  verwerking  vindt  dan  plaats  op  het  grondgebied  

van   een   Lidstaat,   waardoor   de   nationale   wetgeving   van   desbetreffende   Lidstaat   dan   ook   van  

toepassing   is.   Dit   doet   de   Groep   op   basis   van   artikel   4   van   de   Richtlijn   Bescherming  

Persoonsgegevens  dat   poneert   dat  wanneer  de   gebruikte   apparatuur   zich   op  het   grondgebied  

van   een   Lidstaat   bevindt,   de   gegevensbeschermingswetgeving   van   dat   land   van   toepassing   is.  

Wanneer   deze   situatie   zich   voordoet   is   de   aanbieder   van   het   sociale   netwerk   gehouden   een  

vertegenwoordiger  aan  te  stellen  op  datzelfde  grondgebied.  226  

 

1.1.2    Verantwoordelijke  voor  de  verwerking    

136.  De  Richtlijn  spreekt  over  de  ‘verantwoordelijke  van  de  verwerking’.  In  artikel  6  bepaalt  ze  

dat  deze  verantwoordelijke  instaat  voor  de  eerlijkheid  en  rechtmatigheid  van  de  verwerking  van  

persoonsgegevens  en  staat  voor  de  nakoming  van  de  plichten  die  uit  de  Richtlijn  voorkomen.  227  

                                                                                                                         225  Advies  5/2009  van  de  Groep  gegevensbescherming  artikel  29  over  online  sociale  netwerken,  12   juni  2009.  Te  raadplegen  op:  http://www.privacycommission.be/sites/privacycommission/files/documents/01.02.04.02.01-­‐wp163_nl.pdf  .  226  Artikel  4,  lid  2,  c)  Richtlijn  Bescherming  Persoonsgegevens.  227  Commissie  voor  de  bescherming  van  de  persoonlijke  levenssfeer,  lexicon,  2013,  http://www.privacycommission.be/nl/lexicon/verantwoordelijke-­‐voor-­‐de-­‐verwerking  .  

Page 68: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Facebook  &  Europese  gegevensbescherming    

 

60  

Bij   sociale   netwerken   zijn   het   de   aanbieders   van   de   diensten   die   aangeduid   worden   als  

verantwoordelijke   voor   de   verwerking   van   gegevens   net   omdat   zij   beslissen   welke   gegevens  

voor   publiciteit   en   marketing   gebruikt   kunnen   worden   en   ze   ook   de   middelen   voor   de  

verwerking  ter  beschikking  stellen.  Wat  ook  niet  vergeten  mag  worden  is  dat  ontwikkelaars  van  

derde  applicaties,  die  in  verband  staan  met  de  sociale  netwerken,  ook  gehouden  kunnen  worden  

als  verantwoordelijke  voor  de  verwerking.  Dit  is  enkel  het  geval  wanneer  de  gebruikers  van  het  

Sociale   netwerk   een   toepassing   gebruiken   die   de   ontwikkelaar   ontwierp   in   het   verlengde,   als  

aanvulling   op   de   bestaande   aangeboden   service.   228  Betrokkenen   dienen   wel   eerst   hun  

uitdrukkelijke   toestemming   te   geven   aan   de   applicatie   vooraleer   deze   toegang   krijgt   tot   de  

nodige   Facebook-­‐gegevens   (bijvoorbeeld   bij   het   koppelen   van   een   Instagram-­‐account   aan   een  

Facebook   account   “geef   je   Instagram   toegang   tot   je   persoonlijke   gegevens,   vriendenlijst   en  

bovendien  ook  om  namens  jou  bepaalde  zaken  op  je  prikbord  te  plaatsen”).229  

 

1.1.3    De  gebruiker  zelf  

137.   Elke   gebruiker   van   een   sociale   netwerksite   kan   worden   aanzien   als   een   ‘betrokken  

persoon’   in   de   zin   van   de   Richtlijn   Bescherming   Persoonsgegevens.   Hij   is   diegene   die   zijn  

gegevens  vrijgeeft  en  de  persoonsgegevens  van  anderen  ook  kan  verwerken.  Enkel  wanneer  hij  

dit   laatste   doet   “in   het   kader   van   activiteiten   met   uitsluitend   persoonlijke   of   huishoudelijke  

doeleinden”   is   hij   niet   gehouden   tot   dezelfde   plichten   als   de   verantwoordelijke   voor   de  

verwerking.230  Zowel   de   aanbieder   als   de   gebruiker   kunnen   bijgevolg   aangemerkt  worden   als  

verantwoordelijke   voor   de   verwerking. 231Dit   bevestigt   de   Werkgroep   artikel   29   in   haar  

advies.232  Een   toepassingsgeval  hiervan  zou  zijn  dat  de   sociale  netwerkgebruiker  handelt   voor  

een  onderneming  of  wanneer  zijn  acties  politiek  of  commercieel  ingegeven  waren.233    

 

                                                                                                                         228  X.,   “Toepasselijkheid   van   de   Europese   Privacyrichtlijn”,   Commissie  voor  de  bescherming  van    de  persoonlijke  levenssfeer,  2013,    http://www.pr.ivacycommission.be/nl/toepasselijkheid-­‐van-­‐de-­‐europese-­‐privacyrichtlijn  229  Deze  standaardvermelding  zien  we  terugkomen  in  bij  nagenoeg  alle  applicaties  die  aan  een  Facebook-­‐account  gekoppeld  worden.    230  Artikel  3,  §2,  2e  streep  spreekt  over  de  “vrijstelling  voor  huishoudelijke  activiteiten”.  In  de  uitzondering  werd  voorzien  om  bepaalde  handelingen  in  het  dagelijkse  leven  (bijvoorbeeld  een  telefoonboekje  maken  met   nummers   van   vrienden)   niet   onder   de   beperking   te   laten   vallen.   Wanneer   hij   dit   buiten   de  huishoudelijke   sfeer   zou  doen  zal  hij  wel  als  verantwoordelijke  voor  de  verwerking  aanzien  worden  en  bijgevolg  wel  onder  de  toepassing  van  de  Richtlijn  vallen.    231  P.  VAN  EECKE  en  M.  TRUYENS,  “Privacy  en  sociale  netwerken”,  Computerr.  2010,  117.  232  Advies  5/2009  van  de  Groep  gegevensbescherming  artikel  29  over  online  sociale  netwerken,  12   juni  2009.  Te  raadplegen  op:  http://www.privacycommission.be/sites/privacycommission/files/documents/01.02.04.02.01-­‐wp163_nl.pdf  .  233  P.  VAN  EECKE  en  M.  TRUYENS,  “Privacy  en  sociale  netwerken”,  Computerr.  2010,  117-­‐118.  

Page 69: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Facebook  &  Europese  gegevensbescherming    

 

61  

1.1.4    Gevoelige  persoonsgegevens  

138.   In  de  Privacyrichtlijn  worden  “gevoelige  persoonsgegevens”  omschreven  als:  “persoonlijke  

gegevens   waaruit   de   raciale   of   etnische   afkomst,   de   politieke   opvattingen,   de   godsdienstige   of  

levensbeschouwelijke   overtuiging,   of   het   lidmaatschap   van   een   vakvereniging   blijkt,   alsook   de  

verwerking   van   gegevens   die   de   gezondheid   of   het   seksuele   leven   betreffen.”234  De   bepalingen  

leggen  ook  bijzondere  voorwaarden  wanneer  deze  gevoelige  informatie  verwerkt  zou  worden.  

 

138.  Bij  het  bekijken  van  veel  Facebook-­‐profielen  merken  we  op  dat  zij  bijna  elke  categorie  van  

informatie,   in   artikel   8   omschreven,   bevatten   of   lijken   te   bevatten.   Gebruikers   hebben   de  

mogelijkheid   hun   seksuele   voorkeur,   politieke   opvattingen   of   geloofsovertuiging   op   hun  

profielpagina  mee  te  delen.  Daarenboven  kan  men  door  lid  te  worden  van  een  bepaalde  groep  of  

door   deel   te   nemen   aan   een   bepaalde   activiteit   ook   heel   wat   persoonlijke   informatie  

vrijgeven. 235  De   bepalingen   van   de   Privacyrichtlijn   bepalen   dat   voor   het   verwerken   van  

‘gevoelige’   informatie   de   uitdrukkelijke   toestemming   van   de   betrokken   gebruiker   vereist   is,  

terwijl  voor  het  verwerken  van  andere  informatie  een  impliciete  toestemming  volstaat.    Gezien  

Facebook-­‐profielen   beide   soorten   informatie   bevat   zou   er   in   principe   aan   de   twee   vereiste  

toestemmingen   voldaan   dien   te   worden.   Vreemd   genoeg   voorziet   de   Richtlijn   in   een  

uitzondering   die   de   bijzondere   regels   inzake   gevoelige   gegevens   in   het   kader   van   sociale  

netwerksites   teniet  doen  door  te  stellen  dat  ze  niet  gelden  wanneer  de  “verwerking  betrekking  

heeft  op  gegevens  die  duidelijk  door  de  betrokkene  openbaar  gemaakt  zijn.”236  Moeten  gebruikers  

er  dan  vrede  mee  nemen  dat  hun  gevoelige  gegevens  minder  beschermd  worden  louter  omwille  

van   het   feit   dat   sociale   netwerksites   in   beginsel   openbaar   zijn?237  Of   zijn   ze   hiervoor   zelf  

verantwoordelijk,   gezien   ze   per   slot   van   rekening   toch   zelf   beslissen   of   ze   die   gevoelige  

informatie  over  zichzelf  al  dan  niet  vrijgeven?    

 

Dit   is   relevant   in   het   kader   van   sociale   netwerksites   waar   privacy-­‐onvriendelijke   ‘default-­‐

instellingen’   de   veiligheid   van   persoonlijke   gegevens   in   gevaar   brengen   en   dit   net   omdat   de  

leden   van   de   netwerksites   niet   weten   of   er   niet   om   geven   dat   deze   instellingen   aangepast  

                                                                                                                         234  Artikel  8,  lid  1  RBP.  235  Bijvoorbeeld   een   deelnemen   aan   een   evenement   van   een   kiescampagne   van   een   bepaalde   politieke  partij,   lid  worden  van  een  groep   in  verband  met  gelijke  rechten  voor  holebi   ’s  kan  politieke  of   seksuele  voorkeuren  kenbaar  maken.  236  Artikel  8,  lid  2,  e)  Richtlijn  Bescherming  Persoonsgegevens.  237  L.  EDWARDS  EN  I.  BROWN,   “Data  Control   and  Social  Networking:   Irreconcilable   Ideas?”   in  A.  MATWYSHYN  (ed.),   Harbouring   Data:   Information   security,   Law   and   the   corporation   ,   Palo   Alto,   Stanford   University  Press,  2009,  205.  

Page 70: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Facebook  &  Europese  gegevensbescherming    

 

62  

kunnen  worden.  Het  opleggen  van  een  algemene  regeling  met  bepaalde  minimumvoorschriften  

aan  alle  sociale  netwerksites  zou  mogelijks  een  oplossing  bieden  voor  dit  probleem.238    

 

1.2    DE  WERKGROEP  ARTIKEL  29    

139.  In  het  eerste  lid  van  artikel  28  van  de  Privacyrichtlijn  legt  ze  aan  elke  Lidstaat  op  om  één  of  

meer   toezichthoudende   autoriteiten   op   te   richten   die   belast   worden   met   het   toezicht   op   de  

toepassing  van  de  uitvoering  die  door  desbetreffende  Lidstaat  ter  uitvoering  van  de  RBP  op  zijn  

grondgebied  werden  ingevoerd.239    

 

140.   Vervolgens   bepaalt   artikel   29   dat   er   een   onafhankelijke   Europese   werkgroep   dient  

opgericht  te  worden  die  bevoegd  is  voor  zaken  in  verband  met  de  bescherming  van  persoonlijke  

gegevens   en   privacy.  240  In   deze   ‘Groep’   met   raadgevingsfunctie   wordt   elke   toezichthoudende  

autoriteit  van  elk  van  de  27  Lidstaten  van  de  Europese  Unie  vertegenwoordigd.  Ze  bestaat  niet  

enkel   uit   de   vertegenwoordigers   van   de   verschillende   privacy-­‐commissies   maar   ook   uit   de  

Europese   toezichthouder   voor   gegevensbescherming   en   vertegenwoordigers   van   de   Europese  

Commissie. 241   242  De   afdeling   Gegevensbescherming   van   het   Directoraat-­‐generaal   Justitie,  

Vrijheid  en  Veiligheid  van  de  Europese  Commissie  neemt  het  secretariaat  voor  haar  rekening.243    

In  beginsel  is  haar  functie  het  bevorderen  van  een  uniforme  toepassing  van  de  Privacyrichtlijn  in  

alle  27  Lidstaten.  Ze   let   tevens  ook  op  de  goede   toepassing  van  de  Richtlijn   inzake  privacy  en  

Elektronische  Communicatie.    Dit  doet  ze  aan  de  hand  van  adviezen,  aanbevelingen  betreffende  

uiteenlopende   onderwerpen   inzake   de   bescherming   van   het   recht   op   privacy   (waaronder   de  

persoonsgegevensbescherming)   en   het   ontwerpen   van  werkdocumenten.244  Deze   documenten  

en   adviezen   vindt   men   ter   raadpleging   terug   op   de   webpagina   van   de   Groep.     De   plenaire  

                                                                                                                         238  De   problematiek   omtrent   de   Standaard  Privacy   Instellingen  wordt   later   besproken.;   L.  EDWARDS  EN  I.  BROWN,   “Data   Control   and   Social   Networking:   Irreconcilable   Ideas?”   in   A.  MATWYSHYN   (ed.),  Harbouring  Data:  Information  security,  Law  and  the  corporation  ,  Palo  Alto,  Stanford  University  Press,  2009,  222.  239  Artikel  28,  lid  1  Richtlijn  Bescherming  Persoonsgegevens.  240  Verder  de  ‘Groep’.  241  Artikel  29  Richtlijn  Bescherming  Persoonsgegevens.  242  Een   aantal   kandidaat-­‐lidstaten   (Kroatië   en   de   Voormalige   Joegoslavische   Republiek   Macedonië)   en  IJsland,  Liechtenstein  en  Noorwegen,  de  lidstaten  van  de  EER  (Europese  Economische  Ruimte),  vervullen  in  de  ‘Groep’  een  waarnemende  rol.    243  Artikel  29,  5  Richtlijn  Bescherming  Persoonsgegevens.  244  Commissie  voor  de  bescherming  van  de  persoonlijke  levenssfeer,  lexicon,  2013, http://www.privacycommission.be/nl/lexicon/groep-­‐artikel-­‐29.  

Page 71: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Facebook  &  Europese  gegevensbescherming    

 

63  

zittingen  van  de  Groep  worden  vijf  maal   per   jaar   gehouden   in  de  Brusselse   gebouwen  van  de  

Europese  Unie.245  

 

141.   Onder   de   nieuwe   voorgestelde   Algemene   Verordening   Gegevensbescherming   wordt   de  

Werkgroep  29  vervangen  door  een  Europees  Comité  voor  gegevensbescherming,  dat  zal  bestaan  

uit   de   voorzitters   van   de   toezichthoudende   overheid   van   elke   lidstaat   en   van   de   Europese  

Toezichthouder  voor  gegevensbescherming.246  Het  wordt  een  onafhankelijk  comité  waarvan  de  

Europese   Commissie   geen   deel   uitmaakt.   De   ontwerptekst   voorziet   ook   in   aanvullende  

elementen  tegenover  de  huidige  Richtlijn  gezien  de  grotere  spanwijdte  van  het  comité.  Ze  geeft  

bijvoorbeeld   de   mogelijkheid   aan   de   Commissie   om   binnen   een   bepaalde   (korte)   termijn  

adviezen   te   vragen   aan   het   nieuwe   toezichthoudend   orgaan,   om   zo   beter   in   staat   te   zijn   te  

reageren  op  dringende  situaties.  De  voornaamste  taak  van  het  nieuwe  Comité  zal  ervoor  zorgen  

zijn  dat  de  Algemene  Verordening  consequent  toegepast  wordt  in  alle  Lidstaten  van  de  Europese  

Unie   door   onder   andere   het   verrichten   van   onderzoeken,   het   uitbrengen   van   adviezen,   de  

samenwerking  te  bevorderen  tussen  de  verschillende  toezichthoudende  overheden.  247  

 

2.  DE  RELATIE  MET  DE  E-­‐PRIVACY  RICHTLIJN    

2.1  DE  ‘LIKE-­‐BUTTON’    

142.  Relevant  voor  het  cookie-­‐discours   inzake  Facebook   is  het   fenomeen  van  de   ‘Like-­‐Button’.  

Vroeger  bestond  de  mogelijkheid  binnen  Facebook  zelf  reeds  om  foto’s,  statussen  en  dergelijke  

te   ‘liken’.   Facebook  ging   in  april  2010  echter  nog  een  stapje  verder  met  de   introductie  van  de  

Like-­‐button   op   andere   websites.   Dit   deed   Facebook   wanneer   ze   een   reeks   sociale   ‘plug-­‐ins’  

invoerde,  waarmee  men  ook  op  derde  websites  desbetreffende   ‘button’  kon  terugvinden  (“like  

this  on  Facebook”).  De  Like-­‐button  stelt  in  principe  niets  meer  voor  dan  een  knop  waarop  men  

kan  klikken  om  weer  te  geven  dat  men  iets  ‘leuk’  vindt.  Vervolgens  wordt  hetgeen  ‘geliked’  werd  

ook   zichtbaar   voor   de   ‘vrienden’   van   de   betrokkene.   Op   deze   manier   wordt   een   klein   stukje  

Facebook   naar   een   andere  webpagina   gehaald.   Alle  wegen   leiden   naar   Facebook?   Zo   lijkt   het  

                                                                                                                         245X.,  “Werkgroep  Artikel  29  voor  de  bescherming  van  persoonsgegevens”,  Commissie  voor  de  bescherming    van  de  persoonlijke  levenssfeer,  2013, http://www.privacycommission.be/nl/groep-­‐29. 246  Artikel  64  Algemene  Verordening  Gegevensbescherming.  247  Artikel  66  Algemene  Verordening  Gegevensbescherming.  

Page 72: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Facebook  &  Europese  gegevensbescherming    

 

64  

inderdaad.  Overal  op  het  internet  kunnen  we  de  like-­‐button  terugvinden,  hij  is  niet  meer  weg  te  

denken  uit  het  dagelijkse  internetgebeuren.248    

 

143.   Het   succes   van   deze   functie   is   dus   op   twee   elementen   gebaseerd:   de   kwantiteit   en   de  

kwaliteit  van  de   ‘likes’.  Hoe  meer  een  bepaalde  status,  afbeelding,  artikel  of  eender  welke  post  

‘geliked’  wordt,  hoe  groter  de  kans  dat  een  andere  persoon  deze  post  zelf  bekijkt  en   liked.  Op  

deze  manier  gaat  de  bal  aan  het  rollen  en  wordt  het  duidelijk  dat  het  ‘delen  van  informatie’  nooit  

sneller   en   efficiënter   gebeurde.   Verder   is   ook   de   kwaliteit   van   de   like   belangrijk.   Er   kunnen  

bijvoorbeeld   200   mensen   een   bepaalde   post   liken,   maar   wanneer   niemand   daarvan   een  

connectie  van  de  betrokkene  is,  is  de  kans  op  onverschilligheid  bij  deze  laatste  groot.  Wanneer  

er   daarentegen   twintig   ‘goede   vrienden’   eenzelfde   iets   liken,   of   een   persoon  wiens  mening   of  

stijl   men   apprecieert,   wordt   de   kans   aanzienlijk   verhoogd   dat   de   gebruiker   geneigd   zal   zijn  

desbetreffende  informatie  ook  te  raadplegen.    

 

144.  Naast  de  voordelen  van  deze  optie  dient  hierbij   toch  ook  de  bescherming  van  de  privacy  

onder  de   loep  genomen   te  worden.  Uit   een  onderzoek   in  2013  blijkt  dat  met  de   likes  van  een  

persoon  heel  wat  persoonlijke   informatie  kan  verzameld  worden.  Het  onderzoek  spreekt  over  

seksuele  voorkeur,  religieuze  en  politieke  standpunten,  middelengebruik  van  personen,  raciale  

informatie,   persoonlijkheid   en   intelligentie.   Facebook-­‐vrienden,   websites   met   toegang   tot   het  

Facebook-­‐profiel,   overheidsinstellingen   of   iedereen   die   toegang   heeft   tot   de   ‘likes’   van  

gebruikers,  kan  aan  de  hand  van  software  deze  persoonlijke  informatie  verzamelen,  die  bij  het  

samenvoegen   ervan   een   bepaald   profiel   van   de   betrokkene   creëren,   terwijl   dit  mogelijks   zijn  

intentie  niet  was  bij  het  uitbrengen  van  de  ‘like’.249    

 

2.2.  DE  DIGITALE  VOETAFDRUK    

145.   Door   het   gebruik   van   cookies   en   met   behulp   van   gespecialiseerde   software   wordt   elke  

activiteit   op   internet,   en   dus   ook   op   Facebook,   geregistreerd   en   omgezet   tot   bruikbare   data.  

Iedereen  die  op  het   internet  surft   laat  een  spoor  achter  bij  elke  handeling  die  hij  uitvoert.  Het  

klikken  op  een  link,  het  veranderen  van  een  webpagina,  iets  liken,  etc.  vormen  samen  een  bron  

                                                                                                                         248  ‘Twitter’,  een  andere  grote  speler  onder  de  sociale  media,  was  eigenlijk  de  voorloper  hiervan.  Men  kon  reeds   vanop   verschillende   websites   iets   ‘doortweeten’   waardoor   het   artikel   of   wat   men   wou   tweeten  rechtstreeks  te  zien  was  op  de  persoon  zijn  Twitter-­‐pagina.  249  M.  KOSINSKY,  D.  STILWELL,  T.  GREAPEL,  “Private  traits  and  attributes  are  predictable  from  digital  records  of  human  behavior”,  PNAS  2013,  5802–5805.  

Page 73: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Facebook  &  Europese  gegevensbescherming    

 

65  

van  informatie  waardoor  ons  pad  op  het  net  ‘Hans-­‐en-­‐Grietje-­‐gewijs’  gevolgd  kan  worden.  Deze  

informatie  wordt  ook  wel  ‘clickstream-­‐data’  genoemd.250    

 

146.  Wat   is  een   ‘digitale  voetafdruk’  nu?  Zoals  eerder  aangehaald  wordt  door  het  gebruik  van  

cookies  heel  wat  persoonlijke  informatie  verspreid  op  het  internet.  In  beginsel  is  dit  niet  steeds  

de  intentie  van  de  internetgebruiker,  waardoor  we  kunnen  spreken  van  een  vorm  van  impliciete  

verspreiding  van  deze  gegevens.  Wanneer  we  een  foto  op  het  internet  plaatsen  is  dit  meestal  wel  

met   de   bedoeling   deze   zichtbaar   te   maken   voor   anderen.   In   dat   geval   spreken   we   van   een  

expliciete  gegevensverspreiding.    

 

Onze  digitale  voetafdruk  kan  het  best  omschreven  worden  als  alles  dat  we  zelf  aan   informatie  

aanmaken.   Telkens   een   persoon   nieuwe   informatie   verspreid   vergroot   dit   zijn   digitale  

voetafdruk.   Dit   kan   zodoende   zowel   impliciet   als   expliciet.   Dit   wordt   ook   de   ‘actieve’   en  

‘passieve’   digitale   voetafdruk   genoemd.251  Eenmaal   de   informatie   vrijgegeven   is   deze  moeilijk  

tot   nagenoeg   nooit   meer   volledig   te   verwijderen,   ook   niet   wanneer   men   bijvoorbeeld   de  

bewuste   foto,   status-­‐update   of   het   volledige   Facebook-­‐profiel   zou   verwijderen.   De   vraag   is  

natuurlijk  in  hoeverre  we  controle  hebben  over  onze  eigen  gegevens  op  het  internet.  Als  we  zelf  

naderhand  niet  meer  kunnen  bepalen  welke  gegevens  beschikbaar  zijn,   is  dit  dat  niet   in  strijd  

met  ons  recht  op  privacy?  Zijn  de  regelen  omtrent  het  gebruik  van  deze  persoonsgegevens  wel  

aangepast   aan   onze   snel   evoluerende   ‘digitale   maatschappij’?   Hier   zal   de   nieuwe   Algemene  

Richtlijn  Gegevensbescherming  in  de  toekomst  een  oplossing  bieden  door  de  invoering  van  ‘het  

recht  om  vergeten  te  worden’  (zie  infra).  

 

 

2.3  DE  DIGITALE  SCHADUW    

147.  Zoals  hierboven  duidelijk  werd,  wordt  heel  wat  informatie  over  ons  verspreid  zonder  dat  

we  hiervan  op  de  hoogte  zijn.  Wanneer  anderen  data  over  ons  creëren  maakt  dit  ook  deel  uit  van  

onze   passieve   digitale   voetafdruk.   We   noemen   dit   ook   wel   onze   digitale   schaduw.   Deze  

informatie  kan  bestaan  uit  openbare  gegevens  waarvan  u  het  bestaan  kent  maar  tevens  ook  uit  

informatie   waarvan   men   niet   eens   weet   dat   ze   bestaat.   Videobeelden   gemaakt   in   een  

parkeergarage,  bancontact  gegevens  verzameld  wanneer  u  uw  kerstaankopen  deed,  een  foto  van                                                                                                                            250  J.  WOO,  "The   right  not   to  be   identified:  privacy  and  anonymity   in   the   ineractive  media   environment",  New  Media  &  Soc.  2006,  949  –  967.  251  B.  BAGGIO,   Y.  BELDARRAIN,   Anonymity   and   Learning   in   Digitally  Mediated   Communications:   Authenticity  and  Trust  in  Cyber  Education,  Verenigde  Staten,  Idea  Group  Inc,  2011,  91-­‐103.  

Page 74: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Facebook  &  Europese  gegevensbescherming    

 

66  

u  die  iemand  plaatste  op  een  sociale  netwerksite    zonder  dat  u  hiervan  op  de  hoogte  bent,  zijn  

hier  voorbeelden  van.    

 

148.  De  problematiek  bij  dit  soort  informatie  is  dat  men  er  vrijwel  nooit  toegang  tot  kan  krijgen  

en   men   er   bijgevolg   geen   vat   op   heeft.   Mensen   zullen   moeten   aanvaarden   dat   steeds   meer  

elementen  uit  hun  dagelijkse  leven  een  massa  informatie  creëert  die  ‘ergens’  verzameld  kan  en  

bekendgemaakt  kan  worden.  Dit  kan  doen  terugdenken  aan  ORWELL’S  ‘Big  Brother-­‐maatschappij’  

die  voordien  reeds  werd  aangehaald.  

Uit  een  onderzoek  in  opdracht  van  ‘EMC’,  wereldwijd  leider  in  het  ondersteunen  van  bedrijven  

en   service   providers   bij   de   transformatie   van   hun   IT(Information   Technologie)-­‐activiteiten,  

blijkt   dat   onze   digitale   schaduw   veel   verder   reikt   dan   onze   digitale   voetafdruk.   Het   ‘digitale  

universum’,   zoals   zij   de   verzameling   van   wereldwijde   opgeslagen   informatie   noemen,   groeit  

jaarlijks   zienderogen   met   een   enorme   snelheid.   Het   onderzoek   toont   aan   dat   75%   van   de  

gegevens   voortkomt  uit   het   internetgedrag   van  particulieren   en  dat   zakelijke   ondernemingen,  

vaak   zonder   hun   medeweten,   beschikken   over   80%   van   deze   gegevens.252  Net   omdat   er   een  

enorme  diversiteit  is  aan  netwerken  wordt  de  kans  op  informatielekken,  zonder  medeweten  van  

deze  ondernemingen,  vergroot  en  wat  bijgevolg  een  bedreiging  vormt  voor  de  eerbiediging  van  

het  privéleven.253  

 

149.  De  rechtspraak   in  België  hanteert  het   complexe   fenomeen  van  de  verjaring  waardoor  na  

het   verstrijken   van   een   bepaalde   termijn   zaken   en   informatie   hun   relevantie   verliezen.   Oude  

gegevens  dienen  met  verloop  van  tijd  ook  vernietigd  te  worden.  De  wet  is  op  dit  vlak  duidelijk  

milder  dan  het   internet,  van  een   ‘verjaring’   is  hier  alvast  zeker  geen  sprake.254  In  het  volgende  

onderdeel  zullen  we  zien  hoe  het  voorstel  van  van  Europees  Commissaris  Viviane  Reding  tot  een  

algemene  verordening  inzake  gegevensbescherming  hier  verandering  in  zal  brengen.  

           

                                                                                                                         252  Deze  ondernemingen  kunnen  een  internetprovider  zijn  waarlangs  deze  gegevens  zich  verplaatsen,  een  verlener  van  digitale  diensten.  Aangezien  persoonlijke  gegevens  en  deze  van  ondernemingen  steeds  meer  met  elkaar  verwoven  zijn  kan  dit  zelf  een  werkgever  zijn.  253  J.  GANTZ,  D.  REINSEL,  “Extracting  Value  from  Chaos”,  IDC  iView,  2011,  http://netherlands.emc.com/collateral/analyst-­‐reports/idc-­‐extracting-­‐value-­‐from-­‐chaos-­‐ar.pdf.    254  H.  TIMMERMAN,  “Uw  digitale  schaduw”,  Data  Centered,  2011,  http://www.datacentered.nl/2011/07/uw-­‐digitale-­‐schaduw/.  

Page 75: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Facebook  &  Europese  gegevensbescherming    

 

67  

3.  AVG  EN  DE  TOEKOMST  VAN  SOCIALE  NETWERKSITES  

 

150.   In  Hoofdstuk   3  was   te   lezen   hoe   de   bedreigingen   voor   de   privacy   in   de   digitale   context  

geleid   heeft   tot   het   indienen   van   een   voorstel   voor   een   algemene   verordening   inzake  

Gegevensbescherming.   Om   het   vertrouwen   van   individuen   in   onlinediensten   te   stimuleren   is  

een  hoge  beschermingsgraad   inzake  persoonlijke  gegevens  noodzakelijk.  We  wezen  eerder  op  

de  vrees  van  particulieren  voor  het  verliezen  van  de  controle  over  hun  gegevens  op  het  internet.  

Deze  nieuwe  verordening  beoogt  dan  ook  het  vertrouwen  in  de  sociale  media  en  communicatie  

in   het   algemeen   aan   te  wakkeren,   alsook   het   herstellen   van   de   controle   over   de   eigen   online  

persoonsgegevens.255    De  klemtoon   ligt  duidelijk  op  het  bevorderen  van  de   transparantie  voor  

de   betrokkenen.   Er   moet   in   de   eerste   plaats   in   detail   geïnformeerd   worden   welke   gegevens  

precies   worden   verwerkt,   met   welk   oogmerk,   voor   welke   termijn   ze   bewaard   blijven   en   aan  

welke  derden  de  gegevens  worden  doorgegeven  indien  dit  het  geval  zou  zijn.  Daarnaast  dienen  

ze   te   beschikken   over   de   informatie   die   hen   in   eenvoudige   bewoording   duidelijk   maakt   tot  

welke  autoriteiten  ze  zich  dienen  te  wenden  bij  misbruik  van  hun  persoonsgegevens.256  

Het   voorstel   voert   heel  wat  wijzigingen  door   op  het   vlak   van  de   verwerking   van   gegevens   en  

introduceert  bovendien  ook  enkele  opmerkelijke  nieuwe  begrippen  die  de  huidige  regeling  voor  

sociale  netwerksites  grondig  aanpast.  257  

 

3.1  THE  ‘RIGHT  TO  BE  FORGOTTEN”  &  THE  ‘RIGHT  TO  ERASURE’    

151.  De  Europese  Commissie  voorziet  in  artikel  17  van  de  verordening  in  het  recht  ‘om  vergeten  

te   worden’   en   ‘op   uitwissing   van   gegevens’.   Op   basis   van   dit   recht   moet   de   betrokkene   in  

bepaalde   omstandigheden   op   elk   ogenblik   de  mogelijkheid   hebben   zijn   toestemming   voor   de  

verwerking   van   persoonlijke   gegevens   in   te   trekken,  met   als   logisch   gevolg   dat   deze   door   de  

verantwoordelijke  voor  de  verwerking  verwijderd  worden.  Hij  kan  dit  recht  uitoefenen  op  basis  

van  één  van  de   in  het   eerste   lid  omschreven  gronden,  namelijk:  wanneer  het  bewaren  van  de  

gegevens   niet   langer   nodig   is   in   verband   met   de   doeleinden   waarvoor   ze   verzameld   of  

                                                                                                                         255  X.,   “Wat   betekenen   de   nieuwe   gegevensbeschermingsregels   voor   sociale   netwerken?”,   Europese  Commissie,  2012,    http://ec.europa.eu/justice/data-­‐protection/document/review2012/factsheets/3_nl.pdf.  256  S.  VYNCKE,   “Het  voorstel   voor  een  Europese  Privacy  Verordening  doorgelicht”,  Sirius  Legal,   6   februari  2012,  http://siriuslegal.wordpress.com/2012/02/06/het-­‐voorstel-­‐voor-­‐een-­‐europese-­‐privacy-­‐verordening-­‐doorgelicht/.  (Hierna:  S.  VYNCKE,  “Het  voorstel  voor  een  Europese  Privacy  Verordening  doorgelicht”,  Sirius  Legal,  6  februari  2012.)  257  Zie  bijlage  4.  

Page 76: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Facebook  &  Europese  gegevensbescherming    

 

68  

anderszins  verwerkt  werden,  na  het  aflopen  van  de  tussen  de  partijen  gesloten  overeenkomst  of  

wanneer   de   gegevens   verwerkt   werken   in   strijd   met   de   bepalingen   van   de   verordening.    

Het   artikel   specifieert   dat   het   mogelijk   is   dat   een   individu   persoonlijke   informatie   ‘als   kind  

beschikbaar  heeft  gesteld’  die   later  nadelige  gevolgen  voor  hem  blijkt  te  hebben.  De  betrokken  

persoon  moet,  ongeacht  zijn  leeftijd,  dergelijke  ‘oude  informatie’  volledig  kunnen  verwijderen.258  

 

152.   Het   is   van   belang   dat   bij   de   uitoefening   van   dit   recht   de   verantwoordelijke   voor   de  

verwerking   van   de   persoonlijke   gegevens   dadelijk   alle   redelijke,   waaronder   ook   technische,  

maatregelen  neemt   teneinde  deze   gegevens   te   verwijderen.   In  het   geval  hij   ze   zelf   verder   aan  

derden  verstrekt  heeft  is  hij  daarenboven  ook  verantwoordelijk  om  deze  derden  op  de  hoogte  te  

brengen   over   het   feit   dat   de   betrokkene   hun   verzoekt   iedere   koppeling   naar,   kopie   of  

reproductie  ervan  te  wissen.259  Op  de  vraag  van  de  betrokkene  kan  echter  niet  ingegaan  worden  

in  het  geval  dat  de  persoonsgegevens  bewaard  moeten  blijven  in  het  kader  van  de  persvrijheid  

en  het  recht  op  vrije  meningsuiting  of  wanneer  ze  noodzakelijk  zijn  voor  historische,  statistische  

of  wetenschappelijke  onderzoeksdoeleinden.260    

 

153.   In   tegenstelling   tot   het   nieuwe   voorstel   voorziet   de   huidige   Richtlijn   Bescherming  

persoonsgegevens  niet  in  een  afzonderlijk  ‘recht  om  vergeten  te  worden’.  We  mogen  echter  niet  

stellen   dat   de   Richtlijn   geen   enkele   vergelijkbare   vorm   van   bescherming   biedt.   Sommige  

bepalingen   kunnen   geïnterpreteerd  worden   als   een   ‘verdund’   ‘right   to   be   forgotten’.   Zo   is   het  

volgens  de  Richtlijn  verboden  om  persoonlijke  gegevens  langer  dan  noodzakelijk  te  bewaren  en  

hebben   betrokkenen   in   geval   van   onjuiste   of   onvolledige   gegevens   het   recht   op   rechtzetting,  

uitwissing   of   afscherming   ervan.   Artikel   14   van   de   Richtlijn   bepaalt   dat   de   betrokkene   een  

algemeen  verzetsrecht  heeft  tegen  de  verwerking  van  gegevens.  Jammer  genoeg  heeft  dit  artikel  

een  beperkt  toepassingsgebied  waardoor  er  niet  van  een  effectief  ‘recht  om  vergeten  te  worden’  

gesproken  kan  worden.  261  

 

154.  Welke  gevolgen  heeft  dit  recht  nu  op  sociale  netwerksites?  Vanaf  de  inwerkingtreding  van  

de   verordening   zal   de   aanbieder   van   de   sociale   netwerksite   telkens   wanneer   één   van   hun  

gebruikers   dit   vraagt,   tenzij   ze   bewijs   kunnen   voorleggen   voor   het   bestaan   van   legitieme  

                                                                                                                         258  Artikel  17  Algemene  verordening  gegevensbescherming.  259  Artikel  17,  lid  2  Algemene  verordening  gegevensbescherming.  260  Artikel   17,   lid   3   Algemene   verordening   gegevensbescherming;   S.   VYNCKE,   “Het   voorstel   voor   een  Europese  Privacy  Verordening  doorgelicht”,  Sirius  Legal,  6  februari  2012.  261  J.   AUSLOOS,   “The   ‘Right   to   be   Forgotten’   –   Worth   remembering?”,   ICRI   Research   Paper   2011,   13;  http://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=1970392.  Deze  bepalingen  zijn  terug  te  vinden  in  de  artikelen  6  en  12  van  de  Richtlijn  Bescherming  Persoonsgegevens.  

Page 77: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Facebook  &  Europese  gegevensbescherming    

 

69  

gronden   voor   het   bewaren   ervan,   diens   persoonlijke   gegevens   uit   hun   databanken   moeten  

wissen.262  

 

3.2  THE  ‘RIGHT  TO  DATA  PORTABILITY’      

155.  De  verhoogde  transparantie  die  het  voorstel  beoogt  uit  zich  onder  meer  in  het   ‘recht  van  

gegevensoverdraagbaarheid’  dat  wordt  vastgelegd  in  artikel  18  van  de  verordening.263  Op  basis  

van   het   eerste   lid   van   het   artikel   heeft   de   internetgebruiker   het   recht   om   van   de  

verantwoordelijke   voor   de   verwerking   een   kopie   te   krijgen   van   de   verzamelde   en   verwerkte  

persoonlijke  gegevens,  wat  onder  EU  recht  zeer   ruim  gedefinieerd  wordt  als:  “any  information  

relating  to  the  data  subject”,   en  dat   in  een  elektronisch  en  gestructureerd   formaat  dat  door  de  

betrokkene  verder  kan  gebruikt  worden.  Een  Facebook-­‐gebruiker  zal  bijvoorbeeld  zelf  kunnen  

bepalen  om  de  verkregen  gegevens  aan  een  andere  sociale  netwerksite  aan  te  bieden.264    

 

Het   tweede   lid   van   artikel   18   AVG   bepaalt   dat   betrokkenen   het   recht   hebben   om  

persoonsgegevens   en   ‘alle   andere   informatie’,   die   hij   vrijgaf   en   dat   bewaard   worden   op   een  

geautomatiseerd   systeem   voor   verwerking,   in   een   algemeen   gebruikt   formaat   over   te   dragen  

naar  een  ander  soortgelijk   systeem,  zonder  dat  de  verantwoordelijke  voor  de  verwerking  zich  

hiertegen   verzet.265  Al   lijkt   deze   bepaling   op   het   eerste   zicht   niet   veel   te   verschillen   van   het  

eerste   lid,   onderscheidt   ze   zich   ervan   op   drie   belangrijke   punten.   Eerst   en   vooral   worden   de  

gegevens   zonder   tussenkomst   van   de   betrokkene   door   de   huidige   verantwoordelijke   voor   de  

verwerking  rechtstreeks  overgedragen  aan  een  andere.   In  dit  geval  zou  bijvoorbeeld  Facebook  

zélf  de  verzamelde  gegevens  van  de  betrokken  gebruiker,  op  zijn  verzoek,  moeten  overdragen  

aan   een   andere   website.   Ten   tweede   moeten   desbetreffende   gegevens   ‘onbelemmerd’  

overgedragen  worden  in  een  algemeen  gebruikt  formaat.  Ook  al  bepaalt  het  voorstel  niet  nader  

wat  onder  een  belemmering  moet  verstaan  worden,  uit  de  redactie  van  de  bepaling  kan  afgeleid  

worden  dat  de  overdracht  vlot  moet  verlopen.  Als  derde  en  laatste  onderscheidend  element  wordt  

een   ruimere   bewoording   dan   het   eerste   lid   gehanteerd.   Lid   twee   spreekt   niet   enkel   over  

‘persoonlijke  gegevens’  die  reeds  opgeslagen  zijn  in  een  algemeen  gehanteerd  formaat,  maar  ook  

                                                                                                                         262  Artikel  17  Algemene  verordening  gegevensbescherming.  263  Artikel  18  Algemene  verordening  Gegevensbescherming.  264  P.  SWIRE  EN  Y.  LAGOS,   "Why   the  Right   to  Data   Portability   Likely  Reduces   Consumer  Welfare:   Antitrust  and  Privacy  Critique",  Mayerland  Law  Review  2013,  341-­‐342.  (Hierna:  P.  SWIRE  EN  Y.  LAGOS,  "Why  the  Right  to   Data   Portability   Likely   Reduces   Consumer  Welfare:   Antitrust   and   Privacy   Critique",  Mayerland   Law  Review  2013.)  De  letterlijke  tekst  van  artikel  18  AVG  spreek  over:  “persoonsgegevens  die  elektronisch  en  in  een  gestructureerd  en  algemeen  gebuikt  formaat  worden  verwerkt”.  265  Artikel  18,  lid  2  Algemene  verordening  Gegevensbescherming.  

Page 78: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Facebook  &  Europese  gegevensbescherming    

 

70  

over   ‘alle   andere   informatie’   door   de   gebruiker   vrijgegeven. 266  Voor   Facebook-­‐gebruikers  

betekent   dit   concreet   dat  wanneer   zij   dit   wensen,   op   grond   van   dit   recht,   gemakkelijker   hun  

persoonlijke   gegevens   zullen   kunnen   overdragen   naar   bijvoorbeeld   een   andere   sociale  

netwerksite,  zonder  hiervoor  door  Facebook  belemmerd  te  worden.267  

 

3.3  VOORWAARDEN  VOOR  DE  TOESTEMMING    

156.  Ten  aanzien  van  individuen  die  persoonlijke  gegevens  voor  verwerking  vrijgeven,  biedt  de  

voorgestelde   verordening   enkele   additionele   garanties   die   gegevens   in   de   toekomst   veiliger  

zullen   moeten   stellen.   De   belangrijkste   verandering   het   opleggen   van   de   vereiste   voor   een  

‘explicit  consent’  of  een  uitdrukkelijke   toestemming  vanwege  de  betrokkene  alvorens  zijn/haar  

gegevens  verwerkt  zullen  mogen  worden.268    

 

157.  Artikel  7  van  de  huidige  Richtlijn  Bescherming  Persoonsgegevens  bepaalt  dat  persoonlijk  

gegevens   slechts   mogen   verwerkt   worden   “wanneer   de   betrokkene   daarvoor   zijn  

ondubbelzinnige   toestemming   verleend   heeft”.269  Deze   bewoording,   die   de   Europese   wetgever  

hanteerde,  creëerde  heel  wat  rechtsonzekerheid,  gezien  ze  geen  duidelijke  invulling  gaf  aan  het  

concept  van  de  ‘ondubbelzinnige  toestemming’.  Vergt  dergelijke  toestemming  steeds  een  actieve  

toestemming  van  de  betrokkene  of  is  door  het  louter  voorzien  van  ‘opt-­‐out’  mogelijkheden  (een  

mogelijkheid  waarbij  de  gebruiker  de  verwerking  van  gegevens  kan  verbieden)  voldaan  aan  de  

vereiste  van  een  ondubbelzinnige  toestemming?  De  ontwerptekst  schept  hier  duidelijkheid  over.  

Zo   dient   de   toestemming   van  de   betrokkene   in   de   toekomst   ‘expliciet’   te   zijn   en  mag   stilte   of  

inactiviteit  van  zijn  kant  niet  geïnterpreteerd  worden  als  een  geldige  toestemming  (overweging  

25).270  We  kunnen  de  eerder  gestelde  vraag   te  beantwoorden  door   te   stellen  dat,  wanneer  we  

willen   spreken   van   een   uitdrukkelijke   toestemming,   inderdaad   een   actieve   handeling   van   de  

betrokkene   vereist   is.   Dit   kan   zich   veruiterlijken   door   het   aanklikken   van   een   selectievakje  

wanneer  men  op  het  punt  staat  zijn  persoonlijke  gegevens  voor  verwerking  vrij  te  geven.271    

                                                                                                                         266  P.  SWIRE  EN  Y.  LAGOS,   "Why   the  Right   to  Data   Portability   Likely  Reduces   Consumer  Welfare:   Antitrust  and  Privacy  Critique",  Mayerland  Law  Review  2013,  343.      267  P.  SWIRE  EN  Y.  LAGOS,   "Why   the  Right   to  Data   Portability   Likely  Reduces   Consumer  Welfare:   Antitrust  and  Privacy  Critique",  Mayerland  Law  Review  2013,  341.    268  S.  VYNCKE,   “Het  voorstel  voor  een  Europese  Privacy  Verordening  doorgelicht”,  Sirius  Legal,  6   februari  2012.  269  Artikel  7,  a)  Richtlijn  bescherming  persoonsgegevens.  270  H.  HIJMANS,  "Nieuwe  Europese  regels  voor  privacy:  commissie  stelt  pakket  voor  om  gegevens  ook  in  het  informatietijdperk  te  beschermen",  NtEr  2012,  136.  271  S.  VYNCKE,   “Het  voorstel  voor  een  Europese  Privacy  Verordening  doorgelicht”,  Sirius  Legal,  6   februari  2012.  

Page 79: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Facebook  &  Europese  gegevensbescherming    

 

71  

 

158.   Deze   explicitering   heeft   belangrijke   gevolgen   voor   sociale   netwerksites.   Bij   het  

registratieproces  van  sociale  netwerksites  als  Facebook  kan  men  zich,  na  het  invullen  van  enkele  

(persoonlijke)   gegevens,   eenvoudig   akkoord   verklaren   met   de   algemene   voorwaarden   en   de  

privacy  policy  door  op  de   ‘accept  button’  te  klikken.  Deze  pagina  verwijst  meestal  door  middel  

van   een   ‘hyperlink’   naar   desbetreffende   voorwaarden.272  Het   is   algemeen   geweten   dat   de  

meerderheid   van   de   internetgebruikers   deze   documenten   niet   doorneemt   omwille   van   hun  

volume,  complexiteit  en  de  grote  hoeveelheid  aan  voor  hen  irrelevante  informatie.273  Dergelijke  

doorverwijzing  zal  in  de  toekomst  niet  meer  volstaan  om  te  kunnen  spreken  van  een  expliciete  

toestemming   voor   het   verwerken   van   gegevens.   Daarenboven   bepaalt   artikel   7   van   de  

verordening   dat   de   bewijslast   voor   het   bestaan   van   de   toestemming   bij   de   verantwoordelijke  

voor  de  verwerking  ligt.274  

 

3.4  ‘PRIVACY  BY  DESIGN’  &  ‘PRIVACY  BY  DEFAULT’    

159.   Onder   de   nieuwe   verordening   zullen   aanbieders   van   online   diensten   de   beginselen   van  

‘privacy   by   default’   en   ‘privacy   by   design’   in   acht   moeten   nemen.275  Bijgevolg   zullen   de  

bepalingen   dus   ook   van   toepassing   zijn   op   aanbieders   van   sociale   netwerksites.    

Het   eerste   beginsel   bepaalt   dat   de   standaardinstellingen   een   maximaal   niveau   van   privacy  

moeten   bieden   aan   de   gebruikers.276  Aanbieders   hebben   hierbij   ook   de   verplichting   om   deze  

rigoureuze   regels   automatisch   op   elk   gebruikersprofiel   toe   te   passen,   zonder   dat   dit   enige  

actieve   handeling   (zoals   het   aanpassen   van   de   standaardinstellingen)   van   de   betrokkenen  

vereist.277    

 

Om  deze  doelstelling  efficiënt   te  bereiken  moet  volgens  het  principe  van   ‘privacy  by  design’   in  

alle   stadia,   namelijk   van  de   ontwikkeling   tot   de   toepassing   ervan,   rekening   gehouden  worden  

met  de  optimale  bescherming  van  de  persoonlijke  levenssfeer  van  gebruikers  en  dit  aan  de  hand  

van   privacy-­‐bevorderende   voorschriften,   ook  wel   bekend   als   Privacy   Enhancing   Technologies  

                                                                                                                         272  De   Van   Dale   omschrijft   een   ‘hyperlink’   als:   “(computer)  verwijzing  die   de   gebruiker   bij   aanklikken  direct  naar  het  document  of  de  plaats  brengt  waarnaar  verwezen  wordt;  koppeling”.  273  P.  VAN  EECKE  en  M.  TRUYENS,  “Privacy  en  sociale  netwerken”,  Computerr.  2010,  123.  274  Artikel  7  Algemene  verordening  gegevensbescherming.  275  Artikel  23  Algemene  verordening  gegevensbescherming.  276  X.,   “Wat   betekenen   de   nieuwe   gegevensbeschermingsregels   voor   sociale   netwerken?”,   Europese  Commissie,  2012,    http://ec.europa.eu/justice/data-­‐protection/document/review2012/factsheets/3_nl.pdf.  277  S.  VYNCKE,   “Het  voorstel  voor  een  Europese  Privacy  Verordening  doorgelicht”,  Sirius  Legal,  6   februari  2012.  

Page 80: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Facebook  &  Europese  gegevensbescherming    

 

72  

(PET).278  Het   is   dan   ook   niet   verwonderlijk   dat   dit   beginsel   zich   vooral   richt   tot   de   ‘system  

engineers’,   de   ontwikkelaars,   van   bijvoorbeeld   sociale   netwerksites.   Het   hanteren   van   deze  

werkwijze,  waaronder  het  hanteren  van  PET,  leidt  tot  standaardinstellingen  die  de  persoonlijke  

levenssfeer  van  gebruikers  effectief  kunnen  beschermen.  279  

 

160.   Gezien   hun   relevantie   kan   het   nodig   zijn   kort   toe   te   lichten   wat   Privacy   Enhancing  

Technologies   nu   precies   zijn.   PET   is   een   verzamelnaam   voor   de   verschillende   technieken   die  

gebruikt   worden   door   informatiesystemen   om   de   bescherming   van   persoonsgegevens   te  

ondersteunen  en  omvat  alle  technische  maatregelen  om  de  privacy  te  waarborgen.280  Deze  PET  

kunnen   bijvoorbeeld   gebruikt   worden   om   identiteitsgegevens   van   een   betrokkene   los   te  

koppelen   van   de   overige   gegevens   die   over   hem  werden   verzameld.   Deze   koppeling   kan   dan  

enkel  opnieuw  worden  hersteld  aan  de  hand  van  bepaalde  specifiek  ontworpen  hulpmiddelen.  

Een   andere   toepassing   zou   kunnen   zijn   dat   men   tracht   te   voorkomen   dat   er   überhaupt  

persoonsgegevens  vastgelegd  worden  eenmaal  de  identiteit  is  vastgesteld.281  

 

3.5    SPECIFIEKE  BEPALING  INZAKE  MINDERJARIGEN    

161.   In   tegenstelling   tot   de   Richtlijn   van   ’95   voorziet   de   ontwerptekst   wel   in   specifieke  

bepalingen   voor   de   bescherming   van   minderjarigen   in   de   digitale   omgeving.   De   commissie  

benadrukt   dat   minderjarigen   en   vooral   jongere   kinderen   van   een   bijzondere   bescherming  

zouden  moeten   kunnen   genieten   omwille   van   het   feit   dat   zij   zich  minder   bewust   zijn   van   de  

risico’s,   gevolgen,   beschermingsmaatregelen   en   rechten   bij   de   verwerking   van   persoonlijke  

gegevens.  Voor  de  invulling  van  het  begrip  ‘kind’  wordt  daarenboven  rechtsreeks  verwezen  naar  

het   VN-­‐Verdrag   inzake   de   rechten   van   het   kind.282  Zo   omschrijft   artikel   4   AVG   een   kind   als  

“iedere  persoon  die  jonger  is  dan  achttien  jaar”.283    

 

                                                                                                                         278  A.  CAVOUKIAN  EN  M.  PROSCH,  “The  Roadmap  for  Privacy  by  Design  in  Mobile  Communications:  A  Practical  Tool  for  Developers”,  Service  Providers,  and  Users,  Privacy  by  Design,  2010,  23;  http://www.privacybydesign.ca/content/uploads/2011/02/pbd-­‐asu-­‐mobile.pdf.  279  L.  MITROU  EN  M.  KARYDA,  "EU's  Data  Protection  Reform  and  the  Right  to  be  Forgotten:  A  Legal  Response  to  a  Technological  Challenge?",  5  februari  2012,  5th  ICILE  2012.  Te  raadplegen  op:  http://ssrn.com/abstract=2165245.  280  R.  KOORN,  H.  VAN  GILS,  J.  TER  HART,  P.  OVERBEEK  EN  R.  TELLEGEN,  Privacy  Enhancing  Technologies  -­‐  Witboek  voor  beslissers,  Nederland,  Ministerie  van  Binnenlandse  Zaken  en  Koninkrijksrelaties  (NL),  5;  http://www.cbpweb.nl/downloads_technologie/witboek_pet.pdf.   (Hierna:   R.   KOORN   et   al.,   Privacy  Enhancing  Technologies  -­‐  Witboek  voor  beslissers.)  281R.  KOORN  et  al.,  Privacy  Enhancing  Technologies  -­‐  Witboek  voor  beslissers,  13.  282  Overweging  29  Algemene  Verordening  Gegevensbescherming,  24.  283  Artikel  4,    puntje  (18)  Algemene  Verordening  Gegevensbescherming.  

Page 81: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Facebook  &  Europese  gegevensbescherming    

 

73  

162.  De  opmerkelijkste  verandering   is  het   invoeren  van  een  geheel  nieuw  en  specifiek  artikel  

die   de   regels   vastlegt   voor   de   verwerking   van  de   persoonsgegevens   van   kinderen.  Het   artikel  

bepaalt  de  omstandigheden  waarin  persoonsgegevens  van  kinderen,   in  het  kader  van  diensten  

van  de  informatiemaatschappij  die  hun  rechtstreeks  worden  aangeboden,  rechtmatig  verwerkt  

kunnen  worden.284  Opvallend   is   dat   het   eerste   lid   voor   het   eerst   de   leeftijdsgrens   van   13   jaar  

aanvoert.285  Zo   zal   bij   het   aanbieden   van   dergelijke   diensten   aan   kinderen   onder   die   leeftijd,  

enkel   rechtmatig   overgegaan   kunnen   worden   tot   het   verzamelen   en   verwerken   van   diens  

gegevens,  nadat  een  ouder  of  voogd  van  het  kind  daarvoor  zijn  toestemming  heeft  verleend.286  

 

4.    WAT  NU?  

 

163.   Voor   de   aanbieders   van   sociale   netwerksites   zijn   dit   enkele   drastische   wijzigingen   in  

vergelijking  met   hun  huidige  manier   van  werken.   Ze   zullen   dan   ook   ongetwijfeld   hun  privacy  

policy  dienen  aan  te  passen  conform  de  bepalingen  van  de  ontwerptekst.  Sommigen  vrezen  zelf  

dat   sociale   netwerksites   als   Facebook   hierdoor   in   de   toekomst   hun   diensten   onmogelijk   nog  

gratis   zullen   kunnen   aanbieden   gezien   ze   hun   structuur   in   zodanige   wijze   zouden   moeten  

aanpassen.287  Wanneer   de   nieuwe   regels   niet   gerespecteerd   zullen  worden   heeft   de   Belgische  

Privacycommissie   in   de   toekomst  meer  mogelijkheden.   Tot   op   heden   kan   deze   commissie   bij  

inbreuken   enkel   optreden   als   bemiddellaar.   Onder   de   nieuwe   verordening   wordt   haar  

bevoegdheid   opmerkelijk   uitgebreid.   Zo   zal   ze   aan   de   hand   van   nieuwe  middelen   effectievere  

controles   kunnen   uitvoeren   en   zal   ze   de  mogelijkheid   hebben   om   inbreuken  met   aanzienlijke  

administratieve  geldboetes  te  bestraffen.288  

                                                                                                                         284  Artikel  8  Algemene  Verordening  Gegevensbescherming.  285  Deze   leeftijd   is   geïnspireerd  op  deze  van   “part  §312.2  van  de  Amerikaanse  Children’s  Online  Privacy  Protection  Act  (COPPA).  Deze  Amerikaanse  wet  bepaalt  de  specifieke  regels  inzake  de  bescherming  van  de  persoonlijke  levenssfeer  van  kinderen  onder  de  leeftijd  van  13  op  het  internet.  De  COPPA  is  te  raadplegen  op:http://www.ecfr.gov/cgibin/retrieveECFR?gp=&SID=97cc896fc6afbc34ac43f8abc971b9f2&n=16y1.0.1.3.36&r=PART&ty=HTML.  286  Artikel   8,   lid   1   Algemene   Verordening   Gegevensbescherming.   Het   artikel   legt   de   verantwoordelijke  voor  de  verwerking  op  om  ‘het  nodige’  te  doen  voor  het  verkrijgen  van  deze  verifieerbare  toestemming  en  wordt  hierbij  rekening  gehouden  met  de  ‘beschikbare  technologie’.  287  S.  GEUKENS,  "Gratis  Facebook  onmogelijk  door  nieuw  wetsvoorstel  EU”,  De  Morgen,  14  januari  2013.              Hier  kunnen  we  verwijzen  naar  het  wegvallen  van  de  grootste  bron  van  inkomsten,  verwezenlijkt  door  het  verkopen  van  gegevens  voor  sociale  advertenties.    288  X.,   “De   nieuwe   Europese   regels   rond   gegevensbescherming:   toelichting   bij   het   voorstel   van   de  Europese   Commissie”,   Commissie   voor   bescherming   van   de   persoonlijke   levenssfeer,   31   januari   2012,  http://www.privacycommission.be/nl/nieuws/de-­‐nieuwe-­‐europese-­‐regels-­‐rond-­‐gegevensbescherming-­‐toelichting-­‐bij-­‐het-­‐voorstel-­‐van-­‐de.    

Page 82: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Facebook  &  Europese  gegevensbescherming    

 

74  

 

Sociale  netwerksites  bleken  in  het  verleden  reeds  experten  te  zijn   in  het  naar  hun  hand  zetten  

van  (standaard)instellingen  met  het  oog  op  hun  commerciële  doelstellingen.  Hoe  ze  de  nieuwe  

regeling  echter  zullen  toepassen  valt  af  te  wachten.  

Page 83: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Van  theorie  naar  realiteit    

 

75  

HOOFDSTUK  4:      VAN  THEORIE  NAAR  REALITEIT  

 1.  FACEBOOK  PRIVACY-­‐POLICY  

 

164.  Facebook  is  met  haar  1.2  miljard  gebruikers  ongetwijfeld  het  bekendste  en  meest  gebruikte  

platform  onder  de  sociale  netwerksites.289  Wanneer  we  de  website  vandaag  bekijken  merken  we  

dat   hij   enkel   al   qua   lay-­‐out   een   enorme   evolutie   ondergaan   heeft.  Maar   de   lay-­‐out   is   niet   het  

enige  wat  doorheen  de  jaren  aangepast  werd.  Ook  de  houding  van  de  aanbieder  van  de  sociale  

netwerksite   tegenover   het   beschermen   van   persoonlijke   gegevens   onderging   enkele   grondige  

wijzigingen.  

Iedereen   herinnert   zicht   beslist   nog   dat   telkens   wanneer   Facebook   met   een   nieuwe    

lay-­‐out  op  de  proppen  kwam,  ‘de  newsfeed’  (dat  is  de  startpagina  die  gebruikers  te  zien  krijgen  

met   een   overzicht   van   alle   recente   ‘verhalen’)   van   het   sociale   netwerk   woekerde    

van   misnoegde   gebruikers   die   terug   wilden   keren   naar   “hoe   het   vroeger   was”. 290    

Waar   het   merendeel   van   de   gebruikers   zich   echter   niet   van   bewust   was,   was   het   feit   dat  

wanneer   deze   lay-­‐outs   veranderden,   Facebook   vaak   ook   haar   privacy   policy   en   standaard  

privacy-­‐instellingen  wijzigde,   en  dit   zonder  dat   de   gebruikers   hier   duidelijk   van  op  de  hoogte  

gebracht  werden.  Een  afleidingsmanoeuvre?  Het  lijkt  zo.  Dergelijke  werkwijze  kan  een  probleem  

vormen  voor  de  privacy,  gezien  veel  mensen  op  Facebook  waarschijnlijk  nooit  hun  instellingen  

controleerden  en  gewoon  de  standaardinstellingen  aanvaardden,  welke  deze  ook  mochten  zijn.  

In   dit   opzicht   kan   het   interessant   zijn   de   verschillende   wijzigingen   die   de   Facebook   Privacy  

Policy  onderging  eens  te  overlopen.    

 

                                                                                                                         289  Zie  grafiek  in  bijlage  3.  290  De  Newsfeed  of  Het  nieuwsoverzicht  (de  middelste  kolom  op  je  startpagina)  is  volgens  de  Facebook  help-­‐pagina  een  lijst  met  verslagen  van  personen  en  pagina's  die  je  op  Facebook  volgt  en  die  continu  wordt  bijgewerkt.  Nieuwsoverzichtverslagen  omvatten  statusupdates,  foto's,  video's,  links,  app-­‐activiteiten  en  vind-­‐ik-­‐leuks.,  te  raadplegen  op:  https://www.facebook.com/help/210346402339221  .  

Page 84: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Van  theorie  naar  realiteit    

 

76  

1.1  EVOLUTIE  

1.1.1    Van  bescherming  naar  vrijgeven  van  gegevens,  een  overzicht.  

165.   In   2010   maakte   KURT   OPSAHL   van   de   Electronic   Frontier   Foundation   (EFF)   een   mooi  

overzicht  van  hoe  Facebook  stilaan  haar  privacy  beleid  aanpaste.291  Wat  opvalt  is  dat  de  sociale  

netwerksite   oorspronkelijk   de   mogelijkheid   bood   aan   leden   van   een   bepaalde   groep   om   te  

communiceren  of  enkel  in  contact  te  komen  met  de  mensen  die  men  zelf  wou.  Later  veranderde  

het   tot  een  platform  waar  een  groot  deel  van  de  persoonlijke   informatie  van  gebruikers   (door  

standaardinstellingen)   openbaar   werd.   Nu   lijkt   het   echter   eerder   geëvolueerd   te   zijn   tot   een  

sociale   netwerksite   waar   leden   bijna   verplicht   worden   om   bepaalde   gegevens   publiek  

toegankelijk   te   maken,   meer   nog,   waar   Facebook   deze   informatie   zelfs   doorverkoopt   aan  

handelspartners  om  gepersonaliseerde  advertenties  per  individuele  gebruiker  te  maken.292  Aan  

de  hand  van  uittreksels  uit  hun  policy  van  2005  tot  2010  wordt  deze  evolutie  toegelicht.  

 

166.  In  2005  stond  het  volgende  in  hun  Privacy  Policy:  “No  personal  information  that  you  submit  

to  Thefacebook  will  be  available  to  any  user  of  the  Web  Site  who  does  not  belong  to  at  least  one  of  

the  groups  specified  by  you  in  your  privacy  settings.  We  use  the  information  about  you  that  we  have  

collected  from  other  sources  to  supplement  your  profile  unless  you  specify  in  your  privacy  settings  

that   you   do   not  want   this   to   be   done.”   Informatie   was   dus   enkel   toegankelijk   voor   Facebook-­‐

gebruikers  die  de  betrokkene  aan  een  groep,  aan  wie  hij  de   toegang   tot  deze   informatie   reeds  

had   verleend,   had   toegevoegd.  Wat   Facebook  wel   deed  was   informatie   die   ze   elders   over   een  

gebruiker  vergaard  had,   gebruiken  om  zijn/haar  profiel   aan   te  vullen,   tenzij  dit   in  de  privacy-­‐

instellingen  werd  uitgeschakeld.  293  

 

In   de   Facebook  Privacy   Policy   van  2006  merkt  men  dat   Facebook   vage   temen  hanteert   en   in  

plaats   van   toegang   te   geven   aan   enkel   de   groepen   die   men   specifiek   instelt,   zijn   de  

standaardinstellingen   zo   ingesteld   dat   informatie   zichtbaar   wordt   voor   personen   die   tot  

eenzelfde   ‘community’,   zoals   een   school   en   de   regio   waarin   men   woont,   behoren:   “We  

understand   you   may   not   want   everyone   in   the   world   to   have   the   information   you   share   on  

                                                                                                                         291  K.  OPSAHL,  “Facebook’s  Eroding  Privacy  Policy:  A  Timeline”,  EEF,    https://www.eff.org/deeplinks/2010/04/facebook-­‐timeline   .   (Hierna:   K.   OPSAHL,   “Facebook’s   Eroding  Privacy  Policy:  A  Timeline”).  292  Deze   gepersonaliseerde   advertenties   worden   gemaakt   door   het   verzamelen   van   cookies   die   via  bepaalde   datamining-­‐processen   omgevormd   kunnen   worden   tot   informatie   die   relevant   is   voor   het  maken  van  gepersonaliseerde  advertenties  (zowel  te  zien  in  de  Facebook  newsfeed,  als  in  de  rechter  zij-­‐kolom  van  de  website.  Dit  wordt  later  toegelicht.  293  H.  JONES  en  J.  HIRAM  SOLTREN,  “Facebook:  Threats  to  Privacy”,  CSAIL,  2005,  http://groups.csail.mit.edu/mac/classes/6.805/student-­‐papers/fall05-­‐papers/facebook.pdf  .  

Page 85: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Van  theorie  naar  realiteit    

 

77  

Facebook;   that   is  why  we  give  you  control  of  your   information.  Our  default  privacy  settings   limit  

the   information   displayed   in   your   profile   to   your   school,   your   specified   local   area,   and   other  

reasonable  community  limitations  that  we  tell  you  about.”  294  

 

In   2007  werd   deze   sectie   nog   verder   uitgebreid.   Nu   kon   informatie   als   Naam,   naam   van   de  

school  waarop  men  zat  en  de  profielfoto  van  de  gebruiker  door  iedereen  teruggevonden  worden  

in  de  Facebook  zoekfunctie,  tenzij  men  dit  in  de  privacy  instellingen  aanpaste.  Profiel-­‐informatie  

was  niet  meer  enkel  toegankelijk  voor  gebruikers  binnen  dezelfde  ‘community’;  deze  term  werd  

echter   vervangen   door   het   ruimere   ‘network’.   Het   aantal   mensen   die   de   informatie   bereikte  

werd  op  deze  manier  onopvallend  enorm  vergroot.  Toch  bestond  de  mogelijkheid  nog  steeds  om  

via   de   instellingen   te   bepalen  welke   netwerken   er   al   dan   niet   toegang   tot   verkregen:   “Profile  

information  you  submit  to  Facebook  will  be  available  to  users  of  Facebook  who  belong  to  at  least  

one  of  the  networks  you  allow  to  access  the  information  through  your  privacy  settings  (e.g.,  school,  

geography,   friends   of   friends).   Your   name,   school   name,   and   profile   picture   thumbnail   will   be  

available  in  search  results  across  the  Facebook  network  unless  you  alter  your  privacy  settings.”  295  

 

De   Facebook   Privacy   Policy   werd   in   november   2009   opnieuw   grondig   aangepast.   Nu  

waarschuwde   men   gebruikers   dat   ze   zelf   dienden   na   te   kijken   of   de   standaard   privacy-­‐

instellingen  conform  hun  wensen  waren.  Het  zwaartepunt  van  de  policy  lag  hem  in  de  zinsnede  

“with   anyone   you   want”.   Facebook   was   er   zich   dus   van   bewust   dat   gebruikers   zelf   moeten  

kunnen  bepalen  wie  welke  informatie  te  zien  kan  krijgen.  Toch  werden  de  standaardinstellingen  

nog  steeds  zodanig  opgemaakt  dat  alle   informatie  voor   iedereen  te  zien  was,   tot  wanneer  men  

dit   in   de   privacy-­‐instellingen   aanpaste.   De   grootste   verandering   echter   was   het   feit   dat   door  

deze  ‘everyone’-­‐instelling  informatie  ook  zichtbaar  werd  voor  personen  die  geen  lid  waren  van  

het   sociale   netwerk   en   bijgevolg   door   derde   partijen   gebruikt   mocht   worden:   “Facebook   is  

designed  to  make  it  easy  for  you  to  share  your  information  with  anyone  you  want.  You  decide  how  

much  information  you  feel  comfortable  sharing  on  Facebook  and  you  control  how  it  is  distributed  

through  your  privacy  settings.  You  should  review  the  default  privacy  settings  and  change  them  if  

necessary   to   reflect  your  preferences.  You   should  also  consider  your   settings  whenever  you  share  

information.  ...    Information  set  to  “everyone”  is  publicly  available  information,  may  be  accessed  by  

everyone   on   the   Internet   (including   people   not   logged   into   Facebook),   is   subject   to   indexing   by  

third  party  search  engines,  may  be  associated  with  you  outside  of  Facebook  (such  as  when  you  visit  

other  sites  on  the   internet),  and  may  be   imported  and  exported  by  us  and  others  without  privacy  

                                                                                                                         294  K.  OPSAHL,  “Facebook’s  Eroding  Privacy  Policy:  A  Timeline”.  295  K.  OPSAHL,  “Facebook’s  Eroding  Privacy  Policy:  A  Timeline”.  

Page 86: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Van  theorie  naar  realiteit    

 

78  

limitations.  The  default  privacy  setting  for  certain  types  of  information  you  post  on  Facebook  is  set  

to  “everyone.”  You  can  review  and  change  the  default  settings  in  your  privacy  settings.”  296    

 

Wie  denkt  dat  het  invoeren  van  vaag  omschreven  instellingen  het  toppunt  was,  heeft  het  mis.  In  

december  2009  werd  deze  alinea  namelijk  nog  verder  uitgebreid.  Daarenboven  heeft  Facebook  

voor  sommige  informatie  van  gebruikers  zoals  de  naam,  de  profielfoto,  de  vriendenlijst,  pagina’s  

waar  men  ‘fan’  van  is,  geografische  gegevens  en  netwerken  waartoe  hij  behoort,  de  mogelijkheid  

om  de  privacy–instellingen  ervan   te  wijzigen  verwijderd,   aangezien  ze  beschouwd  worden  als  

publiekelijk  toegankelijk  voor  iedereen,  zelfs  voor  derde-­‐partij  toepassingen:  “Certain  categories  

of  information  such  as  your  name,  profile  photo,  list  of  friends  and  pages  you  are  a  fan  of,  gender,  

geographic   region,   and   networks   you   belong   to   are   considered   publicly   available   to   everyone,  

including   Facebook-­‐enhanced   applications,   and   therefore   do   not   have   privacy   settings.   You   can,  

however,   limit   the   ability   of   others   to   find   this   information   through   search   using   your   search  

privacy  settings.”  297  

 

Wanneer  we  in  april  2010  de  Policy  raadpleegden  zagen  kon  men  het  volgende  lezen:  

“When  you  connect  with  an  application  or  website  it  will  have  access  to  General  Information  about  

you.  The  term  General  Information  includes  your  and  your  friends’  names,  profile  pictures,  gender,  

user   IDs,   connections,   and   any   content   shared   using   the   Everyone   privacy   setting.   ...   The   default  

privacy   setting   for   certain   types   of   information   you   post   on   Facebook   is   set   to   “everyone.”   ...  

Because  it  takes  two  to  connect,  your  privacy  settings  only  control  who  can  see  the  connection  on  

your  profile  page.  If  you  are  uncomfortable  with  the  connection  being  publicly  available,  you  should  

consider   removing   (or   not   making)   the   connection.”   Het   komt   er   dus   op   neer   dat   ze   de  

persoonlijke   informatie   over   gebruikers   nu   benoemen  met   de   term   ‘general   information’,  wat  

een   nog   grotere   lading   leek   te   dekken   dan   voordien.   Nog   zegt   de   policy   dat   deze   informatie  

automatisch   op   ‘voor   iedereen   toegankelijk’   staat   ingesteld.  Wanneer  men   zich   inlogt   op   een  

website   of   op   een   applicatie   via   zijn   Facebook-­‐account   zal   deze   informatie   bijgevolg   ook   voor  

hen   toegankelijk   zijn.   De   enige   mogelijkheid   die   de   policy   biedt   om   dergelijke   toegang   tot  

persoonlijke  gegevens  te  voorkomen  is  het  niet  maken  van  de  connectie.  298    

 

                                                                                                                         296  K.  OPSAHL,  “Facebook’s  Eroding  Privacy  Policy:  A  Timeline”.  297  K.  OPSAHL,  “Facebook’s  Eroding  Privacy  Policy:  A  Timeline”.  298  K.  OPSAHL,  “Facebook’s  Eroding  Privacy  Policy:  A  Timeline”.  

Page 87: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Van  theorie  naar  realiteit    

 

79  

1.1.2    Anno  2013,  de  Graph  search  

167.   Zoals   eerder   vermeld   elimineerde   de   sociale   netwerksite   in   december   van   vorig   jaar   de  

mogelijkheid  om  ‘onvindbaar’  te  zijn  op  Facebook  voor  personen  die  nog  geen  gebruik  gemaakt  

hadden  van  de  optie.  Dit  hield  in  dat  gebruikers  die  dit  wensten  konden  beletten  voor  te  komen  

in  de  resultaten  van  de  Facebook-­‐zoekfunctie  en  in  deze  van  derde-­‐partijen  zoekmachines.  299  In  

oktober  van  dit   jaar  kregen  gebruikers  die  wel  gebruik  van  deze  mogelijkheid  gebruik  hadden  

gemaakt   de   volgende  melding:   “X,  we  wanted  to  make  sure  you  know  we're  removing  the  “Who  

can  look  up  your  Timeline  by  name"  setting.  This  setting  controlled  whether  people  could  find  your  

name.  We're   removing   the   setting   because   it   isn't   as   useful   as   it  was   before,   and   now   there   are  

better  ways  to  manage  your  privacy  using  your  privacy  shortcuts.”  en  werd  bijgevolg  ook  voor  hen  

de   mogelijkheid   afgeschaft.  300  Facebook   stelt   dat   de   functie   eigenlijk   door   velen   verkeerd  

begrepen   werd.   Op   het   eerste   zicht   leek   het   erop   dat   men   door   de   optie   aan   te   vinken  

onvindbaar  werd  voor  vreemden,  maar  niets  is  minder  waar.  Gebruikers  die  geen  vriend  waren  

met   deze   personen   konden   op   verschillende   manieren   toch   toegang   krijgen   tot   zijn/haar  

profielgegevens.  Dit  kon  onder  meer  door  de  naam  aan  te  klikken  op  een  foto  waar  deze  persoon  

op  geïdentificeerd  of  ‘getagd’  werd,  een  ‘like’  van  deze  persoon  of  door  de  persoon  op  te  zoeken  

in  iemands  vriendenlijst.  

 

168.  Logischerwijs  kwam  Facebook  met  de  afschaffing  van  deze  functie  met   iets  nieuws  op  de  

proppen;  ze  voerde  de  nieuwe  ‘Graph  Search’  in.  Op  deze  manier  kan  men  aan  de  hand  van  een  

minimum  aan  informatie  zeer  gemakkelijk  iemands  profiel  terugvinden.  Bovendien  wordt  vanaf  

nu  ook  de  informatie  uit  de  gegevens  die  men  zelf  op  Facebook  plaats,  zoals  woonplaats,  school  

en  dergelijke,  gebruikt  om  de  nieuwe  zoekfunctie  optimaal  te  laten  functioneren.  Een  voorbeeld  

hiervan  zou  kunnen  zijn  dat  wanneer  iemand  in  zijn  algemene  profielinformatie  te  kennen  geeft  

in   Brussel   te   wonen,   deze   persoon   teruggevonden   kan   worden   door   in   de   nieuwe  

zoekmogelijkheden   de   optie   “Personen   wonend   te   Brussel”   aan   te   klikken.   Op   deze   manier  

kunnen  andere  gebruikers  zonder  enig  beletsel  doorklikken  naar  uw  profiel.  301  

We   kunnen   stellen   dat   dit   een   grove   inbreuk   is   op   het   recht   op   privacy   gezien   gebruikers  

doodeenvoudig   de   keuze   niet   meer   krijgen   om   ‘volledig   onzichtbaar’   te   zijn   én   te   blijven.    

                                                                                                                         299  B.  MIKKELSON  en  D.  MIKKELSON,  “Facebook  Privacy  Removal”,  Snopes,  17  oktober  2013,  http://www.snopes.com/computer/facebook/privacyremoval.asp#9Q2UGZDHUbfbhzDH.99  .  300  J.  CONSTINE,  "Facebook  Removing  Option  To  Be  Unsearchable  By  Name,  Highlighting  Lack  Of  Universal  Privacy   Controls"   ,Techcrunch,   10   oktober2013,   http://www.techcrunch.com/2013/10/10/facebook-­‐search-­‐privacy/  .  301  J.  CONSTINE,  "Facebook  Removing  Option  To  Be  Unsearchable  By  Name,  Highlighting  Lack  Of  Universal  Privacy   Controls"   ,Techcrunch,   10   oktober   2013,   http://www.techcrunch.com/2013/10/10/facebook-­‐search-­‐privacy/  .  

Page 88: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Van  theorie  naar  realiteit    

 

80  

Wat  gebruikers  echter  wel  kunnen  doen   is  manueel  het  doelpubliek  van  hun   ‘Facebook-­‐posts’  

aanpassen. 302  Met   andere   woorden:   een   onbegonnen   en   extreme   last,   gezien   de   meeste  

gebruikers  toch  heel  wat  op  hun  pagina  zetten.  Anderzijds   lijkt  de  sociale  netwerksite  ook  een  

positief   signaal   uit   te   sturen   aangezien   ze  het   verwijderen  van  de  optie   verantwoordt  door   te  

stellen  dat  ze  een  verkeerd  en  vals  gevoel  van  privacy  gaven  waardoor  gebruikers  zich  slechts  

enkel  onzichtbaar   ‘voelden’.  Desalniettemin  was  er  beter  een  sterker  alternatief     voor  de   ‘opt-­‐

out’  mogelijkheid   gekomen   in   plaats   van   een   hele   resem   afzonderlijke   instellingen   die   het   de  

gebruiker  nog  moeilijker  maken  zijn  voorkeuren  in  te  stellen.    

 

169.   Natuurlijk   dient   men   de   commotie   rond   deze   nieuwe   optie   ook   te   relativeren.   Talloze  

gebruikers  raken  in  paniek  bij  het  lezen  van  de  vele  artikels  en  ‘hoaxes’  die  waarschuwen  voor  

de   komst   van   de   Graph   Search.303  Indien   deze   functie   plots   alle   informatie   van   gebruikers  

raadpleegbaar   zou   maken   voor   de   hele   wereld,   zou   Facebook   nog   slechts   een   kort   leven  

beschoren   zijn.   Wie   kan   dan   informatie   opvragen?   Simpel   gezegd:   alle   personen   die   reeds  

toegang   hadden   tot   deze   gegevens.   Wanneer   men   een   foto   upload   en   met   stelt   te   privacy-­‐

instellingen   zo   in   dat   enkel   vrienden   of   vrienden   van   vrienden   deze   mogen   zien,   dan   zal   de  

Graph   Search   deze   beperkingen   respecteren.   Het   grote   probleem   zit   hem   echter   in   foto’s   en  

andere   informatie  die  anderen  over   iemand  op  Facebook  plaatsen.  Desbetreffend  persoon  kan  

enkel  vragen  aan  de  andere  om  deze  foto  of  informatie  van  zijn  pagina  te  halen  en  indien  dit  niet  

lukt   kan   hij   het   probleem   bij   Facebook   rapporteren   (dit   is   de   facto   dezelfde   regeling   als  

voordien).  Enige  alertheid  is  ongetwijfeld  aangeraden.    

 

170.  Eerder  werd  gewezen  op  de  standaard  of   ‘default’  privacy  instellingen.  Steeds  meer  blijkt  

dat  sociale  netwerken  dergelijke  instellingen  hanteren  in  het  voordeel  van  hun  bedrijfsbelangen,  

bijvoorbeeld  voor  commerciële  doeleinden.   In  het  kader  van  deze  masterproef   is  het  bijgevolg  

cruciaal   deze   instellingen   toe   te   lichten   teneinde  de   gewichtigheid   en  de   consequenties  die   ze  

hebben  voor  de  privacy  van  sociale  netwerkgebruikers  te  duiden.    

 

 

 

 

 

                                                                                                                         302  Een  ‘post’  is  een  gebruikelijke  term  voor  iets  wat  men  op  Facebook  plaatst.  Bijvoorbeeld  een  berichtje  op  een  prikbord,  een  foto  uploaden,  een  commentaar  op  een  foto,...  303  ‘To  hoax’  wordt  vertaald  als  een  grap  uithalen,  beduvelen,  voor  de  gek  houden.    

Page 89: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Van  theorie  naar  realiteit    

 

81  

1.2  ‘DEFAULT  PRIVACY  SETTINGS’        

171.   Uit   de   voorgaande   evolutie   van   de   Facebook   privacy   policy  wordt   snel   duidelijk   hoe   de  

mentaliteit  van  de  onderneming  evolueerde  van  een  eerder  gesloten,  beschermend  beleid  naar  

één   waar   alle   persoonlijke   informatie   standaard   publiek   toegankelijk   is.    

Daarom  is  het  van  belang  dat  privacy-­‐instellingen  de  gepaste  mogelijkheden  bieden  en  zodanig  

geconfigureerd  kunnen  worden  dat  de  persoonlijke  levenssfeer  van  de  gebruiker  in  de  gewenste  

mate   beschermd   wordt.   Gezien   het   feit   dat   dergelijke   instellingen   standaard   ingesteld   zijn  

volgens  de  voorkeuren  van  de  aanbieder  van  sociale  netwerksite  kan  men  zich  afvragen  of  deze  

instellingen  wel  degelijk  de  persoonlijke  levenssfeer  van  hun  leden  optimaal  beschermen.    

Eerst  worden  enkele  voorwaarden  overlopen  aan  dewelke  privacy-­‐instellingen  moeten  voldoen  

volgens   de  Werkgroep   van   artikel   29.   Hierna  worden   de   betekenis,   doelstellingen   en   functies  

van  default  privacy-­‐instellingen  toegelicht.  Tenslotte  trachten  we  een  voorstelling  te  maken  van  

hoe   deze   instellingen   idealiter   vooraf   door   sociale   netwerksites   zouden   moeten   ingesteld  

worden.  Hiervoor  baseren  we  ons  op  een  werkstuk  van  het  Interdisciplinary  Centre  for  Law  &  

ICT   (ICRI).   In   hun   ‘Guidelines   for  Privacy-­‐Friendly  Default   Settings’   doen   onderzoekers   van   het  

ICRI  een  bescheiden  poging  om  richtlijnen  uit   te   tekenen  voor  het  degelijk  opstellen  van  deze  

standaardinstellingen.304  

1.2.1  Advies  van  De  werkgroep  Artikel  29.  

172.  Wanneer  sociale  netwerksites  de  richtlijn  niet  respecteren  kunnen  ze  op  de  vingers  getikt  

worden  door  de  Werkgroep  van  artikel  29  van  de  Richtlijn  Bescherming  Persoonsgegevens.305  

Zo  berispte  de  Groep  het  sociale  netwerk  Facebook   in  een  brief  nadat  ze   in  2010  haar  privacy  

instellingen  wijzigde  en  dit  in  het  nadeel  van  de  Facebook-­‐gebruiker.  Dit  deed  de  aanbieder  van  

de   site   zelf   na   een   hoorzitting   hieromtrent,   die   ze   samen  met   andere   aanbieders   van   sociale  

netwerksites  bijwoonden,  tijdens  de  Plenaire  zitting    van  november  2009.  De  Groep  stuurde  de  

brief   naar   twintig   aanbieders   van   sociale   netwerksites   die   elk   van   hen   de   “Safer   Social  

Networking  Principles   for   the  EU”  ondertekend  hadden.306  De  brief  benadrukte  dat  een  sociale  

                                                                                                                         304  J.  AUSLOOS,  E.  KINDT,  E.  LIEVENS,  P.  VALCKE  EN  J.  DUMORTIER,  Guidelines  for  Privacy-­‐Friendly  Default  Settings,  ICRI  Research  Paper,  2013,  http://ssrn.com/abstract=2220454  .  (Hierna:  J.  AUSLOOS,  E.  KINDT,  E.  LIEVENS,  P.  VALCKE  EN  J.  DUMORTIER,  Guidelines  for  Privacy-­‐Friendly  Default  Settings).  305  Hierna:  de  Groep.  306  X.,   “Safer   Social   Networking   Principles   fot   he   EU”,   2009,   http://ec.europa.eu/digital-­‐agenda/sites/digital-­‐agenda/files/sn_principles.pdf;  Mededeling  van  19  mei  2010  van  de  Commissie  aan  het   Europees   Parlement,   de   Raad,   het   Europees   Economisch   en   Sociaal   Comité   en   het   Comité   van   de  Regio's,   “Een   digitale   agenda   voor   Europa”,   COM(2010)   245  definitief,   http://eur-­‐lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=COM:2010:0245:FIN:NL:HTML.   In   ‘Europa   2020‘   legde   de    

Page 90: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Van  theorie  naar  realiteit    

 

82  

netwerksite  ‘default’  privacy-­‐instellingen  zodanig  moeten  programmeren  “dat  de  toegang  tot  de  

informatie  op  het  online  profiel  van  gebruikers  beperkt  is  tot  contacten  die  door  de  gebruiker  zelf  

gekozen   zijn.   Elke   andere   toegang   tot   deze   gegevens,   zoals   in   zoekmachines,  moet   uitdrukkelijk  

door  de  gebruiker  toegestaan  worden  in  de  voorgenoemde  instellingen”.307  In  de  brief  worden  ook  

de   applicaties   en   toepassingen   gemaakt   door   derden   aangehaald.   Ook   deze   dienen   een  

maximum  aan  controle  te  bieden  over  de  gegevens  die  op  het  profiel  van  gebruikers  te  vinden  

zijn.  Waar  ook  op  gelet  moet  worden  is  de  informatie  over  een  derde  (niet-­‐gebruiker)  die  terug  

te  vinden   is  op  het  profiel  van  een  gebruiker  van  de  sociale  netwerksite.  Deze   informatie  mag  

nooit   gebruikt   worden   voor   commerciële   doeleinden   dan   met   zijn   ondubbelzinnige  

toestemming.308  

 

1.2.2  Standaardinstellingen  concreet  

173.   In  de  context  van  sociale  netwerken  kunnen  privacy   instellingen  omschreven  worden  als  

“alle   technische   mogelijkheden   en   elementen   die   (kunnen)   beslissen   hoe   gegevens   door   sociale  

netwerken  stromen.”  309  Er  kan  een  onderscheid  worden  gemaakt   tussen   twee   soorten  privacy-­‐

instellingen   namelijk,   de   instellingen   die   men   niet   kan   aanpassen   (de   zogenaamde   ‘wired-­‐in’  

instellingen)  en  deze  waarbij  configuratie  wel  mogelijk  is.    

 

174.   Bij   ‘wired-­‐in’   instellingen   gaat   het   om   bepaalde   zaken   die   gebruikers   van   het   sociale  

netwerk  niet   persoonlijk   kunnen   aanpassen  omdat   ze   bepaald  worden  door  de   ontwikkelaars  

van   het   sociale   platform.   Deze   ontwikkelaars   hebben   een   visie   over   hoe   gegevens   door   het  

netwerk  verwerkt  zullen  worden  en  bepalen  zo  mee  de  ervaring  van  gebruikers.  Bij  wijze  van  

voorbeeld  kan  de  Facebook  Tijdlijn   aangehaald  worden.  Voordien  kon  men  op   iemands  profiel  

enkel  recente  verslagen  bekijken,  maar  met  de  komst  van  de  Tijdlijn  werd  het  plots  mogelijk  om  

terug   te   keren   in   de   tijd   en   de   activiteiten   van   een   bepaalde   gebruiker   te   bekijken,   tot   het                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              Europese  Commissie  zeven  beoogde  doelstellingen/kerninitiatieven  vast  waaraan  de  Europese  Unie  tegen  2020  aan  zou  moeten  voldoen.  De  ‘Digitale  Agenda  voor  Europa’  is  een  van  die  zeven  pijlers.  Hierin  werd  de   aandacht   gevestigd  op  de  privacy-­‐problematiek  omtrent   sociale  netwerksites.   In  het   kader   van  deze  ambitie   sloten   de   Europese   Commisie   en   de   grote   spelers   onder   de   sociale   netwerken   een  samenwerkingsovereenkomst   inzake   de   beveiliging   van   deze   websites.   De   zogenaamde   “Safer   Social  Networking  Principles  for  the  EU”.   In  dit  zelfregulerend  document  gaan  beide  partijen  akkoord  over  het  respecteren   van   bepaalde   normen   bij   de   bescherming   van   jongeren   en   kinderen   in   de   sociale  netwerkomgeving.    307  X.,   “European   data   protection   group   faults   Facebook   for   privacy   setting   change”,   EC   Press   Release,  Brussels,   12   mei   2010,   1.   Te   raadplegen  op:http://ec.europa.eu/justice/policies/privacy/news/docs/pr_12_05_10_en.pdf.  308  X.,   “European   data   protection   group   faults   Facebook   for   privacy   setting   change”,   Press   Release,  Brussels,  2010  1-­‐2.    309  J.  AUSLOOS,  E.  KINDT,  E.  LIEVENS,  P.  VALCKE  EN  J.  DUMORTIER,  Guidelines  for  Privacy-­‐Friendly  Default  Settings,  6.  

Page 91: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Van  theorie  naar  realiteit    

 

83  

moment  dat  deze  persoon  zich  voor  het  eerste  registreerde.  Deze  vernieuwing  kwam  er  zonder  

dat  leden  de  mogelijkheid  hadden  om  deze  optie  uit  te  schakelen.310    

 

175.  Daarnaast  zijn  er  uiteraard  ook  de  configureerbare  (‘adjustable’)  privacy-­‐instellingen,  die  

gebruikers   van   de   website   kunnen   aanpassen   aan   hun   persoonlijke   voorkeuren.   Dit   zijn   de  

instellingen  waarnaar  gebruikers  gewoonlijk  refereren  met  de  term  ‘privacy  instellingen’  en  die  

de  mogelijkheid  bieden  in  te  stellen  op  welke  manier  persoonlijke  gegevens  gebruikt  en  gedeeld  

mogen   worden.   Men   moet   hier   een   bijkomend   onderscheid   maken   tussen   enerzijds   de  

instellingen   die   het   mogelijk   maken   om   te   bepalen   welke   van   onze   connecties   bepaalde  

informatie  te  zien  krijgen  en  anderzijds  deze  die  de  wil  van  de  gebruiker  uitdrukken  tegenover  

de  aanbieder  van  de  dienst  en  derde  partijen,   in  verband  met   in  welke  mate  zij  over  gegevens  

mogen  beschikken.  Het  spreekt  voor  zich  dat  de  aanbieder  van  de  sociale  netwerksite  bij  deze  

laatste  soort  instellingen  belang  heeft  om  deze  zoveel  mogelijk  in  haar  voordeel  te  laten  spelen  

en  de  toestemming  van  de  betrokken  persoon  verkrijgt  om  zijn/haar  informatie  te  verwerken.311  

 

176.  Een  groot   ongemak  dat   bij   dergelijke   vooraf   ingestelde  opties   ervaren  kan  worden   is   de  

grote   vaagheid   ervan.   Zo   worden   privacy-­‐instellingen   steeds   gekenmerkt   door   een   aantal  

instellingen  die  vooraf  door  de  aanbieder  van  de  dienst  geselecteerd  werden.  Dit  noemt  men  de  

standaard-­‐  of  default  privacy-­‐instellingen.  Soms  kan  het  zelf  zijn  dat  de  betrokken  persoon  als  

het   ware   gedwongen   wordt   om   een   keuze   te   maken.   Dit   is   het   geval   bij   ‘meerkeuze-­‐vakjes’.  

Wanneer  men  verder  wil  gaan  in  bijvoorbeeld  een  registratieproces  is  men  verplicht  een  keuze  

(meestal   aangaande   persoonlijke   informatie)   te   maken   uit   een   van   de   vooraf   ingestelde  

opties.312  Facebook  maakt  bij  haar  standaardinstellingen  gebruik  van  een  ‘opt-­‐out’  systeem.  Alle  

‘share-­‐opties’   staan   standaard   aangevinkt   zodat   men   ze   manueel   één   voor   één   dient   uit   te  

vinken   of   de   doelgroep   van   online   verslagen   en   posts   van   ‘openbaar’   naar   de   gewenste  

doelgroep  moet  wijzigen.  De  gemiddelde  gebruiker  is  hier  echter  niet  van  op  de  hoogte,  wat  een  

bedreiging   vormt  voor  de  privacy   aangezien  het  niet  duidelijk   is  wie  welke   informatie   te   zien  

krijgt.313    

 

                                                                                                                         310  J.  AUSLOOS,  E.  KINDT,  E.  LIEVENS,  P.  VALCKE  EN  J.  DUMORTIER,  Guidelines  for  Privacy-­‐Friendly  Default  Settings,  6.    311  J.  AUSLOOS,  E.  KINDT,  E.  LIEVENS,  P.  VALCKE  EN  J.  DUMORTIER,  Guidelines  for  Privacy-­‐Friendly  Default  Settings,  6.  312  J.  AUSLOOS,  E.  KINDT,  E.  LIEVENS,  P.  VALCKE  EN  J.  DUMORTIER,  Guidelines  for  Privacy-­‐Friendly  Default  Settings,  6-­‐7.  313  D.   BOYD,   “Facebook’s   ‘Opt-­‐out’   Precedent,   12   december   2007,  http://www.futurelab.net/blog/2007/12/facebooks-­‐opt-­‐out-­‐precedent.  

Page 92: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Van  theorie  naar  realiteit    

 

84  

178.  Waarom  zou  een  sociale  netwerksite   in  haar  standaard  privacy-­‐instellingen  een  zodanige  

regeling   invoeren  die   haar   leden   een   redelijke   verwachting   van  de  privacybescherming   geeft?  

Bestaat  er  een  zekerheid  dat  dergelijke  websites  de  privacy  van  hun  leden  als  prioriteit  hoog  in  

het   vaandel   dragen   of   zijn   het   eerder   de   commerciële   belangen   die   de   belangrijkste   drijfveer  

vormen?  Eerder  werd  aangehaald  hoe  Facebook  haar  privacy-­‐beleid  geleidelijk  aanpaste  en  de  

standaardinstellingen   met   verloop   van   tijd   de   openbaarheid   van   het   gebruikersprofiel   in   de  

hand  werkten.314  Hun  leden  hebben  er  bijgevolg  alle  belang  bij  attent  te  zijn  bij  de  configuratie  

ervan.    

 

1.2.3  Belang  van  privacy-­‐bevorderende  standaardinstellingen.  

179.  De   instellingen     zijn   volgens   Facebook   zodanig   gemaakt   om  onze   informatie   optimaal   te  

kunnen  beschermen.  Zo  kan  men  zelf  bepalen  welke  informatie  en  gegevens  bij  welke  doelgroep  

terecht  komt.  Al  wordt  snel  duidelijk  dat  deze  instellingen  niet  zo  eenvoudig  te  configureren  zijn.  

Om   werkelijk   alle   instellingen   naar   onze   wensen   aan   te   passen   zijn   we   genoodzaakt   een  

zoektocht  te  doen  in  alle  afzonderlijke  onderdelen  van  de  privacy  instellingen,  of  als  het  ware  in  

het  “Facebook-­‐labyrint”.      

 

180.   In  ‘Guidelines  for  Privacy-­‐Friendly  Default  Settings’  haalt  het  ICRI  vijf  hoofdredenen  aan  die  

pleiten  voor  de  nood  aan  privacy-­‐vriendelijke  default-­‐instellingen.    Ten  eerste  merken  ze  op  dat  

standaardinstellingen  een  belangrijke  rol  spelen  bij  de  bescherming  van  persoonlijke  gegevens  

omdat   gebruikers   vaak   ‘lui’   of   ‘onwetend’   zijn.   In   het   algemeen  bieden   sociale   netwerken  wel  

degelijk  de  mogelijkheden  aan  leden  om  hun  privacy  instellingen  uitgebreid  te  beheren.  315    Uit  

verschillende   onderzoeken   wordt   echter   geconcludeerd   dat   er   slechts   een   klein   percentage  

gebruikers   de   moeite   doet   en   tijd   neemt   om   deze   instellingen   te   configureren   en   dit   om  

verschillende  redenen.316  Bijgevolg  is  het  bestaan  van  dergelijke  instellingen  noodzakelijk  en  is  

                                                                                                                         314  L.  EDWARDS  EN  I.  BROWN,   “Data  Control   and  Social  Networking:   Irreconcilable   Ideas?”   in  A.  MATWYSHYN  (ed.),   Harbouring   Data:   Information   security,   Law   and   the   corporation   ,   Palo   Alto,   Stanford   University  Press,  2009,  209.  315  J.   AUSLOOS,   E.   KINDT,   E.   LIEVENS,   P.   VALCKE   EN   J.   DUMORTIER,   Guidelines   for   Privacy-­‐Friendly   Default    Settings,  15-­‐16.  316  A.   KUCZERAWY   EN   F.   COUDERT,   “Privacy   Settings   in   Social   Networking   Sites:   Is   It   Fair?”   in   S.   FISCHER-­‐HÜBNER  et  al.   (eds.),  Privacy  and  Identity  Management  for  Life,  Heidelberg/Dordrecht/London/New  York,  Springer,  2011,  231-­‐243;  R.  STROSS,  “When  Everyone’s  a  Friend,  Is  Anything  Private?,”  The  New  York  Times,  8   maart   2009,   http://www.nytimes.com/2009/03/08/business/08digi.html?_r=0;   A.   CAVOUKIAN   EN   M.  PROSCH,  “The  Roadmap  for  Privacy  by  Design  in  Mobile  Communications:  A  Practical  Tool  for  Developers,  Service   Providers,   and   Users”,   Privacy   by   Design,   2010,   http://www.privacybydesign.ca  /content/uploads/2011/02/pbd-­‐asu-­‐mobile.pdf.  

Page 93: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Van  theorie  naar  realiteit    

 

85  

het   belangrijk   dat   deze   de   bescherming   van   de   persoonlijke   levenssfeer   bevorderen.317  Een  

tweede   reden   is   het   zogenaamde   ‘privacy-­‐paradox’.   Het   paradox   verwijst   naar   de  

tegenstrijdigheid  tussen  de  vrees  van  particulieren  voor  inbreuken  op  hun  privacy  enerzijds  en  

hun  uiteindelijke  gedrag  op  het   internet  anderzijds.318  Bij  het  gebruik  van  sociale  netwerksites  

valt  op  hoe  individuen  laks  omspringen  met  het  vrijgeven  van  hun  persoonlijke  gegevens  terwijl  

ze  wel  verwachten  dat  hun  privacy  maximaal  beschermd  wordt.  Het  probleem  ligt  hem  vaak  in  

het  feit  dat  gebruikers  sociale  netwerken  aanzien  als  een  privaat  en  gesloten  platform  waar  men  

enkel  met  zijn/haar  vrienden  in  contact  staat.  Hierdoor  kan  een  vals  privacy-­‐gevoel,  een  ‘illusie  

van   privacy’,   ervaren   worden,   gezien   ook   vage   kennissen   en   zelfs   vreemden   deel   uit   kunnen  

maken   van   de   Facebook   vriendenlijst.319  Mensen   zijn   sociale  wezens   en   hebben   bijgevolg   een  

drang   naar   spontane   sociale   interacties.   Terzelfdertijd   hebben   we   eveneens   nood   aan   een  

degelijke   en   betrouwbare  manier   om   controle   te   hebben   over   wat   we   vrijgeven   tijdens   deze  

interacties   en   wat   we   liever   voor   onszelf   houden.  Wanneer   we   vooraf   echter   instellen   welke  

informatie   we   met   welke   mensen   delen,   verdwijnt   het   ‘spontane’   karakter.320  Ook   daarom  

benadrukken   de   ‘Guidelines’   het   belang   voor   adequate   standaardinstellingen. 321  Als   derde  

argument   worden   de   billijkheid   en   proportionaliteit   aangehaald.   Het     verwerken   van  

persoonlijke  gegevens  moet  steeds  gebeuren   in  het  kader  van   legitieme  doelstellingen  waarbij  

een   afweging   tussen   de   onderscheiden   belangen   essentieel   is. 322 Doorgaans   zijn   de  

standaardinstellingen  op  sociale  netwerksites  redelijk  inschikkelijk  wanneer  het  aankomt  op  het  

delen  van  informatie  met  vreemden.323  Vaak  zijn  privacy-­‐instellingen  zeer  complex  en  kan  dit  bij  

de  gebruiker  enige  verwarring  teweeg  brengen,  wat  een  eerder  negatieve  weerslag  heeft  op  de  

bescherming   van   gegevens.   Daarom   is   er   een   behoefte   aan   billijke   en   proportionele  

                                                                                                                         317  J.  AUSLOOS,  E.  KINDT,  E.  LIEVENS,  P.  VALCKE  EN  J.  DUMORTIER,  Guidelines  for  Privacy-­‐Friendly  Default  Settings,  15-­‐16.  318  J.  AUSLOOS,  E.  KINDT,  E.  LIEVENS,  P.  VALCKE  EN  J.  DUMORTIER,  Guidelines  for  Privacy-­‐Friendly  Default  Settings,  16.  319  L.  EDWARDS  EN  I.  BROWN,   “Data  Control   and  Social  Networking:   Irreconcilable   Ideas?”   in  A.  MATWYSHYN  (ed.),   Harbouring   Data:   Information   security,   Law   and   the   corporation   ,   Palo   Alto,   Stanford   University  Press,  2009,  218.  320  J.   Grimmelmann,   "Saving   Facebook",   Iowa   Law   Review   2009,   1185;  http://works.bepress.com/cgi/viewcontent.cgi?article=1019&context=james_grimmelmann.  321  J.  AUSLOOS,  E.  KINDT,  E.  LIEVENS,  P.  VALCKE  EN  J.  DUMORTIER,  Guidelines  for  Privacy-­‐Friendly  Default  Settings,  16.  322  Artikel  5  van  het  Verdrag  108  van  28  januari  1981  tot  bescherming  van  personen  ten  opzichte  van  de  geautomatiseerde   verwerking   van   persoonsgegevens   van   de   Raad   van   Europa.   Het   verdrag    werd   in   2012   gemoderniseerd.   Onder   meer   artikel   5   werd   aangepast   in   verband    met   de   besproken   propotionaliteit.   Het   definitieve   verdrag   is   te   raadplegen   op:  http://www.coe.int/t/dghl/standardsetting/dataprotection/TPD_documents/T-­‐PD_2012_04_rev2_En.pdf.  323  B.   KRISHNAMURTHY   EN   C.E.  WILLS,   "Characterizing   privacy   in   online   social   networks"   in   X.,  WOSN   '08  Proceedings   of   the   first   workshop   on   Online   social   networks,   New   York,   ACM,   2008,   37-­‐42;  http://citeseerx.ist.psu.edu/viewdoc/download?doi=10.1.1.145.4305&rep=rep1&type=pdf.  

Page 94: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Van  theorie  naar  realiteit    

 

86  

standaardinstellingen   die   alle   spelende   belangen   in   aanmerking   nemen.  324  Ten  vierde  spreken  

ze   over   maatschappelijke   waarde   van   het   beschermen   van   gegevens.   Dergelijke   instellingen  

hebben  niet  enkel  betrekking  op  het  veilig  stellen  van  bepaalde  soorten  gevoelige  informatie  en  

van  zwakkere  individuen  in  de  sociale  netwerkomgeving  325,  maar  ook  op  het  tegengaan  van  de  

verbrokkeling   van   fundamentele  maatschappelijke  waarden  die   nauw  verbonden   zijn  met   het  

privacygegeven.  326  Mensen   accepteren   vaak   zonder   nadenken   de   standaardinstellingen   van  

gratis  sociale  netwerken.327  Dit  betekent  echter  niet  dat  hun  persoonlijke  gegevens  minder  goed  

beschermd  zouden  moeten  worden.328  Tot  slot  beklemtoont  het  ICRI  het  belang  van  de  principes  

“privacy  by  design”  en  “privacy  by  default”  als  basis  om  dergelijke  instellingen  te  ontwerpen.329  

In  de  huidige  EU  wetgeving  komen  deze  nog  niet  duidelijk  aan  bod.  In  het  nieuwe  voorstel  tot  de  

Algemene  Verordening  Gegevensbescherming  zullen  ze  daarentegen  een  prominente  rol  spelen.  

Gezien  deze  principes  in  de  ontwerptekst  opgenomen  zijn  werden  ze  in  desbetreffend  onderdeel  

uitvoerig  besproken.    

 

181.  Bij  wijze  van  opfrissing  komen  deze  begrippen  in  het  kort  op  het  volgende  neer.  ‘Privacy  by  

default’  betekent  dat  de  standaard  privacy-­‐instellingen  een  maximum  aan  bescherming  moeten  

bieden.  Daarenboven  dienen  ze  duidelijk  en  transparant  mee  te  delen  hoe  en  waarom  gegevens  

gebruikt  zullen  worden.  Met  ‘Privacy  by  design’  wordt  benadrukt  dat  men,  door  reeds  aandacht  

te  besteden  aan  privacy  bevorderende  voorschriften   (Privacy  Enhancing  Technologies)   tijdens  

ontwikkeling   van   informatiesystemen,   die   verantwoorde   en   zorgvuldige   verwerking   van  

persoonsgegevens  doeltreffend  kan  afdwingen.330  

 

                                                                                                                         324  J.  AUSLOOS,  E.  KINDT,  E.  LIEVENS,  P.  VALCKE  EN  J.  DUMORTIER,  Guidelines  for  Privacy-­‐Friendly  Default  Settings,  16-­‐17.  325  Met   deze   gevoelige   informatie   verwijzen   we   naar   artikel   8   van   de   Richtlijn   Bescherming  Persoonsgegevens  dat  vroeger  reeds  besproken  werd.  326  J.  AUSLOOS,  E.  KINDT,  E.  LIEVENS,  P.  VALCKE  EN  J.  DUMORTIER,  Guidelines  for  Privacy-­‐Friendly  Default  Settings,  19.  327  Deze   diensten   worden   aangeboden   vrij   van   betaling,   maar   in   principe   geeft   men   zijn   persoonlijke  gegevens  in  ruil.  Sociale  netwerksites  als  Facebook  kunnen  aan  de  hand  van  de  commerciële  verwerking  ervan  heel  wat  opbrengsten  maken.  328  J.  AUSLOOS,  E.  KINDT,  E.  LIEVENS,  P.  VALCKE  EN  J.  DUMORTIER,  Guidelines  for  Privacy-­‐Friendly  Default  Settings,  18-­‐19.  329  J.  AUSLOOS,  E.  KINDT,  E.  LIEVENS,  P.  VALCKE  EN  J.  DUMORTIER,  Guidelines  for  Privacy-­‐Friendly  Default  Settings,  19-­‐20.  330  A.  CAVOUKIAN  EN  M.  PROSCH,  “The  Roadmap  for  Privacy  by  Design  in  Mobile  Communications:  A  Practical  Tool   for   Developers,   Service   Providers,   and   Users”,   Privacy   by   Design,   2010,   23;  http://www.privacybydesign.ca/content/uploads/2011/02/pbd-­‐asu-­‐mobile.pdf.  

Page 95: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Van  theorie  naar  realiteit    

 

87  

1.2.4  Richtlijnen  van  het  ICRI  

182.  Zoals  bij  de  aanvang  van  dit  onderdeel  vermeld  werd,  heeft  het  ICRI  een  poging  gedaan  tot  

het  opstellen  van  vier  algemene  richtlijnen  over  hoe  default  privacy-­‐instellingen  er  uit  zouden  

moeten  zien.  We  overlopen  ze  even  kort.  

1.2.4.1  ‘Wired-­‐in’  

183.  Hierboven  werd  gewezen  op  het  onderscheid  tussen  ‘wired-­‐in’  en  ‘adjustable’  settings.  Het  

ICRI   opteert   voor   een   ‘wired-­‐in’   beleid   omwille   van   twee   redenen:   de   complexiteit   en   de   te  

beschermen   fundamentele   waarden.   Ten   eerste   werd   er   in   verschillende   onderzoeken  

aangetoond  dat  een  overdreven  aanbod  aan  configureerbare  instellingen  leidt  tot  verwarring  en  

resulteert   in   een   onverschilligheid   van   de   gebruiker.331  Het   tweede   argument   benadrukt   dat  

sociale   netwerksites   hun   leden   geen   keuze   zouden   mogen   laten   wanneer   fundamentele  

(privacy-­‐)waarden  bedreigd  kunnen  worden.  Het  beheren  van  bepaalde  rechten  kan  in  sommige  

omstandigheden  niet  aan  een  individu  overgelaten  worden  (bijvoorbeeld  bij  sociaal  kwetsbare  

personen).332    

 

De   ‘Guidelines’   sommen   4   kernelementen   op   die   de   beleidsontwerpers   in   rekening   zouden  

moeten  nemen  bij  de  beslissing  om   ‘wired-­‐in’   of   al  dan  niet   ‘adjustable’   settings   te   gebruiken:  

eerst   en   vooral   zou   onderzocht   moeten   worden   of   er   een   draagvlak   is   voor   ‘wired-­‐in’  

instellingen   (1),   vervolgens   moet   ook   de   voorkennis   van   gebruikers   in   gedachten   gehouden  

worden   (2).   Wanneer   men   kiest   voor   ‘adjustable-­‐settings’   moet   voldoende   aandacht   besteed  

worden  aan  een  gebruiksvriendelijke  lay-­‐out  van  privacy-­‐menu’s,  indien  dit  niet  het  geval  is  zijn  

‘wired-­‐in’   instellingen   aan   te   raden   (3).   Tenslotte   zou   het   instellen   van   algemene  

beveiligingsopties  die  voor  elke  gebruiker  gelden  niet  aanpasbaar  mogen  zijn  door  gebruikers  

(4).333  

1.2.4.2  De  ‘would-­‐have-­‐wanted’-­‐invulling  van  ‘adjustable  settings’  

184.  Wanneer  toch  voor  configureerbare  (‘adjustable’)  instellingen  wordt  gekozen  zal  een  goede  

invulling  ervan  primordiaal  zijn.  Deze  invulling  zou  moeten  voldoen  aan  de  verwachting  van  de  

gebruiker  en  daarenboven  ingegeven  zijn  door  proportionaliteit  en  billijkheid.  De  kans  is  groot  

dat  deze  verwachtingen  eerder  neigen  naar  een  standaardinstelling  die  volledige  bescherming  

                                                                                                                         331  M.  MADEJSKI,  M.  JOHNSON  EN  S.M.  BELLOVIN,  "The  Failure  of  Online  Social  Network  Privacy  Settings",  CUCS  Tech  Reports  2011,  8;  https://mice.cs.columbia.edu/getTechreport.php?techreportID=1459;   J.  AUSLOOS,  E.  KINDT,  E.  LIEVENS,  P.  VALCKE  EN  J.  DUMORTIER,  Guidelines  for  Privacy-­‐Friendly  Default  Settings,  22-­‐23.  332  J.   AUSLOOS,   E.   KINDT,   E.   LIEVENS,   P.   VALCKE   EN   J.   DUMORTIER,   Guidelines   for   Privacy-­‐Friendly   Default    Settings,  23.  333  J.  AUSLOOS,  E.  KINDT,  E.  LIEVENS,  P.  VALCKE  EN  J.  DUMORTIER,  Guidelines  for  Privacy-­‐Friendly  Default  Settings,  23.  

Page 96: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Van  theorie  naar  realiteit    

 

88  

biedt:  “On  the  whole,  the  ‘would  have  wanted’  standard  probably  points  to  turning  on  the  firewall  

by   default”.  334     Een   gebruiker   zou   dus   idealiter   niets   moeten   ondernemen   om   zijn   privacy   te  

beschermen.  335  

1.2.4.3   Instellingen  op  maat  

185.   Een   derde   richtsnoer   situeert   zich   op   het   vlak   de   individualisatie   van   instellingen.   Deze  

zouden   zodanig   moeten   opgesteld   moeten   worden   zodat   de   betrokken   persoon   ze   naar  

persoonlijke  noden  kan  aanpassen,  zonder  dat  dit  ingewikkeld  of  langdradig  wordt.  Er  wordt  in  

het   bijzonder   verwezen   naar   de   kwetsbaarheid   van  minderjarigen   op   sociale   netwerken.  Wel  

moet  er  op  gelet  worden  dat  deze  configuratiemogelijkheden  geen  te  groot  onderscheid  creëren  

tussen  verschillende  gebruikers.  

1.2.4.4.  De  aard  van  de  Verwerking  

186.   Er   mag   volgens   het   ICRI   ook   zeker   niet   voorbijgegaan   worden   aan   het   feit   dat   default  

settings   zouden   kunnen   verschillen   naargelang   de   aard   van   de   gegevens   of   vorm   van  

informatieverwerking.336  De   verwerking   van   gegevens   door   sociale   netwerksites   gebeurt   op  

twee   manieren.   Ten   eerste   verwerkt   ze   de   gegevens   om   te   voldoen   aan   de   eisen   van   de  

gebruikers   (bijvoorbeeld   het   succesvol   uploaden   van   foto’s   op   een   persoonlijk   profiel),   en  

anderzijds   verwerkt   de   website   ook   gegevens   vanuit   een   commercieel   perspectief.   Deze  

tweeledige   verwerking   resulteert   ook   in   een   dubbel   verwachtingspatroon   bij   hun   leden.  

Bijgevolg   zouden   instellingen   niet   standaard   mogen   toestaan   om   bepaalde   gegevens   te  

verzamelen.337  

 

1.2.5  Besluit  bij  ‘Default  Privacy  Settings’  

187.  Na  het  voorgaande  bestaat  er  in  elk  geval  geen  twijfel  meer  over  de  fundamentele  rol  van  

standaardinstellingen  bij  de  bescherming  van  persoonlijke  gegevens.  Door  het  bestaan  van  een  

discrepantie  tussen  de  verwachtingen  van  sociale  netwerkgebruikers  en  hun  online  gedrag  is  er  

een  nood  aan  een  zekere  basisbescherming  die  zich  uit   in  bepaalde  vooraf   ingestelde  privacy-­‐

                                                                                                                         334  R.C.  SHAH  EN  J.P.  KESAN,  “Setting  Online  Policy  with  Software  Defaults",  Information  Communication,  and  Society  2008,  1002.  335  J.  AUSLOOS,  E.  KINDT,  E.  LIEVENS,  P.  VALCKE  EN  J.  DUMORTIER,  Guidelines  for  Privacy-­‐Friendly  Default  Settings,  24.  336  Hier   verwijst   het   ICRI   naar   het   onderscheid   van   artikel   8   van   de   Richtlijn   Bescherming  Persoonsgegevens   inzake   de   ‘gevoelige   gegevens’.   Deze   zouden   aan   een   strenger   beleid   onderworpen  moeten   worden.   Aangaande   de   onderscheiden   soorten   van   informatieverwerking   geven   we   enkele  voorbeelden:   de   openbaarheid   van   foto’s,   de   mogelijkheid   om   gecontacteerd   te   worden   of   de  locatiegebonden  verwerking  van  gegevens.  337  J.  AUSLOOS,  E.  KINDT,  E.  LIEVENS,  P.  VALCKE  EN  J.  DUMORTIER,  Guidelines  for  Privacy-­‐Friendly  Default  Settings,  26-­‐27.  

Page 97: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Van  theorie  naar  realiteit    

 

89  

voorkeuren.   Deze   zouden   in   een   ideale   situatie   een   functie   vervullen   die   de   persoonlijke  

levenssfeer   van   leden   eerbiedigt   wanneer   deze   laatsten   geen   aanpassingen   aan   dergelijke  

instellingen  aanbrengen.    

Het   huidige   juridisch   kader   biedt   reeds   een   basis   voor   de   reglementering   van  

standaardinstellingen,  desalniettemin  wordt  ze  fundamenteel  uitgebreid  in  het  Voorstel  tot  een  

Algemene  Verordening  Gegevensbescherming.  

 

1.3  HET  GEBRUIK  VAN  PSEUDONIEMEN,  EEN  RECHT?    

188.  We   zien   het   steeds   vaker;   laatstejaarsstudenten   naderen   het   einde   van   hun   carrière   als  

student   en   bereiden   zich   stilaan   voor   op   het   werkende   leven.   CV   ’s   worden   geschreven,  

sollicitatiebrieven   verstuurd,   en   merkwaardig   genoeg   merken   we   geregeld   op   hoe   deze  

individuen  hun  naam  op  hun  persoonlijke  Facebook-­‐profielpagina  wijzigen.  Bij  de  vraag  naar  de  

beweegredenen  wordt   al   snel   duidelijk   dat   bij   deze   doelgroep   de   vrees   bestaat   om   door   hun  

potentiële  werkgever  gevonden   te  worden  op  het   sociale  netwerk  en  dit  nefaste  gevolgen  zou  

teweeg  brengen.  338  Dit  is  niet  geheel  onterecht.  Werkgevers  willen  bij  een  aanwerving  namelijk  

weten  wie  ze  in  huis  halen  en  daarvoor  grijpen  ze  tegenwoordig  opmerkelijk  sneller  naar  online  

zoekmachines   en   sociale   netwerksites.   Als   men   op   Facebook   enkel   onschuldige   familiefoto’s  

heeft   staan,  moet  en  niet  vrezen.   In  het  geval  van   foto’s  en  verhalen  over  buitensporig  gedrag  

kan  je  toekomst  echter  wel  op  het  spel  staan.  339  Zo  wees  een  onderzoek  van   ‘CareerBuilder’  uit  

dat   45%  van   de  werkgevers   sollicitanten  meenden   te   screenen   op   sociale   netwerken   en   35%  

van  hen  gaf  toe  kandidaten  niet  aangenomen  te  hebben  omwille  van  de  gevonden  informatie.340  

Maar  is  je  naam  veranderen  hier  dan  de  enige  oplossing?  Aansluitend  is  dit  ook  een  bewijs  voor  

het   feit   dat   leden   geen   raad  weten  met   de  mogelijke   privacy-­‐instellingen   en   daarom   lijken   te  

kiezen   voor   de   aanpassing   van   hun   volledige   ‘online-­‐identiteit’.   Maar   je   naam   zomaar  

veranderen  op  Facebook,  mag  dat  wel?  

 

                                                                                                                         338  E.  THOLE  EN  F.  VAN  DER  JAGT,  “Foute  foto’s  op  je  Facebook,  carrièrekansen  verpest?”,  Nota  Bene  2011,  afl.  23,  41.  339  P.   PORSIUS-­‐SAMAN,   “Help,   waarom   word   ik   niet   aangenomen?”,  MSN   CareerBuilder,   2012,   afdeling   9;  http://msn.careerbuilder.nl/Artikel/MSN-­‐144-­‐Een-­‐baan-­‐zoeken-­‐Help-­‐waarom-­‐word-­‐ik-­‐niet-­‐aangenomen/.  340  J.   GRASZ,   “Forty-­‐five   Percent   of   Employers   Use   Social   Networking   Sites   to   Research   Job   Candidates,  CareerBuilder   Survey   Finds”,   CareerBuilder,   augustus   2009,  http://www.careerbuilder.com/share/aboutus/pressreleasesdetail.aspx?id=pr519&sd=8%2f19%2f2009&ed=12%2f31%2f2009&siteid=cbpr&sc_cmp1=cb_pr519_.  

Page 98: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Van  theorie  naar  realiteit    

 

90  

1.3.1  Pseudoniem  of  vals  profiel?  

189.  Eerst  en  vooral  moet  een  duidelijk  onderscheid  gemaakt  worden  tussen  een  vals  profiel  en  

een   pseudoniem.   Een   pseudoniem,   of   valse   naam,   is   een   schuilnaam   die   een   persoon   kan  

gebruiken   op   het   internet   om   zo   zijn/haar   echte   naam   niet   vrij   te   geven.   De   beweegredenen  

voor  het  gebruik  ervan  zijn  uiteenlopend.  Zo  kan  het  zijn  dat   iemand  een  politieke  mening  wil  

uiten   op   een   publiek   forum   maar   bang   is   dat   hiervan   misbruik   gemaakt   zou   worden,   de  

betrokkene   kan   ook   angst   hebben   om   gestalkt   te   worden   of   wil   simpelweg   niet   gevonden  

worden  door  potentiële  werkgevers.341      

Wanneer   gesproken  wordt   over   een   vals  profiel   gaat   het   over   geheel   iets   anders.   Bij   dit   soort  

profielen  hebben  de  betrokkenen  veeleer  de  bedoeling  om  ongestraft  met  bepaalde  (strafbare)  

handelingen  weg   te   komen,   zoals   het   plaatsen   van   lasterlijke   uitlatingen.   Ondanks   dit   op   het  

eerste   zicht   onschuldig   kan   lijken,   begaan   individuen   die   een   vals   profiel   aanmaken   met   de  

bedoeling  lasterlijke  uitspraken  te  doen,  verschillende  misdrijven.  Zo  maken  ze  zich  onder  meer  

schuldig   aan   ‘laster   en   eerroof’,   ‘valsheid   in   informatica’,   ‘belaging   of   stalking’   (al   dan  niet   via  

telecommunicatie)  en  ‘aanmatiging  van  naam’.    In  dit  onderdeel  concentreren  we  ons  op  het  al  

dan  niet  toegestaan  zijn  van  het  gebruik  van  pseudoniemen.  Op  de  gevaren  en  de  strafrechtelijke  

afwikkeling  van  de  hierboven  vermelde  misdrijven  wordt  derhalve  niet  verder  ingegaan.  342  

 

1.3.2  Facebook-­‐beleid  inzake  namen  

190.   De   Facebook-­‐voorwaarden   bepalen   dat   “Facebook   een   community   van  mensen   is   die   hun  

ware  identiteit  gebruiken”.  Bijgevolg  zijn  gebruikers  in  het  kader  van  de  veiligheid  verplicht  hun  

echte   namen   en   geboortedatums   op   te   geven   zodat   anderen   steeds   weten   met   ze   in   contact  

komen.  Bijnamen  mogen  gebruikt  worden,  maar  enkel  als  ze  een  variatie  zijn  op  de  echte  voor-­‐  

of  familienaam  van  de  betrokkene  (bijvoorbeeld  Rob  in  plaats  van  Robert).343  Dit  komt  neer  op  

een   verbod   vanwege   Facebook   voor   het   gebruik   van   pseudoniemen.   Het   beleid   wordt   in  

sommige  gevallen  zelfs  vrij  consequent  toegepast  gezien  de  website  bij  een  vermoeden  van  het  

gebruik   van   een   valse   naam,   gebruikers   (tijdelijk)   blokkeert   en   deze   pas   opheft   na   het  

doorsturen  van  een  legitiem  identificatiebewijs.344  We  kunnen  de  bezorgdheid  voor  de  veiligheid  

van  gebruikers  enkel  aanmoedigen.  Maar   in  de  situatie  van  de   jonge  werkzoekende   lijkt  dit  de  

                                                                                                                         341  J.W.   VAN   CAPELLEVEEN,   “Waarom   anoniem   of   onder   pseudoniem   bloggen?”,   Jeeweeweb,   2013,  http://www.jeeweeweb.com/bloggen/anoniem-­‐of-­‐pseudoniem.html.  342  Artikel  210  bis,  231,  442  bis,  443  van  de  Strafwet  en  onder  andere  artikel  145,  §3bis  van  de  Wet  van  13  juni  2005  betreffende  de  elektronische  communicatie.  343  X.,  “Beleid  voor  namen”,  Facebook,  2013,  https://www.facebook.com/help/249092175207621.  344  P.   Van   Leemputten,   “Facebook   bant   valse   namen”,   ZDNet,   25   september   2008,  http://www.zdnet.be/facebook/91918/facebook-­‐bant-­‐valse-­‐namen/.  

Page 99: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Van  theorie  naar  realiteit    

 

91  

die  veiligheid  te  verstoren.  De  vraag  is  natuurlijk  of  een  sociale  netwerksite  dergelijk  (absoluut)  

verbod  kan  opleggen.  

 

191.  Over  het  gebruik  van  pseudoniemen  is  zo  goed  als  niets  wettelijk  bepaald.345  De  Werkgroep  

artikel  29  meent  echter  dat  gebruikers  overeenkomstig  artikel  6,  lid  1,  onder  c)  van  de  Richtlijn  

Bescherming  Persoonsgegevens  in  het  algemeen  de  mogelijkheid  moeten  hebben  om  gebruik  te  

malen  van  een  pseudoniem.346  Volgens  datzelfde  artikel  moeten  verzamelde  persoonsgegevens  

“toereikend,  ter  zake  dienend  en  niet  bovenmatig  […]  zijn,  uitgaande  van  de  doeleinden  waarvoor  

zij  worden  verzameld  of  waarvoor  zij  vervolgens  worden  verwerkt”.   In   deze   context   kan   gesteld  

worden   dat   sociale   netwerkdiensten   bepaalde   identificatiegegevens   over   hun   leden   moeten  

registreren,   maar   dat   er   geen   enkele   aanleiding   is   om   hun   werkelijke   naam   op   internet   te  

publiceren.   Aanbieders   van   sociale   netwerksites  moeten   volgens   de  Werkgroep   bijgevolg   een  

zorgvuldige   overweging   maken   of   zij   het   zich   kunnen   veroorloven   om   hun   gebruikers   te  

verplichten  om  onder  hun  werkelijke  naam  actief   te  zijn   in  plaats  van  met  een  pseudoniem.347  

Bovendien   stelt   de   Groep   ook   dat   het   begrip   ‘pseudonimisatie’   uitdrukkelijker   in   de  

ontwerptekst   van   de   Algemene   Verordening   Gegevensbescherming  moet   worden   opgenomen  

omdat  deze  pseudonimisatie  kan  bijdragen  aan  een  betere  gegevensbescherming,  bijvoorbeeld  

in  de  context  van   ‘privacy  by  design’  en   ‘privacy  by  default’.  Daarom  beveelt  de  Groep  aan  om  

het   anonimiseren   of   pseudonimiseren   van   persoonlijke   gegevens,   als   dit   in   het   kader   van   de  

doelstellingen   van   de   verwerking   haalbaar   en   proportioneel   is,   in   desbetreffende   artikelen  

(inzake   ‘privacy  by  design’  (artikel  5)  en   ‘privacy  by  default’  (artikel  23))  algemeen  verplicht   te  

stellen.  348  

 

192.   Niettegenstaande   het   voorgaande   besliste   de   Duitse   rechter   in   februari   van   dit   jaar   dat  

Facebook   geen   fout   begaat   door   het   opleggen   van   een   ‘echtenaamsplicht’.   Dit   naar   aanleiding  

van  een  klacht  van  de  Duitste  toezichthouder  die  van  mening  was  dat  het  verbod  van  Facebook  

voor   het   gebruik   van   pseudoniemen   op   haar   netwerk   in   strijd   was   met   de   Duitse  

                                                                                                                         345  E.  KINDT   EN   S.   VAN  DER  HOF,   “Identiteitsgegevens   en   –beheer   in   een   digitale   omgeving:   een   jurdische  benadering”,  Computerr.  2009,  51.    346  Advies  5/2009  van  de  Groep  gegevensbescherming  artikel  29  over  online  sociale  netwerken,  12   juni  2009,  15.  Te  raadplegen  op:  http://www.privacycommission.be/sites/privacycommission/files/documents/01.02.04.02.01-­‐wp163_nl.pdf  .  347  Advies  5/2009  van  de  Groep  gegevensbescherming  artikel  29  over  online  sociale  netwerken,  12   juni  2009,  12.  348  Advies  1/2012  van  de  Groep  gegevensbescherming  artikel  29  over  de  voorstellen  voor  hervorming  van  het  gegevensbeschermingskader,  23  maart  2012,  12.  Te  raadplegen  op:  http://ec.europa.eu/justice/data-­‐protection/article-­‐29/documentation/opinion-­‐recommendation/files/2012/wp191_nl.pdf.  De  groep  stelt  dat  dit  zou  kunnen  door  bijvoorbeeld  het  opnemen  van  een  definitie  als  "gepseudonimiseerde  gegevens",  overeenkomstig  de  definitie  van  "persoonsgegevens".  

Page 100: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Van  theorie  naar  realiteit    

 

92  

Telemediawet. 349  Volgens   de   rechter   strekt   de   verantwoordelijkheid   van   de   plaatselijke  

dochteronderneming   van   het   bedrijf   zich   enkel   tot   het   beogen   van   marketting-­‐   en  

salesdoeleinden   en   kan   ze   bijgevolg   niet   aanzien   worden   als   een   verantwoordelijke   voor   de  

verwerking.  De  rechter  is  ook  van  mening  dat  de  soepelere  Ierse  wet  van  toepassing  is,  omwille  

van  het  feit  dat  de  Europese  tak  van  Facebook  vanuit  Ierland  opereert,  en  niet  de  Duitse,  waarop  

de  toezichthouder  zich  baseerde.  De  Duitse  toezichthouder  heeft  al  laten  weten  dat  hij  in  beroep  

gaat  tegen  de  uitspraak.  Volgens  hem  kan  het  in  geen  geval  de  bedoeling  zijn  dat  ondernemingen  

aan   bepaalde   wetgeving   kunnen   ontsnappen   door   zich   te   verschuilen   in   een   land   waar   de  

privacywet  minder  streng  is.  350  

 

Er   bestaat   dus   nog   geen   rechtszekerheid   over   het   al   dan   niet   toegelaten   zijn   van   dergelijke  

verplichtingen  uit  hoofde  van  aanbieders  van  sociale  netwerksites.  Het  valt  dus  af  te  wachten  in  

hoeverre  de  Europese  Commissie  in  haar  definitieve  verordening  inzake  Gegevensbescherming  

gehoor  zal  geven  aan  het  advies  van  de  Werkgroep  artikel  29.  

 

 

2.  GEGEVENS  

2.1  WELKE  GEGEVENS  WORDEN  VERZAMELD  EN  WAAROM.    

193.  Ondertussen   is   duidelijk   geworden  dat   Facebook   een  massa   aan   informatie   binnenhaalt.  

We  kunnen  de  vraag  stellen  welke  gegevens  dat  nu  precies  zijn,  wie  deze  informatie  kan  inkijken  

en  hoe  ze  verzameld  worden.  Om  alle  misverstanden  de  wereld  uit   te  helpen  kunnen  we  nu  al  

duidelijk  maken  dat  niemand  de  gegevens  rechtstreeks  inkijkt;  dat  gebeurt  door  computers.  Het  

is  dus  niet  zo  dat  Facebook  een  aparte  dienst    heeft  waar  mensen  hun  berichten  gelezen  worden.  

Maar  wat  gebeurt  er  dan  wel  mee?  

Hierbij  nemen  we  even  Facebook’s  beleid  inzake  gegevensgebruik  onder  de  loep,  en  bestuderen  

we  wat  zeggen  zij  over  de  gegevens  die  ze  ontvangen.    

 

                                                                                                                         349  Sectie   13,   punt   (6)   van   de   Duitse   Telemediawet   van   26   februari   2007.   De  wet   is   te   raadplegen   op:  http://www.gesetze-­‐im-­‐internet.de/bundesrecht/tmg/gesamt.pdf.  350  J.   CHINDAMO,   "Facebook   Wins   Battle   To   Ban   Pseudonyms;   Apologies   To   Professor   Otto   von  Schnitzelpusskrankengescheitmeyer",   it-­‐Lex,  27  februari  2013;  http://it-­‐lex.org/facebook-­‐wins-­‐battle-­‐to-­‐ban-­‐pseudonyms-­‐apologies-­‐to-­‐professor-­‐otto-­‐von-­‐schnitzelpusskrankengescheitmeyer/#sthash.1FrgAk  mA.dpuf.      “European  rules  say  German  law  doesn’t  apply  if  the  data  is  processed  by  a  branch  in  another  EU  member   state,   the   court   said.   Facebook’s   German   unit   only   works   in   marketing   and   sales   and   thus   can’t  trigger  the  application  of  German  data  protection  law,  the  judges  said.”.  

Page 101: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Van  theorie  naar  realiteit    

 

93  

2.1.1  Gedeelde  informatie  

194.   Facebook   krijgt   verschillende   soorten   informatie   over   hun   leden   binnen.   De   meest  

fundamentele   informatie   is   de   registratiegegevens   van   gebruikers,   die   verplicht  mee   te   delen  

zijn  wanneer  iemand  zich  lid  maakt  bij  de  sociale  netwerksite.  Het  gaat  hier  over  de  naam,  het  e-­‐

mailadres,  de  verjaardag  en  het  geslacht  van  de  betrokken  persoon.    Naast  deze  informatie  delen  

gebruikers   zelf  ook  andere   informatie,  bijvoorbeeld   in   statusupdates,   in  geplaatste   reacties  op  

iets  wat  door  een  vriend  geplaatst  is,  of  door  het  uploaden  van  foto’s.  Maar,  naast  de  informatie  

die  we  zelf  vrijgeven,  delen  ook  anderen  informatie  over  ons.  Onze  ‘vrienden’  versturen  ook  heel  

wat   gegevens   naar   de   Facebook-­‐servers   door   bijvoorbeeld   onze   contactgegevens   te   uploaden,  

een   foto   van   ons   te   plaatsen,   ons   aan   een   groep   toe   te   voegen   of   ergens   te   vermelden.   Het  

probleem  hierbij  is,  dat  wanneer  anderen  informatie  over  jou  delen,  ze  die  ook  openbaar  kunnen  

maken  (bijvoorbeeld  door  het  hebben  van  een  openbaar  profiel),  ook  al  gaat  dit  in  tegen  de  wil  

van  de  gebruiker.351  

 

2.1.2  Andere  informatie    

195.   Naast   de   algemene   informatie   die   Facebook   verzamelt,   ontvangen   ze   ook   nog   heel   wat  

andere  informatie  over  hun  gebruikers.  Zo  wordt  alles  wat  men  op  Facebook  doet  nauwkeurig  

bijgehouden.  Wanneer  men  iemands  tijdlijn  bekijkt,  een  bericht  stuurt  of  ontvangt  (ook  wanneer  

men  een  privébericht  verstuurt),  een  advertentie  bekijkt  of  dergelijke  handeling  stelt  wordt  daar  

steevast   notie   van   genomen.   Verder   worden   bij   het   uploaden   van   een   foto   ook   de  

locatiegegevens  en  het  tijdstip  (de  zogenaamde  metagegevens)  verzameld.  Meer  nog,  Facebook  

ontvangt   zelfs   de   gegevens   van   het   toestel   waarmee   men   zich   inlogt   (zowel   van   computers,  

mobiele   telefoons   of   andere   toestellen)   of  waar  meerdere   gebruikers   zich   op   aanmelden.  Met  

behulp   van   cookies   kunnen   ze   nagaan   welke   webpagina’s   leden   raadplegen.352  Veel   van   deze  

informatie   is   van   belang   voor   commerciële   doeleinden,   zoals   het   maken   van   aangepaste  

advertenties.   Deze   informatie   wordt   enkel   doorgegeven   aan   advertentiepartners   na   het  

verwijderen   van   de   gegevens   die   de   identiteit   van   de   betrokken   gebruiker   bekend   zouden  

kunnen  maken.  353  

 

                                                                                                                         351  X.   “Beleid   inzake   gegevensgebruik   –   Je   gegevens”,   Facebook,   november   2013,  https://www.facebook.com/about/privacy/your-­‐info  .    352  Dit  is  zo  wanneer  deze  webpagina’s  gebruik  maken  van  een  sociale  Facebook  plug-­‐in.  353  X.,   “Beleid   inzake  gegevensgebruik  –  Andere  gegevens  die  we  over   jou  hebben  ontvangen”,  Facebook,  november  2013,  https://www.facebook.com/about/privacy/your-­‐info  .  

Page 102: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Van  theorie  naar  realiteit    

 

94  

Naast  dit  alles  gebruikt  Facebook  onze  informatie  ook  om  onze  gebruikservaring  te  verbeteren.  

Zo  leggen  ze  verbanden  tussen  de  gegevens  die  ze  over  ons  en  onze  vrienden  registreren  om  te  

bepalen  wat  we  zien  in  het  nieuwsoverzicht,  en  welke  lokale  evenementen  worden  weergegeven  

(aan  de  hand  van  GPS  gegevens).354    

 

2.1.3  Openbare  gegevens  

196.  Een  deel  van  de  verzamelde  informatie  wordt  behandeld  zoals  informatie  die  de  gebruiker  

openbaar   maakt,   en   is   met   andere   woorden   ‘publiek’   toegankelijk   voor   iedereen.    

Iedereen,  dus  ook  personen  die  geen  lid  zijn  van  Facebook,  heeft  toegang  tot  deze  gegevens.  In  

beginsel  zijn  dit  enkel  de  naam  van  de  gebruiker,  zijn  gebruikers-­‐  naam  en  ID,  het  geslacht,  de  

profielfoto   en   de   omslagfoto’s.355  Er   kan   echter   ook   gekozen   worden   om   andere   gegevens  

openbaar  te  maken.  Dit  kan  men  doen  door  middel  van  de  privacy-­‐shortcut  die  men  nagenoeg  

steeds   kan   terugvinden   telkens   men   iets   op   Facebook   wilt   plaatsen.   Belangrijk   is   dat   het  

openbaar  maken  van  deze  informatie  verregaande  gevolgen  kan  hebben.  Ze  kan  namelijk  met  de  

gebruiker   geassocieerd   worden   en   dit   zelf   buiten   Facebook,   gezien   de   informatie   ook   in   een  

openbare   zoekmachine   als   Goolge   gebruikt   worden   door   Facebook   API’s   en   toegankelijk  

gemaakt  worden  voor  geïntegreerde  spellen,  toepassingen  en  websites.356  Wat  ook  opvalt  is  dat  

in  sommige  gevallen  geen  publiek  geselecteerd  kan  worden.  Facebook  legt  uit  dat  wanneer  men  

geen  deelpictogram  ziet,   informatie  openbaar  is,  bijvoorbeeld  als  men  iets  op  het  prikbord  van  

een  fan-­‐pagina  plaatst,  is  deze  inhoud  hoe  dan  ook  openbaar.357  

 

2.1.4  Vertrouwelijkheidsovereenkomst,  een  toepassingsgeval  

197.  Indien  men  lid  wil  worden  van  Facebook  moet  men  zich  registreren  op  de  website.  Hierbij  

is   de   gebruiker   genoodzaakt   zich   uitdrukkelijke   akkoord   te   verklaren   met   de  'verklaring   van  

rechten  en  verantwoordelijkheden’,  wat  de  algemene  voorwaarden  van  de  sociale  netwerksite  

blijken  te  zijn.  Zoals  dit  bij  de  meeste  algemene  voorwaarden  het  geval  is,  bevat  deze  ‘verklaring’  

                                                                                                                         354  Deze  GPS  gegevens  worden  niet  langer  dan  nuttig  bewaard  om  relevante  diensten  aan  te  bieden.  355  Een  omslagfoto  is  een  foto  die  bovenaan  het  gebruikersprofiel  te  zien  is.  356  API   of   Application   Programming   Interface   “is   een   verzameling   van   definities   op   basis   waarvan   een  computerprogramma   de   mogelijkheid   heeft     om   te   communiceren   met   een   ander   programma   of  onderdeel   om  zo  hun   functies   aan   te   roepen.  Een  voorbeeld:    Na  het  bewerken  van  een   tekstdocument  wenst  men  dit  af  te  drukken.  Het  tekstverwerkingsprogramma  zal  de  API  van  de  printer  aanspreken  om  zo  het  document  af  te  drukken.  357  X.,   “Beleid   inzake   gegevensgebruik   –   Openbare   gegevens”,   Facebook,   november   2013,  https://www.facebook.com/about/privacy/your-­‐info  .  

Page 103: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Van  theorie  naar  realiteit    

 

95  

aardig  wat  juridische  verbintenissen.358    

 

198.  Wanneer  individuen  in  hun  persoonlijkheidsrechten  geschonden  worden,  zoals  in  het  geval  

van   een   inbreuk   op   het   recht   op   privacy,   is   men   vaak   geneigd   automatisch   naar  

het    buitencontractuele  aansprakelijkheidsrecht  te  grijpen  voor  het  vinden  van  oplossingen.  Bij  

nader   inzicht   moet   men   misschien   een   stap   terug   nemen   en   is   het   aangeraden   deze  

vanzelfsprekendheid   even   aan  de   kant   te   schuiven.  Bij   het   ontleden   van  Facebook’s   algemene  

voorwaarden   kan   echter   gesteld   worden   dat   op   het   moment   dat   de   gebruiker   zich   hiermee  

akkoord   verklaard,   een   contractuele   verbintenis   ontstaat   tussen   deze   laatste   en   de   aanbieder  

van  de  sociale  netwerksite,  waardoor  men  een  contractuele  afhandeling  niet  dadelijk  uit  hoeft  te  

sluiten.359  

 

199.   Zo  was   er   eind  2012  heel  wat  opschudding  bij   de   gebruikers   van  de   sociale  netwerksite  

omdat  bleek  dat  oude  privé-­‐berichten  door  een  technische  fout  openbaar  gemaakt  werden  en  te  

lezen  waren  op  de   tijdlijn  van  de  betrokkene.  Op  Facebook  kan  men  er   inderdaad  voor  kiezen  

om  bepaalde  informatie  toegankelijk  voor  anderen,  maar  bij  het  versturen  van  private  berichten  

lijkt  het  ons  vanzelfsprekend  dat  het  naderhand  publiceren  van  dergelijke  berichten  niet  binnen  

de   redelijke   verwachtingen   van   gebruikers   ligt.   Het   Facebook-­‐beleid   inzake   gegevensgebruik,  

dat   tevens   deel   uitmaakt   van   de   algemene   voorwaarden,   lijkt   deze   redenering   te   bevestigen  

aangezien  ze  bepaalt  dat  :  “gegevens  over  de  betrokkene  niet  met  anderen  gedeeld  worden,  tenzij:        

- Ze  de  toestemming  van  de  betrokkene  daarvoor  hebben;  

- hij  hiervan  door  Facebook  op  de  hoogte  werd  gesteld  door  hem  bijvoorbeeld  te  informeren  via  

hun  beleid;  of  

- zijn  naam  en  andere   informatie  die  hem  persoonlijk   zou  kunnen   identificeren  uit  de  gegevens  

werden  verwijderd.”360  

 

200.   Het   lijkt   erop   dat   Facebook   haar   eigen   beleid   hier   met   de   voeten   treedt   daar   het  

openbaarmaken  van  privé-­‐berichten  niet  onder  een  van  deze  drie  uitzonderingen  valt.  Met  deze  

feiten  in  het  achterhoofd  lijkt  het  besluiten  tot  contractuele  aansprakelijkheid  meer  dan  logisch.  

Jammer  genoeg  bevinden  we  ons  door  het  gebruik  van  een  vage  bewoording  bij  de  redactie  van  

                                                                                                                         358  X.,   “Verklaring   van   rechten   en   verantwoordelijkheden”,   Facebook,   2013,  https://www.facebook.com/legal/terms.  359  I.  SAMOY,  P.  VALCKE,  S.   JANSEN,  F.  PEERAER,  W.  VANDENBUSSCHE,  Y.  VAN  DER  SYPE,  S.  VAN  LOOCK,  E.  VERJANS,   J.  VERSCHAKELEN,   “Facebook   maakt   privéberichten   openbaar:   een   casus   contractuele   aansprakelijkheid?”,  Juristenkrant  2012,  afl.  259,  10-­‐11.  360  X.,   “Verklaring   van   rechten   en   verantwoordelijkheden   –   Informatie   die   we   over   jou   ontvangen”,  Facebook,  2013,  https://www.facebook.com/legal/terms.  

Page 104: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Van  theorie  naar  realiteit    

 

96  

de  algemene  voorwaarden  enigszins  in  een  ‘grijze  zone’.  De  sociale  netwerksite  waarschuwt  wel  

dat  de  het  gebruik  ervan  ‘op  eigen  risico’  is  en  garandeert  bovendien  niet  dat  de  website  steeds  

‘veilig,   beveiligd   of   fout-­‐vrij   zal   zijn’.   De   aandachtige   lezer  merkt   onmiddellijk   dat   het   hier   de  

facto  gaat  over  clausules  de  aansprakelijkheid  van  de  aanbieder  zoveel  mogelijk  exonereren.  361  

 

201.   Zoals   algemeen   geweten   geldt   er   ten   aanzien   van   contractuele   en   buitencontractuele  

vorderingen  een  samenloopverbod.  Dit  verbod  kan  enkel  omzeild  worden  wanneer  de  feiten  een  

strafrechtelijk   misdrijf   inhouden.362  We   kunnen   ons   de   vraag   stellen   of   het   samenloopverbod  

hier  al  dan  niet  zou  gelden.  Vooreerst  moet  duidelijk  zijn  dat  het  recht  op  privacy  zowel  in  het  

Belgische  strafwetboek  als  in  de  Privacywet  strafrechtelijk  wordt  beschermd.363  Zoals  voordien  

reeds   toegelicht  beschermt   laatstgenoemde  wet  de  persoonlijke   levenssfeer  bij   de  verwerking  

van   persoonsgegevens.   Hiervoor   is   van   de   betrokkene   een   ‘ondubbelzinnige   toestemming’  

vereist.  In  het  kader  van  deze  feiten  gaven  gebruikers  Facebook  inderdaad  hun  toestemming  om  

privé-­‐berichten  te  verzenden  en  op  te  slaan,  maar  in  geen  geval  voor  de  publicatie  ervan.  Hieruit  

kunnen  we  besluiten  dat  de  aanbieder  van  de  sociale  netwerksite  zich  schuldig  maakte  aan  een  

ongeoorloofde   en   dus   strafbare   verwerking   van   persoonlijke   gegevens   waardoor   dat   het  

samenloopverbod   niet   zou   spelen   en   slachtoffers   bijgevolg   zowel   contractuele   als   extra-­‐

contractuele  vorderingsmogelijkheden  hebben.  

 

Er   moet   gewezen   worden   op   de   aanzienlijke   schade   dergelijke   handelingen   teweeg   kunnen  

brengen.   We   kunnen   ons   speculatief   enkele   ernstige   omstandigheden   inbeelden   waarin   het  

vrijkomen   van   privé-­‐berichten,   naast   louter  morele   schade,   ook   andere   gevolgen   kan   hebben.  

Hier  denken  we  mogelijks  aan  ontslagen,  echtscheidingen  vriendenruzies  en  in  het  ergste  geval  

misschien   zelf   zelfmoord.  Wel   zou   het   in   dergelijke   situaties   ongetwijfeld   een   enorme   opgave  

zijn   om   een   onweerlegbaar   bewijs   te   leveren   van   het   bestaan   van   een   oorzakelijk   verband  

tussen  de  geleden  schade  en  de  wanprestatie  in  hoofde  van  de  sociale  netwerksite.364  

 

                                                                                                                         361  I.  SAMOY,  P.  VALCKE,  S.   JANSEN,  F.  PEERAER,  W.  VANDENBUSSCHE,  Y.  VAN  DER  SYPE,  S.  VAN  LOOCK,  E.  VERJANS,   J.  VERSCHAKELEN,   “Facebook   maakt   privéberichten   openbaar:   een   casus   contractuele   aansprakelijkheid?”,  Juristenkrant  2012,  afl.  259,  10.  362  S.   GUILIAMS,   “Bewijs   van   een   fout   vereist   opdat   het  samenloopverbod  tussen   contractuele   en  buitencontractuele  aansprakelijkheid  ingevolge  een  misdrijf  kan  worden  opgeheven”,  NJW  2013,  78.  363  Zo   zien  we  bijvoorbeeld  dat   artikel   39   van  de  Privacywet   strafsancties   oplegt   voor   inbreuken  op  de  bepalingen  wet.  364  I.  SAMOY,  P.  VALCKE,  S.   JANSEN,  F.  PEERAER,  W.  VANDENBUSSCHE,  Y.  VAN  DER  SYPE,  S.  VAN  LOOCK,  E.  VERJANS,   J.  VERSCHAKELEN,   “Facebook   maakt   privéberichten   openbaar:   een   casus   contractuele   aansprakelijkheid?”,  Juristenkrant  2012,  afl.  259,  11.  

Page 105: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Van  theorie  naar  realiteit    

 

97  

Bovenstaand   voorbeeld   toont   aan   dat   een   ongeoorloofde   verwerking   van   gegevens   drastische  

gevolgen  kan  hebben  voor  de  persoonlijke  levenssfeer  van  gebruikers  en  dat  het  essentieel  is  om  

in  degelijke  en  effectieve  afdwingingsmogelijkheden  te  voorzien.  

 

2.2  GEBRUIKT  VOOR  COMMERCIËLE  DOELEINDEN  

 202.   In  het   land  van  de  sociale  netwerken  wordt  niet  betaald  met  geld,   ‘gegevens’  zijn  hier  de  

gehanteerde   munt.   Een   relevante   vraag   in   deze   masterproef   is   deze   naar   de   legitimiteit   van  

gegevensgebruik   in  het  kader  van  de  commerciële  belangen  van  sociale  netwerksites.  Eerst  en  

vooral  moet  voor  ogen  gehouden  worden  dat  sociale  netwerksites  hun  diensten  meestal  gratis  

aanbieden.   Bij   nader   inzicht   komen   we   echter   snel   tot   de   conclusie   dat   men   in   onze   huidige  

samenleving   “niets   meer   voor   niets”   krijgt.   Dit   veruiterlijkt   zich   bij   sociale   netwerken   in   het  

verkopen  van  persoonlijke  gegevens  van  leden  aan  externe  adverteerders.  

 

203.   In   het   Facebook-­‐beleid   inzake   gegevensgebruik   lezen  we   duidelijk   dat   onze   verzamelde  

gegevens   gebruikt   worden   voor   de   commerciële   doeleinden   van   de   onderneming.    

Maar   mag   dit   zomaar?   Mag   Facebook   onze   gegevens   zomaar   “verkopen”?    

FRÉDÉRIC  PAULUSSEN  schetst   in  zijn  artikel   “Online  Privacy:  bestaat  dat  nog?”  een  zeer  duidelijk  

voorbeeld:   “Ik   bekijk   het   zo.   Ik   ben   een   boom,   een   mooie   boom,   en   ik   kan   kiezen   tussen   2  

boomgaarden.  Op  één  worden  mijn  vruchten  geplukt  en  verkocht,  maar  kan  ik  makkelijk  spreken  

met  andere  bomen.  Op  de  andere  boomgaard  blijven  mijn  vruchten  liggen  en  krijg  ik  geen  service,  

ik   kan   nog   wel   met   andere   bomen   communiceren   maar   alleen   met   degene   in   mijn   directe  

omgeving.  De  keuze  ligt  volledig  bij  mij,  ruil  ik  mijn  gegevens  in  of  hou  ik  ze  voor  mezelf?  Om  nog  

verder  te  gaan,  op  de  Facebook-­‐boomgaard  kies  ik  zelf  welke  vruchten  ik  afgeef.“365  

 

2.2.1  Sociale  Advertenties  

204.   Wie   een   Facebook-­‐profiel   heeft,   heeft   ongetwijfeld   al   Gesponsorde   verslagen   in   hun  

nieuwsoverzicht   zien   staan.366  In   januari   2011   werd   het   mogelijk   voor   bedrijven   om   ‘posts’  

waarin   hun   naam   vernoemd   wordt,   te   gebruiken   voor   commerciële   doeleinden.   Ze   kunnen  

ervoor  kiezen  om  tegen  betaling  een  bericht  door  Facebook  te  laten  sponsoren.  Dit  betekent  dat  

gebruikers   een  bepaalde   advertentie   in   hun  nieuwsoverzicht   te   zien   krijgen  wanneer   een   van                                                                                                                            365  F.   PAULUSSEN,   “Online   Privacy:   bestaat   dat   nog?”,   Social   Mediwa,   2013,  http://www.socialmediwa.be/socialmedida/online-­‐privacy-­‐bestaat-­‐dat-­‐nog/  .  366  Verder:  Sociale  Advertenties  

Page 106: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Van  theorie  naar  realiteit    

 

98  

hun  vrienden  bijvoorbeeld  een  pagina   ‘leuk  vindt’.  Facebook  vergroot  de  kans  dat  anderen  dit  

bericht   in   hun   feed   krijgen   aanzienlijk.   Een   opt-­‐out   mogelijkheid   om   geen   gesponsorde  

verslagen  meer  weer  te  geven  is  er  niet.  De  enige,  nogal  drastisch,  optie  is  het  verwijderen  van  

de   betrokken   vriend   of   de   pagina   te   ‘un-­‐liken’.367  Dergelijke   commerciële   berichten   bevatten  

vaak  de  naam  en  foto  van  gebruikers,  waardoor  ze  toch  voor  heel  wat  commotie  zorgen.  Dit  was  

de  aanleiding  voor  de  zaak  ‘Fraley  et  al  v.  Facebook’.    

 

2.2.2  De  zaak  ‘Fraley    et  al.  versus  Facebook  

205.  Op   11  maart   2011   startten   614.000   Facebook   gebruikers   in   California   een   ‘Class   Action  

Suit’   tegen  Facebook  voor  het  onwettig  gebruik  van  hun  namen,  profielfoto’s  en   ‘vind-­‐ik-­‐leuks’  

voor   het   maken   van   aangepaste   advertenties   voor   de   verkoop   van   producten   of   diensten   in  

gesponsorde  verslagen,  en  dit  zonder  hun  toestemming.  Een  ‘Class  Action  Suit’  is  een  zaak  waar  

meerdere   eisers   met   eenzelfde   belang   opkomen   tegen   de   onderneming   waardoor   ze   schade  

hebben  geleden.  In  casu  kon  elke  Facebook-­‐gebruiker  die  in  zijn  rechten  geschonden  meende  te  

zijn  zich,  door  het  invullen  van  het  nodige  papierwerk  voor  de  deadline  van  2  mei  2013,  bij  de  

zaak  voegen.368  

 

Na  meer  dan   twee   jaar   van  deliberaties   keurde   een  Federale   rechter   op  26   augustus  2013  de  

definitieve  minnelijke   schikking   van  20  miljoen  US  Dollar   goed.   Elke   gebruiker   die   zich   bij   de  

groepsvordering   gevoegd   had   heeft   recht   op   15   Dollar   schadevergoeding   van   de   sociale  

netwerksite   voor  het   onrechtmatige   gebruik   van  hun   foto’s   en   andere   gegevens   in   ‘sponsored  

stories’.  Hier  werd   9  miljoen   van   de   schikking   voor   uitgetrokken?  De   overige   11  miljoen   gaat  

naar  de   advocaten,   gerechtkosten  en  een   tiental  non-­‐profit   organisaties  die  onderzoek  voeren  

naar  en  zich  inzetten  voor  een  betere  privacy  op  sociale  netwerken.369  De  zaak  bracht  naast  een  

financiële  regeling  ook  nog  heel  wat  andere  gevolgen  met  zich  mee.  Zo  moest  Facebook  beloven  

hun   gebruikers   meer   controle   te   geven   over   de   manier   waarop   hun   foto’s   in   advertenties  

gebruikt  kunnen  worden.      

 

De   5   aanklagers   die   de   zaak   inleidden  meenden   dat   Facebook   onterecht   foto’s   en   namen   van  

leden   gebruikt   had   in   hun   gesponsorde   advertenties.   Deze   worden,   zoals   hierboven   werd  

                                                                                                                         367  X.,   “Info   over   gesponsorde   verslagen”,   Facebook   Help,   2013,  https://www.facebook.com/help/sponsored-­‐stories  .  368  X.,  “What  is  a  Class  Action  Lawsuit”,  Wisegeek,  2013,  http://www.wisegeek.org/what-­‐is-­‐a-­‐class-­‐action-­‐lawsuit.htm  .  369  Twee   grote   orfanisaties   die   begunstigden   waren   van   de   minnelijke   schikking   zijn     de   ‘Electronic  Frontier  Foundation’  (EFF°  en  de  ‘Harvard  University’s  Berkman  Center  for  Internet  and  Society’.    

Page 107: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Van  theorie  naar  realiteit    

 

99  

uiteengezet,  gecreëerd  door  het  samenvoegen  van  informatie  voortkomend  uit  ‘likes’.  Facebook  

zou  volgens  hen  ook  een  Californische  wet,  die  ondernemingen  verbiedt  namen  van    personen  te  

gebruiken   in   reclameboodschappen   zonder   hun   uitdrukkelijke   toestemming,   overtreden  

hebben.  Daarenboven  had  de  aanbieder  van  de  sociale  netwerksite  de  ouderlijke   toestemming  

moeten   vragen   voor   het   gebruik   van   gegevens   van   kinderen   onder   de   wettelijke   leeftijd   van  

achttien  jaar.    

Facebook   argumenteerde   dat   leden   automatisch   hun   toestemming   geven   om   in   gesponsorde  

verslagen   voor   te   komen   wanneer   ze   zich   akkoord   verklaren   met   de   ‘vind-­‐ik-­‐leuk’   knop  

voorwaarden.  Door  deze  voorwaarden   te  accepteren  aanvaard  men  dat  persoonlijke  gegevens  

(naam,  foto’s,  ...)  te  zien  zijn  in  de  newsfeed  van  Faceboook-­‐vrienden  en  gesponsorde  verslagen  

zijn  volgens  de  sociale  netwerksite  enkel  informatie  die  de  betrokken  gebruikers  reeds  deelden  

maar   ‘her-­‐verpakt’.   De   rechter   oordeelde   dat   het   bedrag   dat   aan   de   vermeende   slachtoffers  

uitgekeerd  zal  worden  volstaat,  daar  er  niet  voldoende  bewezen  is  dat  ze  daadwerkelijk  zware  

schade  hadden  geleden  door  het  loutere  feit  dat  ze  verschenen  in  ‘sponsored  stories’.  Naast  het  

betalen  van  de  som  van  20  miljoen  Dollar  moest  Facebook  ook  haar  voorwaarden  aanpassen.370  

Zo  beloofde  de  aanbieder  van  de  sociale  netwerksite  om  de  instellingen  en  bepalingen  over  hoe  

de   namen,   profielfoto’s   en   andere   van   hun   leden   verspreid   worden   overzichtelijker   en  

transparanter   te  maken.   Daarenboven   zijn   gebruikers   nu   in   de  mogelijkheid   om   advertenties  

met  hun  persoonlijke  gegevens  te  verhinderen  door  de  standaardinstellingen  aan  te  passen  en  

kunnen  minderjarigen  zich  ook  volledig  uit  dit  soort  advertenties  weren.371  

Facebook  werd   eerder   in   2009   reeds   veroordeeld   in   naar   aanleiding   van   een   klacht   over   het  

schenden  van  privacy-­‐rechten  met  sociale  advertenties.  

 

2.2.3  Facebook  ‘Beacon’  Case  

207.  De  sociale  netwerksite  introduceerde  in  2007  het  sociale-­‐advertentieprogramma  “Beacon”.  

Het  gaf  adverteerders  de  mogelijkheid  om  aan  de  hand  van  gegevens  die  voortkwamen  uit  het  

online  koopgedrag  van  gebruikers  de  vrienden  van  de  betrokken  persoon  op  de  hoogte  te  stellen  

van  zijn  online-­‐aankopen.372  Deze  manier  van  handelen  zorgde  voor  heel  wat  commotie  gezien  

een  groot  aantal  leden  van  de  sociale  netwerksite  zich  gekrenkt  voelden  in  hun  privacy-­‐rechten,  

                                                                                                                         370  M.   KRUL,   “Aanpassing   privacyvoorwaarden   Facebook”,   Wisemen   Advocaten,   2013,  http://www.wisemen.nl/weblog/weblogs/aanpassing-­‐privacyvoorwaarden-­‐facebook/  .  371  US  District  Court  California  26  augustus  2013,  No.  C11-­‐1726RS,  Fraley  v.  Facebook.  Te  raadplegen  op:  http://blogs.reuters.com/alison-­‐frankel/files/2013/08/facebookfraley-­‐approval.pdf  .  372  A.R.   LODDER,   A.   ENGELFRIET,   D.   MEKIC,   R.   VAN   DEN   HOVEN   VAN     GENDEREN   e.a.,   “Recht   en   Web   2.0   –  Bewerkte  bloemlezing  uit  www.internetrecht20.nl”,    Publicatiereeks    NVvIR,  Nr.27,  2010,  29-­‐30.    

Page 108: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Van  theorie  naar  realiteit    

 

100  

wat  resulteerde  in  de  ‘class  action  suit  ’Lane  et  al.  v.  Facebook’  in  2008,  de  zogenaamde  ‘Beacon  

Case’.373  Facebook  werd  vervolgd  voor  het  schenden  van  de  online  privacy.      

 

De   vermeende   slachtoffers   voerden   aan   dat   de   website   informatie   over   hun   online   acties  

verzamelde   en   dat   deze   op   hun   beurt   verspreid   werden   zonder   de   toestemming   van   de  

betrokken  gebruikers.    Dit  delen  van  online  koopgedrag  kon  uitgeschakeld  worden  door  telkens  

op  een  bepaald  ‘beacon’  te  klikken.  Vreemd  genoeg  verdween  de  toets  in  nagenoeg  alle  gevallen  

met  als  gevolg  er  onzekerheid  bestond  over  welke  gegevens  als  dan  niet  vrijgegeven  werden.374  

Daarenboven  verzamelde  Beacon  ook  informatie  wanneer  de  betrokken  persoon  niet  meer  was  

ingelogd  op  zijn  de  Facebook-­‐pagina.  Wegens  de  enorme  tegenkanting  van  zijn  gebruikers  pastte  

de   aanbieder   van   de   sociale   netwerk   het   Beacon-­‐programma   aan   waardoor   het   permanent  

uitgeschakeld   kon  worden.   Dit   heeft   echter   niet  mogen   baten   gezien   het   bedrijf   in   2008   toch  

werd  aangeklaagd.  375  In  september  2009  werd  de  zaak  geschikt.  Facebook  doekte  het  Beacon-­‐

programma   op   en   ging   akkoord   om   9,5  miljoen   dollar   te   investeren   in   de   oprichting   van   een  

organisatie  met  als  doel  het  beschermen  van  veiligheid  en  privacy  op  het  internet.  

 

2.2.4  Sociale  advertenties  in  het  licht  van  de  Belgische  wetgeving  

208.   Dergelijke   zaken   in   verband   met   sociale   advertenties   brengen   ook   in   België   heel   wat  

vragen  met  zich  mee.  Mogen  sociale  netwerksites  zomaar  persoonlijke  gegevens  van  hun  leden  

gebruiken  in  het  kader  van  een  doel  waar  ze  deze   laatsten  niet  op  voorhand  van  op  de  hoogte  

brachten?    

 

Volgens  de  Belgische  wet  mogen  persoonsgegevens  enkel  “eerlijk  en  rechtmatig  verwerk  worden  

voor   welbepaalde,   uitdrukkelijk   omschreven   en   gerechtvaardigde   doeleinden   en   mogen   ze  

daarenboven  niet  verder  verwerkt  worden  op  een  wijze  die,   rekening  houdend  met  alle  relevante  

factoren,   met   name   met   de   redelijke   verwachtingen   van   de   betrokkene   en   met   de   toepasselijke  

wettelijke   en   reglementaire   bepalingen,   onverenigbaar   is  met   die   doeleinden.”376  Daarbij   bepaalt  

artikel  5  van  de  Wet  Bescherming  persoonsgegevens  dat  telkens  wanneer  persoonlijke  gegevens                                                                                                                            373  N.   GOHRING,   “Facebook   Faces   Class-­‐action   Suit   over   Beacon”,   IDG   News,   13   augustus   2008,  http://www.pcworld.com/article/149787/article.html.  374  P.  WILLIAMS  EN  H.A.S.  POPKIN,  “Supreme   Court  won't   review   Facebook's   notorious   'Beacon'   case”,  NBC  News,   4   november  2013,   http://www.nbcnews.com/technology/supreme-­‐court-­‐wont-­‐review-­‐facebooks-­‐notorious-­‐beacon-­‐case-­‐8C11522153.  375  J.C.   PEREZ,   “Facebook’s   Beacon   more   Intrusive   Than   Previously   Thought”,   IDG   News,   30   november  2007,  http://www.pcworld.com/article/140182/article.html.  376  Artikel   4   van   de   Wet   van   8   december   1992   tot   bescherming   van   de   persoonlijke   levenssfeer   ten  opzichte   van   de   verwerking   van   persoonsgegevens,   BS   3   februari   1999.   (Hierna   Wet   Verwerking  Persoonsgegevens/Privacywet.)  

Page 109: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Van  theorie  naar  realiteit    

 

101  

worden  verwerkt  minstens  aan  één  van  zes  limitatief  opgesomde  rechtvaardigingsgronden  moet  

voldaan   zijn.   In   punt   a)   van   het   artikel   leest   men   de   vereiste   van   een   ondubbelzinnige  

toestemming   van   de   betrokkene   voor   het   verwerken   van   persoonsgegevens..377  We   kunnen  

redelijk  aannemen  dat  wanneer  men  bij  het  afronden  van  het  registratieproces  op  Facebook  de  

toets   ‘registreren’   aanklikt,   zich   akkoord   verklaard   en   bijgevolg   aan   de   vereiste   toestemming  

voldaan   is.  De  Privacywet  bepaalt  daarenboven  nog  dat  men  steeds  moet  handelen  volgens  de  

beginselen   van  proportionaliteit   en   subsidiariteit.378  Het   proportionaliteitsbeginsel   bepaalt   dat  

het   belang   bij   het   verwerken   van   gegevens   dus   steeds  moet   afgewogen  worden   tegenover   de  

belangen   van   de   betrokken   persoon,   terwijl   het   subsidiariteitsprincipe   oplegt   om   de  

doelstellingen  na  te  streven  op  een  manier  die  voor  de  gebruiker  het  minst  nadelig  is.    

 

Rekening  houdend  met  het  vorige  kunnen  we  ons  de  vraag  stellen  of  het  gratis  aanbieden  van  

een  online  sociaal  platform  de  verspreiding  van  onze  persoonlijke  informatie  rechtvaardigt.  Met  

andere   woorden:   mag   Facebook   zonder   meer   gebruik   maken   van   onze   gegevens   om   via  

commerciële   advertenties   opbrengsten   te   creëren?     We   kunnen   stellen   dat   dit  

hoogstwaarschijnlijk  niet  zomaar  kan  en  dat  de  privacybelangen  van  gebruikers  primeren  op  de  

financiële  belangen  van  de  aanbieder  van  de  sociale  netwerksite.    

 

209.   Bovenal   legt   Privacywet   aan   de   verantwoordelijke   voor   de   verwerking   of   diens  

vertegenwoordiger  een  zware  informatieplicht  op.  Zo  is  hij  gehouden  de  betrokkene,  uiterlijk  op  

het   moment   dat   de   gegevens   verkregen   worden,   in   te   lichten   over   de   doelstellingen   van   de  

verwerking  en  hem  te  wijzen  op  het  bestaan  van  een  kosteloos  recht  om  zich  te  verzetten  tegen  

de  verwerking  met  het  oog  op  directe  marketing.379Dit  komt  erop  neer  dat  Facebook  verplicht  is  

zijn   gebruikers   telkens   mee   te   delen   wanneer   zijn   gegevens   voor   commerciële   doeleinden  

worden  gebruikt.380  

 Het   is   in   elk   geval   duidelijk   dat   de   wereld   van   de   advertising   en   sociale   netwerksites   ‘goede  

vrienden’  zijn.  Een  goed  uitgewerkt  juridisch  kader  blijkt  echter  noodzakelijk  om  individuen  te  

beschermen  tegen  een  overmatige  vooropstelling  van  commerciële  belangen  door  de  aanbieders  

                                                                                                                         377  Artikel  5,  a)  Wet  Bescherming  Persoonsgegevens.  378Ministeriële  omzendbrief   van  10  december  2009  Betreffende  de  wet   van  21  maart  2007   tot   regeling  van  de  plaatsing  en  het  gebruik  van  bewakingscamera's,   zoals  gewijzigd  door  de  wet  van  12  november  2009,  7.  379  Artikel  9,  §1,  b)  en  c)  Wet  Bescherming  Persoonsgegevens.  380  M.   RIEWALD,   “Aanpassing   privacyvoorwaarden   Facebook”,   Wisemen,   5   november   2013,  http://www.wisemen.nl/weblog/weblogs/aanpassing-­‐privacyvoorwaarden-­‐facebook/.    

Page 110: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Van  theorie  naar  realiteit    

 

102  

van  deze  diensten.  Alertheid   is  geboden:   “Marketing  is  no  longer  about  the  stuff  that  you  make,  

but  about  the  stories  you  tell”.381  

 

 

2.3  FACEBOOK,  EEN  PUBLIEKE  OF  GESLOTEN  OMGEVING?    

210.   Kwaadwillige   uitspraken   en   beledigingen,   de   sociale   netwerksite   staan   er   vaak   vol   van.  

Eerder  werd  de  Nederlandse  zaak  over  de  ontslagen  Blokker-­‐medewerker  behandeld  waar  de  

bevoegde  rechter  besliste  dat  Facebook  een  publieke  omgeving  was  en  dit  door  te  wijzen  op  het  

gevaar   van   de   mogelijkheid   om   bepaalde   berichten   te   ‘sharen’.382  Bij   het   onderzoeken   van  

rechtspraak   over   soortgelijke   casussen,   merken   we   duidelijk   dat   niet   iedere   rechter   dezelfde  

mening  deelt.    

 

2.3.1  De  mening  van  het  Franse  Hof  van  Cassatie  

211.  Zo  besliste  het  Franse  Hof  van  Cassatie   in  april  van  dit   jaar  nog,  naar  aanleiding  van  een  

procedure  ingeleid  door  een  onderneming,  dat  de  aard  van  een  beledigende  uitspraak  door  ex-­‐

werkneemster   over   haar  werkgever   niet   publiekelijk  was.383  Waarom  verschilt   deze   uitspraak  

nu  van  die  van  de  Nederlandse  rechter?  In  het  Franse  recht  wordt  een  onderscheid  gehanteerd  

tussen   ‘publieke’   en   ‘private’   beledigingen.   ‘L’injure   Publique’   of   de   publieke   belediging   kan  

bestraft  worden  met  een  geldboete  die  gemakkelijk  tot  12  000  Euro  kan  oplopen  en  wordt  door  

de  Franse  wetgever  als  volgt  omschreven:  “Iedere  kwetsende  uitlating,  affronterende  bewoording  

of   scheldwoorden   die   geen   enkele   verklaring   van   de   werkelijke   feiten   inhoudt   ,   wordt   als   een  

belediging  aanzien.”384  De  Franse   strafwet  beheerst  daarentegen  de  beledigingen  die  niet   in  de  

publieke  sfeer  gedaan  wordt  of  ‘Injures  Privées’  en  bepaalt  dat  wanneer  ze  niet  uitgelokt  worden  

beboet  worden  met   een   geldboete   van  de   “eerste   klasse”385:     “L’injure  non  publique  envers  une  

personne,   lorsqu’elle   n’a   pas   été   précédée   de   provocation,   est   punie   de   l’amende  prévue   pour   les  

                                                                                                                         381    S.  GODIN    382  Arnhem,  19  maart  2012,  JAR  2012,  97.  383  CCass.   10   april   2013   (FR),   Nr.:   C100344.   Te   raadplegen   op:    http://www.courdecassation.fr/jurisprudence_2/premiere_chambre_civile_568/344_10_26000.html  .  384  Artikel  29,  2e  alinea  van  de  Franse  Wet  van  29  juli  1881  betreffende  de  Persvrijheid  schrijft  voor  dat:  “Toute  expression  outrageante,  termes  de  mépris  ou  invective  qui  ne  renferme  l’imputation  d’aucun  fait  est  une  injure  “.  385  Boetes  voor  overtredingen  worden  in  Frankrijk  ingedeeld  in  vijf  verschillende  klassen.  In  artikel  131-­‐13  van  de  Code  Pénal     zien  we  dat  deze  bedragen    oplopend  variëren  voor  elke  klasse  van  38  Euro   tot  1500   Euro.   Het   relevante   artikel   is   te   raadplegen   op:  http://www.legifrance.gouv.fr/affichCodeArticle.do?idArticle=LEGIARTI000006417259&cidTexte=LEGITEXT000006070719  .  

Page 111: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Van  theorie  naar  realiteit    

 

103  

contraventions  de  la  1re  classe.”386    Het  Franse  Hof  van  Cassatie  diende  zich  dus  te  buigen  over  de  

vraag   of   beledigingen   op   Facebook   nu   privé   of   openbaar   zijn.   Om   dit   te   bepalen   hanteert   de  

Franse   rechtspraak   het   concept     van   de   ‘communauté   d’interêts’   of   de   ‘gemeenschap   van  

belangen’.  Ze  bekijken  de  feiten  vanuit  het  oogpunt  van  de  ontvangers  van  de  beweringen  en  kan  

men   enkel   spreken   van   een   ‘injure   privée’   wanneer   al   deze   ontvangers   samen   door   een  

gemeenschap   van   belangen   gebonden   zijn.387  Het   Hof   was   hier   van   mening   dat   wanneer  

gebruikers   van   een   sociale   netwerksite   verbonden   zijn   door   een   gemeenschappelijk  

lidmaatschap   en   de   doelgroep   van   de   berichten   zelf   door   de   gebruiker   van   de   dienst   wordt  

samengesteld   (de   vriendenlijst   bestaat   uit   personen   die   de   gebruiker   uitdrukkelijk   zelf   de  

toegang  verschaft  tot  persoonlijke  inhoud),  er  sprake  is  van  een  ‘gemeenschap  van  belangen’.388  

Bijgevolg  diende  de  werkneemster  slechts  het  schamele  bedrag  van  38  Euro  te  betalen  wegens  

haar  uitlatingen  tegenover  de  werkgever   in  de  privésfeer,   tevens  het  bedrag  van  een  klasse  1-­‐

overtreding.389  

 

2.3.2  Openbaarheid,  Stand  van  zaken  in  België  

212.   In   de   Belgische   rechtsleer   wordt   dergelijk   onderscheid   evenwel   niet   gemaakt.     Het  

Strafwetboek  bepaalt  in  artikel  448  dat:”  Hij  die  hetzij  door  daden,  hetzij  door  geschriften,  prenten  

of   zinnebeelden   iemand   beledigt   in   een   van   de   omstandigheden   in   artikel   444   bepaald,   wordt  

gestraft   met(...).”390  Door   te   verwijzen   naar   artikel   444   Sw.   wordt   duidelijk   dat   het   voor   de  

wetgever  reeds  volstond  dat  een  bepaalde  mate  van  openbaarheid  was.391  Gelet  op  het   feit  dat  

ons  Stafwetboek  in  1867  werd  opgesteld  wordt  in  de  Belgische  rechtspraak  op  frequente  basis  

                                                                                                                         386  Artikel   R621-­‐2   van   de   Franse   Code   Pénal.   Te   raadplegen   op:  http://www.legifrance.gouv.fr/affichCode.do?cidTexte=LEGITEXT000006070719.  387  J.M.  MIGLIETTI,  “Diffamation  privée  et  diffamation  publique:  distincion.”,  Cabinet  d’avocat  Miglietti,  2013,  http://www.miglietti-­‐avocat.com/communication-­‐presse-­‐media/diffamation-­‐privee-­‐et-­‐diffamation-­‐publique-­‐-­‐distinction-­‐352.html  .  388  CCass.   10   april   2013   (FR),   Nr.:   C100344,.   Te   raadplegen   op:  http://www.courdecassation.fr/jurisprudence_2/premiere_chambre_civile_568/344_10_26000.html  .  389  E.  WOUTERS,  “Beledigingen  op  Facebook  zijn  privé”,  EMSOC,  2013,  http://emsoc.be/4864-­‐beledigingen-­‐op-­‐facebook-­‐zijn-­‐prive/#_ftn2  .  390  Artikels   444   en   448   van   het   Belgische   Strafwetboek,   BS   9   juni   1867.   Te   raadplegen   op:  http://www.ejustice.just.fgov.be/cgi_loi/change_lg.pl?language=nl&la=N&cn=1867060801&table_name=wet  .  391  Er   wordt   in   artikel   444   Sw.   wel   een   onderscheid   gemaakt   tussen   schriftelijke   en   mondelinge  beledigingen:   “De   schuldige   wordt   gestraft   met   gevangenisstraf   van   acht   dagen   tot   een   jaar   en   met  geldboete  van  zesentwintig  [euro]  tot  tweehonderd  [euro],  wanneer  de  tenlasteleggingen  geschieden:  Hetzij  in  openbare  bijeenkomsten  of  plaatsen;  Hetzij  in  tegenwoordigheid  van  verscheidene  personen,  in  een  plaats  die  niet  openbaar  is,  maar  toegankelijk  voor  een  aantal  personen  die  het  recht  hebben  er  te  vergaderen  of  ze  te  bezoeken;  Hetzij  om  het  even  welke  plaats,  in  tegenwoordigheid  van  de  beledigde  en  voor  getuigen;  Hetzij  door  geschriften,  al  dan  niet  gedrukt,  door  prenten  of  zinnebeelden,  die  aangeplakt,  verspreid  of  verkocht,  te  koop   geboden   of   openlijk   tentoongesteld   worden;   Hetzij   ten   slotte   door   geschriften,   die   niet   openbaar  gemaakt,  maar  aan  verscheidene  personen  toegestuurd  of  meegedeeld  worden.”  

Page 112: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Van  theorie  naar  realiteit    

 

104  

een  evolutieve  interpretatie  van  de  Strafwet  gehanteerd.  De  wetgever  had  ongetwijfeld  niet  de  

bedoeling   om   beledigingen   die   via   multimediakanalen   (radio,   televisie   of   het   internet)   geuit  

worden  onbestraft  te  laten  louter  omwille  van  het  feit  dat  ze  niet  letterlijk  in  de  wettekst  werden  

opgenomen.  De  nadruk  ligt  hier  op  de  inhoud  en  hoofdzakelijk  op  het  openbare  karakter  van  de  

beledigingen  en  niet  op  de  aard  van  de  drager.392  

Bij  verder  onderzoek  blijkt  dat  er  in  feite  nog  geen  soortgelijke  precedenten  geweest  zijn  die  de  

openbaarheid   of   het   privékarakter   van   uitlatingen   op   sociale   netwerksites   bevestigd   hebben.  

Daarentegen  besliste  de  Arbeidsrechtbank  in  Leuven  dat  het  ontslag  om  dringende  redenen  van  

een  belangrijke  manager   van   een  beursgenoteerd  bedrijf   terecht  was  naar   aanleiding   van   zijn  

grove   uitspraken   op   Facebook. 393  De   rechterbank   oordeelde   dat   dergelijke   uitlatingen  

onverenigbaar  waren  met   de   functie   van   de  manager   in   de   onderneming.   Volgens   de   rechter  

wordt  het  recht  op  privacy  niet  geschonden  wanneer  de  werkgever    kennis  neemt  van  berichten  

op  de  openbare  profielpagina  van  de  werknemer.  Wanneer  het  profiel  van  de  werknemer  echter  

niet   volledig   publiekelijk   toegankelijk   was,   maar   slecht   voor   zijn   ‘vrienden’   en   ‘vrienden   van  

vrienden’   geldt   evenwel   hetzelfde.394  Bij   het   gebruik   van   een   sociale   netwerksite   moet   de  

werknemer  van  een  onderneming  zich  onthouden  van  acties  of  uitlatingen  die  deloyaal  zijn  of  

die  onderneming  in  een  slecht  daglicht  zouden  plaatsen.395  

Hoewel   de   uitspraak   niet   over   sociale   netwerken   in   het   bijzonder   gaat,   is   het   vonnis   van   22  

december  1999  van  de  Correctionele  Rechtbank   te  Brussel   ter   zake  vrij  belangrijk.  De   rechter  

oordeelde   in   een   Racismekwestie   dat   uitdrukkingen   op   internetfora   en   nieuwsgroepen  

zichtbaar  zijn  voor  een  aanzienlijke  groep  personen  en  hoewel  deze  platformen  gekwalificeerd  

worden   als   niet-­‐publieke   plaatsen,   zo   toch   aan   het   openbaarheidscriterium   van   de   wet  

voldoen.396  Naar   aanleiding   van   een   soortgelijke   zaak   was   de   Rechtbank   van   oordeel   dat  

berichten  die  niet  openbaar  toegankelijk  zijn,  toch  gericht  zijn  tot  meerdere  personen  en  dat  de  

belediging  meegedeeld  wordt  aan  elke  persoon  die  het  internetforum  consulteert.397    

 

                                                                                                                         392  I.  DELBROUCK,   “Aanranding   van   de   eer   of   goede   naam   van   personen”   in   X.,  Postal  Memorialis.  Lexicon  strafrecht,  strafvordering  en  bijzondere  wetten,  A15/23.  393  Op  3  september  2013  werd  het  Hoger  beroep  (aangetekend  bij  het  Arbeidshof  te  Brussel)  ontvankelijk  doch  ongegrond  verklaard:  Arbeidshof  Brussel  3  september  2013,  Bijlage  2.    394  K.  ROSIER,    noot  onder  Arb.Rb.  Leuven  (1e  b  k.)  17  november  2011,  RDTI  2012,  afl.  46,  79,.  395  CAO   nummer   81,   Collectieve   arbeidsovereenkomst   van   26   april   2002   tot   bescherming   van   de  persoonlijke   levenssfeer   van   de   werknemers   ten   opzichte   van   de   controle   op   de   elektronische   on-­‐linecommunicatiegegevens,  B.S.,  29  juni  2002.    396  D.  VOORHOOF,  “Racisme  op  internet:  de  correctionele  rechtbank  is  voortaan  bevoegd”,  noot  onder  Corr.  Brussel  22  december  1999,  A.M.  2000,  134.  397  E.  WOUTERS,  “Beledigingen  op  Facebook”,  noot  onder  Brussel  27  juni  2000,  Juristenkrant  2013,  afl.  269,  16.  

Page 113: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Van  theorie  naar  realiteit    

 

105  

213.  Wat  we  met  redelijke  zekerheid  kunnen  stellen  is  dat  wanneer  sociale  netwerken  volledig  

publiek  zijn,  dat  wil  zeggen  dat  gebruikersprofielen  volkomen  openbaar  zijn,  aan  het  criterium  

van   de   openbaarheid   ongetwijfeld   voldaan   zal   zijn.   In   de   meeste   gevallen   heeft   men   bij  

dergelijke  websites  de  mogelijkheid  om  zijn/haar  profiel  integraal  privé  te  maken  waardoor  de  

bewijslast   significant   eenvoudiger   is.   Bij   wijze   van   voorbeeld   kunnen   we   hier   het   sociale  

netwerk   ‘Twitter’   aanhalen.   Wanneer   iemands   Twitterpagina   volledig   privaat   is,   zal   er   geen  

twijfel  zijn  over  het  privatieve  karakter  van  de  ‘Tweets’.398  In  het  andere  geval,  bij  een  openbare  

pagina,  zal  het  staven  van  de  afgeschermde  aard  van  uitspraken  behoorlijk  moeizaam  verlopen  

of  nagenoeg  onmogelijk  zijn.399    

 

214.   Het   is   gissen   naar   hoe   de   Belgische   rechter   zou   oordelen.   Toch   kan   uit   voorgaande  

rechtspraak  een  bepaalde   tendens  gezien  worden  waardoor  rechters  zouden  oordelen  dat  aan  

de   openbaarheidsvereiste   voldaan   zou   zijn   bij   het   plaatsen   van   berichten   op   Facebook,   ook  

wanneer  ze  slechts  voor  een  selectief  publiek  zichtbaar  zouden  zijn.  Dit  betekent  dat  de  Franse  

werkneemster  door  de  Belgische  rechtbanken  strafrechtelijk  veroordeeld  zou  worden.  

 

2.3.3  Vergelijking  met  Drukpersmisdrijven  

215.  Wanneer  iemand  door  middel  van  een  openbare  publicatie  een  ander  schade  berokkent  of  

daarmee   de   wet   overtreedt   is   er   sprake   van   een   drukpersmisdrijf.   Gezien   deze   misdrijven  

gebeuren   ‘tegen   het   geweten’   van   het   volk   is   het   logisch   dat   ze   door   gelijken   beoordeeld  

worden.400  In   artikel   150   van   de   Grondwet   staat   dat   voor   alle   criminele   zaken,   politieke   en  

drukpersmisdrijven  inbegrepen,  de  volksjury  wordt  ingesteld,  in  casu  het  Hof  van  Assisen.401  Dit  

speciale  regime  dat  de  Grondwet  voorziet  komt  de  facto  neer  op  een  strafrechtelijke  immuniteit  

voor   de   persoon   die   een   drukpersmisdrijf   pleegt.   Door   de   gewichtige   en  moeilijke   procedure  

voor   Assisen   en   gezien   de   geruime   tijd   die   dergelijk   proces   inneemt   verwijst   het   openbaar  

ministerie  nagenoeg  nooit  naar  het  Hof  van  Assisen.402  

 

                                                                                                                         398  G.   SOMERS,   “Geen   laster   en   eerroof   binnen   besloten   Facebook   groep”,   Timelex,   2013,  http://www.timelex.eu/nl/blog/detail/geen-­‐laster-­‐en-­‐eerroof-­‐binnen-­‐besloten-­‐facebook-­‐groep  .  399  Bijvoorbeeld   in   het   geval   waar   de   verdediging   aanhaalt   geen   of   bijna   geen   volgers   te   hebben   op  Twitter,  zal  met  dit  argument  geen  rekening  worden  gehouden  daar  het  openbaar  karakter  van  dergelijke  ‘Tweets’  onbetwist  is.  400  E.  DE  NEVE,  “Drukpersmisdrijf”,    2013,  http://www.elfri.be/juridische-­‐informatie/drukpersmisdrijf  .  401  Niet   voor   alle   drukpersmisdrijven   wordt   de   volksjury   ingesteld.   Zo   bepaalt   artikel   150   GW   dat  drukpersmisdrijven  die  door  racisme  of  xenofobie  zijn  ingegeven  hiervan  uitgesloten  zijn.    402  G.   VERMEULEN,  Privacy  en  strafrecht:  nieuwe  en  grensoverschrijdende  verkenningen,   Antwerpen,  Maklu,  2007,  287.  

Page 114: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Van  theorie  naar  realiteit    

 

106  

216.   De   wet   geeft   bovendien   geen   concrete   definitie   van   het   begrip   ‘drukpersmisdrijf’.   In  

beginsel  moet  het  misdrijf  gepleegd  worden  met  behulp  van  een  drukpers.  Het  Hof  van  Cassatie  

oordeelt   in  verscheidene  arresten   rechtlijnig  en  bepaalt  dat  er  gebruik  moet  gemaakt   zijn  van  

“gedrukte  geschriften”  om  te  kunnen  spreken  van  een  drukpersmisdrijf.  Desalniettemin  zouden  

in   België,   door   een   verdere   verduidelijking   in   de   rechtspraak   en   rechtsleer   en   een   evolutieve  

interpretatie   van   het   begrip,   misdrijven   door   middel   van   audiovisuele   media   hier   ook   onder  

vallen.403    

 

217.  We  kunnen  ons  afvragen  of  de  verspreiding  via  het  internet  ook  een  drukpersmisdrijf  kan  

uitmaken.   Een   voorwaarde   voor   deze   strafbare   uitlating   is   dat   ze   door   een   drukpers   of   een  

gelijkaardig   procédé   vermenigvuldigd   dient   te   worden.404  Kunnen   we   digitale   verspreiding  

aanmerken  als   ‘gelijkaardig’?  Op  6  maart  2012  velde  het  Hof   van  Cassatie   een  princiepsarrest  

waarin  het  aanvaard  dat  een  strafbare  meningsuiting  die  via  het   internet  wordt  verspreid  ook  

een  drukpersmisdrijf  kan  uitmaken.  Met  andere  woorden  wordt  de  quasi-­‐immuniteit  uitgebreid  

naar  ‘bloggers’  en  gebruikers  van  sociale  netwerksites.405  Bijgevolg  kan  hieruit  afgeleid  worden  

dat   het   Hof   dit   misdrijf   gedepenaliseerd   heeft.   Voorheen   kon   een   slachtoffer   van   dergelijke  

praktijk  een  procedure  starten  voor  de  Correctionele  Rechtbank  wegens  laster  en  eerroof.  Dit  is  

na  de  twee  bovenstaande  arresten  niet  meer  mogelijk  gezien  de  Correctionele  Rechtbank  geen  

bevoegdheid   meer   heeft   om   hiervan   kennis   te   nemen.406  Het   slachtoffer   wordt   echter   niet  

zonder   rechtsmiddelen   gelaten   daar   hij   nog   steeds   de  mogelijkheid   heeft   om   een   burgerlijke  

vordering     (tot   schadevergoeding)   in   te   stellen   op   grond   van   de   buitencontractuele  

aansprakelijkheidsregels  vervat   in  de  artikelen  1382  en  1383  van  het  Burgerlijke  Wetboek  en  

bijgevolg  niet  meer   op   grond   van  het   Strafwetboek.407  Derhalve  dient   aan  de  drie  welgekende  

grondvoorwaarden   van   deze   artikels   voldaan   te   zijn   om   aansprakelijk   gesteld   te   kunnen  

worden,   namelijk:   het   voorkomen   van   een   fout,   schade   en   het   oorzakelijk   verband. 408  

Desalniettemin  is,  gelet  op  de  formulering  van  Cassatie  en  de  uiteenlopende  interpretaties  van  

                                                                                                                         403  M.  VERROKEN  en  F.  WESTERLINCK,  “Het  drukpersmisdrijf:  update  door  het  Hof  van  Cassatie”,  LexGo,  2013,  http://www.lexgo.be/nl/artikels/2013/09/Het%20drukpersmisdrijf%3A%20Update%20door%20het%20Hof%20van%20Cassatie,82163.html  .  404  E.  DE  NEVE,  “Drukpersmisdrijf”,    2013,  http://www.elfri.be/juridische-­‐informatie/drukpersmisdrijf  .  405  Cass.  6  maart  2012,  P.11.1374.N,  onuitg.;  Cass.  6  maart  2012,  P.11.0855,  onuitg.  .  406  D.   VOORHOOF,   “Weblogs   en   websites   zijn   voortaan   ook   ‘drukpers’.”,   Juristenkrant,   afl.   246,   21   maart  2012,  4.    407  Artikel  1382    en  1383  BW  zijn  de  sleutelartikelen  die  de  burgerlijke  aansprakelijkheid  vastleggen  en  leggen   de   burger   een   zorgvuldigheidsplicht   op.   In   artikel   1382   BW   staat   dat:   “Elke   daad   van   de  mens,  waardoor   aan   een   ander   schade   wordt   veroorzaakt,   verplicht   degene   door   wiens   schuld   de   schade   is  ontstaan,  deze  te  vergoeden”,  terwijl  artikel  1383    BW  verder  gaat  en  bepaalt  dat  “Ieder aansprakelijk is, niet alleen voor de schade die hij door zijn daad, maar ook voor die welke hij door zijn nalatigheid of door zijn onvoorzichtigheid heeft veroorzaakt.”  408  D.  VOORHOOF  en  P.  VALCKE,  Handboek  Mediarecht,  Brussel,  Larcier,  2012,184.  

Page 115: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Van  theorie  naar  realiteit    

 

107  

het   begrip   ‘drukpersmisdrijf’,   dit   hoofdstuk   nog   lang   niet   afgesloten   en   zal   er   in   de   nabije  

toekomst  nog  geen  rechtszekerheid  over  zijn.409  

   

3.  BESLUIT  BIJ  HOOFDSTUK  4  

 

218.  Om  dit  hoofdstuk  af   te  sluiten  kunnen  we  stellen  dat  Facebook  het  slachtoffer   is  van  zijn  

eigen  succes,  door  de  steeds  verdere  vooropstelling  van  de  commerciële  doelstellingen  in  haar  

privacy  policy.  Best  van  al  slaagt  de  sociale  netwerksite  er  nog  in  voorgenoemde  doeleinden  bij  

wijze   van   spreken   te   ‘vermommen’   door   te   pretenderen   dat   gegevens   delen    

‘goed   is’.   Facebook  gedraagt   zich  hier   als  het  ware  als     een  wolf   verkleed   in   schapenkleren.410  

Door  dergelijke  beleidswijzigingen,  die  het  recht  op  privacy  lijken  teniet  te  doen,  blijkt  de  nood  

aan   goed   opgestelde   standaardinstellingen   die   gebruikers   een   degelijke   basis-­‐set   aan  

gegevensbescherming   bieden.     Om   het   voor   ontwikkelaars   van   sociale   netwerkplatformen  

gemakkelijker   te   maken,   poogde   het   ICRI   om   algemene   richtlijnen   op   te   stellen   voor   het  

opmaken  van  ‘privacy-­‐friendly  default  settings’.  

 

219.   Bij   het   analyseren   van   de   Facebook-­‐policy   merkten   we   op   dat   het   gebruik   van  

pseudoniemen  niet   toegelaten   is,   terwijl  daar   toch  een  maatschappelijk  draagvlak  voor   lijkt   te  

bestaan.   Op   dit   punt   is   het   voor   de   sociale   netwerksite   misschien   aangeraden   om   in   een  

versoepeling  te  voorzien  en  dit  onder  bepaalde  voorwaarden  toch  toe  te  laten.  

 

220.  Zich  ongegeneerd  uitlaten  over  bepaalde  topics  of  het  vrijgeven  van  informatie  op  sociale  

netwerksites   blijft   een   delicate   zaak,   niettegenstaande   wat   de   beleidsteksten   menen   te  

verkondigen.  Tenslotte  is  het  simpel:  “If  you  want  something  to  remain  totally  private  and  unseen,  

don’t  post  it  on  Facebook”.411  

 

 

 

   

                                                                                                                         409  M.  VERROKEN  en  F.  WESTERLINCK,  “Het  drukpersmisdrijf:  update  door  het  Hof  van  Cassatie”,  LexGo,  2013,  http://www.lexgo.be/nl/artikels/2013/09/Het%20drukpersmisdrijf%3A%20Update%20door%20het%20Hof%20van%20Cassatie,82163.html  .  410  P.  OLSTHOORN,  De  macht  van  Facebook:  Theo,  ben  je  dood  ofzo?,  Leeuwarden,  Elikser,  2012,  94.  411  D.   WINDER,   “Facebook   Graph   Search:   don’t   panic”,   PCPRO,   2013,  http://www.pcpro.co.uk/realworld/385276/facebook-­‐graph-­‐search-­‐dont-­‐panic  .  

Page 116: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Besluit    

 

108  

HOOFDSTUK  5:      ALGEMEEN  BESLUIT      221.  Deze  masterproef  concentreerde  zich  op  de  volgende  vraag:  “Staan  Facebook  en  het  Recht  

op  Privacy  werkelijk  paradoxaal  tegenover  elkaar,  of  kan  deze  stelling  genuanceerd  worden?”  Met  

andere  woorden  spitste  dit  onderzoek  zich  toe  op  de  vraag  of  het  Recht  op  privacy  al  dan  niet  

wordt  uitgehold  door  de  sociale  netwerksite  Facebook,  en  dit  zowel  vanuit  Belgisch  als  vanuit  

Europees  juridisch  perspectief.    

 

222.  Concluderend  moeten  we  stellen  dat  het  nog  maar  de  vraag  is  hoe  het  Recht  op  Privacy  in  

een  gedigitaliseerde  samenleving,  waar  de  technologische  vooruitgang  nooit  stilstaat,  overeind  

kan  blijven.  Met  de  komst  van  sociale  netwerksites  zoals  Facebook  werd  de  deugdzaamheid  van  

de  bestaande  beschermingsmogelijkheden  aanzienlijk  beproefd.    

 

223.  De  essentie  van  het  probleem  is  gelegen  in  feit  dat  er  een  massa  aan  persoonlijk  informatie  

op   het   internet   verzameld   kan   worden,   waardoor   het   risico   op   misbruik   ervan   beduidend  

toeneemt.   Hiervoor  wordt   al   te   snel  met   de   vinger   gewezen   naar   sociale   netwerken,   die   hun  

leden   in   beginsel   slechts   een   platform   bieden   om   dergelijke   informatie   te   verspreiden.  

Gebruikers  van  deze  netwerken  dienen  echter  te  beseffen  dat  de  eerste  stap  in  de  richting  van  

een  mogelijke  schending  van  hun  privacy-­‐rechten,  door  hen  zelf  gezet  wordt.  We  zagen  echter  

dat   deze   laatsten   vaak   uitgaan   van   een   ‘illusion   of   control,’  en   er   zich   bijgevolg   vaak   niet   van  

bewust   zijn   dat   de   informatie   die   ze   delen   op   Facebook   een   ruimer   publiek   bereikt   dan  

oorspronkelijk  werd  beoogd.      

 

224.   Toch  mag   niet   te   snel   besloten  worden   dat   Facebook   zijn   handen   hierdoor   in   onschuld  

wast.  Zo  vertoont  hun  privacy-­‐beleid  nog  heel  wat  gebreken,  bijvoorbeeld  door  het  hanteren  van  

een   minimum   beschermingsniveau   in   hun   ‘default   settings’.   Bovendien   bieden   de   privacy-­‐

instellingen   in   het   algemeen   niet   voldoende   transparantie   en   dienen   gebruikers   bij   het  

configureren   ervan   een   bovenmatige   inspanning   te   leveren   om   zich   als   het   ware   een   weg   te  

banen  door  het  ‘Facebook  labyrint’.      

 

225.  Maar,  naast  de  gebruiker  en  de  provider,  moet  ook  de  huidige  maatschappij  zichzelf  durven  

in  vraag  stellen.  Kunnen  we  zomaar  toelaten  dat  de  verwerking  en  opslag  van  gegevens  gebeurt  

in   het   kader   van   commerciële   doeleinden?   Daarenboven   kan   dit   ook   teruggekoppeld  worden  

aan   het   discours   over   de   Privacy   Paradox   dat   ons   attent  maakt   op   het   feit   dat   Facebook   alle  

mogelijke   gegevens   van   gebruikers   verzamelt   en   op   haar   servers   stockeert,   waardoor   deze  

zowel   door   haar,   maar   ook   door   derden   ter   kwader   trouw   geraadpleegd   kunnen   worden.    

Page 117: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Besluit    

 

109  

Dit   is   alarmerend   in   een   immer   evoluerende   gedigitaliseerde   wereld   waar   op   basis   van  

profilering  ook  heel  wat  gevoelige  gegevens  over  betrokkenen  verzameld  kunnen  worden.  

 

226.  Waar  de  huidige  Richtlijn  Bescherming  Persoonsgegevens  poogt  een  degelijke  rechtsbasis  

te  bieden  voor  de  bescherming  van  de  persoonlijke   levenssfeer,  merken  we  echter  dat   ze  niet  

meer   opgewassen   is   tegen   de   perikelen   te   wijten   aan   de   steeds   evoluerende  

communicatietechnologieën.   Het   ontstaan   van   sociale   netwerksites   als   Facebook   openden   als  

het   ware   een   nieuw   luik   binnen   de   bescherming   van   het   privacy-­‐recht,   dat   nog   niet   werd  

beantwoord  met  een  adequate  regelgeving.    In  dat  opzicht  komt  het  voorstel  voor  een  Algemene  

Verordening   Gegevensbescherming   tegemoet   door   het   invoeren   van   enkele   cruciale  

vernieuwende  artikelen,  waaronder  het   ‘Recht  om  vergeten   te  worden  en  de  regeling  omtrent  

‘Privacy   by   default’,   en   het   vestigen   van   een   transparante   en   uniforme   regeling   binnen   de  

Europese  Unie.  De  belangrijkste  wijziging  tegenover  de  oude  regeling  is  ongetwijfeld  de  nieuwe  

toestemmingsvereiste  voor  het  verzamelen  van  gegevens,  die  het   toekomstperspectief  van  een  

(gratis)  Facebook  ernstig  lijken  te  bedreigen.  

 

227.  Dienen  we  nu  te  concluderen  tot  het  bestaan  van  een  paradox  tussen  Facebook  en  Privacy?  

Deze   vraag   kan   eerder   negatief   beantwoord   worden.   We   doen   er   overigens   beter   aan   dit   te  

nuanceren   door   er   op   te  wijzen   dat   duidelijke   juridische   regels   net   primordiaal   zijn   voor   een  

degelijke   en   effectieve   bescherming   van   de   privacy   van   individuen   op   sociale   netwerksites,  

zodat  privacy  niet   ‘dood’  hoeft  te  zijn.  Mijns   inziens,  zijn  we  nog  lang  niet  op  het  eindpunt  van  

deze   kroniek.   De   vraag   blijft   of   de   nieuwe   Europese   Verordening   zal   voldoen   aan   de   hoge  

verwachtingen.   Hoe   dan   ook   zal   ze   in   de   nabije   toekomst   individuen   meer   rechtszekerheid  

bieden  en  is  dit  best  wel  een  stap  in  de  goede  richting.  

 

228.  Hoe  dan  ook,  het  blijft  nog  steeds  de  beslissing  van  de  betrokkene  om  bepaalde  informatie  

op  het  sociale  netwerk  vrij   te  geven.  We  bepalen  namelijk  autonoom  wat  we  denken  en  welke  

informatie  we  de  wereld  insturen.  Scherper  gesteld,  voorlopig  lijkt  het  erop  dat  de  enige  plaats  

waar   we   in   elk   geval   nog   over   privacy   in   haar   zuiverste   vorm   beschikken,   in   onze   eigen  

gedachten  is.    TONY  FISH,  een  expert  in  het  vakgebied,  is  hier  vrij  duidelijk  over,    

 

“Somewhere  out  there,  there  is  a  copy  of  your  data.    Once  created  and  you  have  shared  it  publicly  it  

will   be   there   -­‐   somewhere   outside   of   your   control.   Just   because   you   have   removed   it   from   your  

places,  it  doesn't  mean  that  it  has  been  removed  from  everywhere…  The  only  truly  private  place  is  

what  happens  in  your  mind  and  never  shared.  Everything  else  is  based  on  trust...  ”  412  

                                                                                                                         412  T.  FISH,   “Why   do   you   think   deleting   an   account   reduces   your   digital   footprint?”,  My  Digital   footprint,  2013,  http://www.mydigitalfootprint.com/2013/07/why-­‐do-­‐you-­‐think-­‐deleting-­‐account.html.    

Page 118: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Bibliografie    

 

110  

BIBLIOGRAFIE        EUROPESE  (CONCEPT)REGELGEVING  EN  EUROPEES  BELEID      

-­‐ Verdrag   108   tot   bescherming   van   personen   ten   opzichte   van   de   geautomatiseerde  

verwerking  van  persoonsgegevens  van  de  Raad  van  Europa,  ETS  108,  28  januari  1981.  

-­‐ Verdrag   4   november   1950   tot   bescherming   van   de   rechten   van   de   mens   en   de  

fundamentele  vrijheden,  BS  19  augustus  1955.  

-­‐ Handvest  betreffende  de  Grondrechten  van  de  Europese  Unie,  Pb.L.  18  december  2000,  afl.  364,  

1-­‐22.    

-­‐ Verklaring  betreffende  de  expressievrijheid,  Raad  van  Europa,  28  mei  2003.  

-­‐ Verdrag  betreffende  de  werking  van  de  Europese  Unie  (geconsolideerde  versie),  Pb.L.  9  

mei  2008,  afl.  115,  47-­‐199.  

-­‐ Verdrag  tot  modernisering  van  verdrag  108  tot  bescherming  van  personen  ten  opzichte  

van  de  geautomatiseerde  verwerking  van  persoonsgegevens  van  de  Raad  van  Europa,  T-­‐

PD(2012)04  rev2,  16  oktober  2012.  

-­‐ Voorstel   voor   een   verordening   van   het   Europees   Parlement   en   de   Raad   betreffende   de  

bescherming  van  natuurlijke  personen  in  verband  met  de  verwerking  van  persoonsgegevens  en  

betreffende   het   vrije   verkeer   van   die   gegevens(algemene   verordening   gegevensbescherming),  

COM(2012)11  definitief,  25  januari  2012.    

-­‐ Voorstel   voor   een   Richtlijn   van   het   Europees   parlement   en   de   Raad   betreffende   de  

bescherming   van   natuurlijke   personen   in   verband   met   de   verwerking   van  

persoonsgegevens   door   bevoegde   autoriteiten   met   het   oog   op   de   voorkoming,   het  

onderzoek,  de  opsporing  en  de  vervolging  van  strafbare   feiten  of  de   tenuitvoerlegging  

van  straffen,  en  betreffende  het  vrije  verkeer  van  die  gegevens,  COM(2012)  10  definitief,  

25  januari  2012.    

-­‐ Richtlijn   95/46/EG   van   het   Europese   Parlement   en   de   Raad   betreffende   de   bescherming   van  

natuurlijke  personen   in  verband  met  de  verwerking  van  persoonsgegevens  en  betreffende  het  

vrije  verkeer  van  die  gegevens,  Pb.L.  23  november  1995;  afl.  281,  31-­‐50.  

-­‐ Richtlijn   2002/58/EG   van   het   Europees   Parlement   en   de   Raad   van   12  juli  2002  

betreffende   de   verwerking   van   persoonsgegevens   en   de   bescherming   van   de  

Page 119: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Bibliografie    

 

111  

persoonlijke   levenssfeer   in  de  sector  elektronische  communicatie  (richtlijn  “privacy  en  

elektronische  communicatie”),  Pb.L.  31  juli    2002,  afl.    201,    37-­‐47.  

-­‐ Richtlijn  2009/136/EG  van  het  Eurpese  Parlement  en  de  Raad  van  25  november  2009  

tot   wijziging   van   Richtlijn   2002/22/EG   inzake   de   universele   dienst   en  

gebruikersrechten   met   betrekking   tot   elektronischecommunicatienetwerken   en   -­‐

diensten,  Richtlijn  2002/58/EG  betreffende  de  verwerking  van  persoonsgegevens  en  de  

bescherming  van  de  persoonlijke   levenssfeer   in  de   sector   elektronische   communicatie  

en   Verordening   (EG)   nr.  2006/2004   betreffende   samenwerking   tussen   de   nationale  

instanties   die   verantwoordelijk   zijn   voor   handhaving   van   de   wetgeving   inzake  

consumentenbescherming,  Pb.L.  18  december  2009,  afl.  337,  11-­‐36.    -­‐ Kaderbesluit    2008/977/JBZ  van  27  november    2008  over  de  bescherming  van  

persoonsgegevens  die   worden    verwerkt   in    het    kader    van    de    politiële  en   justitiële      

samenwerking  in    strafzaken,  Pb.L.  30  december  2008,  afl.  350,  60  e.v.  

-­‐ Advies   5/2009   van   de   Groep   gegevensbescherming   artikel   29   over   online   sociale  

netwerken,  WP  163,  12  juni  2009.    

-­‐ Advies  1/2012  van  de  Groep  gegevensbescherming  artikel  29  over  de  voorstellen  voor  

hervorming  van  het  gegevensbeschermingskader,  WP  191,  23  maart  2012.    

-­‐ Aanbeveling  CM/Rec(2012)4  van   het   Comité   van   Ministers   inzake   de   bescherming   van  

mensenrechten  met  betrekking  tot  sociale  netwerkdiensten,  4  april  2012.    

-­‐ Mededeling  van  de  Commissie  aan  het  Europees  Parlement,  de  Raad,  het  Europees  Economisch  

en  Sociaal  Comité  en  het  Comité  van  de  Regio's,  “Een  digitale  agenda  voor  Europa”,  COM(2010)  

245  definitief,  19  mei  2010.  

 

 

BELGISCHE  WETGEVING    

 -­‐ Belgisch  Strafwetboek  van  8  juni  1867,  BS  9  juni  1867.    

-­‐ De   Wet   van   8   december   1992   tot   bescherming   van   de   persoonlijke   levenssfeer   ten  

opzichte  van  de  verwerking  van  persoonsgegevens,  BS  18  maart  1993.    

-­‐ Wet  van  30  juni  1994  betreffende  het  Auteursrecht  en  Naburige  rechten,  BS  27  juli  1994.  

-­‐ Koninklijk  besluit  van  13  februari  2001  ter  uitvoering  van  de  wet  van  8  december  1992  

tot   bescherming   van   de   persoonlijke   levenssfeer   ten   opzichte   van   de   verwerking   van  

persoonsgegevens,  BS    13  maart  2001.  

Page 120: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Bibliografie    

 

112  

-­‐ Koninklijk   besluit   van   17   december   2003   tot   vaststelling   van   de   nadere   regels   met  

betrekking  tot  de  samenstelling  en  de  werking  van  bepaalde  sectorale  comités  opgericht  

binnen   de   Commissie   voor   de   bescherming   van   de   persoonlijke   levenssfeer,   BS   30  

december  2003.  

-­‐ Wet  van  13  juni  2005  betreffende  de  elektronische  communicatie,  BS  20  juni  2005.  

-­‐ Wet  van  30  juli  2013  tot  wijziging  van  het  Belgisch  Strafwetboek  27  september  2013.  

-­‐ Ministeriële  omzendbrief  van  10  december  2009  Betreffende  de  wet  van  21  maart  2007  

tot  regeling  van  de  plaatsing  en  het  gebruik  van  bewakingscamera's,  zoals  gewijzigd  door  

de  wet  van  12  november  2009.  

-­‐ Collectieve  arbeidsovereenkomst  van  26  april  2002  tot  bescherming  van  de  persoonlijke  

levenssfeer   van   de   werknemers   ten   opzichte   van   de   controle   op   de   elektronische   on-­‐

linecommunicatiegegevens  (CAO  81),  BS  29  juni  2002.    

 

 

VOORBEREIDING  VAN  BELGISCHE  WETGEVING    

-­‐ Herziening   van   titel   II   van   de   Grondwet,   om   een   artikel24   quater   in   te   voegen  

betreffende   de   eerbiediging   van   het   privé-­‐leven   (1),   Parl.   St.   Kamer   1992-­‐   1993,   nr.  

997/5,  12.  

 

 

BUITENLANDSE  WETGEVING    

-­‐ Duitse  Telemediawet  van  26  februari  2007,  

http://www.gesetze-­‐im-­‐internet.de/bundesrecht/tmg/gesamt.pdf.  

-­‐ Franse  Strafwet,  

http://www.legifrance.gouv.fr/affichCodeArticle.do?idArticle=LEGIARTI000006417259

&cidTexte=LEGITEXT000006070719.  

-­‐ Franse  Wet  van  29  juli  1881  betreffende  de  Persvrijheid,  

http://www.legifrance.gouv.fr/affichTexte.do?cidTexte=LEGITEXT000006070722&date

Texte=20100812.  

 

Page 121: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Bibliografie    

 

113  

-­‐ Amerikaanse   Children’s   Online   Privacy   Protection   Act   (COPPA),  

http://www.ecfr.gov/cgi-­‐

bin/retrieveECFR?gp=&SID=97cc896fc6afbc34ac43f8abc971b9f2&n=16y1.0.1.3.36&r=

PART&ty=HTML  .  

 

 

RECHTSPRAAK    Europees  Hof  voor  de  Rechten  van  de  Mens  

 

-­‐ EHRM  8978/80,  X  en  Y  v.  Nederland,  1985.  

-­‐ EHRM  16213/90,  Burghartz  v.  Switzerland,  Publ.Hof,  1994,  vol.  280-­‐B,  §  24.    

-­‐ EHRM  39272/98,  M.C.  v.  Bulgarije,  2003.  

-­‐ EHRM  42326/98,  Odièvre  v.  France,  E.H.R.R.  2003,    29.  

-­‐ EHRM  50435/99,  Rodrigues  da  Silva  v.  Nederland,  E.H.R.R  2006,  729.    

-­‐ EHRM  2872/02,  K.U.  v.  Finland,  2008.  

-­‐ EHRM  1234/05,  Reklos  en  Davourlis  v.  Griekenland,  2009.  

-­‐ EHRM  420/07,  Köpke  v.  Duitsland,  2010.  

-­‐ EHRM  39954/08,  Springer  v.  Duitsland,  2012.      

-­‐ EHRM  40660/08,  Von  Hannover  v.  Duitsland  II,  2012.  

 

Belgische  rechtspraak  

 

-­‐ Cass.  6  maart  2012,  P.11.1374.N,  onuitg.  

-­‐ Cass.  6  maart  2012,  P.11.0855,  onuitg.  

-­‐ Brussel  27  juni  2000,  Juristenkrant  2013,  afl.  269,  16.  

-­‐ Antwerpen  5  mei  2003,  NJW  2003,  1193.  

-­‐ Corr.  Brussel  22  december  1999,  A.M.  2000,  134.  

-­‐ Arb.Rb.  Leuven  (1e  b  k.)  17  november  2011,  RDTI  2012,  afl.  46,  79.  

 

Buitenlandse  rechtspraak:  

 

-­‐ U.S.  District  Court  CV-­‐11-­‐01726  RS,  Fraley  v.  Facebook,  Inc.,  et  al.  2011.  

-­‐ Arnhem,  19  maart  2012  (NL),    JAR  2012,  97.  

Page 122: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Bibliografie    

 

114  

-­‐ U.S.  Supreme  Court  13-­‐136,    Marek  v.  Lane,  2013.    

-­‐ CCass.  10  april  2013  (FR),  Nr.:  C100344,  

http://www.courdecassation.fr/jurisprudence_2/premiere_chambre_civile_568/344_10

_26000.html.  

 

 

RECHTSLEER  Boeken  

 

-­‐ ARENDT,  H.  ,  The  Human  Condition,  Chicago,  University  of  Chicago  Press,  1958,  370p.  

-­‐ BELIEN,  H.  EN  MEIJER,  F.  ,  Een  kleine  geschiedenis  van  de  klassieke  oudheid,  Amsterdam,  Bert  

Bakker,  2010.  

-­‐ BURNS,  A.  ,  BUSH,  R.  ,  SMEETS,  I.  ,  Principes  van  marktonderzoek,  Amsterdam,  Pearson  Education  

Benelux,  2006,  542p.  

-­‐ DE  GROOTE,  B.  en  DE  CORTE,  R.  ,  Overzicht  van  het  burgerlijk  recht,  Mechelen,  Kluwer,  2005,  746p.  

-­‐ Dierickx,  L.  ,  Het  recht  op  afbeelding,  Antwerpen,  Intersentia,  2005,  345p.    

-­‐ DOCQUIR,  B.  ,  Le  droit  de  la  vie  privée,  Brussel,  Larcier,  2008,  358p.  

-­‐ KOORN,  R.  et  al.,  Privacy  Enhancing  Technologies  -­‐  Witboek  voor  beslissers,  91p.  

-­‐ LEMMENS,  P.  (ed.),  Uitdagingen  door  en  voor  het  E.V.R.M.,  Mechelen,  Kluwer,  2005,  233p.  

-­‐ LIEVENS,  E.  ,  Protecting  Children  in  the  Digital  Era.  The  Use  of  Alternative  Regulatory,  

Instruments,  Boston,  Martinus  Nijhoff  Publishers,  2010,  584p.  

-­‐ OLSTHOORN,  P.  ,  De  macht  van  Facebook:  Theo,  ben  je  dood  ofzo?,  Leeuwarden,  Elikser,  2012,  245p.  

-­‐ ORWELL,  G.  ,  Nineteen  Eighty-­‐four,  Toronto,  HarperCollins  Canada,  2013,  335p.  

-­‐ RAAD  VAN  EUROPA,  Explanatory  Report  on  the  Convention  for  the  Protection  of  Individuals  with  

Regard  to  Automatic  Processing  of  Personal  Data,  Straatsburg,  Raad  van  Europa,  1981,  13,  nr.  25,  

41p.  

-­‐ RÖSSLER,  B.  ,  The  Value  of  Privacy,  Cambridge,  Polity  Press,  2005,  272p.  

-­‐ SEGERS,  K.  ,  Maak  mij  wat  wijs,  Amsterdam,  Lannoo  Meulenhoff,  2010,  240p.  

-­‐ SOLOVE,  D.  J.  ,  Nothing  to  Hide:  The  False  Tradeoff  Between  Privacy  and  Security,  Verenigde  Staten,  

Yale  University  Press,  2011,  245p.  

-­‐ SOLOVE,  D.J.  ,The  digital  person,  Technology  and  Privacy  in  the  Information  Age,  New  York  en  

London,  NYU  Press,  2004,  283p.  

-­‐ VAN  BERLO,  D.  ,  Ambtenaar  2.0:  Nieuwe  ideeën  en  praktische  tips  om  te  werken  in  overheid  2.0,  

David  van  Berlo,  2008,  90p.  

Page 123: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Bibliografie    

 

115  

-­‐ VANDE    LANOTTE,  J.    ,  Handboek    EVRM  -­‐  Deel    1:    Algemene  Beginselen,  Antwerpen,  Intersentia,  2004,  

949p.  

-­‐ VANDE    LANOTTE,  J.    EN  HAECK,  Y.  (eds.),  Handboek    EVRM  -­‐Deel    2:    Artikelsgewijze  commentaar    -­‐  

Volume  I,  Antwerpen,  Intersentia,  2004,    1066p.      

-­‐ VAN  DER  POT,  C.W.,  ELZINGA,  D.J.  en  DE  LANGE,  R.  (eds.),  Handboek  van  het  Nederlandse  staatsrecht,  

Deventer,  Kluwer,  2006,  1073p.  

-­‐ VERMEULEN,  G.  ,  Privacy  en  strafrecht:  nieuwe  en  grensoverschrijdende  verkenningen,  Antwerpen,  

Maklu,  2007,  627p.  

-­‐ VOORHOOF,  D.  en  VALCKE,  P.  ,  Handboek  Mediarecht,  Brussel,  Larcier,  2007,  478p.  

-­‐ X.,  Van  Dale  Groot  woordenboek  van  de  Nederlandse  taal,  Antwerpen,  Van  Dale  Lexicografie  bv,  

2005,  4464p.    

 

Bijdragen  in  Verzamelwerken  

 

-­‐ CLARKE,    R.  ,  “Information  technology  and  dataveillance”  in:  C.  DUNLOP  en  R.  KLING  (eds.),    

Controversies  in  Computing,  New  York,  Academic  Press,  1991,  498-­‐512.  

-­‐ DE  HERT,  P.  ,  “Recht  op  privacy”  in  J.    VANDE    LANOTTE  EN  Y.  HAECK  (eds.),  Handboek    EVRM  -­‐

Deel    2:    Artikelsgewijze  commentaar    -­‐  Volume  I,  711-­‐713.    

-­‐ DELBROUCK,  I.  ,  “Aanranding  van  de  eer  of  goede  naam  van  personen”  in  X.,  Postal  Memorialis.  

Lexicon  strafrecht,  strafvordering  en  bijzondere  wetten,  A15/23.  

-­‐ EDWARDS,  L.  EN  BROWN,  I.  ,  “Data  Control  and  Social  Networking:  Irreconcilable  Ideas?”  in  A.  

MATWYSHYN  (ed.),  Harbouring  Data:  Information  security,  Law  and  the  corporation  ,  Palo  Alto,  

Stanford  University  Press,  2009,  205.  

-­‐ GUTWIRTH,  S.  ,  “Privacyvrijheid:  geen  recht,  maar  de  individuele  zelfbepalingsvrijheid”  in  L.  

BOEYKENS,  P.  LAMBERT,  P.  THOMAS,  P.J.  HUSTINX  (eds.),  Privacy:  Séminaire,  Brussel,  Ministerie  van  

binnenlandse  zaken,  1998,  93.    

-­‐ HUSTINX,  P.J.  ,  “Gegevensbescherming  in  de  informatiemaatschappij”  In  E.J.    

-­‐ KUCZERAWY,  A.  EN    COUDERT,  F.  ,  “Privacy  Settings  in  Social  Networking  Sites:  Is  It  Fair?”  in  S.  

FISCHER-­‐HÜBNER  et  al.  (eds.),  Privacy  and  Identity  Management  for  Life,  

Heidelberg/Dordrecht/London/New  York,  Springer,  2011,  231-­‐243.  

-­‐ NUMANN  (ed.),  Massificatie  in  het  privaatrecht.  Opstellen  ter  gelegenheid  van  het  200-­‐jarige  

bestaan  van  het  genootschap  Iustitia  et  Amicitia,  Deventer,  Kluwer,  2010,  77.  

-­‐ VAN  EECKE,  P.  EN  DIERICK,  A.  ,  “EU-­‐regelgeving  en  de  informatiemaatschappij:  naar  een  wetgeving  

2.0?”  in  I.  GOVAERE  (ed.),  Europees  recht:  Moderne  interne  markt  voor  de  praktijkjurist,  Mechelen,  

Kluwer,  2012,    201-­‐244.  

Page 124: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Bibliografie    

 

116  

-­‐ WOUTERS,  E.  ,  “Beledigingen  op  Facebook”,  noot  onder  Brussel  27  juni  2000,  Juristenkrant  2013,  

afl.  269,  16.  

 

Bijdragen  in  Tijdschriften  

 

-­‐ AUSLOOS,   J.   ,   KINDT,   E.   ,   LIEVENS,   E.   ,   VALCKE,   P.   EN   DUMORTIER,   J.   ,  Guidelines   for   Privacy-­‐Friendly  

Default  Settings,  ICRI  Research  Paper,  2013,  http://ssrn.com/abstract=2220454.    

-­‐ BAGGIO,   B.   ,   BELDARRAIN,   Y.   ,   Anonymity   and   Learning   in   Digitally   Mediated   Communications:  

Authenticity  and  Trust  in  Cyber  Education,  Verenigde  Staten,  Idea  Group  Inc,  2011,  91-­‐103.  

-­‐ BARNES,  S.B.  ,  "A  privacy  paradox:  Social  networking  in  the  United  States",  hfd.  2.  

-­‐ BOSCH,   T.E.   ,   “Using   online   social   networking   for   teaching   and   learning:   Facebook   use   at   the  

university   of   Cape  Town”,  South  African  Journal   for  Communication  Theory  and  Research  2009,  

185-­‐200.  

-­‐ BOYD,   D.,   ELLISON,   N.   ,   “Social   Network   Sites:   Definition,   History,   and   Scholarship.”,   Journal   of  

computer-­‐Mediated  Communication,  2008,    2.    

-­‐ BOYD,  D.  en  MARWICK,  A.E.,“Social  Privacy  in  Networked  Publics:  Teens’  Attitudes,  Practices,  and  

Strategies”,  A  Decade   in   Internet  Time:   Symposium  on   the  Dynamics  of   the   Internet  and  Society,  

September  2011,  12.  

-­‐ BREMS,   E.   ,   “De   nieuwe   grondrechten   in   de   Belgische   Grondwet   en   hun   verhouding   tot   het  

Internationale,  ingezonderd  het  Europese  Recht”,  T.B.P.  1995,  625.  

-­‐ BREWAEYS,  E.  ,  “Recht  op  afbeelding”,  NJW  2010,  206.  

-­‐ CURRAN,  K.,  GRAHAM,  S.,  TEMPLE,  C.  ,  “Advertising  on  Facebook.”,  IJED,  2011,  27.    

-­‐ SQUICCIARINI,   A.C.   ,   SHEHAB,   M.   ,   PACI,   P.   ,   “Collective   privacy  management   in   social   networks”,  

PROC  WWW09,  2009,  521-­‐530.  

-­‐ DECAIGNY,   T.   ,   “Positieve   mensenrechtenverplichtingen   met   betrekking   tot   politie   en   justitie.  

Verduidelijking  aan  de  hand  van  Europese   rechtspraak  over   intrafamiliaal   geweld  en   seksueel  

misbruik”,  T.Strafr.  2012,  7-­‐15.  

-­‐ DEENE,  J.  ,  noot  bij  Antwerpen  5  mei  2003,  NJW  2003,  1193.  

-­‐ DE  HERT,  P.  en  SAELENS,  R.  ,  “Het  recht  op  afbeelding”,  TPR  2009,  870-­‐871.  

-­‐ DE  MUL   J.   en   VAN  DER   PLOEG,   Y.H.  ,   “Internet   &   Privacy”   in  Onderzoeksprogramma   'Internet   en  

Openbaar  Bestuur'  1999-­‐2001,  Rotterdam,  Center  for  Public  Innovation,  2003,  8.  

-­‐ DOMMERING,   E.J.   ,   noot   onder   EHRM   15   januari   2009,   Nr.   1234/05,   Reklos   en   Davourlis   v.  

Griekenland,  AMI  2009,  188-­‐198.  

-­‐ DOMMERING,  E.J.  ,  noot  onder  EHRM  7  februari  2012,  Nr.  40660/08,  Von  Hannover  v.  Duitsland  II,  

NJ  2013,  nr.  250  en  EHRM  7  februari  2012,  Nr.  39954/08,  Springer  v.  Duitsland,  NJ  2013,  nr.  251.  

-­‐ DOMMERING,  E.J.  ,  noot  onder  EHRM  5  oktober  2010,  Nr.  420/07,  Köpke  v.  Duitsland,  NJ  2011,  566.  

Page 125: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Bibliografie    

 

117  

-­‐ ELLISON,   N.B.   ,   STEINFIELD,   C.   ,   LAMPE,   C.   ,   “The   benefits   of   Facebook-­‐friends.   Social   capital   and  

college   students‘   use   of   online   social   network   sites”,   Journal   of   computer   –mediated  

communication  2007,  1143-­‐1168.  

-­‐ ENGELFRIET,  A.  ,“De  wet  op  internet”,  Eindhoven,  Ius  Mentis  ,  2010,  111-­‐124.  

-­‐ GEUKENS,  S.  ,  "Gratis  Facebook  onmogelijk  door  nieuw  wetsvoorstel  EU”,  De  Morgen,  14   januari  

2013.  

-­‐ GOFFMAN,   E.   ,   “The   Presentation   of   Self   in   Everyday   Life.”,   New   York,   Doubleday:   Garden   City,  

1959,  259p.  

-­‐ GROOTHUIS,  M.  ,  noot  onder  EHRM  2  december  2008,  no.  2872/02,  K.U.  v.  Finland,  NJCM-­‐Bulletin  

2009,  281;  M.  GROOTHUIS   ,   ”Uitspraak  EHRM  over  bescherming  van  minderjarigen  op   internet”,  

Computerr.  2009,  91.  

-­‐ GUILIAMS,   S.   ,   “Bewijs   van   een   fout   vereist   opdat   het  samenloopverbod  tussen   contractuele   en  

buitencontractuele  aansprakelijkheid  ingevolge  een  misdrijf  kan  worden  opgeheven”,  NJW  2013,  

78.  

-­‐ HIJMANS,  H.   ,  "Nieuwe  Europese   regels   voor  privacy:   commissie   stelt   pakket   voor  om  gegevens  

ook  in  het  informatietijdperk  te  beschermen",  NtEr  2012,  132.  

-­‐ JOINSON,  A.  ,  ”Looking  at’,  Looking  up‘  or  Keeping  up  with‘  people?  Motives  and  uses  of  facebook”,  

CHI’08  2008,  1027-­‐1036.  

-­‐ KENNEDY,  H.  ,  "Beyond  anonymity,  or  future  directions  for  internet  identity  research",  New  Media  

&  Society  2006,  861.  

-­‐ KINDT,   E.   EN   VAN   DER   HOF,   S.   ,   “Identiteitsgegevens   en   –beheer   in   een   digitale   omgeving:   een  

jurdische  benadering”,  Computerr.  2009,  51.    

-­‐ KOSINSKY,  M.  ,  STILWELL,  D.  ,  GREAPEL,  T.  ,  “Private  traits  and  attributes  are  predictable  from  digital  

records  of  human  behavior”,  PNAS  2013,  5802–5805.  

-­‐ LODDER,    A.R.     ,  ENGELFRIET,  A.     ,  MEKIC,  D.   ,  VAN    DEN    HOVEN    VAN    GENDEREN  R.     ,  e.a.,  “Recht    en    

Web    2.0”,  71.  

-­‐ MARONE,  P.  &  TAYLOR,  R.  ,  “Knowlegde  diffusion  dynamics  and  netword  properties  of  face-­‐to-­‐face  

interactions”,  Journal  of  Evolutionary  Economics,  1999,  327-­‐351.  

-­‐ MOORE,  A.  ,  “Privacy  Rights,  Moral  and  Legal  Foundations”,    Verenigde  Staten,  Pennsylvania  State  

University  Press,  2010,  3.  

-­‐ O'REILLY,  T.   ,  "What  is  Web  2.0:  Design  patterns  and  business  models  for  the  next  generation  of  

software",  Communications  &  Strategies,  2007,  17.  

-­‐ PEMPEK,  T.  ,  CALVERT,  S.  ,  YERMOLAYEVA,  Y.  ,  “College‘s  students‘  social  networking  experiences  on  

Facebook”,  Journal  of  applied  developmental  psychology  2009,  227-­‐238.  

-­‐ PHILLIPS,  S.  ,  “A  brief  history  on  Facebook”,  The  Guardian,  25  Juli  2007.  

Page 126: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Bibliografie    

 

118  

-­‐ HEW,  K.F.  ,  "Reviex:  Studens'  and  techers'  use  of  Facebook",  Computers  in  Human  Behavior  2011,  

662-­‐676.  

-­‐ RACHELS,  J.  ,  “Why  Privacy  is  Important”,  Philosophy  and  Public  Affairs,  1975,  323-­‐333.  

-­‐ RICHTER,  A.  &  KOCH,  M.  ,  “Functions  of  Social  Networking  Services”,  90.  

-­‐ RUSSO,   C.   ,   “Article   8,   §   1”     in   L.-­‐E.   PETTITI,   E.   DECAUX   en   P.-­‐H.   IMBERT   (eds.),   La   Convention  

Européenne  des  Droits  de  l’Homme.  Article  par  article,  Parijs,  Economica,  1995,  306-­‐307.    

-­‐ SAMOY,  I.  ,  VALCKE,  P.  ,  JANSEN,  S.  ,  PEERAER,  F.  ,  VANDENBUSSCHE,  W.  ,  VAN  DER  SYPE,  Y.  ,  VAN  LOOCK,  S.  ,  

VERJANS,  E.  ,  VERSCHAKELEN,  J.  ,  “Facebook  maakt  privéberichten  openbaar:  een  casus  contractuele  

aansprakelijkheid?”,  Juristenkrant  2012,  afl.  259,  10-­‐11.  

-­‐ SHAH,   R.C.   EN   KESAN,   J.P.   ,   “Setting   Online   Policy   with   Software   Defaults",   Information  

Communication,  and  Society  2008,  1002.  

-­‐ STEVENS,   L.   ,   noot   onder   EHRM   4   december   2003,   No.   39272/98,  M.C.   v.   Bulgarije,   RW   2005,  

1235;  EHRM  26  maart  1985,  No.  8978/80,  X  en  Y  v.  Nederland.  

-­‐ SWIRE,   P.   EN  LAGOS,   Y.   ,   "Why   the   Right   to   Data   Portability   Likely   Reduces   Consumer  Welfare:  

Antitrust  and  Privacy  Critique",  Mayerland  Law  Review  2013,  341-­‐342.    

-­‐ THOLE,  E.  EN  VAN  DER  JAGT,  F.  ,  “Foute   foto’s  op   je  Facebook,  carrièrekansen  verpest?”,  Nota  Bene  

2011,  afl.  23,  41.  

-­‐ URISTA,   M.A.   ,   DONG,   Q.   ,   DAY,   K.   ,   “Explaining   why   young   adults   use   MySpace   and   Facebook  

through  uses  and  gratifications  theory”,  Human  Communication  2009,  215-­‐229.  

-­‐ U.S.  PRIVACY  PROTECTION  STUDY  COMMISSION,   "Personal   Privacy   in   an   Information   Society",  PPSC  

Report,  1977,  615.  

-­‐ VAN  DEN  BRANDE,   Y.   ,   “Hoe   privé   zijn  mails,   Facebookposts,   chatsessies...?”,  De  Tijd,   10   februari  

2012.  

-­‐ VAN  EECKE,  P.  en  TRUYENS,  M.  ,  “Privacy  en  sociale  netwerken”,  Computerr.  2010,  117.  

-­‐ VANWIJNGAERDEN,   J.S.   ,   “De   werking   van   grondrechten   tussen   particulieren,   geïllustreerd   met  

voorbeelden”,  Jura  Falc.  2007,  217-­‐248.  

-­‐ VOORHOOF,  D.  ,  “Facebook  en  de  Raad  voor  Journalistiek”,  NjW  2011,  39.  

-­‐ VOORHOOF,  D.  ,  “Recht  op  anonimiteit  op  internet  brokkelt  af”,  Juristenkrant  14  januari  2009,  5.  

-­‐ VYNCKE,   S.   ,  “Het   voorstel   voor   een  Europese  Privacy  Verordening  doorgelicht”,     Sirius  Legal,   6  

februari  2012.  

-­‐ WARREN,  G.,  “Is  privacy  dead?”,  Times  Newspapers,  2010.  

-­‐ WARREN  S.  en  BRANDEIS,  D.  ,  “The  Right  To  Privacy”,  Harvard  Law  Review  1890,  Vol.  IX.  

-­‐ WOO,   J.   ,   "The   right   not   to   be   identified:   privacy   and   anonymity   in   the   ineractive   media  

environment",  New  Media  &  Soc.  2006,  949  –  967.  

-­‐ WOOLLASTON,   V.,   “Now   ANYONE   can   find   you   on   Facebook:   Outrage   as   site   removes   privacy  

option  for  users  to  hide  their  profile  in  search  results”,  Daily  Mail,  11  Oktober  2013.    

Page 127: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Bibliografie    

 

119  

-­‐ YOUNG,   A.   ,   QUAN-­‐HAASE,   A.   ,   “Information   revelation   and   internet   privacy   concerns   on   social  

network  sites:  A  case  study  of  Facebook.”,  C&T  '09  2009,  265-­‐274.  

-­‐ X.,  “Special  Eurobarometer  359/Wave  74.3”,  TNS  Opinion  &  Social,  2011,  205.  

-­‐ X.,  “Ondubbelzinnige  toestemming  nodig  voor  plaatsen  cookies”,  NJB  2011,  1234.  

-­‐ X.,  “Privacybescherming”,  Computerr.  2012,  315-­‐317;      

 

 

Online  Bronnen  

 

-­‐ AUSLOOS,   J.   ,  “The   ‘Right   to  be  Forgotten’   –  Worth   remembering?”,   ICRI  Research  Paper  

2011,  13;  http://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=1970392.    

-­‐ BARNES,  S.B.  ,  "A  privacy  paradox:  Social  networking   in  the  United  States",  First  Monday  

2006;  http://www.firstmonday.org/article/view/1394/1312.    

-­‐ BILTON,   N.   ,   “Facebook   Changes   Privacy   Settings   Again”,   The   New   York   Times   Bits,  12  

december  2012,  http://bits.blogs.nytimes.com/2012/12/12/facebook-­‐changes-­‐privacy-­‐

settings-­‐again/.  

-­‐ BOYD,  D.  ,  “Facebook’s  ‘Opt-­‐out’  Precedent,  12  december  2007,  

http://www.futurelab.net/blog/2007/12/facebooks-­‐opt-­‐out-­‐precedent.  

-­‐ BOYD,   D.   ,   “Social   Network   Sites:   Public,   Private,   or   what?”,  Knowledge   Tree,   2007,   2.;  

http://www.danah.org/papers/KnowledgeTree.pdf.  

-­‐ BRANDIMARTRE,  L.   ,   “Privacy  concerns  and   information  disclosure:  An   illusion  of  control  

hypothesis”,  iConference  ’09  Posters,  8  februari  2009,  

https://www.ideals.illinois.edu/bitstream/handle/2142/153  

44/Poster.ppt.pdf?sequence=4  .  

-­‐ CAVOUKIAN,   A.   EN   PROSCH,   M.   ,   “The   Roadmap   for   Privacy   by   Design   in   Mobile  

Communications:  A  Practical  Tool  for  Developers,  Service  Providers,  and  Users”,  Privacy  

by   Design,   2010,   23;   http://www.privacybydesign.ca/content/uploads/2011/02/pbd-­‐

asu-­‐mobile.pdf.  

-­‐ CHINDAMO,   J.  ,  "Facebook  Wins  Battle  To  Ban  Pseudonyms;  Apologies  To  Professor  Otto  

von   Schnitzelpusskrankengescheitmeyer",   it-­‐Lex,   27   februari   2013;   http://it-­‐

lex.org/facebook-­‐wins-­‐battle-­‐to-­‐ban-­‐pseudonyms-­‐apologies-­‐to-­‐professor-­‐otto-­‐von-­‐

schnitzelpusskrankengescheitmeyer/#sthash.1FrgAk  

mA.dpuf.        

Page 128: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Bibliografie    

 

120  

-­‐ CHINOWSKY,  P.  ,  DIEKMANN,  J.  en  O’BRIEN,  J.  ,  ”Project  Organizations  as  Social  Networks.”,  J.  

Constr.   Eng.   Manage,   p.   136;   L.   ROEDER,   "What   is   Myspace",   About.com,   Social   Media,  

2013,  http://personalweb.about.com/od/myspacecom/a/whatismyspace.htm.  

-­‐ CLARKE,    R.  ,  “Dataveillance  and  Information  Privacy  Home-­‐Page”,  2013,    

http://www.rogerclarke.com/DV/  .  

-­‐ CONSTINE,   J.   ,   "Facebook   Removing   Option   To   Be   Unsearchable   By   Name,   Highlighting  

Lack  Of  Universal  Privacy  Controls"  ,Techcrunch,  10  oktober2013,  

http://www.techcrunch.com/2013/10/10/facebook-­‐search-­‐privacy/  .  

-­‐ DE   HERT,   P.   en   GUTWIRTH,   S.   ,   “Over   privacy:   filosofische   reflecties”,   CBPL,   2013,  

http://www.anthologieprivacy.be/sites/anthology/files/documents/Over-­‐privacy-­‐

filosofischereflecties.pdf  .  

-­‐ DE  NEVE,  E.  ,  “Drukpersmisdrijf”,    2013,    

http://www.elfri.be/juridische-­‐informatie/drukpersmisdrijf  .  

-­‐ FISH,   T.   ,   “Why   do   you   think   deleting   an   account   reduces   your   digital   footprint?”,   My  

Digital   footprint,   2013,   http://www.mydigitalfootprint.com/2013/07/why-­‐do-­‐you-­‐

think-­‐deleting-­‐account.html.    

-­‐ FOREMAN,  R.  ,  “Facebook  History  2005  -­‐2007”,  http://empoweryou.ca/facebook-­‐history-­‐

2005-­‐2007/  .  

-­‐ GANTZ,  J.  ,  REINSEL,  D.  ,  “Extracting  Value  from  Chaos”,  IDC  iView,  2011,  

http://netherlands.emc.com/collateral/analyst-­‐reports/idc-­‐extracting-­‐value-­‐from-­‐

chaos-­‐ar.pdf.    

-­‐ GIOVANI,  T.  &  PASHLEY,  H.   ,   “Student  Awareness  of   the  Privacy   Implications  When  Using  

Facebook”,  3  december  2005,  5;  http://lorrie.cranor.org/courses/fa05/tubzhlp.pdf  .  

-­‐ GOEL,  V.  ,  "Facebook  Delays  New  Privacy  Policy",  The  New  York  Times  Bits,  5  september  

2013,   http://bits.blogs.nytimes.com/2013/09/05/facebook-­‐delays-­‐new-­‐privacy-­‐

policy/.  

-­‐ GOHRING,   N.   ,   “Facebook   Faces   Class-­‐action   Suit   over   Beacon”,   IDG   News,   13   augustus  

2008,  http://www.pcworld.com/article/149787/article.html.  

-­‐ GRASZ,  J.  ,  “Forty-­‐five  Percent  of  Employers  Use  Social  Networking  Sites  to  Research  Job  

Candidates,  CareerBuilder  Survey  Finds”,  CareerBuilder,  augustus  2009,  

-­‐ http://www.careerbuilder.com/share/aboutus/pressreleasesdetail.aspx?id=pr519&sd=

8%2f19%2f2009&ed=12%2f31%2f2009&siteid=cbpr&sc_cmp1=cb_pr519_.  

Page 129: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Bibliografie    

 

121  

-­‐ Grimmelmann,   J.   ,   "Saving   Facebook",   Iowa   Law   Review   2009,   1185,  

http://works.bepress.com/cgi/viewcontent.cgi?article=1019&context=james_grimmel

mann.  

-­‐ JOHNSON,  B.  ,  “Privacy  no  longer  a  social  norm,  says  Facebook  founder”,  The  Guardian,  11  

januari   2010,   http://www.theguardian.com/technology/2010/jan/11/facebook-­‐

privacy  .  

-­‐ JONES,   H.   en   HIRAM   SOLTREN,   J.   ,   “Facebook:   Threats   to   Privacy”,   CSAIL,   2005,  

http://groups.csail.mit.edu/mac/classes/6.805/student-­‐papers/fall05-­‐

papers/facebook.pdf  .  

-­‐ KRISHNAMURTHY,  B.  EN  WILLS,  C.E.  ,  "Characterizing  privacy  in  online  social  networks"  in  X.,  

WOSN   '08  Proceedings  of   the   first  workshop  on  Online  social  networks,  New  York,   ACM,  

2008,  37-­‐42,  

http://citeseerx.ist.psu.edu/viewdoc/download?doi=10.1.1.145.4305&rep=rep1&type=

pdf.  

-­‐ KRUL,   M.   ,   “Aanpassing   privacyvoorwaarden   Facebook”,   Wisemen   Advocaten,   2013,  

http://www.wisemen.nl/weblog/weblogs/aanpassing-­‐privacyvoorwaarden-­‐facebook/  .  

-­‐ LODDER,    A.R.    ,  ENGELFRIET,  A.    ,  MEKIC,  D.  ,  VAN    DEN    HOVEN    VAN    GENDEREN,  R.  ,  e.a.,  “Recht    

en     Web     2.0   –   Bewerkte   bloemlezing   uit   www.internetrecht20.nl”,     Publicatiereeks    

NVvIR,  Nr.27,    2010,    121;      

http://da.nny.nl/wp-­‐content/uploads/2008/05/rechtenweb20.pdf.  

-­‐ LOPEZ,   C.   ,   “Oregon   teen   Arrested   After   Posting   ‘Drivin   Drunk’   Facebook   Status”,   ABC  

News,   4   januari   2013,   http://abcnews.go.com/blogs/headlines/2013/01/oregon-­‐teen-­‐

arrested-­‐after-­‐posting-­‐drivin-­‐drunk-­‐facebook-­‐status/.  

-­‐ Madejski,   M.   ,   Johnson,   M.   en   Bellovin,   S.M.   ,   "The   Failure   of   Online   Social   Network  

Privacy  Settings",  CUCS  Tech  Reports  2011,  8,  

https://mice.cs.columbia.edu/getTechreport.php?techreportID=1459  .  

-­‐ MIGLIETTI,  J.M.  ,  “Diffamation  privée  et  diffamation  publique:  distincion.”,  Cabinet  d’avocat  

Miglietti,   2013,   http://www.miglietti-­‐avocat.com/communication-­‐presse-­‐

media/diffamation-­‐privee-­‐et-­‐diffamation-­‐publique-­‐-­‐distinction-­‐352.html  .  

-­‐ MIKKELSON,  B.   en  MIKKELSON,  D.   ,“Facebook  Privacy  Removal”,  Snopes,  17  oktober  2013,  

http://www.snopes.com/computer/facebook/privacyremoval.asp#9Q2UGZDHUbfbhzD

H.99  .  

Page 130: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Bibliografie    

 

122  

-­‐ MITROU,  L.  EN  KARYDA,  M.  ,  "EU's  Data  Protection  Reform  and  the  Right  to  be  Forgotten:  A  

Legal   Response   to   a   Technological   Challenge?",   5   februari   2012,   5th   ICILE   2012.   Te  

raadplegen  op:  http://ssrn.com/abstract=2165245.  

-­‐ OPSAHL,   K.   ,   “Facebook's   Eroding   Privacy   Policy:   A   Timeline”,   EEF,   28   april   2010,  

https://www.eff.org/deeplinks/2010/04/facebook-­‐timeline  .  

-­‐ PAULUSSEN,   F.   ,   “Online   Privacy:   bestaat   dat   nog?”,   Social   Mediwa,   2013,  

http://www.socialmediwa.be/socialmedida/online-­‐privacy-­‐bestaat-­‐dat-­‐nog/  .  

-­‐ PEREZ,  J.C.  ,  “Facebook’s  Beacon  more  Intrusive  Than  Previously  Thought”,  IDG  News,  30  

november  2007,  http://www.pcworld.com/article/140182/article.html.  

-­‐ PORSIUS-­‐SAMAN,  P.  ,  “Help,  waarom  word  ik  niet  aangenomen?”,  MSN  CareerBuilder,  2012,  

afdeling   9;   http://msn.careerbuilder.nl/Artikel/MSN-­‐144-­‐Een-­‐baan-­‐zoeken-­‐Help-­‐

waarom-­‐word-­‐ik-­‐niet-­‐aangenomen/.  

-­‐ PRONK,   B.   ,   "Wat   te   doen  met   de   nieuwe   cookiewetgeving?",  Bartonline,   11   juni   2012,  

www.bart-­‐online.nl/blog/item/wat-­‐te-­‐doen-­‐met-­‐de-­‐nieuwe-­‐cookiewetgeving.  

-­‐ RICHTER,  A.  &  KOCH,  M.  ,  “Functions  of  Social  Networking  Services”,  COOP’08,  2008,  87-­‐98;  

http://www.kooperationssysteme.de/wp-­‐

content/uploads/coop08_richterkoch_functions_of_social_networking_services_final.pdf.  

-­‐ RIEWALD,  M.  ,  “Aanpassing  privacyvoorwaarden  Facebook”,  Wisemen,  5  november  2013,  

http://www.wisemen.nl/weblog/weblogs/aanpassing-­‐privacyvoorwaarden-­‐facebook/.    

-­‐ RIEWALD,   M.   ,   “Nieuwe   Europese   privacyregels   relevant   voor   sociale   netwerken”,  

Wisemen,   9   maart   2012,   http://www.wisemen.nl/weblog/weblogs/nieuwe-­‐europese-­‐

privacyregels-­‐relevant-­‐voor-­‐sociale-­‐netwerken/.  

-­‐ SAKUMA,  S.  ,  “VS  verzamelen  online  privégegevens  van  gebruikers”,  NRC,  7  januari  2013,  

http://www.nrc.nl/nieuws/2013/06/07/vs-­‐verzamelen-­‐online-­‐privegegevens-­‐van-­‐

gebruikers/.  

-­‐ SHIM,   R.   ,   “TheGlobe.com   to   cut   staff,   fold   sites”,   CNET   News,   3   augustus   2001,  

http://archive.is/20130119134602/http://news.com.com/TheGlobe.com+to+cut+staff,

+fold+sites/2100-­‐1023_3-­‐271110.html.  

-­‐ SOMERS,   G.,     “Geen   laster   en   eerroof   binnen   besloten   Facebook   groep”,   Timelex,   2013,  

http://www.timelex.eu/nl/blog/detail/geen-­‐laster-­‐en-­‐eerroof-­‐binnen-­‐besloten-­‐

facebook-­‐groep  .  

-­‐ Speets,   P.   ,   "Het   privacy   paradox",   Meta   Reporter,   27   januari   2012,  

http://www.metareporter.nl/2011/2012/01/27/het-­‐privacy-­‐paradox/.  

Page 131: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Bibliografie    

 

123  

-­‐ STROSS,   R.   ,   “When   Everyone’s   a   Friend,   Is   Anything   Private?,”   The  New   York   Times,   8  

maart  2009,  http://www.nytimes.com/2009/03/08/business/08digi.html?_r=0  .  

-­‐ TIMMERMAN,  H.  ,  “Uw  digitale  schaduw”,  Data  Centered,  2011,    

http://www.datacentered.nl/2011/07/uw-­‐digitale-­‐schaduw/.  

-­‐ US  District  Court  California  26  augustus  2013,  No.  C11-­‐1726RS,  Fraley  v.  Facebook.  Te  

raadplegen   op:   http://blogs.reuters.com/alison-­‐frankel/files/2013/08/facebookfraley-­‐

approval.pdf  .  

-­‐ VAN  CAPELLEVEEN,  J.W.   ,  "Ontwikkeling  van  de  sociale  media",  Jeeweeweb,  Sociale  Media,  

2013,  

http://www.jeeweeweb.com/socialemedia/ontwikkeling_van_sociale_media.html.  

-­‐ VAN  CAPELLEVEEN,   J.W.  ,  “Waarom  anoniem  of  onder  pseudoniem  bloggen?”,   Jeeweeweb,  

2013,  http://www.jeeweeweb.com/bloggen/anoniem-­‐of-­‐pseudoniem.html.  

-­‐ VAN  DEN  BRANDE,  B.  ,  "Wat  is  een  Cookie?",  Sirius  Legal,  2013,  

 http://www.siriuslegaladvocaten.be/wordpress/cookie-­‐informatiepagina/#  .  

-­‐ Van   Leemputten,   P.   ,   “Facebook   bant   valse   namen”,   ZDNet,   25   september   2008,  

http://www.zdnet.be/facebook/91918/facebook-­‐bant-­‐valse-­‐namen/.  

-­‐ VAN  MILTENBURG,   O.   ,   “België   kiest   voor   opt-­‐out   met   nieuwe   cookieregels”,   Tweakers,  

2012,   http://tweakers.net/nieuws/82709/belgie-­‐kiest-­‐voor-­‐opt-­‐out-­‐met-­‐nieuwe-­‐

cookieregels.html.  

-­‐ VERROKEN,   M.   en   WESTERLINCK,   F.   ,   “Het   drukpersmisdrijf:   update   door   het   Hof   van  

Cassatie”,  LexGo,  2013,    

http://www.lexgo.be/nl/artikels/2013/09/Het%20drukpersmisdrijf%3A%20Update%

20door%20het%20Hof%20van%20Cassatie,82163.html  .  

-­‐ VINGERLING,  B.   ,   “Social  media  gebruikers   statistieken  maart  2013”,  Afix  Internetbureau,  

17   april   2013,   http://www.afix.nl/blog/2013/04/statistieken-­‐gebruikers-­‐facebook-­‐

twitter-­‐en-­‐linkedin-­‐maart-­‐2013/  .  

-­‐ VYNCKE,   S.   ,   “Het   voorstel   voor   een   Europese   Privacy   Verordening   doorgelicht”,   Sirius  

Legal,   6   februari   2012,   http://siriuslegal.wordpress.com/2012/02/06/het-­‐voorstel-­‐

voor-­‐een-­‐europese-­‐privacy-­‐verordening-­‐doorgelicht/.  

-­‐ WIERTZ,  E.   ,  “De  nieuwe  Europese   regels   rond  gegevensbescherming:   toelichting  bij  het  

voorstel  van  de  Europese  Commissie”,  CBPL  31  januari  2012,    

http://www.privacycommission.be/nl/nieuws/de-­‐nieuwe-­‐europese-­‐regels-­‐rond-­‐

gegevensbescherming-­‐toelichting-­‐bij-­‐het-­‐voorstel-­‐van-­‐de.  

Page 132: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Bibliografie    

 

124  

-­‐ WILLIAMS,   P.   EN   POPKIN,   H.A.S.   ,   “Supreme   Court   won't   review   Facebook's   notorious  

'Beacon'  case”,  NBC  News,  4  november  2013,    

-­‐ http://www.nbcnews.com/technology/supreme-­‐court-­‐wont-­‐review-­‐facebooks-­‐

notorious-­‐beacon-­‐case-­‐8C11522153.  

-­‐ WINDER,   D.   ,   “Facebook   Graph   Search:   don’t   panic”,   PCPRO,   2013,  

http://www.pcpro.co.uk/realworld/385276/facebook-­‐graph-­‐search-­‐dont-­‐panic  .  

-­‐ WOUTERS,   E.   ,   “Beledigingen   op   Facebook   zijn   privé”,   EMSOC,   2013,  

http://emsoc.be/4864-­‐beledigingen-­‐op-­‐facebook-­‐zijn-­‐prive/#_ftn2  .  

-­‐ WOUTERS,   E.   ,   "Mensenrechten   en   sociale   media',   EMSOC,   18   april   2012;  

http://www.emsoc.be/3298-­‐mensenrechten-­‐en-­‐sociale-­‐media/.  

 

-­‐ X.,   “Beleid   voor   namen”,   Facebook,   laatst   geraadpleegd     op   15   december   2013,  

https://www.facebook.com/help/249092175207621.  

-­‐ X.,   “Beleid   inzake   gegevensgebruik   –   Andere   gegevens   die   we   over   jou   hebben  

ontvangen”,  Facebook,  november  2013,    

https://www.facebook.com/about/privacy/your-­‐info  .  

-­‐ X.,   “Beleid   inzake   gegevensgebruik   –   Openbare   gegevens”,   Facebook,   november   2013,  

https://www.facebook.com/about/privacy/your-­‐info  .  

-­‐ X.,   “Bescherming   van   de   persoonlijke   levenssfeer   in   de   sector   van   de   elektronische  

communicatie”,  laatst  geraadpleegd    op  15  december  2013,    

http://europa.eu/legislation_summaries/information_society/legislative_framework/l2

4120_nl.htm#amendingact.  

-­‐ X.,   “Dag   van   de   gegevensbescherming:   waarborging   van   het   recht   op   privacy”,   Press  

releases  database,  Europese  Commissie,  2011,  http://europa.eu/rapid/press-­‐release_IP-­‐

11-­‐102_nl.htm.  

-­‐ X.,   “De  nieuwe  Europese  regels  rond  gegevensbescherming:   toelichting  bij  het  voorstel  

van   de   Europese   Commissie”,   Commissie   voor   bescherming   van   de   persoonlijke  

levenssfeer,  31  januari  2012,  http://www.privacycommission.be/nl/nieuws/de-­‐nieuwe-­‐

europese-­‐regels-­‐rond-­‐gegevensbescherming-­‐toelichting-­‐bij-­‐het-­‐voorstel-­‐van-­‐de.  

 

-­‐ X.,  “European  data  protection  group  faults  Facebook  for  privacy  setting  change”,  EC  Press  

Release,  Brussel,  12  mei  2010,  1,  

 http://ec.europa.eu/justice/policies/privacy/news/docs/pr_12_05_10_en.pdf.  

Page 133: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Bibliografie    

 

125  

-­‐ X.,   “Info   over   gesponsorde   verslagen”,   Facebook   Help,   laatst   geraadpleegd     op   15  

december  2013,  https://www.facebook.com/help/sponsored-­‐stories  .  

-­‐ X.,   “Ontslag   na   negatieve   uitlatingen   Blokker-­‐medewerker   op   Facebook”,     Aantjes  

Advocaten,   2012,   http://www.aantjesadvocaten.nl/index.php/blog/49-­‐social-­‐

media/156-­‐ontslag-­‐na-­‐negatieve-­‐uitlatingen-­‐blokker-­‐medewerker-­‐op-­‐

facebook#sthash.AC1XyoZX.dpuf  .  

-­‐ X.,   http://ec.europa.eu/justice/data-­‐protection/article-­‐29/press-­‐material/press-­‐

release/art29_press_material/20131008_pr_oct_plenary_en.pdf.  

-­‐ X.,   "Privacywaakhonden   stellen   onjuiste   eisen   aan   cookies",   Thuiswinkel   Waarborg,  

2013,  www.thuiswinkel.org/cms/showpage.aspx?id=12795  .    

-­‐ X.,   “Raad   van   Europa”,  Diplomatie  België,   laatst   geraadpleegd     op   15   december   2013,  

http://diplomatie.belgium.be/nl/Beleid/beleidsthemas/  

mensenrechten/belangrijkste_instellingen/raad_van_europa/  .  

-­‐ X.,   “Safer   Social   Networking   Principles   fot   he   EU”,   2009,   http://ec.europa.eu/digital-­‐

agenda/sites/digital-­‐agenda/files/sn_principles.pdf.  

-­‐ X.,  “Samenvattingen  van  de  EU  wetgeving”,   laatst  geraadpleegd    op  15  december  2013,  

http://europa.eu/legislation_summaries/  

information_society/legislative_framework/l24120_nl.htm.  

-­‐ X.,   “Social   Media   Geschiedenis   –   Hoe   is   het   begonnen”,   Social   Media   Blog,   laatst  

geraadpleegd     op   15   december   2013,   http://socialmediablog.nl/social-­‐media-­‐

geschiedenis/.  

-­‐ X.,  “Special  Eurobarometer  359/Wave  74.3”,  TNS  Opinion  &  Social,  2011,  7,  

 http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_359_en.pdf.  

-­‐ X.,   “Toepasselijkheid   van   de   Europese   Privacyrichtlijn”,  

Commissie  voor  de  bescherming  van  de  persoonlijke  levenssfeer,  laatst   geraadpleegd     op  

15   december   2013,   http://www.pr.ivacycommission.be/nl/toepasselijkheid-­‐van-­‐de-­‐

europese-­‐privacyrichtlijn  .  

-­‐ X.,   “Verklaring   van   rechten   en   verantwoordelijkheden”,   Facebook,   laatst   geraadpleegd    

op  15  december  2013,  https://www.facebook.com/legal/terms.  

-­‐ X.,   “Wat   betekenen   de   nieuwe   gegevensbeschermingsregels   voor   sociale    

netwerken?”,   Europese   Commissie,   2012,   http://ec.europa.eu/justice/data-­‐

protection/document/review2012/factsheets/3_nl.pdf.  

Page 134: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Bibliografie    

 

126  

-­‐ X.,   “Wat   is   een   cookie,   hoe   werken   ze?”,   Cookie   Demo   Site,   Cookies   FAQ,   laatst  

geraadpleegd    op  15  december  2013,  http://cookiedemosite.eu/about_nl.html  .  

-­‐ X.,  “Wat   is   een   gegevensverwerking”,   Commissie  voor  de  bescherming  van  de  

 persoonlijke  levenssfeer,   laatst   geraadpleegd     op   15   december   2013,  

http://www.privacycommission.be/nl/wat-­‐is-­‐een-­‐gegevensverwerking  .    

-­‐ X.,“Wat   zijn   persoonsgegevens”,   Commissie  voor  de  bescherming  van  de  

 persoonlijke  levenssfeer,     2013,   http://www.privacycommission.be/nl/wat-­‐zijn-­‐

persoonsgegevens  .  

-­‐ X.,   “Welke   soorten   van   cookies   vallen   onder   de   cookiewet?”,   European   Institute   for  

Privacy   Protection,   laatst   geraadpleegd     op   15   december   2013,  

http://cookiemanager.eu/nl/faq/welke-­‐cookies-­‐vallen-­‐onder-­‐cookiewet/#  .  

-­‐ X.,   “Werkgroep   Artikel   29   voor   de   bescherming   van   persoonsgegevens”,  

Commissie  voor  de  bescherming   van  de  persoonlijke  levenssfeer,  laatst   geraadpleegd     op  

15  december  2013,  http://www.privacycommission.be/nl/groep-­‐29.  

-­‐ X.,   “What   happened   to   Facebook?”,  Rixtip,   laatst   geraadpleegd     op  15  december  2013,  

http://rixstep.com/2/1/20100505,00.shtml  .  

-­‐ X.,   “What   is   a   Class   Action   Lawsuit”,  Wisegeek,   laatst   geraadpleegd     op   15   december  

2013,  http://www.wisegeek.org/what-­‐is-­‐a-­‐class-­‐action-­‐lawsuit.htm  .  

 

 

Page 135: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Bijlage    

  127  

                           

 BIJLAGE  

                                                     

Page 136: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Bijlage    

  128  

   BIJLAGE  1                

                                                 

Page 137: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Bijlage    

  129  

 BIJLAGE  2    

   

Page 138: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Bijlage    

  130  

     

 

Page 139: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Bijlage    

  131  

Page 140: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Bijlage    

  132  

Page 141: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Bijlage    

  133  

Page 142: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Bijlage    

  134  

Page 143: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Bijlage    

  135  

Page 144: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Bijlage    

  136  

Page 145: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Bijlage    

  137  

Page 146: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Bijlage    

  138  

Page 147: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Bijlage    

  139  

Page 148: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Bijlage    

  140  

Page 149: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Bijlage    

  141  

         

Page 150: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Bijlage    

  142  

 BIJLAGE  3              

                                   

Page 151: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Bijlage    

  143  

 BIJLAGE  4        

         

 

Page 152: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Bijlage    

  144  

 

   

Page 153: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Bijlage    

  145  

         

                               

Page 154: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Bijlage    

  146  

     

                         

Page 155: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Bijlage    

  147  

         

                       

Page 156: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Bijlage    

  148  

   

       

Page 157: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

    Bijlage    

  149  

 

 

   

 

Page 158: FACEBOOK PRIVACY EEN(PARADOX… · 2014-12-17 · Faculteit!Rechtsgeleerdheid!!Universiteit!Gent!!!Academiejaar!2013

       

  150