EXPO II - Kennisnet EXPO-project. 1.2 EXPO I In oktober 2009 is de regeling...

download EXPO II - Kennisnet EXPO-project. 1.2 EXPO I In oktober 2009 is de regeling ¢â‚¬â€¢EXPO: experimenteren

of 260

  • date post

    14-Sep-2020
  • Category

    Documents

  • view

    2
  • download

    0

Embed Size (px)

Transcript of EXPO II - Kennisnet EXPO-project. 1.2 EXPO I In oktober 2009 is de regeling...

  • EXPO II

    Experimenteren met ict in het PO

    tweede tranche

    Onderzoeksrapportage

    Oktober 2011

    Irma Heemskerk Joost Meijer Edith van Eck Monique Volman Merlijn Karssen m.m.v. Els Kuiper

    Kohnstamm Instituut van de Universiteit van Amsterdam POWL van de Universiteit van Amsterdam

  • Inhoudsopgave

    1 Inleiding 1

    1.1 Kennis van waarde maken 1

    1.2 EXPO I 1

    1.3 EXPO II 1

    1.4 De opbouw van de rapportage 3

    2 De inzet van ict in het primair onderwijs 4

    2.1 Ict-gebruik in het primair onderwijs 4

    2.2 De meerwaarde van ict voor het onderwijs 6

    2.3 Opbrengsten 6

    3 Onderzoeksopzet 8

    3.1 Werkhypothesen en onderzoeksontwerp 8

    3.2 Implementatie 9

    3.3 Analyseplan en analyses per school 10

    3.4 Instrumentatie 12

    4 Resultaten onderbouw 18

    4.1 Paulusschool; woordenschattraining bij kleuters 18

    4.2 Lorentzschool; kleuters woordwijs met skoolmate 26

    4.3 INOS KBS de Liniedoorn; woordenschatonderwijs met flipcharts 37

    4.4 Villa Nova School; dansen met je vingers op het digibord! 44

    5 Resultaten bovenbouw 52

    5.1 De Hoeksteen; begrijpend lezen met effect 52

    5.2 OBS de Gouwzee; digibord voor woordenschat 75

    5.3 PCBS de Kolkribbe; netbooks en multimedia voor woordenschat 95

    5.4 PCBS de Levensboom; ‗Multitalent‘ voor woordenschat en rekenen 102

    5.5 SKOzoK; @ny Learning; skoolmates met ‗Rekentuin‘ voor rekenen 114

    5.6 Tweemaster-Kameleon; E-readers en E-books 152

    6 Resultaten speciaal onderwijs 162

    6.1 Stichting Het Maatman; Text-To-Speech 162

    7 Conclusies en reflectie 175

    7.1 Opbrengstgericht innoveren met ict 175

  • 7.2 De opbrengsten per school 176

    7.3 Over-all conclusies 186

    7.4 Onderzoeksmatige overwegingen en bedenkingen 196

    7.5 Hoe verder met de ingezette onderwijsvernieuwingen op de EXPO-scholen? 198

    8 Kwalitatief onderzoek 200

    8.1 Methode van onderzoek 200

    8.2 Basisschool Toermalijn; 1-op-1 e-learning 201

    8.3 Ds. J.L. Piersonschool; Doen we de juiste dingen? En doen we de juiste

    dingen goed? 207

    8.4 CBS de Wegwijzer; Online samenwerken en leren 216

    8.5 Conclusies 222

    Literatuur 224

    Bijlagen 226

    1 Instrumenten 226

    2 Datacleaning 229

    2.1 Paulusschool 229

    2.2 Lorentzschool 230

    2.3 INOS KBS de Liniedoorn 231

    2.4 Villa Nova School 232

    2.5 De Hoeksteen 233

    2.6 OBS De Gouwzee 237

    2.7 PCBS de Kolkribbe 240

    2.8 PCBS de Levensboom 242

  • 1

    1 Inleiding

    In deze rapportage wordt verslag gedaan van EXPO II: onderzoek naar ict-innovaties op

    verschillende scholen in het primair onderwijs binnen de Kennisnet regeling EXPO, tweede

    tranche. In dit hoofdstuk worden de betrokken scholen en projecten kort geïntroduceerd en

    wordt het kader geschetst waarbinnen deze projecten tot stand kwamen. Tevens wordt de

    opbouw van de rapportage toegelicht.

    1.1 Kennis van waarde maken

    In het kader van evidence-based innoveren stimuleert de overheid dat scholen zich richten

    op onderwijsvernieuwing met bewezen effect. Om die evidence te genereren wordt

    onderzoek gedaan naar de effectiviteit van innovaties die scholen in eerste instantie op

    kleine schaal uitvoeren.

    ‗Leren met meer effect‘ was het eerste project dat door Kennisnet is opgezet in het

    programma ‗Kennis van waarde maken‘. In het programma ‗Kennis van waarde maken‘

    experimenteren scholen, in eerste instantie in het voortgezet onderwijs, maar vervolgens ook

    in primair onderwijs (EXPO), het speciaal onderwijs (EXSO) en het middelbaar

    beroepsonderwijs (EXMO) met nieuwe vormen van de inzet van ict in hun onderwijs. De

    onderwijsvernieuwingen worden door de scholen zelf ingebracht en sluiten aan bij hun eigen

    ambities voor kwaliteitsverbetering. Deze experimenten worden ondernomen om na te gaan

    of de vernieuwingen effectief zijn, d.i. of de beoogde opbrengsten worden gerealiseerd.

    Achterliggende gedachte daarbij is dat het onderzoek niet alleen tot doel heeft scholen zelf

    te ondersteunen bij het realiseren en verder verbeteren van onderwijsvernieuwing op basis

    van degelijke onderzoeksgegevens, maar ook dat deze werkwijze aanwijzingen biedt voor

    andere scholen om elementen van de onderwijsvernieuwing die effectief zijn gebleken, zelf

    te gaan invoeren, al dan niet in aangepaste vorm.

    Het voorliggende rapport betreft het primair onderwijs en wel de tweede tranche van het

    EXPO-project.

    1.2 EXPO I

    In oktober 2009 is de regeling ―EXPO: experimenteren met ict in het PO‖ gepubliceerd

    (Kennisnet, 2009). Doel van de regeling was om tien PO-scholen te laten onderzoeken of hun

    verwachtingen van de meerwaarde van door hen gebruikte ict-toepassingen voor het

    primaire proces zijn uitgekomen. Het moest uitdrukkelijk gaan om toepassingen die in de

    praktijk van de betreffende scholen al redelijk waren uitgekristalliseerd. Verder was een

    voorwaarde voor deelname dat de scholen zorg zouden dragen voor onderzoekscondities die

    het mogelijk maakten de effectiviteit van de vernieuwingen te onderzoeken in een (quasi-

    )experimenteel design. De deelnemende scholen voerden een experiment uit met ict dat

    aansloot bij hun onderwijsvisie en ambitie.

    1.3 EXPO II

    Medio 2010 is een tweede tranche scholen geworven in het kader van EXPO II. De

    gehanteerde werkwijze was als volgt. De scholen zijn door een besluitvormingscommissie

  • 2

    geselecteerd op basis van een aanvraagformulier waarin de school onder andere de beoogde

    ict-toepassing en de verwachtingen ten aanzien van de effecten van die toepassing beschrijft.

    De geselecteerde scholen hebben vervolgens een gesprek gehad met minimaal een van de

    onderzoekers ten behoeve van vraagverheldering. In deze gesprekken werden de scholen

    geholpen om hun verwachtingen van de gebruikte ict-toepassing te vertalen in een

    onderzoekbare vraag, en werden suggesties gedaan voor de aanpak van het onderzoek op de

    school. Daarbij heeft de vraagverhelderaar de verwachtingen van de school verbonden met

    bestaande kennis en theorievorming over (effecten van) ict-gebruik in het onderwijs en is

    met de scholen besproken welke randvoorwaarden noodzakelijk zijn om het experiment en

    het daaraan gekoppelde onderzoek uitvoerbaar te maken.

    De gemaakte afspraken zijn vastgelegd in schoolspecifieke onderzoeksplannen die zijn

    voorgelegd aan Kennisnet. In de onderzoeksplannen zijn uitgewerkt: de afspraken met de

    school over de werkwijze, het handhaven van de experimentele en controleconditie, het

    belang van het bewaken van de implementatie van de vernieuwing, privacy, taakverdeling,

    gevraagde bijdrage van betrokkenen en specifieke aandachtspunten voor deze school.

    Om effecten van de experimentele aanpak te kunnen vaststellen wordt ter vergelijking een

    controleconditie ingesteld. Deze is zoveel mogelijk vergelijkbaar wat betreft school- klas- en

    leerlingkenmerken, er wordt even veel tijd besteed aan het onderwijsprogramma als in de

    experimentele conditie maar er wordt op een andere manier gewerkt, meestal in dit verband

    zonder de inzet van ict. Voor EXPO II is een elftal scholen geselecteerd die voldeden aan de

    vereiste criteria. Het gaat om heel diverse projecten, gesitueerd in onder-, midden-, dan wel

    bovenbouw van het basisonderwijs en zelfs in het (V)SO. De projecten richten zich ook op

    heel verschillende vakken en domeinen, bijvoorbeeld woordenschatontwikkeling,

    leesvaardigheid, rekenvaardigheid en automatiseren bij rekenen en motoriekontwikkeling

    ten behoeve van aanvankelijk schrijfonderwijs. De projecten hadden steeds naast het

    verbeteren van vaardigheden en prestaties ook tot doel de motivatie voor school en het

    plezier in het werken aan het ontwikkelen van de vaardigheden te bevorderen. Het ging om

    de volgende projecten:

    In de onderbouw:

     Paulusschool; woordenschattraining bij kleuters

     Lorentzschool; kleuters woordwijs met skoolmate

     INOS KBS de Liniedoorn; woordenschatonderwijs met flipcharts

     Villa Nova School; dansen met je vingers op het digibord!

    In de bovenbouw:

     De Hoeksteen; begrijpend lezen met effect

     OBS de Gouwzee; digibord voor woordenschat

     PCBS de Kolkribbe; netbooks en multimedia voor woordenschat

     PCBS de Levensboom; ‗Multitalent‘ voor woordenschat en rekenen

     SKOzoK; @ny Learning; skoolmates met ‗Rekentuin‘ voor rekenen

     Tweemaster-Kameleon; E-readers en E-books

    In BSO/VSO

     Stichting Het Maatman; Text-To-Speech

  • 3

    De looptijd van de meeste projecten en van het daaraan gekoppelde onderzoek was van

    augustus 2010 t/m januari 2011. Sommige projecten zijn verlengd tot juni 2011, soms in

    ongewijzigde vorm, maar meestal met enkele aanpassingen in de opzet.

    Onder de aanvragers waren verder drie scholen die een veelbelovende innovatie aan het

    invoeren waren, maar waar onderzoek in een