Enschede - DE STEMMING IN ZWOLLE ... 4. Initiatief tot het referendum 29 5. Organisatie van het...

Click here to load reader

  • date post

    17-Mar-2021
  • Category

    Documents

  • view

    0
  • download

    0

Embed Size (px)

Transcript of Enschede - DE STEMMING IN ZWOLLE ... 4. Initiatief tot het referendum 29 5. Organisatie van het...

  • D E S T E M M I N G I N Z W O L L E

  • D E S T E M M I N G I N Z W O L L E

    Evaluatie van het referendum op 2 maart 2005

    over de verordening op de speelautomatenhallen

    Martin Rosema

    met medewerking van

    Leonie van Grootel en Henk van der Kolk

  • Dit is een uitgave van KennisInstituut Stedelijke Samenleving (KISS) Reeks: Stad en Bestuur Reeksnummer: 4 Postadres: Bezoekadres: Postbus 545 Hengelosestraat 705 7500 AM Enschede 7521 PA Enschede T: 053 483 63 46 E: info@kiss-oost.nl F: 053 483 63 47 W: www.kiss-oost.nl ISBN: 90-77664-04-1 ISBN-13: 978-90-77664-04-9 © 2005 Martin Rosema. Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvuldigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de auteur.

  • 5

    Woord vooraf

    Op 2 maart 2005 werd in de gemeente Zwolle een referendum gehouden. Het referendum ging over de verordening op de speelautomatenhallen, die was gewijzigd om de plannen voor een nieuw stadion voor FC Zwolle te kunnen realiseren. De vraag die aan kiezers werd gesteld, was of zij instemden met het besluit van de gemeenteraad om de verordening te wijzigen. De uitslag van de stemming was negatief: een meerderheid stemde tegen het raadsbesluit. De gemeenteraad besloot daarop de uitslag van het referendum te respecteren en trok het besluit tot wijziging van de verordening op de speelautomatenhallen in. Binnen de gemeente Zwolle bestond behoefte aan een onafhankelijke evaluatie van het referendum. Het KennisInstituut Stedelijke Samenleving (KISS) bracht de gemeente hiervoor in contact met ondergetekende. Het voorliggende rapport is het uiteindelijke resultaat. Het is een marginaal bewerkte en geactualiseerde versie van het rapport dat door de Faculteit Bedrijf, Bestuur en Technologie van de Universiteit Twente is vervaardigd in opdracht van de gemeente Zwolle. In dit rapport wordt het proces van het referendum beschreven en wordt geïnventariseerd wat er goed en verkeerd is gegaan. Daarop voortbouwend worden ook aanbevelingen gedaan met het oog op mogelijke toekomstige referenda. In het kader van dit onderzoek zijn onder meer gesprekken gevoerd met twintig betrokkenen. Zonder hun bereidwillige medewerking had het rapport niet deze vorm kunnen krijgen. Bovendien was het onderzoek zonder hun openhartigheid beduidend minder boeiend geweest om uit te voeren. Alle geïnterviewden wil ik daarom op deze plaats bijzonder hartelijk danken. Dank gaat ook uit naar de contactpersonen bij de gemeente Zwolle, Willy Visser en Jan Schings, voor de prettige communicatie. Aanvullend wil ik graag mijn waardering uitspreken voor de vrijheid die de gemeente ons heeft geboden bij de uitvoering en verslaglegging van het onderzoek. Martin van Leeuwen dank ik voor het ontwerpen van de omslag. Ten slotte wil ik Bas Denters en Seeta Autar van KISS bedanken voor de praktische en financiële steun voor het mogelijk maken van deze uitgave. Enschede, december 2005 Martin Rosema

  • 7

    Inhoudsopgave Woord vooraf 5 1. Inleiding 9 2. Het referendum als democratisch instrument 15 3. Gemeentelijke referendumverordening en Tijdelijke referendumwet 21 4. Initiatief tot het referendum 29 5. Organisatie van het referendum 43 6. Voorlichting en campagne 51 7. Referendumcommissie 63 8. Uitslag van het referendum 73 9. Consequenties van de uitslag 79 10. Samenvatting en conclusies 85 Nawoord 89 Bijlage 1: Kosten van het referendum 93 Bijlage 2: Berichtgeving in de media 101 Bijlage 3: Gemeentelijke referendumverordening, artikel 2 111 Bijlage 4: Geïnterviewde personen 113 Bijlage 5: Geraadpleegde documenten 115 Bijlage 6: Geraadpleegde literatuur 123 Noten 125 Over de onderzoekers 143

  • 9

    HOOFDSTUK 1

    Inleiding

    1.1 Het Zwolse referendum in vogelvlucht

    Een nieuw stadion voor FC Zwolle is een onderwerp waarover in de Zwolse gemeentepolitiek al jaren wordt gesproken. In 2003 werd over dit onderwerp in de gemeenteraad eindelijk overeenstemming bereikt. Een meerderheid ging op 17 maart akkoord met het plan dat de wethouder van Sport en Zorg, Jaap Hagedoorn van de Partij van de Arbeid, presenteerde.1 Het plan voorzag onder meer in de vestiging van wat een casino werd genoemd, maar wat juridisch wordt aangeduid met de term “speelautomatenhal”.2 In het stadioncomplex was hiervoor 2500 m2 gereserveerd. De opbrengsten hiervan dekten een substantieel deel van de exploitatie, waardoor het casino een belangrijke financiële pijler was.3 De beoogde exploitant, Flash Casino’s, zou haar kleinere vestiging aan de Melkmarkt in het centrum dan sluiten. Daarnaast zou ook Be Quick ’28 profiteren, omdat het plan voorzag in de aanleg van nieuwe accommodatie voor deze voetbalclub.4 Om dit plan te kunnen realiseren, was het nodig om de bestaande verordening op de speelautomatenhallen te wijzigen. Volgens die verordening mocht een speelautomatenhal namelijk uitsluitend worden gevestigd in de binnenstad en de omvang was beperkt tot maximaal 55 speelautomaten. Eind augustus 2004 stuurde het college van burgemeester en wethouders daarom een voorstel naar de gemeenteraad met betrekking tot deze verordening. De twee cruciale wijzigingen waren dat naast de binnenstad ook het stadiongebied werd aangewezen als mogelijk vestigingsgebied van een speelautomatenhal, en dat het aantal toegestane speelautomaten werd verhoogd tot 400. De gemeenteraad ging op 6 september 2004 akkoord met dit voorstel.5 Een aantal inwoners van Zwolle was zeer ontstemd over de plannen voor een grote gokhal in het nieuwe stadion. Hun voornaamste zorg was dat dit gokverslaving in de hand zou werken. Zij besloten zich te verzetten tegen de plannen en een referendum aan te vragen. Op 1 september 2004 diended zij hiertoe onder de naam ‘burgercomité’ een formeel verzoek in. De gemeenteraad wees dit verzoek echter af. Hij verwees daarbij naar artikel 2 van de gemeentelijke referendumverordening, dat onder meer stelt dat geen referendum kan worden gehouden als de raad van

  • 10

    mening is dat er “dringende redenen zijn om geen referendum te houden”.6 Volgens verschillende fracties was daarvan sprake: de bouw van het stadion duldde geen uitstel. En een referendum zou dat wel als gevolg hebben.7 De initiatiefnemers gingen tegen de afwijzing in beroep bij de Raad van State.8 Op 20 september 2004 was de uitspraak.9 De Raad van State verklaarde zichzelf niet bevoegd om het beroep te behandelen, maar deed tegelijk wel een belangrijke uitspraak met betrekking tot de Tijdelijke referendumwet. De gemeente had steeds gesteld dat de Tijdelijke referendumwet in Zwolle toepassing mist, omdat in de gemeentelijke referendumverordening al werd voorzien in een raadgevend correctief referendum en volgens de Tijdelijke referendumwet dan de verordening van kracht is (en niet de wet). De Raad van State oordeelde anders dan de gemeente. De uitzonderingsbepaling op basis waarvan de wet buiten werking wordt gesteld, is uitsluitend van toepassing als de referendumverordening in een gelijksoortig referendum voorziet als de wet. De Raad van State concludeerde dat het referendum dat wordt geregeld in de Zwolse referendumverordening een ander soort referendum is dan het referendum van de Tijdelijke referendumwet. Daarom is die wet onverkort van toepassing. Concreet betekende dit dat het mogelijk was om op basis van de Tijdelijke referendumwet alsnog een referendum te houden over de verordening op de speelautomatenhallen. De initiatiefnemers namen de benodigde stappen en aldus kwam het referendum toch tot stand. Op woensdag 2 maart 2005 kon de Zwolse bevolking zich uitspreken over de vraag of zij akkoord ging met de gewijzigde verordening op de speelautomatenhallen. Van alle stemgerechtigden maakte 41% gebruik van hun stemrecht. Een ruime meerderheid wees de nieuwe verordening af: 23% stemde voor en 77% stemde tegen. Omdat het percentage tegenstemmers meer bedroeg dan 30% van alle kiesgerechtigden, was er volgens de wet sprake van een geldig advies. De gemeenteraad moest haar besluit daarom heroverwegen. De combinatie van de hoge opkomst en het grote percentage tegenstemmers was voor de raad reden om op 7 maart 2005 het besluit tot wijziging van de verordening op de speelautomatenhallen in te trekken. De raad wilde wel dat het nieuwe stadion er zou komen. Wethouder Hagedoorn kreeg daarom twee maanden de tijd om met een nieuw plan te komen. Eind april 2005 presenteerde hij dit plan.10 Er zou in het stadion toch een gokhal komen, maar van een aanzienlijk kleinere omvang dan in het oorspronkelijke plan. De nieuwe gokhal zou evenveel speelautomaten krijgen als de huidige gokhal in de binnenstad,

  • 11

    Figuur 1: Tijdschema: het Zwolse referendum in twaalf stappen 1 september 2004 6 september 2004 6 september 2004 14 september 2004 20 september 2004 28 september 2004 1 november 2004 10 november 2004 27 december 2004 4 januari 2005 2 maart 2005 7 maart 2005

    burgercomité dient inleidend verzoek in tot houden referendum over raadsbesluit wijziging verordening op de speelautomatenhallen raad besluit tot wijziging verordening op de speelautomatenhallen raad besluit tot afwijzing inleidend verzoek tot houden referendum initiatiefnemers stellen beroep in tegen afwijzing inleidend