Energy Future

of 48/48
ENERGY FUTURE.NL IS EEN INITIATIEF VAN MEDE MOGELIJK GEMAAKT DOOR MUSEUM BOERHAAVE EN NRC MEDIA
  • date post

    28-Mar-2016
  • Category

    Documents

  • view

    216
  • download

    2

Embed Size (px)

description

Energy Future Project

Transcript of Energy Future

  • EnErgyfuture.nl

    is een initiatief van

    mede mogelijk gemaakt door

    museum boerhaave en nrc media

  • ja

    sOn

    ha

    wK

    Es

  • Beste lezer,

    Een van de grote vraagstukken van de 21e eeuw is of er

    wel genoeg betaalbare en schone energie beschikbaar

    zal zijn voor 9 miljard mensen in 2050. Onlangs hebben

    wij de 7 miljardste wereldburger mogen begroeten en

    het duurde slechts twaalf jaar om de wereldbevolking

    van 6 naar 7 miljard te laten groeien. In Nederland, waar

    weinig bevolkingsgroei is, is dit maar moeilijk voor te

    stellen. Van deze 7 miljard mensen komen er steeds meer

    in steden te wonen. Nu leeft ongeveer de helft van de

    wereldbevolking in de stad, straks zon drie kwart. Vrij

    vertaald kan je zeggen dat er elke week een stad met 1

    miljoen mensen bijkomt in de wereld.

    Het goede nieuws is dat steeds meer mensen onder de

    armoedegrens vandaan komen en tot de middenklasse

    in hun land gaan behoren. Dat is duidelijk zichtbaar in

    China en India en hopelijk straks ook steeds meer in

    Afrika. Deze mensen kunnen zich nu ook een brommer,

    koelkast en later een auto veroorloven. Consequentie is

    wel dat de vraag naar energie (en naar voedsel en water)

    hierdoor enorm toeneemt en tussen nu en 2050 op zn

    minst zal verdubbelen.

    Maar kunnen wij wel aan deze vraag naar energie

    voldoen en ook op een manier die het klimaat verdraagt?

    Alle studies en scenarios maken duidelijk hoe moeilijk

    het zal worden om hieraan te voldoen. In de afgelopen

    tien jaar was de groei in kolengebruik in de wereld

    even groot als de groei in wind, zon, nucleair, olie en gas

    bij elkaar! Om in 2050 over voldoende betaalbare en

    duurzame energie te beschikken, moeten wij nu in actie

    komen.

    In deze fotobijlage laten wij graag zien wat de

    mogelijkheden zijn en aan welke technologien wordt

    gewerkt om vraag en aanbod in de toekomst met

    elkaar in evenwicht te houden. Naast de traditionele

    energiebronnen die voorlopig belangrijk blijven, komen

    er steeds meer hernieuwbare energiebronnen. In de

    komende decennia zullen deze steeds belangrijker

    worden.

    Het eerste wat helpt, is het zuiniger en efficinter

    omgaan met energie. Alles wat wij aan verspilling

    kunnen tegengaan, is goed. Wij moeten bewuster en

    zuiniger omgaan met onze kostbare grondstoffen en

    energiebronnen. Technologie helpt daarbij, maar het gaat

    ook om ons eigen gedrag. Hernieuwbare energiebronnen,

    zoals zon, wind en biobrandstoffen, doen op grote

    schaal hun intrede, maar zij zullen niet alleen aan de

    energievraag kunnen voldoen. Een van de belangrijkste

    ontwikkelingen van de laatste jaren is het vinden van

    nieuwe voorraden aardgas. Aardgas als de schoonste

    fossiele brandstof heeft een reserve voor 250 jaar gebruik

    en mogelijk meer. Het gebruik van aardgas in een

    elektriciteitscentrale vermindert de uitstoot van CO2 met

    de helft in vergelijking met kolen.

    Op de wereldwijde verstedelijking: dit zou weleens

    een van de meest positieve ontwikkelingen kunnen

    worden. Mensen leven compact in steden, met korte

    vervoersafstanden en een groot potentieel voor

    efficint energiegebruik, zoals stadsverwarming. Langs

    de A20 bij Rotterdam zie ik altijd die gasgestookte

    elektriciteitscentrale staan, midden in de gebouwde

    omgeving. Veilig en schoon voorziet hij Rotterdam

    van elektriciteit en verwarming voor de woningen, en

    stroom voor de tram, metro en straks de elektrische auto.

    Prachtig, die technologie van gecombineerde elektriciteit

    en verwarming, voor slim ontworpen steden.

    Bij Shell zijn we optimistisch over de mogelijkheden

    van technologie (waar wij hard aan werken), maar er

    is meer nodig. De energietransitie is een grote opgave

    en het raakt ons allemaal. Ik wens u veel plezier toe bij

    de prachtige beelden van ons energiesysteem en de

    innovaties die worden ontwikkeld.

    Dick Benschop

    President-directeur Shell Nederland

    VOOrwOOrd

    EnErgy Future 2

  • De overgang van traditionele fossiele

    brandstoffen naar duurzame energie

    zal vele decennia duren. Aardgas

    kan in dit overgangstraject een

    belangrijke rol spelen, want van alle

    fossiele brandstoffen is het verreweg

    de schoonste. Er zit bovendien nog

    meer dan voldoende aardgas in de

    grond, ook in Nederland. Het gasveld

    in Slochteren (Groningen) heeft

    vijftig jaar na ontdekking nog bijna

    1.000 miljard kubieke meter gas.

    Internationaal zijn de toch al enorme

    voorraden verder gestegen door de

    opkomst van onconventioneel gas dat

    is opgeslagen in steenlagen. Aardgas

    wordt vervoerd via pijplijnen of in

    vloeibare vorm in speciale schepen

    naar LNG-terminals in Europa, Japan

    en de Verenigde Staten. Met behulp

    van geavanceerde technologien kan

    aardgas tegenwoordig ook al diesel of

    vliegtuigkerosine vervangen.

    aardgasIn OVErVLOEd

    EnErgy future 4

  • Olie is de grootste energiebron

    die in gebruik is. Een derde van de

    wereldbehoefte aan energie wordt door

    olie voorzien, zon 85 miljoen vaten

    van 159 liter per dag. Schoonebeek

    is het grootste olieveld op het

    Europese vasteland. De Nederlandse

    Aardolie Maatschappij (NAM) heeft

    in 2011 dit veld in Drenthe weer in

    productie genomen. De traditionele

    jaknikkers zijn inmiddels vervangen

    door moderne installaties die onder

    meer stoom injecteren. NAM verwacht

    in de komende 25 jaar zon 100 tot

    120 miljoen vaten in Schoonebeek te

    produceren.

    hetzwartEgoud

  • E

    rn

    st b

    Od

    E

    EnErgy Future 6

  • tO

    by

    sMIth

  • De Chinese economische groei

    is momenteel een belangrijke

    pijler waarop het herstel van de

    wereldeconomie balanceert. De

    inspanning die nodig is om de Chinese

    economie te laten groeien, is echter

    vooral gebaseerd op het gebruik van

    steenkool. De Chinese regering wil daar

    wat aan doen en heeft onlangs gezegd

    dat de toename van CO2-uitstoot in 2020

    met 40 tot 45 procent gereduceerd moet

    zijn. Ook stelt China dat in 2020 15

    procent van de energie uit alternatieve

    energiebronnen zou moeten komen.

    kolenKOnIngchina

    EnErgy Future 8

  • ty

    rO

    nE tu

    rn

    Er

    In Nederland geproduceerde

    elektriciteit wordt voornamelijk

    opgewekt met behulp van aardgas. In

    elektriciteitscentrales staan turbines,

    te vergelijken met een fietsdynamo,

    die worden aangedreven door stoom.

    Deze stoom wordt opgewekt door

    verbranding van aardgas. Afhankelijk

    van de vraag zullen de generatoren

    gas bij moeten geven of terugnemen.

    Dat vergt enige cordinatie van de

    centrales, die van Polen tot Portugal met

    elkaar zijn verbonden. Er is steeds meer

    behoefte aan elektriciteit, dus moeten

    we er zuinig mee omspringen. In en om

    het huis valt al een hoop te besparen

    door bijvoorbeeld te kiezen voor

    ledverlichting en apparaten uit te zetten

    in plaats van op stand-by te laten staan.

    elektriciteitOngEKEndpopulair

  • EnErgy future 10

  • tO

    by

    sMIth

  • Kernenergie staat al jarenlang ter

    discussie, want het heeft grote voor-

    en nadelen. Kernenergie op zich is

    een bijzonder schone energievorm,

    er komt immers geen broeikasgas bij

    vrij. Bovendien kan een kerncentrale

    honderdduizenden huishoudens tegelijk

    van elektriciteit voorzien. Uranium, de

    grondstof van kernenergie, is ook nog

    eens relatief goedkoop. Het is voorradig

    in verschillende landen met een laag

    geopolitiek risico. Een belangrijk

    nadeel blijft echter het radioactieve

    afval. En hoewel het risico van een

    meltdown van een kerncentrale zeer

    klein is, hebben de gebeurtenissen bij

    Fukushima in Japan de discussie omtrent

    de veiligheid van kernenergie weer op

    scherp gezet.

    schone energie isnIEt aLtIjd VOOrdELIg

    EnErgy Future 12

  • ja

    sOn

    ha

    wK

    Es

  • Elektriciteit wordt ook opgewekt door

    waterkrachtcentrales, die stromend

    of neerstortend water gebruiken om

    een turbine in beweging te brengen.

    Deze hydraulische centrales bevinden

    zich in stromen en rivieren, met een al

    dan niet kunstmatige dam. Aangezien

    waterkrachtcentrales geen CO2 uitstoten,

    worden ze gezien als opwekkers van

    groene energie. Echter, in natuur- en

    milieukringen bestaan bezwaren tegen

    deze vorm van stroomopwekking,

    met name wanneer een stuwmeer

    bij de centrale is aangelegd. Een van

    de negatieve factoren hierbij is dat

    het ecosysteem van waterdieren flink

    verstoord wordt.

    hoe groenIs grOEn

    EnErgy Future 14

  • C

    aM

    ErO

    n d

    aV

    IdsO

    n

  • Iedereen gezinnen en bedrijven

    die elektriciteit en gas gebruikt, betaalt

    energiebelasting. Het doel van deze

    belasting is om energie duurder te

    maken, waardoor er zuiniger mee wordt

    omgegaan. Maar niet iedereen betaalt

    evenveel; zo is kerosine bijvoorbeeld

    vrij van accijns. Grootverbruikers van

    energie in industrie en landbouw

    betalen ook minder. Huishoudens

    gebruiken slechts 20 procent van

    de totale elektriciteitsproductie,

    maar betalen gemiddeld wel meer

    energiebelasting per kilowattuur

    (kWh) dan groot- verbruikers zoals de

    staalindustrie. Zal het afschaffen van

    deze en andere subsidies een schoner en

    innovatiever bedrijfsleven stimuleren?

    wie verbruikt hEt MEEst

    K

    EVIn

    KO

    OLEy

    EnErgy Future 16

  • Een goede doorstroming van weg-

    en waterverkeer is nodig om te komen

    tot een efficint energietransport.

    Energietransitie is daarbij het sleutel-

    woord. Als gevolg van verduurzaming

    zullen andere eisen worden gesteld

    en gelden andere uitgangspunten dan

    in het verleden. Zoveel is zeker, maar

    hoe energietransitie precies vorm gaat

    krijgen, staat nog allerminst vast. Het is

    lastig te voorspellen hoe die verduur-

    zaming zich in Nederland laat vertalen.

    Neemt bijvoorbeeld elektrisch rijden

    een grotere vlucht dan voorzien?

    Andersom kan natuurlijk ook. De groei

    van elektrisch vervoer blijft achter bij de

    doelstelling, en de aangelegde infrastruc-

    tuur wordt daardoor onvoldoende benut.

    Toch zullen we de energie-infrastructuur

    nu al gereed moeten maken voor de

    komende veertig jaar.

    in 205060% MIndErCO2-uItstOOt

  • C

    hr

    IstO

    Ph

    gIE

    LEn

    EnErgy future 18

  • a

    LEx M

    aC

    LEan

  • We gaan met zn allen naar alle

    waarschijnlijkheid niet minder rijden:

    in 2010 reden er wereldwijd ongeveer

    1 miljard autos, naar verwachting zijn

    dat er ongeveer 1,5 miljard in 2030 en

    2 miljard in 2050. Tegen die tijd moeten

    alle autos op benzine en diesel uit de

    stedelijke gebieden van de weg, zo

    wil de Europese Commissie. Het doel

    is om de CO2-uitstoot in de komende

    decennia met 60 procent terug te

    dringen. Elektrische autos zouden dan

    een goed alternatief kunnen zijn, maar

    om de groei van het aantal nul-emissie

    autos sneller op gang te brengen, moet

    ook worden gewerkt aan een passende

    infrastructuur. Afhankelijk van deze

    ontwikkelingen schatten onderzoekers

    het percentage elektrische autos in

    2030 tussen de 7 en 33 procent.

    in 20502 MILjard autOs

    EnErgy Future 20

  • Urbanisatie is niet nieuw, maar nooit

    groeide de bevolking in stedelijke

    gebieden sneller dan de afgelopen

    decennia. Sinds 2007 wonen er meer

    dan 3,3 miljard mensen in stedelijke

    gebieden. In grootte is dit slechts 3

    procent van het totale aardoppervlak.

    Uitgaande van het huidige geboortecijfer

    zal rond 2050 drie kwart van de

    wereldbevolking in steden wonen.

    Steden zijn plekken die kansen bieden

    en ontnemen, die het milieu belasten

    n ontlasten. Mits er efficint wordt

    gebouwd, compact en zo veel mogelijk

    de lucht in, is veel energiebesparing

    mogelijk door korte vervoersafstanden,

    massatransportmiddelen, stads-

    verwarmingssystemen en compact

    wonen en werken. Er bestaan ook

    toekomstbeelden waarin de verticale

    stad zijn eigen voedsel produceert

    in wolkenkrabbers die zo het

    landoppervlak verveelvoudigen.

    in 20509 MILjard MEnsEn

  • j

    asO

    n h

    aw

    KEs

    EnErgy Future 22

  • C

    aM

    ErO

    n d

    aV

    IdsO

    n

  • EnErgy Future 24

  • Inmiddels delen we de aarde met meer dan 7 miljard anderen. Meer dan

    een derde daarvan leeft in India en China. Elk van deze landen telt meer

    inwoners dan Brazili, Pakistan, Bangladesh, Indonesi en de Verenigde

    Staten bij elkaar. Hoewel India en China te boek staan als de grootste

    vervuilers, zetten ook zij in op grootschalig gebruik van duurzame energie.

    In India is zelfs een ministerie dat zich bezighoudt met de ontwikkeling

    en financiering van duurzame energie, een unicum in de wereld. De laatste

    jaren zet India vooral in op de industrile toepassing van zonne-energie:

    met 250 tot 300 zonnige dagen per jaar is zonne-energie erg belangrijk

    voor India. Daarnaast stimuleert de Indiase overheid buitenlandse

    investeerders in het opzetten en beheren van duurzame energieprojecten.

    duurzaamdOOr grOEI

  • M

    ar

    tIn

    rO

    EMEr

    s

    EnErgy Future 26

  • a

    LEx M

    aC

    LEan

  • Apparaten worden steeds zuiniger,

    toch moet meer dan 50 procent van

    de beperking van CO2-uitstoot van

    energiebesparing komen, willen we

    de internationale klimaatdoelen van

    2030 halen. Met die besparing is de

    (Europese) politiek al een hele tijd

    bezig, terwijl het totale energiegebruik

    van Europese huishoudens de afgelopen

    jaren alleen maar verder is gestegen.

    Zowel de bevolkingsgroei als de

    toename van kleinere huishoudens

    zorgt voor een explosieve groei in het

    aantal huishoudelijke apparaten. De

    overheid stimuleert daarom efficinter

    energieverbruik. Huishoudens en

    andere kleinverbruikers kunnen

    onder andere door middel van slimme

    energiemeters meer inzicht krijgen in

    hun energieverbruik.

    EffICIntEr maar meer

    EnErgy Future 28

  • Bij geothermie wordt warmte gewonnen

    uit het binnenste van de aarde. Vooral in

    vulkanische streken, zoals IJsland, liggen

    deze gebieden op zon geringe diepte

    dat winning economisch lonend is. Zo

    levert de geothermale energiecentrale

    Nesjavellir het merendeel van de

    stroom voor Zuidwest-IJsland en

    warm water voor de voorsteden van

    Reykjavk. Aardwarmte kan direct

    gebruikt worden om te verwarmen,

    maar kan ook elektriciteit opwekken.

    Ook in Nederland en Belgi is deze

    techniek in opkomst, met name voor

    de verwarming van tuinbouwkassen en

    stadsverwarming.

    ijslandsgLOrIE

    K

    EVIn

    KO

    OLEy

  • b

    LaIn

    E ha

    rr

    Ing

    tOn

    EnErgy Future 30

  • Brazili haalt 45 procent van zijn energie

    uit duurzame bronnen. Wereldwijd is dit

    slechts 14 procent. Brazili is wereldwijd

    de grootste producent en consument

    van ethanol, gemaakt uit suikerriet. Mits

    er geen bos moet worden gekapt om dit

    gewas te kweken, heeft suikerriet een

    uiterst gunstige broeikasgasbalans. Uit

    suikerriet wordt alcohol gewonnen dat

    als bio-ethanol wordt bijgemengd in

    benzine. In Nederland ligt dit anders.

    In 2010 waren wij voor 96 procent

    afhankelijk van de import van brandstof-

    fen. Ondanks dat onze landbouwgronden

    al intensief gebruikt worden, staan er in

    Nederland momenteel wel al enkele

    bio-energiecentrales die stroom opwek-

    ken uit snoei- en afvalhout. In 2007

    bedroeg de totale oppervlakte aan

    energiegewassen in Nederland 1.500

    hectare, echter volgens schattingen zal

    dit op termijn groeien naar 20.000 tot

    300.000 hectare.

    autos opaLCOhOL

  • r

    Ob

    Ert C

    Lar

    KEnErgy Future 32

  • a

    LEx M

    aC

    LEan

  • Micro-algen kunnen een belangrijke bijdrage leveren

    aan de wereldwijde behoefte aan bio-energie. Algen

    groeien door middel van fotosynthese en bestaan voor de

    helft uit olieachtige stoffen waaruit biodiesel kan worden

    gewonnen. Ook bevatten algen veel eiwitten die kunnen

    worden gebruikt als grondstof voor voedingsmiddelen.

    Algen kunnen vrijwel overal groeien en de potentile

    opbrengst per hectare ligt een stuk hoger dan die van

    energiegewassen als koolzaad of palmolie. Volgens

    sommige schattingen kan met slechts 4 miljoen hectare

    kweekgrond genoeg biodiesel geproduceerd worden

    om het huidige wagenpark in de Verenigde Staten van

    brandstof te voorzien. Dit is een fractie van de 1,2

    miljard hectare die nodig is om dezelfde 530 miljard liter

    biodiesel uit sojabonen te winnen.

    niet veeleisende MICrO-aLgEn

    EnErgy Future 34

  • a

    LEx M

    aC

    LEan

  • Kan eendenkroos (ook wel lemna)

    een volwaardige energiebron zijn? In

    hoeverre zal citrus-pulp een alternatief

    zijn voor mas als producent van

    ethanol? Het zijn vragen waar de

    wetenschap zich momenteel over buigt.

    In Amerika wordt onderzoek gedaan

    naar de haalbaarheid van grootschalige

    kweek van alternatieve biobrandstoffen.

    Eendenkroos, een plantje van hooguit

    5 millimeter in omtrek dat in gematigde

    en tropische gebieden op stilstaand

    water drijft, kan naast veevoer ook

    dienen als biobrandstof. Hetzelfde

    geldt voor citrus-pulp, ondanks dat

    citrusvruchten seizoensvruchten zijn en

    niet langer dan acht maanden per jaar

    groeien.

    actieveCItrus-PuLP

    a

    LEx M

    aC

    LEan

    EnErgy Future 36

  • De windmolens in een windpark zijn steeds meer gaan opvallen.

    In het begin stonden ze in hun eentje bij een boerderij en waren

    ze min of meer zo hoog als omliggende bomen. Inmiddels lopen

    de masthoogtes op tot bijna 200 meter, hoger dan de Rotterdamse

    Euromast. Windmolenparken bepalen in belangrijke mate het

    landschap en mogen in Nederland daarom niet zomaar worden

    geplaatst. Een alternatief is het bouwen van windmolenparken

    in zee. In Nederland zijn er op dit moment windmolenparken

    bij Egmond aan Zee en IJmuiden. Hoe verder van de kust, des

    te minder horizonvervuiling zou je denken, maar hoe langer de

    hoogspanningskabel naar de kust, hoe minder rendabel het park is.

    hOgE MOLEns vangen veel wind

  • C

    aM

    ErO

    n d

    aV

    IdsO

    n

    EnErgy Future 38

  • K

    aC

    PEr

    KO

    wa

    LsKI

  • EnErgy Future 40

  • a

    LEx

    Ma

    CLE

    an

  • t

    Ob

    y s

    MIt

    h

    Als het aan de zon ligt, hebben we geen

    energieprobleem. Per uur straalt ze

    voldoende energie naar de aarde om de

    gehele wereldbevolking een jaar van

    energie te voorzien. Zonne-energie is

    nog niet grootschalig doorgebroken,

    omdat het een relatief dure vorm

    van energie is. Wel zakt de prijs van

    zonne-energie elk jaar drastisch en

    valt te verwachten dat de aanschaf

    van zonnepanelen en boilers steeds

    aantrekkelijker wordt. Duitsland is

    koploper op het gebied van zonne-

    energie, in 2007 produceerde het 46

    procent van het wereldtotaal. Dat

    klinkt als veel, maar was slechts

    0,3 procent van de totale Duitse

    elektriciteitsproductie. De huidige

    opbrengst van zonne-energie in

    Nederland bedraagt slechts 0,03 procent

    van het totale elektriciteitsgebruik.

    Met behulp van nieuwe technologien

    en door stijgende prijzen van fossiele

    brandstoffen zal zonne-energie naar

    verwachting zo rond 2040 een rendabel

    alternatief zijn.

    ELK uurenergieVOOr 1 jaar

    EnErgy Future 42

  • a

    LEx M

    aC

    LEan

  • De eindeloze beweging van golven op zee kan worden gebruikt om milieuvriendelijk

    energie te produceren. Er zijn verschillende methoden om golfslagenergie op te

    wekken, bijvoorbeeld met drijvers in het water of door golven op te vangen in een

    reservoir. Ook eb en vloed kunnen gebruikt worden om energie op te wekken. Het

    getijdenverschil kan op sommige plaatsen ter wereld wel 10 meter zijn. Hiermee

    kan getijdenenergie of maanenergie worden geproduceerd. Helaas zijn de kostbare

    onderdelen van de apparaten niet goed bestand tegen zeestormen en het zoute

    zeewater, waardoor ze vaak vervangen moeten worden.

    EEuwIgEenergie

    EnErgy Future 44

  • In de tentoonstelling Verborgen

    krachten: Nederlanders op zoek naar

    energie, op dit moment te zien in

    Museum Boerhaave, staat een model van

    een lepelbaggermachine uit het eind

    van de achttiende eeuw. Turfwinning

    was van vitaal belang voor onze Gouden

    Eeuw, belangrijker dan wind- en

    waterkracht, maar al dat gegraaf in hoog-

    en laagveen had uitdijende plassen

    en onvoorspelbare rivierstromen tot

    gevolg. Talloze uitvindingen beloofden

    de waterhuishouding op orde te

    krijgen, de lepelbaggermachine via een

    draaiende baggerschep (lepel) die met

    een tredmolen door menskracht werd

    aangedreven.

    Het voorstel dat het nooit heeft

    gehaald illustreert een gang van zaken

    die ons bekend zal voorkomen. Een

    bloeiende economie kan niet zonder

    voldoende energie, energiewinning kan

    tot ongewenste neveneffecten leiden,

    waarna wetenschap en techniek voor

    oplossingen mogen zorgen. Of het

    nu de verzakkende bodems boven de

    Groningse gasvelden zijn, of radioactief

    afval van kerncentrales, het gaat om

    soms koppige problemen waarmee niet

    of onvoldoende is gerekend en die een

    beroep doen op ons vernuft.

    De zoektocht naar energie is van alle

    tijden en heeft geweldige hoogstandjes

    en daverende mislukkingen

    opgeleverd. Zonder onderzoek gaat

    dat niet. Onderzoek is mensenwerk

    en kan niet buiten nieuwsgierigheid

    en verbeeldingskracht. Achteraf

    mislukkingen aanwijzen is geen kunst.

    Altijd hebben geleerden en gelukzoekers

    in hun zucht naar roem en rijkdom

    uit volle overtuiging geprobeerd

    energetische processen te doorgronden

    of brandstoffen op te sporen. De

    pioniers die rond 1900 met gravimeters

    en seismografen op Sumatra naar olie

    zochten, en zo de weg effenden voor

    Koninklijke Olie en Shell, beseften

    het doorslaggevende belang van een

    wetenschappelijk instrument. Ingenieur

    Dijkhuis, die een eeuw later in een

    Rotterdamse loods met een batterij

    accus bolbliksems wilde opwekken,

    was minder fortuinlijk, maar aan passie

    geen gebrek.

    Het aardige van het verleden is dat het

    sporen nalaat in het heden. Geen land is

    zo ingrijpend omgeploegd, gexploreerd

    en doorboord als het onze. Ging het

    goed met de brandstofwinning, dan ging

    het goed met Nederland. Het landschap

    getuigt van die zoektocht. De strakke

    polders van het Westland verwijzen naar

    de turfwinning in de Gouden Eeuw,

    de kassenbouw aldaar kon floreren

    dankzij Gronings aardgas. Intussen is

    de kweekreactor van Kalkar, symbool

    van het maatschappelijke verzet tegen

    kernenergie, omgebouwd tot pretpark

    Wunderland: de lepelbaggermachine van

    de 21ste eeuw.

    Dirk van Delft

    directeur Museum Boerhaave

    nawOOrd

  • j

    asO

    n h

    aw

    KEs

    COLOfOn

    Deze fotobijlage wordt u

    aangeboden door Shell

    Nederland en is mede mogelijk

    gemaakt door Museum

    Boerhaave en NRC Media.

    De fotobijlage is een onderdeel

    van het Energy Future

    programma, dat draait om

    onze toekomst op het gebied

    van energie. Het programma

    is een initiatief van Shell en

    wil mensen met interesse in

    onze huidige en toekomstige

    energievoorziening inspireren,

    betrekken en informeren.

    Door dit samen met anderen

    te doen, wil Shell helpen

    helderheid te scheppen in

    het energievraagstuk en

    benadrukken dat we alle

    oplossingen en besparingen

    nodig hebben om aan de

    toenemende vraag naar energie

    te voldoen.

    Naast deze fotobijlage

    bestaat het Energy Future

    programma uit de website

    www.energyfuture.nl, de

    informatieve film Energy Future,

    de online tool Energy Mixer,

    en de Energy Future Circles.

    Dit is een serie conversaties

    met experts en publiek op

    verschillende locaties in

    Nederland.

    De fotos in deze bijlage

    zijn ook te zien in de foto-

    expositie Energy Future. U

    vindt meer informatie over deze

    rondreizende outdoor expositie

    op www.energyfuture.nl.

    Initiatief

    Shell Nederland

    Concept

    Brandbase

    Edelman

    Realisatie

    Brandbase

    Ontwerp & Redactie

    x-publishers.com

    Met medewerking van

    Museum Boerhaave

    EnErgy Future 46

  • EnErgyfuture.nl

    K

    EVIn

    CO

    OLE

    y