Eindproef web 2.0

of 239/239
.:: Web 2.0, een nieuwe motor voor het onderwijs? ::. Inhoudsopgave 1 ICT en het onderwijs................................................................................................................................13 1.1 Inleiding...........................................................................................................................................13 1.2 Doel en opdracht van het onderwijs.................................................................................................14 1.3 Eindtermen ICT................................................................................................................................15 1.3.1 De ICT eindtermen...................................................................................................................15 1.3.2 Toelichting eindtermen ICT.....................................................................................................18 1.3.3 Waarom zijn eindtermen ICT nodig?.......................................................................................22 1.4 ICT en onze maatschappij................................................................................................................23 1.4.1 informatie of kennismaatschappij?...........................................................................................24 1.4.2 Gevolgen: Globalisering...........................................................................................................25 1.4.3 ICT een remedie tegen kansongelijkheid?................................................................................29 1) De digitale kloof dichten via het onderwijs...............................................................................30 2) Digitale kansen voor mensen met beperkingen.........................................................................32 1.4.4 ICT competentie als noodzaak voor de arbeidsmarkt..............................................................33 1.5 Constructivisme................................................................................................................................34 1.6 Conclusie..........................................................................................................................................36 2 E-Learning 2.0.........................................................................................................................................39 2.1 Inleiding...........................................................................................................................................39 2.2 e-learning, on-line leren, elektronische ondersteuning....................................................................40 2.3 Doelstelling e-learning.....................................................................................................................44 2.4 Elekotrinische leeromgeving............................................................................................................46 2.5 Twee soorten ELO’s........................................................................................................................48 2.5.1 Geïntegreerde elektronische leeromgevingen..........................................................................48 2.5.2 Modulaire elektronische leeromgevingen................................................................................49 2.5.3 Dilemma: Geïntegreerde of modulaire aanpak?.......................................................................50 2.6 Alternatieven voor ELO’s................................................................................................................51 2.6.1 Vrije software...........................................................................................................................51 2.6.1.1 Wat is vrije software?.......................................................................................................51 2.6.1.2 Mythes omtrent vrije software..........................................................................................52 2.6.1.3 Voordelen van vrije software............................................................................................53 2.6.1.4 Nadelen van vrije software...............................................................................................55 Meeliften op vrije software door ‘free riders’...............................................................................55 2.6.1.5 Evaluatiecriteria voor vrije software.................................................................................56 2.6.2 Service-Oriented Architecture (SOA)......................................................................................57 2.6.3 Social Software.........................................................................................................................58 3 Web 2.0....................................................................................................................................................61 3.1 Dynamische webpagina's.................................................................................................................61 3.2 Internet anders gebruiken.................................................................................................................63 3.3 WEB 2.0 en het onderwijs................................................................................................................67 3.3.1 Sociaal gebeuren.......................................................................................................................67 3.3.2 Interactie...................................................................................................................................67 3.3.3 Delen.........................................................................................................................................67 3.3.4 Reageren...................................................................................................................................67 3.3.5 Connectivisme..........................................................................................................................69 3.4 WEB 2.0: Toepassingen...................................................................................................................71 3.4.1 Zoekrobots................................................................................................................................71 3.4.2 Social Networking....................................................................................................................73 3.4.2.1 Wat is een Social Networking Website?...........................................................................73 3.4.2.2 Soorten Social Networking Services................................................................................74 - 1 -
  • date post

    08-Jun-2015
  • Category

    Documents

  • view

    770
  • download

    0

Embed Size (px)

description

Een nieuwe motor voor het onderwijs? Eindproef aangeboden door Quentin CASTEL tot het behalen van de graad van Bachelor in het onderijs: Lager Onderwijs. Interne promotor: Wim WEVERS Tweede lezer: Rita MONIQUET Academiejaar 2007-2008 EHSAL campus Nieuwland

Transcript of Eindproef web 2.0

.:: Web 2.0, een nieuwe motor voor het onderwijs? ::.

Inhoudsopgave1 ICT en het onderwijs................................................................................................................................13 1.1 Inleiding...........................................................................................................................................13 1.2 Doel en opdracht van het onderwijs.................................................................................................14 1.3 Eindtermen ICT................................................................................................................................15 1.3.1 De ICT eindtermen...................................................................................................................15 1.3.2 Toelichting eindtermen ICT.....................................................................................................18 1.3.3 Waarom zijn eindtermen ICT nodig?.......................................................................................22 1.4 ICT en onze maatschappij................................................................................................................23 1.4.1 informatie of kennismaatschappij?...........................................................................................24 1.4.2 Gevolgen: Globalisering...........................................................................................................25 1.4.3 ICT een remedie tegen kansongelijkheid?................................................................................29 1) De digitale kloof dichten via het onderwijs...............................................................................30 2) Digitale kansen voor mensen met beperkingen.........................................................................32 1.4.4 ICT competentie als noodzaak voor de arbeidsmarkt..............................................................33 1.5 Constructivisme................................................................................................................................34 1.6 Conclusie..........................................................................................................................................36 2 E-Learning 2.0.........................................................................................................................................39 2.1 Inleiding...........................................................................................................................................39 2.2 e-learning, on-line leren, elektronische ondersteuning....................................................................40 2.3 Doelstelling e-learning.....................................................................................................................44 2.4 Elekotrinische leeromgeving............................................................................................................46 2.5 Twee soorten ELOs........................................................................................................................48 2.5.1 Gentegreerde elektronische leeromgevingen..........................................................................48 2.5.2 Modulaire elektronische leeromgevingen................................................................................49 2.5.3 Dilemma: Gentegreerde of modulaire aanpak?.......................................................................50 2.6 Alternatieven voor ELOs................................................................................................................51 2.6.1 Vrije software...........................................................................................................................51 2.6.1.1 Wat is vrije software?.......................................................................................................51 2.6.1.2 Mythes omtrent vrije software..........................................................................................52 2.6.1.3 Voordelen van vrije software............................................................................................53 2.6.1.4 Nadelen van vrije software...............................................................................................55 Meeliften op vrije software door free riders...............................................................................55 2.6.1.5 Evaluatiecriteria voor vrije software.................................................................................56 2.6.2 Service-Oriented Architecture (SOA)......................................................................................57 2.6.3 Social Software.........................................................................................................................58 3 Web 2.0....................................................................................................................................................61 3.1 Dynamische webpagina's.................................................................................................................61 3.2 Internet anders gebruiken.................................................................................................................63 3.3 WEB 2.0 en het onderwijs................................................................................................................67 3.3.1 Sociaal gebeuren.......................................................................................................................67 3.3.2 Interactie...................................................................................................................................67 3.3.3 Delen.........................................................................................................................................67 3.3.4 Reageren...................................................................................................................................67 3.3.5 Connectivisme..........................................................................................................................69 3.4 WEB 2.0: Toepassingen...................................................................................................................71 3.4.1 Zoekrobots................................................................................................................................71 3.4.2 Social Networking....................................................................................................................73 3.4.2.1 Wat is een Social Networking Website?...........................................................................73 3.4.2.2 Soorten Social Networking Services................................................................................74 -1-

.:: Web 2.0, een nieuwe motor voor het onderwijs? ::.

3.4.2.3 Gebruiksmogelijkheden in het onderwijs.........................................................................75 3.4.2.4 Voorbeelden van toepassingen.........................................................................................77 3.4.3 Weblogs....................................................................................................................................78 3.4.3.1 Wat is een weblog?...........................................................................................................78 3.4.3.2 Gebruiksmogelijkheden in het onderwijs.........................................................................79 3.4.3.3 Voorbeelden van toepassingen:........................................................................................80 3.4.4 Wikis.......................................................................................................................................81 3.4.4.1 Wat is een WIKI?.............................................................................................................81 3.4.4.2 Gebruiksmogelijkheden in het onderwijs.........................................................................83 3.4.4.3 Voorbeelden van toepassingen.........................................................................................85 3.4.5 Podcasting.................................................................................................................................86 3.4.5.1 Wat is podcasting?............................................................................................................86 3.4.5.2 Gebruiksmogelijkheden in het onderwijs.........................................................................86 3.4.5.3 Voorbeelden van toepassingen:........................................................................................88 3.4.6 Vodcasting en Video Streaming...............................................................................................89 3.4.6.1 Video's op internet ...........................................................................................................89 3.4.6.2 Video Streaming...............................................................................................................89 3.4.6.3 Vodcasting........................................................................................................................90 3.4.6.4 Gebruiksmogelijkheden in het onderwijs.........................................................................92 3.4.6.5 Voorbeelden van toepassingen:........................................................................................96 3.4.7 Photo sharing............................................................................................................................97 3.4.7.1 Wat is photo sharing?.......................................................................................................97 3.4.7.2 Gebruiksmogelijkheden in het onderwijs.........................................................................97 3.4.7.3 Voorbeelden van toepassingen:........................................................................................99 3.4.8 Social bookmarking................................................................................................................100 3.4.8.1 Wat is social bookmarking.............................................................................................100 3.4.8.2 Gebruiksmogelijkheden in het onderwijs.......................................................................100 3.4.8.3 Voorbeelden van toepassingen:......................................................................................103 3.4.9 Webfeeds of RSS Feeds.........................................................................................................104 3.4.9.1 Wat is een webfeed of RSS feed?...................................................................................104 3.4.10 Social Tagging......................................................................................................................106 3.4.10.1 Wat is social tagging?...................................................................................................106 3.4.10.2 Folksonomie..................................................................................................................108 3.4.10.3 Gebruiksmogelijkheden in het onderwijs.....................................................................109 3.4.11 Online documenten en spreadsheets ....................................................................................111 3.4.11.1 Wat zijn online documenten.........................................................................................111 3.4.11.2 Gebruiksmogelijkheden in het onderwijs.....................................................................112 3.4.11.3 Voorbeelden van toepassingen:....................................................................................113 3.5 Web 2.0 en coperatief leren..........................................................................................................114 3.5.1 Vijf basiskenmerken zijn typerend voor coperatief leren.....................................................114 3.5.2 Vergelijking kenmerken met web 2.0.....................................................................................115 4 Social software: als alternatief voor de gevestigde elektronische leeromgeving?.................................117 4.1 Inleiding.........................................................................................................................................117 4.2 Interactie en interactief...................................................................................................................118 4.3 Illusies en desillusies......................................................................................................................120 4.3.1 Voordelen: leerling.................................................................................................................120 4.3.2 Voordelen: leerkracht.............................................................................................................121 4.3.3 Probleempunten......................................................................................................................121 4.4 Definitie van medium.....................................................................................................................122 4.5 Medium of instructie het belangrijkste...........................................................................................123 4.6 En wat met de leerkracht?..............................................................................................................124

-2-

.:: Web 2.0, een nieuwe motor voor het onderwijs? ::.

4.6.1 Hoogwaardig leren.................................................................................................................124 4.6.2 Competenties..........................................................................................................................125 4.6.3 ICT en maatschappij...............................................................................................................126 4.6.4 Lerarenopleiding.....................................................................................................................127 4.7 Conclusie........................................................................................................................................128 5 Google....................................................................................................................................................129 5.1 Google Inc......................................................................................................................................129 5.1.1 Herkomst van de naam...........................................................................................................129 5.1.2 Advertenties............................................................................................................................129 5.1.3 Kritiek.....................................................................................................................................130 5.2 Google Producten...........................................................................................................................131 5.3 Gebruiksmogelijkheden in het onderwijs.......................................................................................136 6 Inleiding.................................................................................................................................................141 7 Over de 'web 2.0' leermiddelen..............................................................................................................143 7.1 Weblog...........................................................................................................................................144 7.2 WIKI...............................................................................................................................................153 7.3 Podcasting......................................................................................................................................156 7.4 Videosharing en Videostreaming...................................................................................................160 7.5 Photosharing...................................................................................................................................168 7.6 Social Networking..........................................................................................................................177 7.7 Social Bookmarking.......................................................................................................................184 7.8 RSS Feeds......................................................................................................................................190 7.9 Online Documenten........................................................................................................................193 8 Eindtermen en leerlijn............................................................................................................................198 8.1 ICT Eindtermen..............................................................................................................................199 8.2 Projecten.........................................................................................................................................201 8.3 Waarom Congo?.............................................................................................................................201 8.4 Waarom tijdschriften?....................................................................................................................202 8.5 Stappenplan en werkvorm tijdschriften..........................................................................................202 8.6 WEBLOG.......................................................................................................................................204 8.7 SOCIAL BOOKMARKING..........................................................................................................205 8.8 PHOTO SHARING........................................................................................................................205 8.9 VIDEO SHARING.........................................................................................................................205 8.10 WIKI.............................................................................................................................................206 8.11 ONLINE DOCUMENTEN..........................................................................................................206 8.12 Uitgeschreven Leerlijn.................................................................................................................207 9 Reflectie.................................................................................................................................................213 9.1 Weblog...........................................................................................................................................214 9.2 Social Bookmarking.......................................................................................................................215 9.3 WIKI...............................................................................................................................................215 9.4 Photo Sharing.................................................................................................................................216 9.5 Video Sharing.................................................................................................................................216 9.6 Online Documenten........................................................................................................................217

-3-

.:: Web 2.0, een nieuwe motor voor het onderwijs? ::.

-4-

.:: Web 2.0, een nieuwe motor voor het onderwijs? ::.

INLEIDING

-5-

.:: Web 2.0, een nieuwe motor voor het onderwijs? ::.

-6-

.:: Web 2.0, een nieuwe motor voor het onderwijs? ::.

InleidingVia deze eindproef wordt er getracht de lezer kennis te laten maken met ICT in het onderwijs. ICT is alomtegenwoordig in de maatschappij maar wordt die ook voldoende gemplementeerd in het onderwijs? De interesse en intentie is er al. Denk maar aan de nieuwe eindtermen ICT, de ICT-cordinatoren die gepromoot worden door de overheid, REN Vlaanderen die vormingen geven, etc.

Maar is ICT noodzakelijk in het onderwijs? Met andere woorden heeft het een meerwaarde in de dagelijkse klaspraktijk? Want als je in het onderwijs tijd in iets steekt dan moet het belangrijk zijn. En dat is niet enkel in het onderwijs zo. Wordt er niet gezegd: Time is Money!? ICT blijft evolueren, net als onze maatschappij en net als het onderwijs. Nu is ICT wel bekend om razend snel vooruit te gaan. En kan het onderwijs die veranderingen wel volgen? In dit eindproef wordt er vooral op n vooruitgang ingezoomd: web 2.0. Een nieuwe trend op het internet. Een trend die misschien zelf het onderwijs ten gunste kan komen.

Het doel van deze eindproef is om na te gaan in welke mate web 2.0 en al zijn facetten een meerwaarde brengen aan het hedendaagse lager onderwijs. Om onder anderen de eindtermen ICT te behalen. Om deze probleemstelling te kunnen beantwoorden moeten er ook andere items benadert worden, andere invalshoeken.

Vooreerst wordt de plaats van ICT in onderwijs onderzocht. Dus wat zijn te zijn de doelen en de opdrachten van onderwijs? De eindtermen zijn basispijlers in het lager onderwijs, wat houden ze in en waarom zijn ze nodig? Het onderwijs evolueert net zoals de technologie in een maatschappij. Deze drie actoren zijn waarschijnlijk niet te scheiden. Maar hoe zit het nu met onze maatschappij wat zijn de trends?

Nu dit geschetst is zoomen we in de betekenis van E-learning. Wat houdt dat allemaal in? Gaande van de doelstellingen tot mogelijke toepassingen. Na het onderzoeken van de mogelijkheden krijgen we een duidelijker beeld en betreden we maar een pad. Maak u geen zorgen het pad is heel breed en vol interessant stops. Het pad van de sociale software of web 2.0.

-7-

.:: Web 2.0, een nieuwe motor voor het onderwijs? ::.

Google de financile gigant loopt mee als koploper in de trend van web 2.0, dus is het wel de moeite om het hierover even te hebben.

Het theoretisch gedeelte vormt de wortel van deze eindproef. Want met deze informatie in het achterhoofd wordt er een praktijk gedeelte ontworpen. Dit betekent dat er in de lagere school met de gevonden oplossingen gewerkt wordt. In het zesde leerjaar van de Parkschool te Vorst worden een aantal sociale software of web 2.0 toepassingen aangebracht. Met het oog op het behalen van de eindtermen ICT. En eventueel ook andere eindtermen dat is natuurlijk altijd mooi meegenomen. Daarom wordt er in het theoretisch gedeelte even stil gestaan bij Google. Omdat Google een aantal oplossingen zal bieden voor in de klas.

Het theoretisch gedeelte is ontstaan uit een literatuurstudie. Oorspronkelijk heb ik mij toegespitst op Elektronische Leeromgevingen. Tijdens mijn zoektocht in de ICT literatuur ben ik echter van pad verandert, want sociale software of web 2.0 leek mij boeiender, uitdagend en haalbaar in het lager onderwijs. Ook is dit interessant aangezien de meeste literatuur handelt over ICT in het hoger onderwijs. Met de tijd zullen de innovaties van het hoger onderwijs zakken naar het secundair onderwijs om tenslotte te belanden in het lager onderwijs. Maar waarom wachten? De leerlingen van het lager onderwijs maken ook deel van de generatie die van jongsaf aan met de computer leert werken. Dus waarom zouden zij deze innovaties niet aankunnen?

Het praktijk gedeelt bestaat uit een weblog ontworpen door mezelf. Die in de klas samen met andere sociale software of web 2.0 toepassingen worden gebruikt. De weblog is te vinden op het volgende adres: http://meesterquentin.blogspot.com

Hopelijk is deze drang naar innovatie en experimteren niet een valkuil. En wordt dit niet een desillusie. Maar aangezien dit fenomeen maatschappelijke proporties heeft. Bewijst het al dat het onerwerp relevant is en de moeite is om onderzocht en uitgeprobeerd te worden. Deze zoektocht geeft me alleszins zin om mij in de toekomst verder te buigen over ICT en onderwijs.

-8-

.:: Web 2.0, een nieuwe motor voor het onderwijs? ::.

CORPUS

-9-

.:: Web 2.0, een nieuwe motor voor het onderwijs? ::.

- 10 -

.:: Web 2.0, een nieuwe motor voor het onderwijs? ::.

Theoretisch Kader

- 11 -

.:: Web 2.0, een nieuwe motor voor het onderwijs? ::.

- 12 -

.:: Web 2.0, een nieuwe motor voor het onderwijs? ::.

1 ICT en het onderwijs1.1 InleidingKinderen en jongeren groeien op in een multimediale wereld waarin informatie- en communicatietechnologie alomtegenwoordig is. Jongeren zijn zelfs vaak de voorlopers geworden in het gebruik van allerlei technologie. Maar vaak gebeurt de omgang met ICT op een intutieve en soms weinig beredeneerde wijze. Kunnen omgaan met moderne technologie op een kritische en efficinte, maar ook op een verantwoorde en veilige manier, vereist dan ook een nieuw pakket aan basiscompetenties. Het spreekt voor zich dat de onderwijsinstellingen vanuit hun kernopdracht de uitgelezen plekken zijn om ervoor te zorgen dat iedereen kinderen, jongeren n volwassenen - over deze competenties beschikken.

ICT in het onderwijs klinkt als een toverwoord uit Harry Potter voor de ene maar weergalmt als nonsens voor de andere. De ontwikkeling van ICT is niet meer te stoppen en zeker niet te verbergen. Het zou zelf dwaas zijn om deze evolutie niet te herkennen. Het heeft een onmetelijke plaats in onze maatschappij ingenomen. De titel van dit hoofdstuk luidt ICT en het onderwijs en niet ICT in het onderwijs zoals velen zouden denken, juist omdat ICT zich zodanig ontwikkelt en het onderwijs op een bepaald ogenblik de trein op moet. Maar hoe reageert het onderwijs op dit fenomeen? Een hoofdvraag doorheen dit hoofdstuk, en eigenlijk ook doorheen dit werkstuk, is de volgende: Welke aandacht moet ICT in het onderwijs krijgen? In eerste instantie wordt er een visie over het doel en de opdracht van het onderwijs onder de loep genomen. Zodanig dat de lezer de juiste bril aangereikt krijgt om dit hoofdstuk te lezen.

Een belangrijk evenement binnen het onderwijs met betrekking tot ICT, is natuurlijk het invoeren van 10 vakoverschrijdende eindtermen ICT. Deze worden verduidelijkt in paragraaf 1.2. Verder worden de maatschappelijke tendensen die geleid hebben tot het invoeren van deze eindtermen ICT aangeboden. Ten slotte wordt het hoofdstuk afgesloten met een pedagogische filosofische theorie het constructivisme, dit is een na te streven ideologie omtrent onderwijs in het algemeen en is zeker toepasbaar in verband met ICT en het onderwijs.

- 13 -

.:: Web 2.0, een nieuwe motor voor het onderwijs? ::.

1.2

Doel en opdracht van het onderwijs

Er bestaan uiteenlopende visies over het doel en de opdracht van onderwijs die tot drie basisideen terug gebracht kunnen worden. Deze drie ideen zijn volgens KIERAN EAGAN op een fundamenteel niveau onverenigbaar. Ten aanzien van de vraag welke aandacht ICT moet krijgen in het onderwijs, is het essentieel om de visie te expliciteren om te komen tot een antwoord of verantwoording.1

Onderwijs als socialisatie Doel van het onderwijs is het bijbrengen van de kennis, vaardigheden, waarden en normen zoals die aanwezig zijn bij de heersende generatie in een gegeven samenleving. Er zijn specifieke kennis inzichten en vaardigheden nodig om op economisch, politiek en cultureel vlak in de maatschappij zijn weg te kunnen vinden. Indien echter socialisatie als voornaamste doel van onderwijs naar voren wordt geschoven, dreigt onderwijs een instrument in handen van diverse politieke, economische en culturele actoren te worden, waarbij het doel de wenselijke geachte burger en arbeidskracht te genereren. Het onderwijs krijgt dan vooral een reproducerende en adapterende functie. De opvatting dat het doel van onderwijs neerkomt op socialisatie, is ongetwijfeld de meest dominante, niet in de laatste plaats binnen het overheidsbeleid.

Onderwijs als cultivering van de geest en het ontwikkelen van kritische zin Het primair doel van onderwijs is volgens deze idee de jeugdigen die kennisvormen bij te brengen die hen een bevoorrechte, rationele kijk op de werkelijkheid kunnen bieden. Alleen door de studie van steeds abstracter wordende vormen van kennis kan de geest uitstijgen boven conventionele opvattingen, vooroordelen en stereotypen van de tijd, om tenslotte de werkelijkheid juist te zien. Doel van onderwijs is vooral van de sceptische, filosofisch genformeerde geest die actief de aard betekenis der dingen onderzoekt, die geen genoegen neemt met conventionele antwoorden, die gevoelig is voor goede argumenten. Kortom, onderwijs als cultivering van de geest.

EGAN (K.). The Educated Mind: How Cognitive Tools Shape Our Understanding. Chicago, University of Chicago Press, 1997, pp. 121-154

1

- 14 -

.:: Web 2.0, een nieuwe motor voor het onderwijs? ::.

Onderwijs al de ontplooiing van de eigenheid van het kind. In deze visie dient onderwijs niet in de eerste plaats gericht te zijn op de eisen van de samenleving, maar op de ontplooiing van de natuur van het kind. Daarom moet het kind zoveel mogelijk worden beschermd tegen de (mis)vormende druk van de samenleving. Het onderwijsproces moet met meer respect voor de eigenheid van kinderen verlopen. Vandaag lijkt men toenemend belang te hechten aan leerling-gericht onderwijs dat vertrekt van de mogelijkheden van ieder kind. Respect en aandacht voor de eigen leerstijl, optimale ontplooiingskansen, welbevinden en betrokkenheid, zelfgestuurd leren, differentiatie, leren leren, inclusief onderwijs, zijn begrippen die in elk onderwijsdiscours zijn terug te vinden.

1.3

Eindtermen ICTSinds enkele jaren wordt de introductie en integratie van ICT in het onderwijs met grote

prioriteit doorgevoerd in alle landen met een uitgebouwd onderwijssysteem, zo ook in Vlaanderen. Dit resulteerde uiteindelijk in eindtermen.

Vanaf 1 september 2007 worden in het basisonderwijs en in de eerste graad secundair onderwijs nieuwe vakoverschrijdende eindtermen en ontwikkelingsdoelen ingevoerd. Ook in de basiseducatie wordt de ICT-opleiding herbekeken in het licht van de algemene

basiscompetenties. Het is immers van belang om met betrekking tot ICT-basiscompetenties voldoende samenhang te voorzien tussen de verschillende onderwijsniveaus. Dat wil zeggen dat elke burger, elke leerling, cursist of student over deze competenties zou moeten beschikken. Eerst krijg je een opsomming van de eindtermen ICT. Hieruit volgt een schematische voorstelling, waaruit deze eindtermen ICT zullen worden toegelicht. Tenslotte wordt er stil gestaan bij de reden en factoren die er toe leiden dat deze eindtermen een noodzaak zijn.

1.3.1

De ICT eindtermen Tien eindtermen en ontwikkelingsdoelen: de eerste acht voor de leerlingen van het

basisonderwijs en van het buitengewoon onderwijs (types 1,2,7 en 8) en alle tien voor de leerlingen van de eerste graad van het gewoon secundair onderwijs (A-stroom en B-stroom) en van het buitengewoon secundair onderwijs OV3.

- 15 -

.:: Web 2.0, een nieuwe motor voor het onderwijs? ::.

1

De leerlingen hebben een positieve houding tegenover ICT en zijn bereid ICT te gebruiken om hen te ondersteunen bij het leren.

2 3

De leerlingen gebruiken ICT op een veilige, verantwoorde en doelmatige manier. De leerlingen kunnen zelfstandig oefenen in een door ICT ondersteunende

leeromgeving. 4 5 6 De leerlingen kunnen zelfstandig leren in een door ICT ondersteunende leeromgeving. De leerlingen kunnen ICT gebruiken om eigen ideen creatief vorm te geven. De leerlingen kunnen met behulp van ICT voor hen bestemde digitale informatie opzoeken, verwerken en bewaren. (basisonderwijs en buitengewoon onderwijs).

De leerlingen kunnen met behulp van ICT digitale informatie opzoeken, verwerken en bewaren. (eerste graad secundair onderwijs en OV3). 7 8 De leerlingen kunnen ICT gebruiken bij het voorstellen van informatie aan anderen. De leerlingen kunnen ICT gebruiken om op een veilige, verantwoorde en doelmatige manier te communiceren. 9 De leerlingen kunnen afhankelijk van het te bereiken doel adequaat kiezen uit verschillende ICT-toepassingen. (eerste graad secundair onderwijs en OV3). 10 De leerlingen zijn bereid hun handelen bij te sturen na reflectie over hun eigen en elkaars ICT gebruik. (eerste graad secundair onderwijs en OV3).

- 16 -

.:: Web 2.0, een nieuwe motor voor het onderwijs? ::.

Laten we even de krachtlijnen uit deze eindtermen halen: In de deze eindtermen wordt met andere woorden verwacht dat leerlingen, een positieve attitude ontwikkelen tov ICT, zelfstandig kunnen leren en oefenen met ICT, creatief vormgeven met ICT, leren omgaan met informatie (opzoeken, verwerven, bewerken, bewaren), en ten slotte communiceren met ICT.

Dezelfde eindtermen worden samengevat in onderstaande figuur:

Figuur 1: nieuwe ICT diamant

- 17 -

.:: Web 2.0, een nieuwe motor voor het onderwijs? ::.

1.3.2

Toelichting eindtermen ICT Op 18 mei 2006 ontving de VLOR (Vlaamse Onderwijsraad) vanwege de minister een

adviesvraag over de voorstellen voor eindtermen en ontwikkelingsdoelen voor informatie- en communicatietechnologie (ICT). De voorstellen werden, voor wat betreft het specifieke onderwijsniveau, op 20 juni 2006 goedgekeurd in de Raad Secundair Onderwijs en op 21 juni 2006 in de Raad Basisonderwijs. De Algemene Raad keurde het globale advies goed op 22 juni 2006. Het resultaat van de stemming in de Algemene Raad was als volgt: er waren 24 stemgerechtigde leden aanwezig, 22 leden stemden voor het advies, 1 lid stemde tegen en 1 lid onthield zich.2

1) De leerlingen hebben een positieve houding tegenover ICT en zijn bereid ICT te gebruiken ter ondersteuning van hun leren.

Naast het ontwikkelen van een positieve houding ten aanzien van ICT, wordt ook de bereidheid om ICT te gebruiken als middel om te leren, aangescherpt. ICT kan immers behalve een aanvullende rol, ook een remedirende en compenserende rol vervullen. Maar ook moet ICT op school een compensatie bieden voor vaardigheden en attitudes die bij thuisgebruik niet of veel minder worden verworven.3

2) De leerlingen gebruiken ICT op een veilige, verantwoorde en doelmatige manier. Met veilig wordt bedoeld dat leerlingen alert zijn voor ondermeer schadelijke of discriminerende inhouden en voor het bestaan van virussen, spam en pop-ups. Ze geven geen persoonlijke en vertrouwelijke informatie door aan onbekenden. Ze kweken de reflex aan om dubieuze berichten en ongewone inhouden te signaleren.

Bij verantwoord gebruik wordt bijvoorbeeld gedacht aan de zorg voor apparatuur en software. Dat houdt onder meer in dat leerlingen rekening houden met de financile en

DEMEULEMEESTER (A.). Advies over de eindtermen en ontwikkelingsdoelen informatie- en communicatietechnologie (ICT) in het gewoon en buitengewoon basisonderwijs, de eerste graad van het secundair onderwijs en het buitengewoon secundair onderwijs. Brussel, VLOR, 2006, pp.9-12.3

2

- 18 -

.:: Web 2.0, een nieuwe motor voor het onderwijs? ::.

ecologische aspecten van ICT-gebruik: zij printen bv. niet elk document uit en respecteren de afspraken over downloaden en kopiren.

Verantwoord gebruik heeft ook ethisch-sociale aspecten. Leerlingen gebruiken ICT niet om anderen lastig te vallen en te pesten. Ze hebben respect voor de intellectuele eigendom van anderen bij het gebruik van informatie en software.

Er is ook de zorg voor zichzelf: de leerlingen werken op een ergonomisch verantwoorde manier met de computer.

Doelmatigheid heeft te maken met zich afvragen of de middelen in verhouding staan tot het doel. Leerlingen leren hun ICT gebruik kritisch te overdenken. Zij houden bij het werken met ICT steeds hun doel voor ogen. Ze gebruiken ICT enkel waar dat zinvol is, ze proberen bv. de duur van hun ICT gebruik realistisch in te schatten en te bewaken.

3) De leerlingen kunnen zelfstandig oefenen in een door ICT ondersteunde leeromgeving. Nadat kinderen en jongeren nieuwe leerinhouden verworven hebben, is het van belang dat ze voldoende mogelijkheden krijgen om te oefenen. De computer kan daarvoor een nuttig hulpmiddel zijn. Wij denken bijvoorbeeld aan de wijd verspreide

oefenprogrammas. De meerwaarde van deze vorm van ICT-integratie kan onder meer bestaan uit: variatie (in oefenvormen, het inspelen op verschillende leerstijlen), differentiatie (op het vlak van tempo en niveau), gendividualiseerde feedback of tijdswinst bij de evaluatie. 4) De leerlingen kunnen zelfstandig leren in een door ICT ondersteunde leeromgeving. Met zelfstandig leren wordt bedoeld dat de leerlingen nieuwe leerinhouden verwerven en verwerken, waarbij de computer als het ware de rol van de leerkracht overneemt. Een voorbeeld is de werkvorm waarbij de leerling stapsgewijze geleid wordt naar de sites waar informatie te vinden is, en door gerichte opdrachten die informatie moet verwerken. Ook kunnen de leerlingen bv. een simulatie uitvoeren aan de hand van een voor hen geschikt educatief programma en daar conclusies uit trekken. In het secundair onderwijs gebruiken steeds meer scholen een open leercentrum om leerlingen

- 19 -

.:: Web 2.0, een nieuwe motor voor het onderwijs? ::.

zelfstandig te leren werken. Ook voor leerlingen met lage cognitieve mogelijkheden worden programmas ontworpen, bijvoorbeeld:

Saar is 10 jaar. Technisch lezen kost haar zoveel moeite dat ze niet begrijpt wat ze leest. Zij heeft nog maar enkele zinnen gelezen als de andere leerlingen al klaar zijn met de tekst wereldorintatie. Als de computer de tekst voor haar leest, kan ze zich richten op de inhoud. Ze leest zonder hulp van anderen. Haar boek van Frans staat digitaal op haar computer. Frans leren gaat zo vlotter. Saar kan telkens de uitspraak van woorden beluisteren. Ze controleert bovendien zinsbouw en spelling door te laten voorlezen tijdens het typen. 4 Sprint leest teksten voor met een stem van hoge kwaliteit. De werkbalk Sprint installeertzich in Word. Zo kan je meteen teksten in Word laten voorlezen. Dit kan per woord, zin of alinea. Je kan ook de hele tekst laten voorlezen.5

5) De leerlingen kunnen ICT gebruiken om eigen ideen creatief vorm te geven. ICT kan het creren vergemakkelijken. Dat betekent dat zij creatief kunnen omgaan met beelden, woorden, eventueel klank. Denk bijvoorbeeld aan het maken van een attractieve affiche met woord en beeld, een menukaart, het illustreren van een zelfgemaakte tekst, het maken een elektronische collage, het gebruik van digitale fotografie. De leerlingen kunnen daarbij gebruik maken van de elementaire

mogelijkheden die allerlei tekst-, beeld- en tekenprogrammas bieden. Door het aanwenden van ICT krijgen leerlingen bijkomende kansen om hun ideen te verwezenlijken.

6) De leerlingen kunnen met behulp van ICT voor hen bestemde digitale informatie opzoeken, verwerken en bewaren. Het zoeken van informatie situeert zich hier gedeeltelijk in de elektronische bibliotheek die ter beschikking staat op cd-roms, de schoolserver of op het internet. Denken maar aan elektronische encyclopedien, vertaalwoordenboeken, educatieve cd-roms met tekst, beeld, geluid, animatie en uiteraard webpaginas. Net zoals de leerlingen vooral hunSurfplank: Deel 4 ICT als brug tussen capaciteit en beperking: Hoofdstuk 12: laten voorlezen met voorleessoftware: inleiding http://www.letop.be/projecten/surfplank/pdf.asp?parent=1080&SurfID=1091#start datum van raadpleging: 2 juni 2008 5 Surfplank:Deel 4 ICT als brug tussen capaciteit en beperking: Hoofdstuk 12: laten voorlezen met voorleessoftware: handig woorden, zinnen, teksten laten voorlezen, http://www.letop.be/projecten/surfplank/pdf.asp?parent=1080&SurfID=1092#start datum van raadpleging: 2 juni 20084

- 20 -

.:: Web 2.0, een nieuwe motor voor het onderwijs? ::.

gading zullen vinden in het op hen gerichte deel van de echte bibliotheek, kan de leerkracht hier een platform afbakenen met enkel voor hen geschikte of specifiek op hen gerichte informatie. Hij kan de leerlingen ook laten werken met speciaal voor het onderwijs ontworpen zoekrobots. Met het verwerken van informatie bedoelen wij bijvoorbeeld dat zij uitmaken wat er interessant is in het kader van hun doel of opdracht; dat zij deze informatie gebruiken om oplossingen te geven voor een vraag of een opdracht; dat zij deze informatie ordenen om ze nadien te kunnen voorstellen aan anderen en dat zij de informatie representeren onder een andere vorm, zoals een grafiek, een schema, een affiche... Het begrip digitale informatie dient ruim genterpreteerd te worden en omvat ook het omzetten van informatie naar een elektronische drager, bv. het gebruik van fotos of krantenartikels die men eerst ingescand heeft. De reikwijdte van deze eindterm wordt qua inhoud beperkt door de context van de leerinhouden van het betreffende niveau, qua moeilijkheid door eindtermen/ontwikkelingsdoelen die deze contexten aflijnen. Bijvoorbeeld voor informatieverwerking gelden hier ook de beperkingen in het basisonderwijs inzake verwerkingsniveau, afstandsniveau en tekstsoorten die de eindtermen / ontwikkelingsdoelen voor lezen vastleggen.

7) De leerlingen kunnen ICT gebruiken bij het voorstellen van informatie aan anderen. Het gaat hier om het proces van het voorstellen op zich: leerlingen die, alleen of in samenwerking met anderen, in staat zijn om informatie aan anderen mee te delen of te tonen met ondersteuning van multimedia, bijvoorbeeld een leerling vertelt in de kring op maandagmorgen iets over het voorbije weekend, daarbij ondersteund door een paar elektronische fotos. Een leerling uit de derde graad geeft een spreekbeurt. Hij gebruikt daarbij ook bewegende elektronische beelden. Het genereren van die te presenteren info zit vervat onder eindterm 5 namelijk onder de term verwerken of onder eindterm 4 creatief vormgeven. Bijgevolg gaat het hier over het voorstellen op zich, niet over het maken van een presentatie.

- 21 -

.:: Web 2.0, een nieuwe motor voor het onderwijs? ::.

8) De leerlingen kunnen ICT gebruiken om op een veilige, verantwoorde en doelmatige manier te communiceren. Met communiceren bedoelen wij hier dat leerlingen de faciliteiten die ICT biedt, kunnen gebruiken om informatie (onder de vorm van woord, beeld, klank) te geven of te vragen aan derden. Daarbij denken wij aan mogelijkheden die een bijdrage kunnen leveren aan het leerproces, zoals afspraken maken via e-mail of SMS, elektronische documenten meesturen, met een e-mailbericht, contacten leggen en informatie verzamelen voor een studiebezoek, live chatten met leerlingen van een andere school, gebruiken van internetfora, blogging, enz. De toevoegingen veilig, verantwoord, focussen op de elementaire regels en omgangsvormen voor ICT-communicatie. De leerlingen leren onder meer omgaan met de conventies en regels die op het net gelden, soms netetiquette genoemd. Met doelmatig wordt bedoeld dat leerlingen zich afvragen wat het beste

communicatiemiddel is, in functie van hun doel. Het is aan de scholen om te oordelen welke de meest gangbare communicatiemiddelen en applicaties zijn (of worden in de toekomst). Ook voor leerlingen met een verstandelijke beperking of een leerstoornis bestaan er specifieke ICT hulpmiddelen voor communicatie6. Denk ook maar aan Sprint een spraakprogramma voor kinderen met dyslexie.7 1.3.3 Waarom zijn eindtermen ICT nodig?

Er zijn vier redenen waarom eindtermen ICT nodig zijn:

Informatie -en communicatietechnologie verandert de maatschappij voortdurend. Het onderwijs kan niet achterblijven. ICT vaardigheden zijn nieuwe basisvaardigheden geworden en de school is de plaats bij uitstek om ze aan alle leerlingen, studenten en cursisten bij te brengen.

Niet elk kind heeft thuis een computer. Het opnemen van ICT in de eindtermen moet kansenongelijkheid helpen tegengaan.

Met ICT kunnen we het onderwijs -en leerproces veranderen en verrijken.6 7

Zie bv. www.betavzw.be zie http://www.lexima.nl/pagina/85/home

- 22 -

.:: Web 2.0, een nieuwe motor voor het onderwijs? ::.

Leerlingen die ICT competenties verwerven, zullen beter kunnen participeren aan de samenleving en vinden later makkelijker een gepaste job.

Als motivering voor dit beleid worden actuele situaties en maatschappelijke trends genoemd zoals onder andere de recente toevloed van informatie, de evolutie naar een kennismaatschappij en de eisen van de arbeidsmarkt op het gebied van ICT geletterdheid. Daarnaast worden leren als een sociaal proces getypeerd waarbij kennis en vaardigheden actief geconstrueerd worden, waarbij de interactie en samenwerking met de medeleerlingen een belangrijke rol spelen. De exponentile toename van de leerinhouden maken de kennisbouw veel complexer. Om deze hoeveelheden aan informatie te verwerken tot kennis dienen de leerlingen te beschikken over de nodige referentiekaders, aangereikt door het onderwijs maar ook door andere sociale netwerken zoals gezin of leeftijdsgroepen.

1.4

ICT en onze maatschappijIn de volgende paragraaf tracht ik een duidelijker beeld te schetsen van de hierboven

genoemde

maatschappelijke maar wat

tendensen. is dat

We nu

evolueren Wat

naar zijn de

een

informatie van

en de

kennismaatschappij

juist?

gevolgen

informatietechnologie op de maatschappelijke ontwikkelingen? Helpen de ICT eindtermen de kansenongelijkheid tegen te gaan? Wordt het onderwijs beter door het integreren van ICT? Zijn deze ICT competenties echt noodzakelijk voor de huidige arbeidsmarkt? Dit zijn vragen waarop in de volgende delen een antwoord op wordt geformuleerd.

Er zijn verschillende gronden om onze maatschappij te typeren als een kennis of informatiesamenleving en er moet bekeken worden welke consequenties deze hebben voor het introduceren van ICT in het onderwijs.

De kennismaatschappij is een sleutelbegrip in de motivering voor het ICT beleid, maar wat er precies mee wordt bedoeld is niet duidelijk. De begrippen kennis en informatie worden

- 23 -

.:: Web 2.0, een nieuwe motor voor het onderwijs? ::.

meestal niet verder verduidelijkt en soms wordt er wel en dan weer niet een strak onderscheid gemaakt tussen beide.

1.4.1

informatie of kennismaatschappij? Vaak wordt met de term kennismaatschappij vooral verwezen naar de exponentile

toename en toevloed aan (digitaal) beschikbare informatie Met de uitdaging om hierop vat te krijgen rijst de vraag of het wel mogelijk is greep te krijgen op de chaotische informatiestroom en of computers en internet hiervan niet eerder mede de oorzaak zijn.

Een samenleving met een steeds verder aanzwellende, astronomische hoeveelheid (digitaal) toegankelijke data kunnen we een informatiesamenleving noemen. Dat zegt echter niets over een kennissamenleving. Er is een fundamenteel onderscheid tussen informatie en kennis. We spreken over informatie als we het hebben over data, gegevens, cijfers, tekst, enz. informatie en communicatie technologie (ICT) heeft enkel met informatie te maken. Kennis ontstaat pas op het moment dat iemand informatie leest (decodeert) en begrijpt (betekenis verleent). Daarbij is ook de wijze waarop we informatie beleven, bepalend voor de betekenis we aan deze informatie hechten. Bij dit proces van kennis verwerven kan ICT ons niet helpen. De exponentieel groeiende en theoretisch vlot beschikbare totaliteit aan informatie is daarbij niet echt betekenisvol.

Kennis van vandaag kan in korte tijd al verouderde kennis betekenen. Kennis is tevens steeds breder beschikbaar en gratis en daarmee niet meer voorbehouden aan een kleine eliteclub van experts. Dit heeft gevolgen voor het onderwijs in het algemeen, voor de inhoud, de student en de docent in het bijzonder. Bij nieuwe vormen van leren en het gebruik van elektronische ondersteuningen veranderen de taken van leraren ten opzichte van wat zij gewend waren. Van het vooral goed kunnen overdragen en verklaren van inhoud en het structureren van het leerproces voor hun leerlingen wordt plotseling het kunnen coachen, leerlingen kunnen aanzetten tot actief leren, het geven van feedback en vooral ook het ontwikkelen van leeropdrachten, leermateriaal en leercontexten belangrijk.8

8

VERMUNT (J.). Docent van deze tijd: Leren en laten leren, Utrecht, s.e., 2006, pp.7-8.

- 24 -

.:: Web 2.0, een nieuwe motor voor het onderwijs? ::.

1.4.2

Gevolgen: Globalisering Productie en distributie van goederen, diensten en kennis vinden in toenemende mate

wereldwijd plaats. In dit proces van globalisering wordt de uitwisseling van kennis steeds vaker vergemakkelijkt door het internet. ICT bedrijven spelen hierbij een ondersteunende rol. Er is nog maar weinig bekend over de impact van dit economische en digitale globaliseringproces op het onderwijs.9

Globalisation could threaten the world with a cultural uniformity that would endanger the diversity of cultures or threaten a retreat by peoples into their own identity and nationality, with the inevitable consequences of intolerance and rejection of other cultures. 10

UNESCO Nu kennis ook via het internet wordt gedistribueerd, zijn er nieuwe kennisdistributeurs die (mee)bepalen wat in de schappen ligt. Enerzijds is er een veelheid van informatie op het web, anderzijds is betekenisvolle kennis soms alleen toegankelijk via een interface zoals een abonnement, een kredietkaart, een toegangscode tot de website of een kostbare private opleiding.11

FOUCAULT bekritiseerde het traditionele beeld dat kennis alleen waardevol wordt geacht als het de gevestigde macht weerspiegelt. Hij pleit voor een bewustwordingsproces omdat er meer kennis, waarheden en vrijheden mogelijk zijn dan men zich in eerste instantie kan voorstellen. FOUCAULT laat zien hoe in de westerse samenleving de staat of een andere autoriteit (bijvoorbeeld: de commercie) de mens voorschrijft hoe te leven, te studeren, te produceren of te consumeren. In zon samenleving wordt door de economische wetten bepaald wat telt als kennis en wat niet.12

De hierboven geschetste ontwikkeling is paradoxaal. Enerzijds blijkt globalisering vele kansen te bieden aan onderwijsorganisaties. De informatie uitwisseling is intensiever en eenvoudiger dan ooit tevoren. Anderzijds echter werpt ICT nieuwe beperkingen op voor de vrijheid van kennisuitwisseling. Belangrijke knowhow voor de technologische vooruitgang lijkt in handen van enkele private en mondiale ondernemingen.9

VAN DE BUNT-KOKHUIS (S.). Kennis, multimedia en globalisering. In: Impuls, 2003, jg. 34, nr. 2, p. 96-97 N.N. Culture in the contemporary world: problems and prospects, s.l., UNESCO, 1973, p.30 11 VAN DE BUNT-KOKHUIS (S.). Kennis, multimedia en globalisering. In: Impuls, 2003, jg. 34, nr. 2, pp.96-97 12 FOUCAULT (M.). Discipline and punish: the birth of the prison, New York, Random House, 1979, pp. 27-2810

- 25 -

.:: Web 2.0, een nieuwe motor voor het onderwijs? ::.

Mondiale softwarebedrijven en uitgeverijen hebben in het afgelopen decennium een toenemende marktaandeel verworven in het onderwijs. Sommige onderwijsorganisaties hebben contracten getekend met internetbedrijven om hun websites gratis te verzorgen. Als tegenprestatie krijgen de bedrijven advertentieruimte op de website en de gelegenheid om de leerlingen direct te mailen voor marketingdoeleinden. Ook hier dienen ethische afwegingen te worden gemaakt wat (nog) toelaatbaar is om de objectiviteit van de opleidingen niet in gevaar te brengen.13

Het proces van globalisering over de continenten en in cyberspace is onomkeerbaar. De wereld is een dorp geworden waarin iedere leerling met zijn eigen culturele achtergrond een plek probeert te vinden. De kansen die globalisering aan leerlingen biedt om snel te communiceren en kennis uit te wisselen, dienen te worden benut. Om de kwaliteit van het onderwijs te waarborgen moet tezelfdertijd echter worden voorkomen dat kennis steeds uniformer wordt (one size fits all) en uit het publieke domein in de private sector terechtkomt.

In het navolgende wordt een aantal aanbevelingen gedaan op maatschappelijk, organisatorisch en individueel niveau om de pluriformiteit van kennistradities beter te kunnen borgen in onderwijsorganisaties.

Op maatschappelijk niveau is een ethische revival aan het ontstaan om recht te doen aan de menselijke kennis en waarden tevens om de voordelen van globalisering zoveel mogelijk te benutten. Of zoals Guy Verhofstadt het verwoorde:

The challenge that we are facing today is not how to thwart14 globalisation but instead how to give it an ethical dimension. I would call this ethical globalisation, a triangle consisting of

free trade, knowledge and democracy; alternatively, trade, aid and conflict prevention. VERHOFSTADT (G.).15

PIETRYKIWSKI (B.). Information technology and commercialization of knowledge: Corporate universities and class dynamics in an era of technological restructuring. In: Journal of Economic Issues, 2001, jg. 35; nr. 2, pp. 299-306. 14 Thwart = voorkomen 15 VERHOFSTADT (G.). The paradox of anti - globalisation. In: Business World, 2001, nr. 27, pp.

13

- 26 -

.:: Web 2.0, een nieuwe motor voor het onderwijs? ::.

Op maatschappelijk niveau dient kennis beter publiek toegankelijk te worden gemaakt en recht te doen aan de diversiteit van kennistradities. Een initiatief in deze richting is de Public Library of Science, een non-profitorganisatie van wetenschappers (zie:

www.publiclibraryofscience.org). Wetenschappers willen hiermee voorkomen dat uitgeverijen bepalen wat, wanneer, in welke vorm en waarin wordt gepubliceerd.16

Omdat het internet een maatschappelijk fenomeen is, zal ook hieraan gewerkt moeten worden. De architectuur van het web verdient grote aandacht van beleidsmakers, ICTdeskundigen en gebruikers. De rijkdom aan kennis en informatie zou beter en gemakkelijker kunnen worden gedeeld in een digitaal publiek domein. Dit betekent een decentrale (peer to peer) architectuur in tegestelling tot een centrale (client to server) architectuur waarbij niet de gebruikers, maar de eigenaars de dienst uitmaken. Een voorbeeld van peer-t-peer-architectuur is Kazaa (zie: www.kazaa.com) waarbij pc-ezitters onderling bestanden uitwisselen. Een ander voorbeeld is de open sourcesoftware Freenet. Met Freenet kan men communiceren via de normale servers van het internet. Vergelijkbaar met Kazaa, doet Freenet een beroep op het solidariteitsbeginsel van de gebruikers. Deelnemers aan Freenet stellen een deel van hun harde schijf ter beschikking van de gemeenschap. De gebruiker stelt dus enkele megabytes ter beschikking en heeft geen controle over wat daarmee gebeurt. Bij kazaa echter stelt de gebruiker een map ter beschikking en kan hij controleren wat erin staat, de map leeg houden of het samen delen uitschakelen. Hoewel dezesoftware een kansrijke architectuur leek, bleken er toch bezwaren aan te kleven. Omdat het een vrijplaats lijkt te zijn voor illegale software, gekopieerde muziek/films/etc. en porno. Dus, peer-to-peer-architecture kan de vrijheid van kenniswisseling bevorderen, maar helaas ook in ethisch opzicht contraproductief zijn.17

Op organisatieniveau zou een school in haar doelstellingen haar maatschappelijke verantwoordelijkheid ten aanzien van kennis, multimedia en globalisering expliciet kunnen verwoorden. In dit verband spreekt FISSCHER over de morele competentie van een organisatie. Iedere organisatie moet transparant worden ingericht met een goede informatievoorziening rond mogelijke gevolgen van de bedrijfsvoorziening rond mogelijke gevolgen van de bedrijfsvoering voor de verschillende betrokkenen. Dialoog en zingeving staan centraal. De organisatie dient een menselijke maat te hebben. Dit betekent dat mondiale organisaties eenEPSTEIN (D.). The field of business ethics in the United States; Past, Present and future. In: Journal of General Management, jg 28, nr. 2, pp.1-20. 17 VAN DE BUNT-KOKHUIS (S.). Kennis, multimedia en globalisering. In: Impuls, 2003, jg. 34, nr. 2, pp. 101-10316

- 27 -

.:: Web 2.0, een nieuwe motor voor het onderwijs? ::.

sterke lokale verankering moeten realiseren. Grootschaligheid schept namelijk afstand tussen mensen, fysiek, sociaal en psychologisch. Mensen worden anoniem, een nummer, een middel. Wat de onderwijsstrategie betreft, wordt een vrije toegankelijkheid van kennis nagestreefd.18

Hiervoor zijn in de eindtermen nieuwe vaardigheden vereist zoals het aanleren van kritisch denken en nieuwsgierigheid in een elektronische leeromgeving. Zie bijvoorbeeld volgende eindtermen:

4) De leerlingen kunnen zelfstandig leren in een door ICT ondersteunde leeromgeving. 6) De leerlingen kunnen met behulp van ICT voor hen bestemde digitale informatie opzoeken, verwerken en bewaren. 8) De leerlingen kunnen ICT gebruiken om op een veilige, verantwoorde en doelmatige manier te communiceren.

Op individueel niveau moet in iedere onderwijsorganisatie een bewustwordingsproces op gang komen. Onderwijsorganisaties staan hiermee voor een enorme uitdaging. Kennisvergaring ligt in het hart van iedere samenleving en zou niet geleid moeten worden door economische wetten. Door een bewustwordingsproces op gang te brengen bij beleidsmakers, inspecteurs, docenten en leerlingen ten aanzien van de mechanismen die vrije kennisvergaring kunnen belemmeren, kan het tij gekeerd worden. De leerling als zijnde gebruiker van het web mag geen passieve consument worden van een tevoren uitgedachte kennisblauwdruk, maar moet creatief kennis kunnen vergaren en opbouwen. In zon benadering is kennis geen handelswaar of commoditeit maar een proces dat uitdaagt tot onafhankelijk leren.19

Dit sluit aan bij de volgende eindtermen:

4) De leerlingen kunnen zelfstandig leren in een door ICT ondersteunde leeromgeving. 6) De leerlingen kunnen met behulp van ICT voor hen bestemde digitale informatie opzoeken, verwerken en bewaren.

18 19

FISSCHER (O.). Het organiseren van morele competentie. In: Gids voor personeelsmanagement, jg. 82, nr. 3, pp.13-16 IDEM, pp. 101-103

- 28 -

.:: Web 2.0, een nieuwe motor voor het onderwijs? ::.

Het absorberen van nieuwe kennis en dus ook innovatiebereidheid kunnen immers niet worden afgedwongen. Zo kan een grote schoolorganisatie meer doen met knowhow die aanwezig is onder de lokale medewerkers. Dergelijke praktijkvoorbeelden leiden tot het inzicht dat kennis ook lokale wortels dient te hebben en geen plaatsloos proces is. In dit verband pleit de International Academy of Education voor prior knowledge. De kennis die een leerling heeft van de wereld, hangt af van zijn leeromgeving. Door een bredere prior knowledge basis krijgt de leerling betere leervaardigheden en inzicht en kan het informatie in de elektronische leeromgeving in een maatschappelijk context plaatsen. Prior Knowledge omvat onder meer crossculturele kennis van de wereld, geschiedenis, kennis over het culturele en klassieke erfgoed, vakspecifieke kennis en talenkennis. Bij de instructie in het onderwijs zou meer rekening gehouden moeten worden met deze kant van de persoonsvorming van leerlingen.20

Dat de informatie en communicatietechnologie ons samenleven en de perceptie ervan benvloed, valt niet te ontkennen. Zowel op politiek als op economisch vlak is er een toenemende globalisering, waarbij ICT een belangrijke rol speel in het opbouwen van invloed en netwerkvorming. Ook het individu ondergaat de invloed van ICT. Het is belangrijk te beseffen dat onze opvatting over een perceptie van de (mogelijke) invloed van ICT op onze identiteit en identiteitsbeleving samen hangt met onze visie op aard en wezen van de mens. De positie die men inneemt ten aanzien van de aard van de ICT invloed en hoe we met deze invloed omgaan, zal bepalend zijn voor de opdracht die men het onderwijs wil geven ten aanzien van de ICT ontwikkelingen.

1.4.3

ICT een remedie tegen kansongelijkheid? Een belangrijke invalshoek voor het ICT-beleid is die van de digitale kloof. Gelijke kansen

voorzien voor alle jongeren in de kennismaatschappij van vandaag en morgen is een absolute prioriteit. De alomtegenwoordigheid van ICT in de samenleving is een voldoende reden voor het onderwijs om ICT in te zetten. Jongeren groeien op in een ICT-rijke wereld en het buitensluiten van ICT zou een wig drijven tussen school en samenleving. Een mogelijk gevolg van de sterke aanwezigheid van ICT in de samenleving is dat sommige leerlingen ongelijke kansen krijgen om

20

PANG (E.). International academy of education: Teaching reading, sine loco, UNESCO, 2003, p. 13

- 29 -

.:: Web 2.0, een nieuwe motor voor het onderwijs? ::.

ICT-competenties te verwerven. De verspreiding van om het even welke technologische ontwikkeling houdt namelijk altijd een risico in op het ontstaan van ongelijkheid.

In dit deel wordt dieper ingegaan op de onderwijsgerelateerde aspecten van de digitale kloof en op het gelijke kansenaspect van ICT voor mensen met beperkingen.

1) De digitale kloof dichten via het onderwijs

Het is duidelijk dat ICT niet alleen extra kansen maar ook risicos met zich meebrengt. Een risico is bijv. de polarisering in de maatschappij tussen zij die wel de toegang en de vaardigheden hebben om met ICT om te gaan en zij die deze toegang en vaardigheden niet hebben. We spreken in dit opzicht van de digitale kloof.

De alomtegenwoordigheid van ICT in de samenleving is een voldoende reden voor het onderwijs om ICT in te zetten. Jongeren groeien op in een ICT-rijke wereld en het buitensluiten van ICT zou een wig drijven tussen school en samenleving. Een mogelijk gevolg van de sterke aanwezigheid van ICT in de samenleving is dat sommige leerlingen ongelijke kansen krijgen om ICT-competenties te verwerven. De verspreiding van om het even welke technologische ontwikkeling houdt namelijk altijd een risico in op het ontstaan van ongelijkheid. Uit de onderwijsliteratuur wordt stilaan duidelijk dat verschillen op het gebied van ICT de traditionele sociale en economische breuklijnen volgen. Deze ongelijkheid kan zich op verschillende manieren manifesteren, bijvoorbeeld onder de vorm van ongelijke toegang tot of gebruik van ICT op basis van de achtergrondkenmerken van de gebruiker (bv. op basis van sekse, sociale of economische status, ...). 21

Uit deze analyses blijkt duidelijk het belang van basiscompetenties om met ICT om te gaan. De kennismaatschappij vraagt aangepaste vaardigheden, attitudes en kennis. Vaak ontbreekt het bepaalde groepen van mensen aan kennis en vaardigheden, of motivatie en middelen om er optimaal gebruik van te maken. Zij zijn onvoldoende op de hoogte van de mogelijkheden die21

deze

technologien

bieden, of

vinden

dat

er nog onvoldoende

DEMEULEMEESTER (A.). Advies over de eindtermen en ontwikkelingsdoelen informatie- en communicatietechnologie (ICT) in het gewoon en buitengewoon basisonderwijs, de eerste graad van het secundair onderwijs en het buitengewoon secundair onderwijs. Brussel, VLOR, 2006, p. 8

- 30 -

.:: Web 2.0, een nieuwe motor voor het onderwijs? ::.

gediversifieerde en kwaliteitsvolle inhoud en diensten aangeboden worden die voor hen nuttig of relevant kunnen zijn. Betreffende het aanleren van kennis, vaardigheden en attitudes is er voor het beleidsdomein onderwijs en vorming een belangrijke rol weggelegd in het overbruggen van de digitale kloof.

Het is de taak van het onderwijs om jongeren maximale kansen te geven om zich in de kennismaatschappij te ontplooien. Het moet hen op een kritische, zinvolle en aangename manier leren omgaan met nieuwe media. Door via eindtermen iedere leerling met ICT in contact te brengen, zorgt het onderwijs ervoor dat alle leerlingen, cursisten en studenten ongeacht hun afkomst een gelijkwaardige basisvorming krijgen. Maar het moet ook duidelijk zijn dat niet alleen het onderwijs hier een rol te spelen geeft. Het vinden van oplossingen voor de digitale kloof vooronderstelt de nodige afstemming tussen verschillende onderwijs-, opleidings- en vormingsverstrekkers maar ook samenwerking met actoren uit het culturele veld: sociaal-cultureel werk, buurtwerk, bibliotheken, musea, Ook de aanvullende rol die gemeenschapsinitiatieven kunnen spelen is belangrijk.

De Vlaamse overheid heeft het ICT-gebruik op verschillende manieren ondersteund, o.m. met geld voor apparatuur, vorming en nascholing, en met professionalisering van het ICTschoolbeleid via de invoering van ICT-cordinatoren. Ondanks de vele initiatieven die er o.a. toe geleid hebben dat ICT sterk is ingebed in het Vlaamse onderwijs, ontbreekt er voor veel leerkrachten, directies, ICT-cordinatoren, enz. een richtinggevend kader en een coherentie visie waarop leerinhouden kunnen gent worden.22

De rol van het onderwijs situeert zich dus op 2 niveaus: enerzijds zorgen dat jongeren die thuis niet over ICT beschikken via de onderwijsinstellingen toch toegang hebben tot technologie en er leren mee werken en anderzijds het op een hoger niveau brengen van de ICT-kennis en -vaardigheden, zodat het ICT-gebruik ook kritisch en beredeneerd gebeurt. Dat is precies waar de nieuwe ICT-eindtermen op gericht zijn.23

22 23

NOTA: nieuwe investering in ICT-infrastructuur basis en secundair onderwijs en basiseducatie VANDENBROUCKE (F.). Competenties voor de kennismaatschappij, Brussel, s.e., 2005, pp. 12-13

- 31 -

.:: Web 2.0, een nieuwe motor voor het onderwijs? ::.

2) Digitale kansen voor mensen met beperkingen

Bovendien heeft ICT een compenserend vermogen in zich. Het biedt namelijk bijkomende mogelijkheden aan leerlingen met beperkingen op het vlak van mobiliteit, leervaardigheid, gezondheid, leervermogen, visueel en auditief functioneren, enz. Dit impliceert dat ook voor leerlingen met een verstandelijke handicap of een functiebeperking de toegang tot de ICT rijke wereld moet verzekerd worden. Het opnemen van ICT-competenties als ontwikkelingsdoelen voor het buitengewoon onderwijs zal dat stimuleren.24

Voor mensen met beperkingen stelt zich een merkwaardige paradox. De kansen die ICT voor hun (beter) functioneren, voor hun maatschappelijke participatie en hun inclusie biedt, zijn erg groot. Maar anderzijds wordt hun toegankelijkheid tot ICT beperkt door technisch onaangepaste standaarden, hoge aanpassingskosten of duurdere infrastructuur tegenover de ICT-gebruikers zonder beperkingen. Zonder toegang of met een gebrekkige toegang tot ICT kunnen ook de vaardigheden die nodig zijn om volwaardig aan de kennismaatschappij te participeren niet bereikt worden en blijft het gebruik eveneens beperkt of louter functioneel.25

In het buitengewoon onderwijs ligt een sterke nadruk op de compenserende en

remedirende mogelijkheden van technologie. Door aanpassingen te doen aan de hardware,bv. een grotere muisbal, een vergoot toetsenbord, een joystick met aangepaste software, kunnen kinderen met bv. motorische of meervoudige beperkingen toch teksten schrijven, spelletjes spelen, e-mailen, oefeningen maken, enz. Voor kinderen met zeer weinig motorische restfuncties kan de computer een belangrijk hulpmiddel zijn om de zelfstandigheid te vergroten. Er wordt dan gesproken van de prothese functie van de computer. Een mooi voorbeeld hiervan is kinderen met spraakproblemen die geholpen worden met ondersteunende spraaktechnologie. Hierdoor wordt het voor de betrokken kinderen toch mogelijk met hun omgeving te communiceren.

Het sterk gestructureerde en serile karakter van veel leersoftware is dan weer een ideaal hulpmiddel voor kinderen met verstandelijke beperkingen en zeker ook voor kinderenDEMEULEMEESTER (A.). Advies over de eindtermen en ontwikkelingsdoelen informatie- en communicatietechnologie (ICT) in het gewoon en buitengewoon basisonderwijs, de eerste graad van het secundair onderwijs en het buitengewoon secundair onderwijs. Brussel, VLOR, 2006, p. 8 25 VANDENBROUCKE (F.). Competenties voor de kennismaatschappij, Brussel, s.e., 2005, p. 1424

- 32 -

.:: Web 2.0, een nieuwe motor voor het onderwijs? ::.

met autisme. De logische opbouw en stapsgewijze verkenning, de aangepaste grafische design en de koppeling aan een visueel of auditief beloningssysteem stimuleert de kinderen om ermee verder te spelen en verhoogt hun concentratie.

Door het vergemakkelijken van de handelingen geeft de computer aan de kinderen de mogelijkheid eigen initiatief te nemen, waardoor hun eigenwaarde en zelfrespect kan groeien. Bijkomende positieve effecten zijn mogelijks de toename van werk, - speel, - of leermotivatie en de toename van concentratie.26 Met ICT kunnen we het onderwijs -en leerproces veranderen en verrijken

Beter en efficinter onderwijs wil zeggen dat de onderwijsdoelstellingen in hogere mate en verhoudingsgewijs met minder middelen (tijd, geld, energie,) bereikt worden. Deze kwaliteitsverbetering van ICT wordt vooral geplaatst binnen het socialisatiediscours, waarbij het leerrendement gemeten wordt met (gestandaardiseerde) tests. Willen we echt over een onderwijsverbetering spreken, dan moeten we de effecten toetsen ten aanzien van alle onderwijsdoelen als gentegreerd geheel. Daarnaast blijkt uit onderzoek dat technologiegebruik op zich geen invloed heeft op de leerprestaties. Dit betekent niet dat ICT niet zinvol en nuttig kan ingezet worden in het onderwijs. Deze zin en efficintie moeten echter ontleend worden aan de nagestreefde pedagogische doelen binnen de concrete onderwijscontext. De technologie op zich biedt immers geen meerwaarde. Omgekeerd betekent dit dat de keuze om geen ICT aan te wenden geen kenmerk is van minderwaardig of niet-toekomstgericht onderwijs.27

1.4.4

ICT competentie als noodzaak voor de arbeidsmarkt.

Deze stelling is niet onterecht. Het probleemvan de arbeidsmarkt, mensen die niet aangeworven worden door te weinig ICT vaardigheden, stelt zich echter pas vanaf de leeftijd van 18. Anderzijds kunnen we de courante ICT competenties op relatief korte tijd verwerven. Weinig werknemers worden bovendien met alle ICT competenties geconfronteerd. Dit argument wordt soms breder gesteld: ICT competenties zijn noodzakelijk om op cultureel, politiek en economisch vlak te kunnen participeren in de samenleving. Dan verwijst men bijvoorbeeld naar e-learning, e-governement, e-commerce, etc. Ook hier past een belangrijke relativering. De belangrijkste competenties bij deze vormen van maatschappelijke26

27

VANDENBROUCKE (F.). Competenties voor de kennismaatschappij, Brussel, s.e., 2005, p. 14 Idem, pp. 10-12

- 33 -

.:: Web 2.0, een nieuwe motor voor het onderwijs? ::.

participatie zijn immers voorkennis, leesvaardigheid, een voldoende rijp oordeelsvermogen, enz. n de interesse en de motivatie om te participeren. Het kernprobleem bij het aanwenden van het medium internet is vooral de beschikbaarheid (niet het gebruik) van een computer met internetverbinding en de motivatie zich ervan te bedienen. Willen maatschappelijke instanties werkelijk een democratische participatie garanderen, dan kunnen ze zich niet in hoofdzaak toespitsen op de nieuwe media, maar dienen persoonlijk contact, post, telefoon, fax, als volwaardige interactieve media behouden te blijven.28

1.5

Zo hebben 1,9 miljoen Belgen nog nooit een computer gebruikt en hebben 2,6 miljoen nog nooit op het internet gesurft. Het is ook duidelijk dat de digitale kloof vooral de inactieve bevolking treft: 40% van de werklozen en tweederde van de 55-plussers heeft nog nooit het internet gebruikt. Ten slotte doet slechts n op vijf internetgebruikers aan e-commerce of egovernment. 29

ConstructivismeHet constructivisme beweert dat kennis en inzicht ontstaat als gevolg van actieve

interacties die wij met onze fysieke en sociale omgeving aangaan. Leren is daarom een individuele ervaring die nauw samenhangt met de kenmerken van die omgeving en met de activiteiten die we erin ontplooien. Leren is een proces van actieve kennisconstructie veel meer dan een proces van passieve kennisreproductie zoals in het geval van het transmissiemodel. Volgens constructivistische opvattingen wordt de geldigheid van nieuw verworven kennis en inzichten voortdurend getest, zowel tegen nieuwe eigen ervaringen als, via sociale interacties, tegen de inzichten die anderen hebben opgedaan. Onderwijs moet daarom leeromgevingen bieden die voldoende rijk en complex zijn om leerlingen zinvolle ervaringen te kunnen laten opdoen en zinvolle sociale interacties te kunnen laten aangaan.30

Men moet trachten te komen tot een competentiegerichte leeromgeving, waarin leerlingen in teamverband aan authentieke opdrachten werken en zo een op maat gesneden,DEMEULEMEESTER (A.). Advies over de eindtermen en ontwikkelingsdoelen informatie- en communicatietechnologie (ICT) in het gewoon en buitengewoon basisonderwijs, de eerste graad van het secundair onderwijs en het buitengewoon secundair onderwijs. Brussel, VLOR, 2006, p. 10 29 N.N. Algemene directie statistiek en economische informatie persbericht 8 november 2006. http://statbel.fgov.be/press/pr090_nl.pdf, zie bijlage XXX datum van raadpleging: 21 november 2007 30 SLOEP (P.). Leerobjecten voor gedistribueerde leeromgevingen. Eindhoven, Fontys Hogescholen, 2003, p. 1928

- 34 -

.:: Web 2.0, een nieuwe motor voor het onderwijs? ::.

met hen overeengekomen competentie, groeitraject doorlopen. Dit kan men opbouwen door zich te baseren op de volgende vier basispijlers:31 competentiegericht leren In de eerste plaats moet er sprake zijn competentiegericht onderwijs. Leerlingen verwerven vooral competenties naast kennis en vaardigheden.

authentieke opdrachten Idealiter zouden de opdrachten worden geworven bij externe opdrachtgevers die genteresseerd zijn in, misschien zelfs wel belang hebben bij de uitwerking van de opdracht. Authenticiteit werkt motiverend op de leerlingen, er wordt op hun oplossing gewacht en niet door een leerkracht die het antwoord al wel weet maar het niet wil geven. Het werkt ook motiverend voor de leerkracht, die met elke nieuwe opdracht nieuwe wegen moet verkennen. Omdat elke authentieke opdracht weer anders is, stimuleert dit heel sterk het competentieleren, dat juist in slecht gestructureerde, open en complexe leeromgevingen tot bloei komt.

Werkelijkheidsnabij werken in teamverband Een natuurlijke context bieden om samenwerkend leren tot stand te brengen.

Informatietechnologie Ten slotte vindt het leren en werken plaats binnen een leeromgeving die zwaar leunt op het gebruik van informatie, communicatie en cordinatietechnologie.

Informatietechnologie wordt gebruikt voor kennismanagement, dat wil zeggen om formele boekenkennis en informele kennis die in de hoofden van mensen zit te ontsluiten ten bate van de leeromgeving. Communicatietechnologie staat groepen in staat op afstand met elkaar in contact te blijven.

Doordat lerende actief kennis moeten construeren, verschuift het accent van passieve kennisconsumptie naar het aanleren van meer of minder complexe vaardigheden. Het gebruik van ICT in de vorm van een e-learning maakt een snelle en gemakkelijke toegang realiseerbaar. Over e-learning vind je meer in het volgend hoofstuk E-learning 2.0.

31

SLOEP (P.). Leerobjecten voor gedistribueerde leeromgevingen. Eindhoven, Fontys Hogescholen, 2003, pp. 17-19

- 35 -

.:: Web 2.0, een nieuwe motor voor het onderwijs? ::.

Toch past de Elektronische Leeromgeving als dominante leertechnologie volgens Downes niet bij de manier waarop de net generation werkt, leert en speelt:

They absorb information quickly, in images and video as well as text, from multiple sources simultaneously. They operate at twitch speeds expecting instant responses and feedback. They prefer random "on-demand" access to media, expect to be in constant communication with their friends (who may be next door or around the world), and they are as likely to

create their own media (or download someone else's) as to purchase a book or a CD. Downes 200732

de

1.6

ConclusieDoor ICT integratie bereidt het onderwijs de leerlingen beter voor op

kennismaatschappij.

De ICT visie waaruit het departement onderwijs vertrekt, komt samengevat neer op de stelling dat onze samenleving een kennissamenleving is geworden, waarin het onderwijs niet meer is aangepast aan de eisen van de kennismaatschappij. Daarom moet het onderwijs overschakelen naar een constructivistische benadering (leren leren, zelfgestuurd leren, leren als coach,) waarbij de introductie van ICT dit veranderingsproces mee op gang kan brengen.

ICT integratie is het werken naar het verwerven van ICT competenties. Niet wat de kinderen weten of kennen over de computer is belangrijk, wel wat ze ermee kunnen doen: ICT staat in dienst van de onderwijspraktijk.

Onderzoek heeft echter aangetoond dat ICT integratie niet automatisch leidt tot de adaptatie van de constructivistische benadering. De meerderheid van de ICT toepassingen in Vlaamse scholen tonen meer verwantschap met de klassieke instructie dan met het constructivisme.

32

DOWNES (S.). E-Learning 2.0. http://www.elearnmag.org/subpage.cfm?section=articles&article=29-1, zie bijlage p. XXX datum van raadpleging: 18 november 2007

- 36 -

.:: Web 2.0, een nieuwe motor voor het onderwijs? ::.

Cruciale vraag bij de specifieke opdracht van het onderwijs ten aanzien van onze zogeheten kennismaatschappij lijkt te zijn onder welke voorwaarden de mens zelf referentiepunt kan zijn bij het beoordelen van informatie (wat is relevant, betrouwbaar, juist,) en op welke wijze het onderwijs hiertoe kan bijdragen.

De invoering van de IC-technologie is geen noodzaak, maar biedt wel mogelijkheden. De wijze waarop en de mate waarin deze mogelijkheden worden benut, hangen af van de pedagogische appreciatie. Basisscholen kunnen daar vrij mee omgaan. Uiteraard moet ook een financile afweging van kosten en baten worden gemaakt.

- 37 -

.:: Web 2.0, een nieuwe motor voor het onderwijs? ::.

- 38 -

.:: Web 2.0, een nieuwe motor voor het onderwijs? ::.

2 E-Learning 2.02.1 InleidingIn het voorgaande hoofdstuk werd een beeld geschetst omtrent ICT en het onderwijs. Dit hoofdstuk sluit hier nauw bij aan. Er wordt echter ingezoomd op een welbepaald aspect van ICT en het onderwijs namelijk e-learning.

Welke technologien, die het world wide web biedt, kan het onderwijs benutten? Wat is nu het verschil tussen e-learning, online leren en onderwijs met een elektronische ondersteuning?

Verder wordt er nagegaan welke doelen nagestreefd moeten worden bij het hanteren van e-learning. En uiteraard wordt er ruimschoots verwoord wat verstaan wordt onder een elektronische leeromgeving. Definitie, soorten elektronische leeromgevingen, alternatieven, etc. Het gebruik van een elektronische leeromgeving blijft de kern van dit werkstuk, met de optiek om dit in een lagere school te implementeren. Technologie en maatschappij evolueren hand in hand, daarom kan het soms interessant zijn om deze trends te integreren in het onderwijs, voorbeelden hiervan zijn: vrije software, service-orientated architecture en social software ook wel Web 2.0 genoemd. Er wordt dus geanalyseerd als men eventueel deze trends kan integreren in het onderwijs.

Verder worden enkele begrippen geduid zoals interactie en interactief maar ook over de term medium. Dit om na te gaan of het medium of de instructie het belangrijkste is in een ontwikkelingsgerichte onderwijs visie.

Maar wat met de leerkracht? Zorgen deze nieuwe taken en onderwijs leermiddelen voor een taakbelasting? De haalbaarheid van het geheel hangt in grote mate af van het willen en kunnen van de leerkracht. Wilt of kan de leerkracht niet mee, dan heeft die hele vernieuwende onderwijsmethode geen zin.

- 39 -

.:: Web 2.0, een nieuwe motor voor het onderwijs? ::.

2.2

e-learning, on-line leren, elektronische ondersteuningDeze paragraaf gaat over elektronische ondersteuning bij leren en instructie. Vaak

worden echter andere termen voor hetzelfde gebruikt, of om een ander zwaartepunt aan te geven. Zo wordt online leren vaker zo genoemd om het belang van het medium internet te benadrukken. Zoals bijvoorbeeld door VAN ECK en DEMSPEY33. Zij definiren online leren als iedere vorm van leren waarbij het internet wordt gebruikt om een vorm van instructie te geven aan lerenden, waarbij sprake is van een scheiding door tijd, afstand of door beide. Een belangrijk kenmerk van online leren is het gebruik van een netwerkcommunicatiesysteem dat als leverend medium wordt gezien. Maar er zijn zoveel termen. In een interessant boek Theory and Practice of Online Learning vind men in het eerste hoofdstuk een aantal andere termen voor de elektronische ondersteuning bij leren: online learning, e-learning, internet learning, distributed learning, networked learning, tele-learning, virtual learning, computer-assisted learning, webbased learning, distance learning.34 Bij deze termen is meestal sprake van een leerling die op afstand van een leerkracht of begeleider, gebruik makend van nieuwe technologie, toegang heeft tot leermateriaal. Deze leerling wordt op een of ander manier ondersteund bij zijn leren en interageert met anderen (medeleerlingen of de leerkracht) door gebruik te maken van nieuwe technologie.

Men kan denken aan Computer Assisted Instruction 35 en Computer Based Training36. Alhoewel alle auteurs een zinvolle bijdrage leveren aan het vakgebied, is de wirwar aan termen en begrippen verwarrend. Er zijn echter ook auteurs die net proberen alles bij elkaar te brengen in n theorie.

ANDERSON probeert aan de hand van de wezenlijke factoren voor effectief leren de voordelen van elektronische ondersteuning te schetsen. De factoren die essentieel zijn voor effectief onderwijs zijn learner centered, knowledge centered, assessment centered en community centered. 3733

34 35

36

37

VAN ECK (R.). The effect of competition and contextualized advisement on the transfer of mathematics skills in a computer-based instructional simulation game. In: Educational Technology Research and Development, jg. 50, nr. 3, pp. 23- 41 ANDERSON (T.). Theory and practice of Online learning, Athabasca, Athabaca university, 2004, p. 4 FLETCHER-FLINN (C.). The Efficacy of Computer Assisted Instrution (CAI); A meta analysis. In: Journal of Educational Computing Research, jg. 12, nr. 3, pp. 219- 241. JONASSEN ( D.). Computers in the classroom: mindtools for critical thinking, New Jersey, Merrill Prentice Hall, 1996, 304 p. ANDERSON (T.). Theory and Practice of Online Learning, Athabasca, Athabasca University, 2004, pp. 33-60

- 40 -

.:: Web 2.0, een nieuwe motor voor het onderwijs? ::.

Learner centered de lerende centraal stellen, differentiren, biedt mogelijkheden van nieuwe media om meer individugericht onderwijs en leermaterialen aan te bieden.

Knowledge centered wordt gedefinieerd als gebonden aan een inhoudelijk domein en geeft bij nieuwe media geen voordelen boven traditioneel onderwijs.

Assessement centered vormen van diagnose en toetsing centraal stellen, kan beter door middel van nieuwe media vanwege de online data verzamelmogelijkheden en analysemogelijkheden en het betrekken van leraar en leerling.

community centered het deelnemen aan een groep of groepssleerproces, kan online sneller en eenvoudiger, waarbij er wel aandacht moet zijn voor mogelijke problemen als gebrek aan aandacht voor- en geringe participatie in de groep.

Een andere overkoepelende theorie over realistische elektronische ondersteuning is die van HERRINGTON, REEVES en OLIVER. Zij propageren vooral het ontwikkelen van authentieke leersituaties waarna deze online aan lerenden ter beschikking wordt gesteld. Zij benadrukken dat er daarvoor samenwerking moet zijn tussen lerenden, leertaken en technologie. Alle drie moeten elkaar ondersteuning bieden. De leertaak moet bijvoorbeeld een betekenisvolle context bieden aan de lerende, de lerende moet wederom door een bijdrage informatie leveren aan de leertaak (die weer van belang is voor andere lerenden), de leertaak maakt het voor de hand liggend om de technologie te gebruiken, de technologie maakt uitwisseling mogelijk en biedt bronnen aan. Het lijkt voor de hand te liggen, toch is de samenwerking tussen elektronische ondersteuning en inhoud of lerenden niet altijd vanzelfsprekend. 38

38

HERRINGTON (J.). Authentic Tasks Online: A synergy among learner, task, and technology. In: Distance Education, vol. 27, nr. 2, pp. 233-247.

- 41 -

.:: Web 2.0, een nieuwe motor voor het onderwijs? ::.

Verder zijn er door SIMONS zeven basispijlers van digitale didactiek omschreven:39 Relaties leggen De inzet van ICT kan leiden tot versterking van het leggen van relaties. Je kunt bijvoorbeeld makkelijker contacten met anderen leggen, een groot aantal bronnen en experts raadplegen, 'rustiger' samen leren (zonder gestoord te worden), rollen verdelen en onderlinge feedback voorbereiden. Verder kan sociale interactie worden ondersteund, wat belangrijk is voor het realiseren van betekenisvolle leerprocessen.

Creren Met behulp van ICT kun je actief nieuwe kennis creren. Bijvoorbeeld problemen leren oplossen door gebruik te maken van simulaties, onderzoek doen, producten ontwerpen, betekenis construeren (meer diepgang), alleen of met anderen.

Uitdragen Met behulp van ICT kun je datgene wat je geleerd hebt naar buiten brengen, publiceren zodat het publiek verbreed wordt. Lerenden leren meer gemotiveerd wanneer zij niet alleen voor zich zelf leren maar wanneer zij hun leeropbrengst ook met anderen kunnen delen. De producten van lerenden kunnen vervolgens ook worden gebruikt als leerstof voor andere lerenden.

Transparant maken Dankzij ICT is het beter mogelijk patronen in denken en samenwerken transparanter te maken, waardoor het mogelijk wordt die te optimaliseren. Denk onder andere aan het zichtbaar maken van denkprocessen in online discussies, visualiseren en schematiseren, processen achter leren verhelderen of het zichtbaar maken van samenwerkingspatronen.

Leren leren De inzet van ICT in het onderwijs kan ook "leren leren" en metacognitieve ontwikkeling bevorderen, onder andere doordat leerprocessen zichtbaar worden, het mogelijk is onderlinge feedback te geven op het leren en omdat je dankzij online redeneren reflectie kunt bevorderen.39

SIMONS (R.). Digitale didactiek: hoe (kunnen) academici leren ICT te gebruiken in hun onderwijs, Utrecht, IVLOS, 2002, p. 4-7

- 42 -

.:: Web 2.0, een nieuwe motor voor het onderwijs? ::.

Competenties centraal stellen Volgens SIMONS is het centraal stellen van competenties de zesde pijler van digitale didactiek. ICT kan hierbij op verschillende manieren worden ingezet, bijvoorbeeld via het gebruik van digitale portfolio's om de ontwikkeling van competenties zichtbaar te maken.

Flexibilisering Dankzij ICT zijn lerende beter in staat te leren waar zij willen (plaatsonafhankelijk); wanneer zij willen (tijdsonafhankelijk); wat zij willen (leerbehoefte, ook aansluitend op het niveau van lerende); hoe zij willen (differentiatie in leerstijl); zo snel als zij willen (differentiatie in tempo, "just in pace"); op het moment dat zij het willen ("just in time").

- 43 -

.:: Web 2.0, een nieuwe motor voor het onderwijs? ::.

2.3

Doelstelling e-learningLAURILLARD verwijst naar vier hoofd doelstellingen in het Engelse beleidsplan voor e-

learning in het hoger onderwijs. Deze doelstellingen zijn te generaliseren bij het gebruik van elearning in het onderwijs. Zowel voor lager onderwijs als voor secundair onderwijs.40 De doelstellingen zijn:

Personalisatie (differentiren) heeft betrekking op het verbeteren van de aansluiting bij de verschillen tussen leerlingen, zodat zij het gevoel krijgen ergens bij te horen en als persoon en niet als onderdeel van de massa te worden aangesproken.

Flexibilisering Betreft het uitbreiden van de mogelijkheden om op verschillende tijdstippen, verschillende plaatsen en op verschillende manieren te leren. Ook gaat dit over het uitbreiden van keuzemogelijkheden.

Verbeteren van het inclusieve onderwijs (zorgverbreding) verbeteren van de mogelijkheden om te studeren voor leerlingen met een fysieke, culturele of mentale handicap.

Kwaliteitsverbetering van het onderwijs door de inzet van elektronische leeromgevingen kunnen kwalitatief betere leerresultaten worden behaald en kunnen meer leerlingen de eindstreep halen. De zogenaamde eindtermen