Doornappel als medicijn tegen astma in 1930

of 22 /22
7/23/2019 Doornappel als medicijn tegen astma in 1930 http://slidepdf.com/reader/full/doornappel-als-medicijn-tegen-astma-in-1930 1/22  Doornappel als medicijn tegen astma in 1930 “Dit is toch de plant,waarmee ik Annie heb verpleegd”, zegt Maria verrast, terwijl zij de rollator op een grote Datura-struik direct naast het water toestuurt. “Eigenlijk mocht de apotheker dat soort medicijnen pas aan kinderen van 12 jaar of ouder afgeven. Toch gaven zij mij dat astmamiddel, ook al was ik toen pas 10 jaar.” Dat alles moet zich omstreeks 1930 afgespeeld hebben. De apotheek lag tussen de Grote Markt en de Schoenmakerstraat te Roermond. Er was nog een andere apotheek op de Hamstraat, maar die voerde geen astmakruiden. Haar zuster Annie had astma en hoestte zich de longen uit het lijf. Zij lag dus het grootste gedeelte van de dag in bed op een eigen kamertje. De andere zussen sliepen met zijn tweeën of drieën op een kamer. De jongste zus in het gezin van tien kinderen was de enigste, die de verpleging van de drie en twintigjarige Annie rondom de klok wel aandurfde. Zij was de enigste, die niet bij de nachtelijke hoestbui in paniek raakte en ook de onderbreking van de nachtrust althans oppervlakkig gezien het  best verdroeg. Zij leerde de verstikkingsangsten van haar zus door zelfbeheersing te verdragen en onderdrukte de collectieve paniek,die ontstaat als anderen in paniek geraken. Om de nachtrust van drie andere zussen niet te storen, werd haar ledikantje naar de kamer van de astmapatiënte verhuisd. Dan kon de verpleegster bij een aanval in de nacht het licht aanmaken en op haar gemak de astmakruiden op een schoteltje ontsteken. Annie ging boven de smeulende hoopje as  Fig. 1: Doornappel (Datura stramonium), aan de oever van de Dommel – vlakbij en tegenover het vroegere “Dommelhotel” te Eindhoven

Embed Size (px)

Transcript of Doornappel als medicijn tegen astma in 1930

  • 7/23/2019 Doornappel als medicijn tegen astma in 1930

    1/22

    Doornappel als medicijn tegen astma in 1930

    Dit is toch de plant,waarmee ik Annie heb verpleegd, zegt Maria verrast, terwijl zij de

    rollator op een grote Datura-struik direct naast het water toestuurt.

    Eigenlijk mocht de apotheker dat soort medicijnen pas aan kinderen van 12 jaar of ouder

    afgeven. Toch gaven zij mij dat astmamiddel, ook al was ik toen pas 10 jaar.

    Dat alles moet zich omstreeks 1930 afgespeeld hebben. De apotheek lag tussen de Grote

    Markt en de Schoenmakerstraat te Roermond. Er was nog een andere apotheek op de

    Hamstraat, maar die voerde geen astmakruiden.

    Haar zuster Annie had astma en hoestte zich de longen uit het lijf. Zij lag dus het grootste gedeelte

    van de dag in bed op een eigen kamertje. De andere zussen sliepen met zijn tween of drien op een

    kamer.

    De jongste zus in het gezin van tien kinderen was de enigste, die de verpleging van de drie en

    twintigjarige Annie rondom de klok wel aandurfde. Zij was de enigste, die niet bij de nachtelijke

    hoestbui in paniek raakte en ook de onderbreking van de nachtrust althans oppervlakkig gezien het

    best verdroeg. Zij leerde de verstikkingsangsten van haar zus door zelfbeheersing te verdragen en

    onderdrukte de collectieve paniek,die ontstaat als anderen in paniek geraken.

    Om de nachtrust van drie andere zussen niet te storen, werd haar ledikantje naar de kamer van de

    astmapatinte verhuisd. Dan kon de verpleegster bij een aanval in de nacht het licht aanmaken en op

    haar gemak de astmakruiden op een schoteltje ontsteken. Annie ging boven de smeulende hoopje as

    Fig. 1: Doornappel (Datura stramonium), aan de oever van de Dommel vlakbij en

    tegenover het vroegere Dommelhotel te Eindhoven

  • 7/23/2019 Doornappel als medicijn tegen astma in 1930

    2/22

    hangen en ademde de irriterende rook in, die het slijm door hoesten moest verwijderen. Het

    tienjarige Marietje leerde de omgang met het zwaar giftige geneesmiddel. Handen wassen vr en

    na de toediening vormde geen probleem. De zorg voor haar zus behoorde tot haar verantwoording

    en eigenlijk had zij sowieso altijd al verpleegster willen worden...

  • 7/23/2019 Doornappel als medicijn tegen astma in 1930

    3/22

    Gevaarlijk Toovenaarskruid

    Er werd bij de astmabehandeling nogal wat kruid verbruikt. Er werden, met name na een verhuizing

    van de Venloseweg naar de Singel ook andere medicijnen toegepast.

    Elke nacht traden er wel aanvallen op en de tienjarige moest regelmatig naar de apotheek, waar men

    haar na korte tijd leerde kennen en zij steevast werd begroet met de vraag Hoe gaat het toch metAnneke?.

    En ach, wat was daarvan te zeggen. Verbeteringen behoorden ondanks de oude bijnaam

    toovenaarskruid tot de categorie wonderen, die slechts zelden, met veel bidden of een bedevaart,

    worden gezien. Het wonder was dus uitgebleven en werd door de astmakruiden zeker niet, maar

    evenmin door andere medicamenten ingeluid.

    Ongetwijfeld zijn er ook andere soorten medicatie en onderzoek uitgeprobeerd. Daarover is geen

    informatie meer beschikbaar. Moderne onderzoekmethodes, die allergien, zoals bloem of meel,

    pollen, mijten, smog, huisstof, enz. uitsluiten schijnen niet bekend te zijn geweest.

    Hoe reageert een tienjarig kind op de doodsangst van een 23-jarige zus, die bij de nachtelijke

    hoestbuien dreigt te stikken? Weinig is er bekend over de vertwijfeling en wanhoop, die uiteindelijk

    tot de studie van de plantkunde en geneeskunde binnen de grenzen van het haalbare niveau

    hebben geleid.

    Heeft men destijds niet ook aan het risico van een zelfmoord als de ultimatieve oplossing

    voor de verstikkingsangsten gedacht? De kant en klare verpulverde bladerschilfers der

    doornappelkruiden lagen immers min of meer open toegankelijk klaar in een blikken

    trommeltje.

    In latere jaren stonden de gifplanten onbeveiligd in de tuin. Ieder gezinslid kon er in een

    onbewaakt moment heenlopen en een handvol zaden, zaadcapsules of bladeren meenemen.

    Alle delen van de doornappel staan immers alszeer giftigbekend.Werd de slaapkamer na het inhaleren ook wel gelucht, of was het binnenlaten van koude, frisse

    lucht, respectievelijk de wintersmog met de rooknevels van duizenden kolenkachels irriterend? Bij

    deze vragen telt natuurlijk alleen de gezondheidstoestand van de astma-patint.

    Is het inademen van de opstijgende doornappelrook schadelijk voor de in dit vertrek toevallig

    slapend, tienjarig kind? Kennelijk niet de verpleegster heeft uiteindelijk de 92-jarige leeftijd

    bereikt...

  • 7/23/2019 Doornappel als medicijn tegen astma in 1930

    4/22

    Het oogsten van de astmakruiden

    Annie's astma verhevigt tijdens de economische crisis rond 1929. Al vroeg werden de astmakruiden

    in een eigen tuin bij het woonhuis aan de Venloseweg op enkele vierkante meter tuingrond

    gekweekt.

    De zwarte zaadkorrels van de doornappel werden aanvankelijk door de vader des huizes zelfvolgens de voorschriften geplant. Het perkje lag afgescheiden van de rest van het tuintje, want de

    plant was en bleef zwaar giftig.

    Aan de oever van de Dommel bloeit de verwilderde of wilde plant tussen Juli en Oktober1. Begin

    oktober 2012 vindt men aan deze struiken alle zaaddragende elementen van de ontluikende bloem,

    de kleine zaadcapsule, de grote onrijpe doornappel, en de bruine, rijpe doornappels.

    De bloemen vertonen alle een lichtblauwe teint, die echter op de foto's nauwelijks identificeerbaar

    is.

    1 Grote Plantengids op kleur door Marjorie Blamey, pag. 59, uitgeverij: Tirion) vermeldt de volgende details: De

    doornappel is hoog, stinkend. De bloemen zijn soms purper. De plant groeit in ruigten, akkerranden (B/NL (aldaarredelijk zeldzaam). De plant is ingeburgerd uit Zuid-Amerika enzeer giftig.

    Fig. 2: De ontluikende, lichtblauwe of -paarse bloem van de doornappel (Datura

    stramonium)

  • 7/23/2019 Doornappel als medicijn tegen astma in 1930

    5/22

    De toebereiding van de astma-kruiden

    De kleine plantjes groeiden als kool en er droegen in de zomermaanden prachtige witte bloemen.

    De bladeren werden na een seizoen geoogst en moesten in de ovens van de bakkerij eerst worden

    gedroogd. Vervolgens nam aanvankelijk Annie en later Marietje de bladeren en verpulverde het

    droge spul op een krant met behulp van een lege fles, die over de bladeren werd gerold. De schilfers

    werden bijeengeveegd en in een blikken trommeltje bewaard.

    Tezelfdertijd vormde de plant boven een vijfledig, stervormig kroonblad stekelige, groene appels,

    die na verloop van tijd bruin kleurden en opensprongen. Uit de open bruine vruchten kon men dan

    het zwart-korrelige zaad zien zitten, waarmee Maria de volgende aanplant kon uitzaaien.

    Fig. 3: De zaadcapsule van de doornappel (Datura stramonium)

  • 7/23/2019 Doornappel als medicijn tegen astma in 1930

    6/22

    Lourdes

    Ondanks de gewetensvolle verpleging gaat het mettertijd steeds slechter met Annie. De astma-

    aanvallen nemen toe en met name 's nachts ontaardt de heftige kortademigheid steeds vaker in

    verstikkingsnood. Tussen de kerkboeken vind ik een bescheiden missaaltje met de titel Salve

    Regina2 met de volgende opdracht in plechtstatige schrift, alsof het een oorkonde betreft:

    Gedachtenis van Lourdes 12-22

    Juni 1934met daaronder de naam van Annie en haar adres. Het boekje documenteert, dat zij op 27-jarige

    leeftijd een bedevaart heeft ondernomen. Het missaaltje valt op door bescheidenheid tussen de veel

    grotere missalen van de andere gelovigen, waarvan de religiositeit evenredig met de omvang van

    het gebedenboek toeneemt.

    2 Zech en Zoon, Pauselijke Uitgevers, Braine-Le-Comte, Imprimatur 1928

    Fig. 4: Gedachtenis van Lourdes 12-22 Juni 1934

  • 7/23/2019 Doornappel als medicijn tegen astma in 1930

    7/22

    Chaos

    Een bedevaart naar Lourdes is Annie's laatste noodkreet aan de hogere Machten om bijstand, maar

    het helpt niet. Kort voor kerstmis 1934, in het hartje van de winter krijgt de moeder des huizes een

    dubbele longontsteking en overlijdt onverwacht binnen vier dagen op de leeftijd van 54 jaar..

    Van de tien kinderen staan er vier op het punt te trouwen en het huis te verlaten. Om de rouwperiodete respecteren moeten zij nu de huwelijksvoorbereidingen en de levensplanning van het gehele

    gezin n jaar lang uitstellen.

    Het chaotische verlies van de huiselijke leiding in een groot huisgezin vormt een bijzondere

    belasting voor de oudste dochter Annie. De druk om de leiding van het gezin over te nemen heeft

    een negatieve invloed op haar astma. De moeder, die haar dochter ook had verzorgd, liet op vele

    bereiken een leemte achter.

    Door algemene verzwakking en depressieve fasen heeft Annie nu in toenemende mate hulp bij het

    eten, opstaan, wassen en aankleden nodig. Op advies van de huisarts moet Maria dat schooljaar

    1934/1935 met tegenzin de Mulo voortijdig verlaten om haar zus te verzorgen, daarnaast ook nog

    de winkel helpen en en passant de boekhouding van de bakkerij bij te houden.

    De brood- en banketwinkel lag aan de Singel en verzorgde met name de wijk Eigen Haard, waar

    vooral ambtenaren woonden. Een groot deel van de verkoop werd destijds nog met de bakfiets in de

    buitenwijken rondgebracht. Een aantal klanten bracht zelf voorbereid deeg, dat in de ovens tot

    enorm lange broden voor de grote gezinnen werd gebakken.

    's Avonds, na het werk en op zondag, na de mis, kleedden de volwassen, vrijgezelle mannen zich in

    een keurig pak om en gingen op de markt in een caf tegenover de kathedraal een glaasje drinken.

    Tezelfdertijd gingen de vrouwen aan tafel rondom een mand met te stoppen sokken zitten om er een

    praatje te maken. Op zondag was de winkel geopend om de klanten gelegenheid te geven het

    slagroom met fris gespoten slagroom af te halen. Om beurten werden de dochters ingedeeld om als

    verkoopster de klanten te bedienen.

    Een dienstmeisje hielp zeven dagen per week mee in de huishouding. Zij werkte vanaf 's morgen

    acht uur, at aan de middagtafel mee en bleef in dienst tot na de afwas van het middageten.

    Allereerst moest 's morgens vr de aankomst van de eerste klanten de winkel worden gepoetst.

    Ook de vele ramen van het grote gebouw kregen regelmatig een wasbeurt.

  • 7/23/2019 Doornappel als medicijn tegen astma in 1930

    8/22

    Scholing

    De schoolkeuze werd destijds bijzonder pragmatisch en economisch geregeld. Omdat de bakkerij

    brood aan het Mariaklooster mag leveren, moeten alle vijf zussen naar de bijbehorende

    Mariaschool3, waartoe een lagere school, een huishuidschool en een Mulo behoren.

    De wederzijdse dienstverlening werd overal toegepast. Wie als bakker aan vijf slagersfamiliesleverde, moest ook bij vijf verschillende slagers vlees inkopen.

    Een zijingang van de Mariaschool regelde de toegang voor de minder draagkrachtigen, die geen

    schoolgeld konden betalen. Roermond was een stadje met 136,5 standen en met verkeerde alleen

    met gelijke standen op gelijke voet.

    Op het Wilhelminaplein woonden in een statig huis vier leraressen, de gezusters Hess (?), waarvan

    er drie op de Mariaschool en en de vierde op een armenschool lessen gaf. De kinderen vonden het

    een eer om voor de juf de met huiswerk beladen tas te mogen dragen. Op de eerste klas van de

    lagere school werd Marietje in de eerste rij geplaatst, naast een een klein meisje Truus, dat bijzonder

    goed leren kon. Niemand behalve Marietje wilde naast Truusje zitten, omdat deze door dwerggroei

    gehandicapt was. Dat er een klasgenootje naast haar wilde zitten, motiveerde haar tot betereprestaties.

    Op de nonnenschool was het dragen van te korte mouwtjes en rokjes voor meisjes taboe. Wie te

    korte mouwen of kniekousen droeg, moest nablijven en na een reprimande van school worden

    afgehaald. Rokken moesten de knie bedekken, mouwen tot iets boven de elleboog reiken. Ouwe

    wijven-mouwen heette het dan bij de zussen, waarvan er eentje voor het hele gezin alle kleren

    naaide en dus zelf de nieuwste, maar nog net toelaatbare mode mocht bepalen. Door elastieken kon

    een naaister de grenzen van het mogelijke eenvoudig variabel maken. De rok of mouw was dan

    toevallig naar boven geschoten.

    Eenmaal per jaar kwam de schoolopziener en wie van de leerlingen het mooiste handschrift had,

    mocht op het bord opschrijven, wat hij natuurlijk in de allermoeilijkste woorden had gezegd.

    Marietje leerde zichzelf zwemmen en mocht tweemaal per week naar het zwembad in de voorstad.

    Na de menarche mocht zij echter niet meer zwemmen zolang zij ongesteld was, wat door haar

    oudste zus Annie werd gecontroleerd.

    Over het ontstaan van Anneke's astma is weinig bekend. Op zestienjarige leeftijd, rond 1923,

    aanvaardt Annie vol trots bij een boekhandel op de Grote Markt haar eerste baan. Zij vindt het

    werken met boeken fantastisch en leest veel. Het boekenbezit was in die jaren niet zo algemeen als

    tegenwoordig.

    Wat heeft een aspirant boekverkoopster in 1923 leren lezen? Wellicht mocht zij in het eerste jaaralleen potloden aan de seminaristen verkopen. Heeft zij vervolgens Marie Koenen leren lezen, voor

    wie mijn oma zoveel bewondering heeft gehad? Of Guido Gezelle, Couperus en Herman Gorter?

    Heeft zij de Index der Verboden Boeken leren kennen? Met de werken van Joyce? En heeft zij op

    jeugdige leeftijd de seminaristen bekoord?

    Als Annie zeventien is geworden, wordt er een nakomertje, de jongste van tien kinderen

    geboren. De bevalling vindt plaats in het gebouw van het Groene Kruis. Het vierjarige

    Marietje kan zich van dit bezoek nog vaag de enorme marmeren trap herinneren en de geur

    van frisse boenwas, die de moeder en haar jongste broertje omgeven. Het bijbehorende

    jaartal herinnert zij zich niet, maar omdat Annie in 1924 zeventien is geworden, moet het

    zusje Marietje rond de vier jaar oud zijn geweest. Het is een van de vroegste herinneringen,die haar geheugen nog steeds prijsgeven wil.

    3 Destijds gevestigd aan de Kloosterwandstraat

  • 7/23/2019 Doornappel als medicijn tegen astma in 1930

    9/22

    Een gezin met tien kinderen werd opgenomen in de Bond der grote gezinnen en werd regelmatig

    uitgenodigd op de Christoffelstraat in een grote zaal bijeen te komen en deel te nemen aan een

    Bijbelse opvoering, waarbij de pastoor of kapelaan een preek hield over een religieus of sociaal

    thema.

  • 7/23/2019 Doornappel als medicijn tegen astma in 1930

    10/22

    Levensverzekering

    Gebruikelijk is ook het afsluiten van levensverzekeringen. Zo vind ik een verzekeringspolis, waarin

    deLevensverzekering-Maatschappij N.V. RVS, tarief O.T. een veertienjarig kind verzekert:

    voor een som van fl. 124,80, welk bedrag de Maatschappij zich verplicht uit te betalen bij

    zijn/haar overlijden. De premie voor bovenomschreven verzekering bedroeg vier cent perweeken is vooruit te voldoen tot en met de week, waarin het overlijden valt, doch hoogstens

    gedurende 40 jaar4.

    Bij uitbetaling mag men van geluk spreken, dat de maatschappij nog bestaat, de munt niet als

    gevolg van een crisis elke waarde heeft verloren en de spaarder in 1974 (!) voor al dat werk slechts

    een schijntje in de vorm van 124,80 gulden in ontvangst mag nemen. Geen wonder, dat

    verzekeringen en banken zich zulke grote paleizen, dure directeursauto's en directeuren met hoge

    hoeden en salarissen kunnen veroorloven. Annie houdt het op deze aarde niet zolang uit en indien

    zij al verzekerbaar is geweest, heeft de verzekering ongetwijfeld aan die polis maar weinig

    verdiend.

    4 Polis nr. 12061200, gedateerd 31 december 1934

  • 7/23/2019 Doornappel als medicijn tegen astma in 1930

    11/22

    Gorter

    Het toeval wil, dat wij op onze wandeling een dichtregel van Gorter aflezen op de Veldheer, die

    stroomopwaarts hoog oprijst naast de Tongelreep. De regel verklaart de naam van de veldheer en

    wordt vermoedelijk slechts toevallig afgelezen door mensen, die ter plekke steil omhoog zien tegen

    de reflecties van het zonlicht. Zij lezen dan:

    De jonge veldheer staat in 't blauw en goud,

    Roept aan aan de holle poort een luid heraut.

    Blauw dreef de zee het water van de zon

    Vloot pas en frisscher uit de gouden bron.

    Fig. 5: De Veldheer langs de Tongelreep te Eindhoven

  • 7/23/2019 Doornappel als medicijn tegen astma in 1930

    12/22

    Maria, bedevaarten en relikwien

    Aan een boekhandel op de Grote Markt kan ik na een verblijf te Roermond in de jaren 1960-1966

    niet herinneren. Ongetwijfeld was het de belangrijkste boekhandel voor de clerus, die zich in

    religieuze centra steevast dichtbij de kathedralen bevindt. Zij verkochten en verkopen vooral

    missalen, stichtelijke literatuur en boeken voor de ereprijzen voor goede scholieren. Ik herinner mij

    aan de vele prijzen, die studerende familieleden voor goede rapporten en examina hebben gekregen.

    Het waren berichten overeen reis naar Rome, documentaties over de Romeinse catacomben, enz.

    Aan de verkoop van verboden werken durfde men in het Roermond van 1923 niet te dromen. Voor

    een verboden boek uit de wereldliteratuur zoals Joyce moest men heimelijk naar Eindhoven reizen

    en het werk daar onderhands bestellen en afhalen.

    Eindhoven was destijds het verderfelijke Babel, waar katholieken zelfs protestanten durfden

    trouwen en kinderen in hun ongeloof voor galg en rad lieten opgroeien...

    Eens per jaar kwam ook de pastoor op bezoek om zich te laten verhalen, of er al weer een nieuw

    zieltje in de maak was. En vaak was dat inderdaad ook het geval en kon de bezoeker tevreden zijn

    sigaar in de beste gastenfauteuil gaan zitten roken.

    Bovenmatig religieus was de bakkersfamilie in elk geval niet. Er waren regels, waaraan ieder

    gerespecteerd gezinslid te houden had. Een kerkbezoek was op zondag verplicht, maar geen van de

    familieleden bezocht de kerk meermaals per dag, zoals dat van de gelovigen verwacht werd.

    Tot in de vijftiger jaren werd zelfs ik nog als kind af en toe nog meegenomen naar de vroegmis, de

    hoogmis en het lof. De hoogmis duurde eeuwig lang, maar de Gregoriaanse koorzangen

    imponeerden mij wel en werken nog steeds inspirerend.

    Annie geloofde in Maria, bedevaarten en relikwien . Een daarvan is het bidprentje van de H.

    Gemma van Jezus. Linksonder is daarin achter een cellofaan een ongedefinieerd stukje relikwie

    ingeplakt. Een indrukwekkend certificaatzegel heiligt het prentje en dekt een belangrijke instructiegedeeltelijk af:

    Voor noveen bezige men dit gebed .bijvoeging van 3 x 't Weesgegroet . (aan-?)

    roeping; H. Gemma, bid voor ons.

    Het blijft onduidelijk welke stof de relikwie bevat. Is het een stuk stof van het laatst gedragen

    gewaad van een heilige?

    Fig. 6: Relikwie in een bidprentje

  • 7/23/2019 Doornappel als medicijn tegen astma in 1930

    13/22

    Fig. 7: gebedsprentje van de H. Gemma van Jezus

  • 7/23/2019 Doornappel als medicijn tegen astma in 1930

    14/22

    Fig. 8: gebedsprentje van de H. Gemma van Jezus

  • 7/23/2019 Doornappel als medicijn tegen astma in 1930

    15/22

    Vastentijd

    Anderzijds stak men in familiekringen de draak met de heeroom, die ieder jaar in de vastentijd op

    bezoek placht te komen en in zijn eentje een schaal bonbons verorberde, omdat het kerkelijke

    wetboek reizigers van de vastenplicht bevrijdt.

    Zonder al te veel fantasie kan men zich voorstellen, hoe de thuis vertoevende familieleden metknorrende magen het jaarlijkse schouwspel van de genietende heeroom met een dikke sigaar hebben

    leren accepteren. Het is echter denkbaar, dat men ook de zieke astma-patinte uit barmhartigheidin

    deze bezoekronde een heilzame bonbon heeft aangeboden. Ook de zieken hadden in de vastentijd

    dispensatie...

    Wellicht heeft Annie later, na de eerste astma-aanvallen, zichzelf en haar verpleegster met de

    boeken over de geneeskundige kracht van de planten en met name het kweken van de

    doornappelkruiden uit de boekhandel van haar werkgever verzorgd. Tot die categorie behoort

    misschien wel hetLeerboek der Plantkunde5 uit 1940, dat vermeldt,

    dat de bladeren van de doornappel voor asthmacigaretten worden toegepast.

    5 Leerboek der Plantkunde door E.J.V.M. Hoogeveen en L. Peeters, Malmberg, 1927-1940, vierde druk (1940), pagina200/201.

  • 7/23/2019 Doornappel als medicijn tegen astma in 1930

    16/22

    Vertrouwen

    Vr haar bedevaart naar Lourdes 1934 is Annie bevriend geweest met een jongeman, die haar een

    zelfgemaakte juwelenkistje met ingelegd houtmozaek schenkt.

    Op gegeven moment vertrouwt zij hem in 1934 een geldbedrag toe om het op de bank te storten,

    maar hij maakt zich met het bedrag uit de voeten. De details van deze ontknoping zijn Maria alleendoor verhalen uit latere tijd bekend. De vriendschap verdwijnt met het vertrouwen en Annie schenkt

    haar zuster het juwelenkistje, dat nu voor haar elke waarde verloren heeft.

    Fig. 9: Juwelenkistje met ingelegd houtmozaek

  • 7/23/2019 Doornappel als medicijn tegen astma in 1930

    17/22

    Oorlogsjaren

    Gedurende de bezetting 40-45 is de verzorging met medicamenten voor astmapatinten eigenlijk

    alleen bij eigen plantenteelt probleemloos mogelijk. In deze oorlogsperiode werkt Maria met twee

    vriendinnen als vrijwilligsters in de verpleging van het Roermondse ziekenhuis.

    In de tuin van de Paters van het Heilig Hart groeiden in het voorjaar de forsythia's en de jongevrouwen mogen daar bloesemtakjes voor het ziekenbezoek knippen. Een van de patinten, die op

    een landmijn getrapt was en een been verloren had, vreesde bijvoorbeeld, dat zijn verloofde hem

    vanwege dat gemis zou laten zitten. Daarop drukten de vrouwen die verloofde een boeket

    forsythia's in de hand en begeleidden haar naar de kamer in het ziekenhuis, om de relatie op

    houdbaarheid te testen. Tot aller opluchting liep het allemaal goed af en eindigde het experiment in

    een geslaagd huwelijk. Andere ervaringen waren daarentegen angstaanjagend, zoals het rondrijden

    met brancards terwijl men de de granaten hoort overvliegen...

    Tijdens de oorlog doken vele mannen onder of werden door de bezetter in Duitsland tot

    Arbeitseinsatz afgecommandeerd. Nu moesten de vrouwen het werk in de zaak overnemen.

    Om die redenen moest Annie naar een kamer direct op hoorafstand achter de verkoopruimteverhuizen. Tijdens een bombardement belandde op de begane grond achter haar bed een

    blindganger, die slechts wat splinterschade veroorzaakte en haar lijden als een wrede speling van

    het lot met enkele maanden verder leven verlengde.

    De astma sloopte de gezondheid dusdanig, dat Annie 1944 tijdens een bombardement in het

    ziekenhuis aan algemene zwakte is overleden. Zij moest op het laatst zelfs door plaatsgebrek in een

    stapelbed op de gang worden ondergebracht.

    De gevechten aan de frontlijn om Roermond waren zo zwaar, dat er niet eens een normale

    begrafenisplechtigheid kon worden gehouden. In de chaos rondom de bevrijding worden de

    bewoners van de stad gevacueerd en tot de laatste evacus behoren de bakkers, die de restanten

    van de bevolking tot op het laatst van brood moeten voorzien.

  • 7/23/2019 Doornappel als medicijn tegen astma in 1930

    18/22

    Geneeskrachtige kruiden

    Onder de stekelige zaadcapsule is de vijfhoekige bladvorm goed te zien, die men ook bij andere

    nachtschaden (Solanaceae) kan waarnemen. Het zijn vaak geneeskrachtige kruiden (zoals

    bijvoorbeeld de wolfskers. Naast de stekelige knop is een ontluikende bloem te zien.

    In het Leerboek der Plantkunde6 uit 1940 wordt de droge stekelige vrucht van boven als 2-, van

    onderen al 4-hokkig beschreven. Op de foto van de zaadcapsule kan men de kamer van de zaden

    echter ook als 3-hokkig beschouwen.

    Deze merkwaardige plant kent dus tweeledige, drieledige, vierledige kamers en een vijfhoekige

    bladvorm, zodat men daarin alle goddelijke getallen de Pythagoras-leer kan aflezen.

    6 Leerboek der Plantkunde door E.J.V.M. Hoogeveen en L. Peeters, Malmberg, 1927-1940, vierde druk (1940), pagina200/201.

    Fig. 10: vijfhoekige bladvorm van de jonge doornappelvrucht.

  • 7/23/2019 Doornappel als medicijn tegen astma in 1930

    19/22

    De doornappelstruiken te Eindhoven

    Langs de Dommel te Eindhoven groeien een half dozijn doornappelstruiken, die elk ongeveer een

    meter hoog en een meter in doorsnee groot zijn. De struiken staan er goed op en bevinden zich vrij

    dicht naast de rivier, die continu voor een goede watertoevoer kan zorgen.

    Het is niet ondenkbaar, dat deze struiken enkele tientallen jaren geleden ter plekke de grondslagvormden voor een tuintje met geneeskundige kruiden, dat kan worden vergeleken met Annie's

    astmakruidentuin aan de Venloseweg te Roermond en dat de planten daar al zo'n honderd jaar

    hebben overleefd.

    De locatie rondom de doornappels langs de Dommel heeft zich in de loop der jaren veranderd. Op

    deze plek lag in de zestiger jaren nog een romantisch klein houtbruggetje voor voetgangers en

    fietsers, waarover ik als student nog vaak op mijn brommer van Stratum naar de TH in het centrum

    ben gereden. Nu is het bruggetje door een brede betonnen brug voor de binnen-rondweg vervangen.

    Fig. 11: Het vijfhoekige kroonblad onder de zaadcapsule van de doornappel

  • 7/23/2019 Doornappel als medicijn tegen astma in 1930

    20/22

    Huidige Habitat

    De doornappel (Datura stramonium) is als door een wonder ontsnapt aan de uitroeiing bij de recente

    verlegging van de Dommelvallei. Iets verder stroomopwaarts is de bedding enkele maanden

    geleden radicaal verlegd. De begroeiing is nu vrijwel geheel vernieuwd. Er groeien wat klaprozen,

    een enkele korenbloem en wat andere veldbloemen, die vermoedelijk na de opbouw van derivieroevers opnieuw zijn ingezaaid.

    Stroomopwaarts groeit een groot aantal exemplaren van de neofiet Indisch Springkruid, dat zich

    overal in Europa explosief en ongehinderd in alle bossen, oeverstroken en zelfs tuinen verbreid.

    Ook de doornappel behoort volgens sommige boeken tot de neofieten, die vermoedelijk omwille

    van de medicinale werking naar Europa werd ingevoerd. Andere werken vermelden dat de

    doornappel een inheemse plant is.

    Fig. 12: Omgeving van de Dommelvallei bij het Dommelhotel

  • 7/23/2019 Doornappel als medicijn tegen astma in 1930

    21/22

    Herinneringen aan Annie

    Dit zijn de laatste herinneringen aan Annie, die slechts 37 jaar oud is geworden7. Op n

    uitzondering na zijn al haar broers en zussen inmiddels vermoedelijk gestorven. Slechts de

    ontdekking van een groepje doornappelstruiken aan de oevers van de Dommel roept de herinneringaan de angstaanjagende hoestbuien van de oudere zus in het geheugen van een destijds erg jong

    kind wakker, dat de astma-patint destijds enkele jaren heeft verzorgd.

    Marie is nu 92 jaar oud en het zal niet lang meer duren, dat de herinnering aan de

    behandelingsmethode en Annie in de Grote Vergetelheidverzinkt.

    De astma heeft de twee zussen Annie en Maria enkele jaren hecht verbonden en ongetwijfeld de

    levensloop en karaktervorming van beiden sterk benvloed.

    De nauwkeurige beschrijving van medische toepassing van de doornappel voor astmacigaretten

    duidt erop, dat het geheugen van Marietje de ervaringen meer dan tachtig jaar correct heeft

    opgeslagen. Zij herkende de plant onmiddellijk en wist precies te vertellen, dat de struik een grote

    witte, klokvormige bloem en stekelige zaadcapsules moet vertonen. Op dat moment had zij de

    bloesems van de struiken nog niet eens waargenomen. Ook de giftigheid van de plant was haar

    buitengewoon goed ingeprent. Alleen de naam was haar onbekend. Zij noemde de kruiden

    eenvoudigweg astmakruiden.

    De herinnering aan Annie werd dus wakker geroepen door een vrij onbekende plant, die geheel

    toevallig op een wandeling door een 92-jarige werd herkend. Het interessante verhaal over de

    geneeskundige details van de ziekte, de oude, geneeskundige behandeling, het korte leven en de

    dood van mijn oudtante werd mij verteld op de valreep van het eeuwige vergeten.

    7 Vermoedelijk 1907-1944

  • 7/23/2019 Doornappel als medicijn tegen astma in 1930

    22/22

    Inhoud

    Gevaarlijk Toovenaarskruid..................................................................................................................3

    Het oogsten van de astmakruiden.........................................................................................................4

    De toebereiding van de astma-kruiden.................................................................................................5

    Lourdes.................................................................................................................................................6

    Chaos....................................................................................................................................................7

    Scholing................................................................................................................................................8

    Levensverzekering................................................................................................................................9

    Gorter..................................................................................................................................................10

    Maria, bedevaarten en relikwien ......................................................................................................11

    Vastentijd............................................................................................................................................14

    Vertrouwen.........................................................................................................................................15

    Oorlogsjaren.......................................................................................................................................16

    Geneeskrachtige kruiden....................................................................................................................17

    De doornappelstruiken te Eindhoven.................................................................................................18

    Huidige Habitat..................................................................................................................................19Herinneringen aan Annie....................................................................................................................20