De Wamelse Uiter-WAARDEN...Nu echter niet op een kaart maar op een satelietfoto van Google Earth....

of 10/10
De Wamelse Uiter-WAARDEN Levende geologische, natuurlijke en (cultuur-)historische WAARDEN…
  • date post

    12-Oct-2020
  • Category

    Documents

  • view

    1
  • download

    0

Embed Size (px)

Transcript of De Wamelse Uiter-WAARDEN...Nu echter niet op een kaart maar op een satelietfoto van Google Earth....

  • De Wamelse Uiter-WAARDEN Levende geologische, natuurlijke en (cultuur-)historische WAARDEN…

  • 2

    De bulldozer, hij gromde en vrat zich vol met zand en grond.

    Duwde, spuwde, plonsde en plensde, trok en sleurde vrolijk in het rond.

    Vernielde, vermaalde, verrommelde en verprutste wat natuur en cultuur samen bouwden.

    Waar mensen eeuwen met kromme ruggen een lang leven sjouwden.

    De bulldozer “verbouwde” ; een stalen hooligan die door de eeuwen raasde,

    Een marionet, een verblinde, een verdwaasde…

    Gestuurd door domme doeners die hun knutseldriften bot willen vieren

    Op millennia oude rivieren.

    Gelegitimeerd door Veiligheid en Nieuwe Natuur

    Slaat voor het “Geschiedenisboek Uiterwaarden” het laatste uur,

    En vreet de bulldozer zich grommend vol zand en grond,

    Duwt en spuwt, plonst en plenst, trekt en sleurt vrolijk in het rond…

    Tot Waarden zijn verworden tot dierentuinen

    Waar Hooglanders , koninkspaarden, padden en toeristen struinen…

    In een decor, een vervalste eigentijds werkelijkheid

    Die niets meer te maken heeft met het dagboek van de tijd.

    Wamel, mei 2008: De Wamelse Uiterwaarden, © F.A.A. van OijenWamel, mei 2008: De Wamelse Uiterwaarden, © F.A.A. van Oijen

  • 3

    HET LAND VAN MAAS EN WAAL.

    BEIDE RIVIEREN BOUWDEN IN DUIZEN-DEN JAREN HET LAND WAAR WE WONEN.

    OP DE RAND VAN LAND EN WATER ZIJN DE UITERWAARDEN HET BOEK DAT DAAR IN GEUREN EN KLEUREN OVER VERTELT.

  • 4

    Waardevolle Waarden

    De Wamelse Uiterwaarden zijn een geschiedenisboek dat buiten de geologische historie die ze herbergen aantoonbaar vertellen over een ononderbroken bewoning en gebruik van de IJzertijd tot en met nu. Het is een monument dat bescherming verdient en dat zeker niet verrommeld mag worden.

    Bij de dijkverzwaring na de hoogwatergolven van 1993 en 1995 is het toenmalige water-schap Groot Maas en Waal zeer prudent omgesprongen met die historische waarden. Men heeft gekozen voor een aanpak waarbij zoveel mogelijk de sporen uit het verleden bewaard werden en daar waar ruimte voor de waterafvoer gemaakt moest worden heeft men de kaasschaafmethode gebruikt, waarbij grote oppervlakten centimetergewijs wer-den afgraven, waardoor het karakter van het landschap volledig gehandhaafd bleef.

    De Wamelse Uiterwaarden schrijven een geschiedenis die meer dan drieduizend jaar oud is. Waar een weg loopt die zeer waarschijnlijk al in de Romeinse tijd gebruikt werd; waar nog de sporen te vinden zijn van de eeuwen dat Tiel en Wamel aan dezelfde kant van de rivier lagen. Sporen die naadloos liggen naast de herinneringen aan om en nabij anderhalve eeuw baksteenindustrie.

    Uiterwaarden die een stille getuige zijn van de millennia vóór de dijken. Toen er èchte ruimte voor de rivieren was en ze ons land nog ophoogden door er jaar na jaar, eeuw na eeuw sedimenten achter te laten. Ze gaven en ze namen. Zo verlegde de Waal haar loop die vóór Tiel langs liep naar het huidige bed en vrat daarbij een deel van de Wamelse oeverwal weg. Al die sporen zijn er nog.

    Archeologisch onderzoek van de laatste decennia heeft een geheel nieuw licht geworpen op de geschiedenis van het rivierengebied. Maar we staan nog maar aan het begin. Er is slechts een minuscuul tipje van de sluier opgelicht. Speldenprikken, verdwaalde toe-valstreffers, naalden in de hooiberg van de historie.

    Bestuurders zijn Rentmeesters. Zij moeten vanuit een zorg voor het verleden via het he-den de toekomst vorm geven. Toekomst geef je geen vorm door te vernielen wat genera-ties na ons nog zouden willen onderzoeken.

    Waalweelde lijkt mank te gaan. Het lijkt niet op weelde, het is eerder armoede. In het rapport Waalweelde komt het woord “historie” of “geschiedenis” zelfs niet één maal voor.

  • 5

    De situatie zoals die was rond 1550 toen deze kaart door Van Deventer werd getekend. Tussen de eilan-den en de oever aan de Tielse kant lagen op de bodem de resten van een oeverwal. Die gaven rond 1830 zoveel problemen voor de diepgang van de schepen dat ze weggebag-gerd moesten worden.

    Het veer was niet tussen Wamel en Tiel, maar tus-sen Wamel en Zandwijk dat al in 893 bij Wamel vermeld wordt in het Prümer Urbar. Er zijn een aantal redenen om aan te nemen dat des-tijds Wamel en Tiel aan dezelfde zijde van de rivier lagen.

    Het bodemarchief van de huidige uiterwaarden her-bergt de definitieve ant-woorden op heel veel we-tenschappelijke vragen. Het wordt de hoogste tijd histo-rische aspecten te imple-menteren in plannen zoals Waalweelde.

  • 6

    De Waal en de Plaatsen Tiel en Wamel waar ze nu gesitu-eerd zijn. In gevlekt oranje de loop van de Waal (zonder dijken natuurlijk) rond het begin van onze jaartelling.

    Ongeveer duizend jaar later ontstond vanaf Tiel / Wamel de huidige loop van de Waal. In diverse bronnen wordt ergens tussen 600 en 1000 de “grote boomstorting” genoemd. Daarbij wordt gedoeld op een gigantische storm waarbij hele gebieden ontbost werden doordat de bomen omwaai-den. Er ontstonden grote overstromingen; het was kommer en kwel. Of deze “boomstorting” op feiten berust is ondui-delijk. Vast staat dat uit die periode sporen gevonden zijn van omgewaaide bossen. Er is echter nog onvoldoende bewijs...

    De afbeelding links is vervaardigd naar een kaart van professor Be-rendsen die uitgebreid onderzoek deed naar de geologische ge-schiedenis van het stroomgebied van de Maas- en Rijndelta, waar-van de Waal een belangrijk on-derdeel vormt.

    Rechts: Het proces van oeverwalvorming gaat ook nu nog gewoon door. We hebben de rivieren in het keurslijf van de uiterwaarden gedwongen, maar ze blijven hun sediment afzetten volgens de wet van de zwaartekracht. Voor-jaar 2008 was bij een klein hoogwatergolfje weer eens prachtig te zien hoe zich een mini-stroomrugje vormt op de oever van de Waal. Links de zomerdijk die ontstaan is op precies dezelfde wijze. Zomerdijken zijn namelijk oude stroomrugjes. Ook aan de Wamelse zijde (dit is Echteld) heeft zich dit proces voorgedaan. Het oude veerhuis tus-sen Wamel en Zandwijk lag aan de Wamelse zijde precies boven op de huidige zomerdijk. In de oude perceelsin-delingen (zie bladzijde 7 en 8) is precies te zien waar dat was. De huidige “plaat” de uiterwaarden tussen zomer-dijk en rivier, is het resultaat van landwinning en aanleg van kribben in de periode 1800-2000.

  • 7

    De kadastrale kaart van 1821. De plaats waar het veerhuis stond is omkaderd. Dat is precies op de plek waar nu nog de zomerkade ligt.. Naast het veer lag een strekdam die een haventje vormde. Nu is dat grasland, de “ploat” zoals men in het dialect zegt.

    Links van het veer-huis is in de per-ceelsvormen nog te zien dat daar oorspronkelijk de nevengeul begon die om de twee grote eilanden stroomde. Op het grootste voormali-ge eiland ligt nu het huidige Veer-huis.

  • 8

    Rechts opnieuw een kader om de plek waar vroeger het veer was. Nu echter niet op een kaart maar op een satelietfoto van Google Earth. Hoewel de perceelsindelingen iets gewijzigd zijn, kan men ze nog perfect herkennen en vergelijken met de kaart van 1821.

    Hieronder de Wamelse polder met links en rechts een “Zijvond” de eer-ste dwarsdijken om het overtollige water af te voeren naar de komgron-den. Bij de zandwinning geheel links, waar de geel gemarkeerde oude poldergrens eindigt, heeft men sporen gevonden van ononderbroken bewoning van de IJzertijd tot en met de late Middeleeuwen. De artefac-ten zijn te zien in het streekmuseum te Beneden Leeuwen.

    De rivier geeft en de rivier neemt. De natuurlijke situatie is

    niet meer te herstellen ! Dat zou betekenen alle dijken weg.

    Het voordeel zou zijn dat er opnieuw zoals eertijds natuurlij-

    ke vernieuwing van de grond plaatsvindt door de regelmatige afzetting van sedimenten. Ne-

    derland zou dan automatisch in de hoogte groeien. Niet verve-lend bij een zeespiegelstijging...

  • 9

    Het Rivierengebied is uniek. Het weerspiegelt een strijd tegen het water die alle elementen in zich heeft van datgene wat Ne-derland zo veel faam bezorgde in het buitenland: Niet God schiep Nederland, dat deden de Nederlanders zelf…

    Dat levert een boeiende en rijke historie op die te lang onderbe-licht is gebleven. Wil men echter toeristen boeien, dan zijn mooie plaatjes en campings niet voldoende. Dan moet men ook wat kunnen laten zien en vertellen van de cultuur en de geschiede-nis. De rivieren en dus de uiterwaarden zijn daarvan een wezen-lijk en beeldbepalend onderdeel. Maak daar geen “natuurkermis” van onder het mom van “nieuwe natuur” pleeg geen decorbouw, vertel hoe het werkelijk is en was, dat is al spannend genoeg !

  • 10

    Sites met informatie over de streekgeschiedenis:

    ∗ www.omd2stromenland.nl (in ontwikke-ling)

    ∗ www.wamel.net

    ∗ www.tremele.nl