De valse romantiek van cocreatie - Het openbaar Ministerie en de burger

Click here to load reader

  • date post

    12-May-2015
  • Category

    Documents

  • view

    592
  • download

    3

Embed Size (px)

Transcript of De valse romantiek van cocreatie - Het openbaar Ministerie en de burger

  • 1.Lange Voorhout 17 2514 EB Den Haag (070) 302 49 10 www.nsob.nl info@nsob.nl De valse romantiek van cocreatie DevalseromantiekvancocreatieHetOpenbaarMinisterieendeburger Andrea Connell Nienke Grimmius Yolande van der Meulen Marcel de Prielle Anil Soerdjbalie Master of Public Administration (MPA) Het Openbaar Ministerie en de burger

2. Colofon Dit is een onderzoek uitgevoerd in opdracht van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State in het kader van de opleiding tot Master of Public Administration aan de Nederlandse School voor Openbaar Bestuur. Adres: NSOB Lange Voorhout 17 2514 EB Den Haag telefoon: (070)3024910 email: info@nsob.nl www.nsob.nl begeleider: mr. A.W.H. (Arthur) Docters van Leeuwen, senior research fellow NSOB Auteurs en eindredactie: Tlay Berk Marie Louise de Bot Jan Wiebe Land Ronald Louwman Serge Lukowski Jelleke Truijen Colofon Dit is een onderzoek in opdracht van het College van procureurs- generaal van het Openbaar Ministerie in het kader van de opleiding tot Master of Public Administration aan de Nederlandse School voor Openbaar Bestuur. Begeleider: Prof. Dr. R.J. in t Veld Auteurs: Andrea Connell Nienke Grimmius Yolande van der Meulen Marcel de Prielle Anil Soerdjbalie Illustraties: Majel, Amsterdam Juni 2011 3. De valse romantiek van cocreatie Het Openbaar Ministerie en de burger Eindrapport Toepassingsfase mpa Andrea Connell Nienke Grimmius Yolande van der Meulen Marcel de Prielle Anil Soerdjbalie 4. 2 De valse romantiek van cocreatie Inhoudsopgave Voorwoord5 Managementsamenvatting6 1.Inleiding 9 2. Het om in de netwerkmaatschappij 15 2.1 Het huidige om 15 2.1.1 Wettelijke taak om15 2.1.2 Effectiviteit van het om16 2.1.3 De maatschappelijke rol van het om17 2.1.4 Rechtsstatelijkheid19 2.1.5 Cultuur van het om19 2.2 Netwerksamenleving 20 2.2.1 Castells netwerkmaatschappij 20 2.2.2 Gevolgen van de netwerkmaatschappij voor het om21 2.3. Effectiviteit, rechtsstatelijkheid en legitimiteit onder druk 22 2.3.1 Vertrouwen in het om23 2.3.2 Tevredenheid over het om24 2.3.3 De machtsrelatie tussen de burger en het om25 2.3.4 Acceptatie van het gezag van het om26 2.4 Spanningen bij versterken samenwerking met de burger 28 3. Cocreatie met de burger 33 3.1 Wat is cocreatie? 33 3.2 Welke opties heeft het om? 34 3.3 Voorbeelden van linken met de burger 39 3.3.1 Voorbeelden rond de wettelijke taak 39 3.3.2 Voorbeelden rond de maatschappelijke rol 43 3.3.3 Observaties en het internationaal perspectief 43 3.4 Motieven voor linken 45 3.4.1 De burger met het om45 3.4.2Het om met de burger 48 3.5 De spanningen van linken voor het om 49 5. 3Inhoudsopgave 4. Conclusies en aanbevelingen 53 4.1Conclusies 53 4.2 Aanbevelingen: naar een nieuw handelingsrepertoire 54 5. Tenslotte61 Cocreatie met een illustrator 62 Literatuurlijst63 Bijlage I: Opdracht mpa toepassingsfase 66 Bijlage II: Lijst van genterviewden 68 Bijlage III: Cocreatie met de burger bijeenkomst bij het om.69 Bijlage IV: Internationale vergelijking 70 Bijlage V: De verschillende fasen van de beleidscyclus 75 6. 4 De valse romantiek van cocreatie 7. Voorwoord Netwerksamenleving, rechtsstatelijkheid, maatschappelijke betekenis, legitimiteit, veiligheid, effectiviteit, samenwerken met de burger, cocreatie. Allemaal begrippen die wij veelvuldig in de interviews hoorden tijdens ons onderzoek voor het Openbaar Ministerie (om). Uit onze onderzoeksopdracht destilleerden wij de werktitel: De (on)mogelijkheden van cocreatie met de burger. Maar wat is cocreatie? Die vraag was het begin van onze zoektocht. Cocreatie heeft met samenwerking te maken, maar wat precies en waarom kiest het om hiervoor en niet voor burgerparticipatie, bijvoorbeeld? Misschien heeft de keuze van het woord een eigen functie, los van de letterlijke betekenis. Zoals Mertens1 aan- geeft: Nieuwe woorden zijn in een organisatie van belang omdat ze de aandacht trekken. Ze zijn raadselachtig en dat is voor het wekken van belangstelling voor nieuwe zaken vaak gewenstNieuwe begrippen krijgen iets mystieks: enkelen begrijpen wat bedoeld is, velen hebben vragen en tasten in het duister.De introductie van het begrip past in een oproep tot maximale benutting van creativiteit en is een uitnodiging aan de organisatie om (mee) te denken! Zou de keuze bewust zijn om het om tot een nieuw repertoire te verleiden, en ons te dwingen tot kritisch nadenken? Onze zoektocht leidde ons naar een - voor ons - nieuwe wereld met vele inspirerende gesprekspartners. Het was een ware ontdekkingstocht, waarvan dit het reisverslag is. Met dit adviesrapport sluiten wij onze opleiding Master of Public Administration aan de Nederlandse School voor Openbaar Bestuur (nsob) af. Het College van procureurs- generaal van het Openbaar Ministerie is de opdrachtgever voor het adviesrapport dat voor u ligt. Wij danken onze opdrachtgever Marc van Nimwegen en onze contactper- soon Brigitte de Zwaan, onze begeleider van de nsob Roel in t Veld, alle genterview- den, de leden van de International Association of Prosecutors en de deelnemers aan de bijeenkomst cocreatie voor de inspirerende gesprekken en het openhartig met ons delen van hun kennis, ervaring, inzichten en opinies. Dank ook aan onze werkgevers die het mogelijk hebben gemaakt om deze tweejarige opleiding te volgen en last but not least heel veel dank aan ons thuisfront voor hun steun en begrip in de afgelopen twee jaar, want ook op hen is een groot beslag gelegd. Andrea Connell, Nienke Grimmius, Yolande van der Meulen, Marcel de Prielle, Anil Soerdjbalie 1 Mertens, Prof Dr. F.J. H., (2006), Leiderschap en nodale orintatie, Kennisprogramma Leiderschap en Maatschappelijke Integriteit, Bijdrage voor studiedag, Politieacademie. Voorwoord 5 8. De valse romantiek van cocreatie6 Managementsamenvatting Dit rapport gaat over de spanningsvolle relatie tussen het Openbaar Ministerie (om) en de burger. Het is modern om te communiceren met de burger. Maar hoe kan het om zich tot de burger verhouden? Het om heeft ons gevraagd de mogelijke ontwikkelingen van het om in de netwerkmaatschappij te doordenken en uit te werken. De vraag is hoe cocreatie met de burger een bijdrage kan leveren aan de versterking van horizontale legitimiteit en effectiviteit van het om. En is cocreatie te verenigen met de eisen van rechtsstatelijkheid? En zo ja, wat vraagt dat van het handelingsrepertoire en de profes- sionaliteit van het om en zijn medewerkers? In de visienotitie Perspectief op 2015 staat hoe het om de komende jaren invulling wil geven aan zijn wettelijke taak (opsporing, vervolging en handhaving) en zijn maatschap- pelijke rol: zichtbaar, merkbaar en herkenbaar. Het om doet dit vanuit zijn ambitie om een effectieve bijdrage te leveren aan een veilige en rechtvaardige samenleving. De netwerkmaatschappij levert spanningen en uitdagingen op voor het om. Hierdoor staan de effectiviteit en de legitimiteit van het om onder druk, net als de rechtsstatelijk- heid. Het kader van de maatschappelijke rol van het om, en dus van de relatie met de burger, wordt in de kern bepaald door het monopolie van het om op de strafrechtelijke handhaving. Die relatie is voor een groot deel verticaal: het om beschikt immers over de middelen om dwang uit te oefenen op de burger. Wij noemen vier spanningen die door die relatie kunnen ontstaan: netwerkmaatschappij versus rechtsstatelijkheid, symboliek versus rechtsstatelijkheid, effectiviteit versus rechtsstatelijkheid, en maatschappelijk belang versus magistratelijk gezag. Het optreden van het om wordt tegenwoordig steeds nadrukkelijker gevolgd door de burger: de burger kijkt mee en heeft een belang of in ieder geval een mening. De burger beschikt over steeds meer mogelijkheden om een rol te spelen en wil dat ook. Dat bete- kent voor het om dat acceptatie van zijn beslissingen (binnen en buiten de zittingszaal) belangrijk is voor een goede taakuitvoering. Het om wil inzicht krijgen in hoe het zich tot deze ontwikkeling kan verhouden en een manier vinden om met de spanningen om te gaan. Een open verbinding met de omgeving is van doorslaggevend belang omdat het bijdraagt aan de legitimering van het handelen van het om. Kan cocreatie daaraan een bijdrage leveren? Cocreatie betekent letterlijk samen creren. Cocreatie vraagt om loslaten, wederkerig- heid, tweerichtingsverkeer in communicatie, transparantie, het geven van ruimte, het accepteren van onvoorspelbaarheid, en ook het accepteren van ongewenste input vanuit de samenleving. Bij cocreatie is de burger (mede)beslisser. Bij cocreatie is verlies van controle en van de eigen regie een consequentie. Een belangrijke conclusie uit ons onderzoek is dat cocreatie met de burger voor het om niet mogelijk is. De beginselen van de rechtsstatelijkheid belemmeren dat. Deze begin 9. Inleiding 7 selen zijn kernwaarden voor het om en het om moet ze daarom streng bewaken. Het uit het oog verliezen van de kernwaarden kan leiden tot een ernstige aantasting van de legitimiteit van het om. Linken is wel mogelijk. Linken is de term die wij in dit adviesrapport introduceren voor vergaande samenwerking met de burger waarbij het om wel de beslissings bevoegdheid over de strafrechtelijke handhaving behoudt. Zolang het om de beslissingsbevoegdheid en regie in eigen hand houdt en er geen vervloeiing van de wilsvorming plaatsvindt, is linken volgens ons mogelijk. Vanuit het oogpunt van horizontale legitimiteit en effectiviteit is dit een aantrekkelijk perspectief. Maar er treden spanningen op wanneer het linken dichtbij de wettelijke kerntaken van het om komt. Effectiviteitwinst mag nooit ten koste gaan van rechtsstatelijkheid. Linken vraagt meer van het om en de professional dan louter informeren, raadplegen en adviseren. Het is steeds weer zoeken naar de juiste balans tussen enerzijds lef, risico en maatschappelijke betrokkenheid en anderzijds de zorgvuldigheid van de rechtsstatelijkheid en de betrokken distantie. Op basis van onze bevindingen komen wij tot de volgende aanbevelingen voor een nieuw handelin