De statistiek Indexcijfers van cao-lonen; de statistiek Indexcijfers van cao-lonen komen elke maand

Click here to load reader

download De statistiek Indexcijfers van cao-lonen; de statistiek Indexcijfers van cao-lonen komen elke maand

of 24

  • date post

    31-Aug-2018
  • Category

    Documents

  • view

    215
  • download

    0

Embed Size (px)

Transcript of De statistiek Indexcijfers van cao-lonen; de statistiek Indexcijfers van cao-lonen komen elke maand

  • Uit de statistiek Indexcijfers van cao-lonen komen elke maand cij-fers beschikbaar over de contractuele loon- en arbeidsduuront-wikkeling van werknemers. Eens in de tien jaar worden debasisgegevens van deze statistiek opnieuw vastgesteld. Dit artikelgeeft een beschrijving van de nieuwe reeks met 2000 als basis-jaar. Na een korte beschrijving van de statistiek in paragraaf 1,worden in paragraaf 2 de definitieve uitkomsten 20002002 en deeerste uitkomsten over 2003 gepresenteerd. Een toelichting bij debelangrijkste begrippen volgt in paragraaf 3, terwijl paragraaf 4 ge-wijd is aan de opzet van het onderzoek. Tot slot worden in para-graaf 5 een aantal inhoudelijke en praktische aspecten van deoutput van de statistiek behandeld. Uitkomsten over de ontwikke-ling van de contractuele loonkosten voor de reeks 2000=100 zul-len pas later gepubliceerd worden, zodat de samenstelling vandeze gegevens in dit artikel buiten beschouwing is gelaten.

    1. De statistiek in het kort

    Uit de statistiek Indexcijfers van cao-lonen komen elke maand cij-fers beschikbaar over de contractuele loon- en arbeidsduurontwik-keling zoals deze geldt voor werknemers met een voltijdbaan.Deze cijfers hebben betrekking op de loon- en arbeidsduurgege-vens zoals die staan vermeld in collectieve arbeidsovereenkom-sten (caos). Elke maand worden uitkomsten gepubliceerd over deontwikkeling van: cao-lonen (bruto lonen) contractuele loonkosten contractuele jaarlijkse arbeidsduur van voltijdwerknemers.

    Deze uitkomsten worden gepubliceerd in de vorm van indexcijfers,waarbij 2000 op 100 is gesteld 1). Naast maandcijfers zijn er ookkwartaalcijfers en jaarcijfers, berekend als het gemiddelde van hetdesbetreffende kwartaal of jaar. Behalve indexcijfers worden ookjaarmutaties gepubliceerd. Dit is de procentuele ontwikkeling vanhet loon of de arbeidsduur ten opzichte van dezelfde periode eenjaar eerder. De jaarmutaties worden berekend uit de gepubliceer-de indexcijfers.

    Met de indexcijfers van cao-lonen wordt de ontwikkeling van debruto lonen weergegeven waarop werknemers bij een normalevoltijdarbeidsduur onvoorwaardelijk recht hebben. Er worden dusgeen gerealiseerde bedragen waargenomen; alleen afsprakenmet betrekking tot de schaallonen en bindend voorgeschreventoeslagen komen in de ontwikkeling van het cao-loon tot uitdruk-king. Hierbij wordt een onderscheid gemaakt naar cao-lonen inclu-sief bijzondere beloningen en cao-lonen exclusief bijzonderebeloningen, en tussen cao-lonen per uur en cao-lonen per maand.Wijzigingen in het cao-loon komen tot uiting in zowel de lonen permaand als in de lonen per uur. Wijzigingen in de overeengekomenjaarlijkse arbeidsduur zijn alleen van invloed op de cao-lonen peruur.

    Cijfers over de contractuele loonontwikkeling worden al sinds1926 gepubliceerd, tot 1996 als Indexcijfers van regelingslonen.Eens in de tien jaar worden de basisgegevens voor de reeksenmet cao-gegevens opnieuw vastgesteld. Bij de basisverleggingwordt de samenstelling van de statistiek vernieuwd, en worden debasisgegevens geactualiseerd, waarbij nu wordt uitgegaan van desituatie in 2000. Hierdoor geven de uitkomsten van de nieuwereeks een beter beeld van de werkelijkheid, dan de uitkomsten

    van de oude reeks, die 1990 als uitgangspunt had. In juni 2003zijn de laatste uitkomsten gepubliceerd over de cao-loonontwikke-ling op basis van de reeks 1990=100 (uitkomsten tot en met mei2003). Vanaf juli 2003 is overgeschakeld op de reeks 2000=100(met uitkomsten vanaf januari 2000). Uitkomsten over de ontwik-keling van de contractuele loonkosten voor de reeks 2000=100zullen pas later gepubliceerd worden. De publicatie over de con-tractuele loonkosten 1990=100 wordt zolang voortgezet.

    Om een goed beeld van de contractuele loon- en arbeidsduuront-wikkeling te krijgen, is het niet nodig de gegevens van alle caoste verwerken. Bij de reeks 2000=100 worden de gegevens van259 caos gevolgd, waaronder alle caos die voor minstens 2 500werknemers gelden. Ongeveer 95 procent van alle cao-werkne-mers in Nederland valt onder de caos die in de statistiek zijn op-genomen. Overigens gelden caos niet voor alle werknemers;ongeveer acht van de tien werknemers vallen onder de wer-kingssfeer van een cao. Van de caos worden niet alle loon- en ar-beidsduurgegevens verwerkt, maar een aantal representatievemeetpunten (ruim 4 700 zwaartepunten). Bij de statistiek wordenalleen de gegevens van voltijdwerknemers gevolgd. Aangenomenwordt dat deze gegevens naar rato gelden voor deeltijdwerkne-mers. In 2000 hadden zes van de tien werknemers een voltijd-baan. De uitkomsten zijn opgehoogd tot het totaal van allewerknemers, werkzaam bij bedrijven en instellingen, met uitzon-dering van de bedrijfstakken personeel in dienst van huishoudensen internationale gemeenschapsorganen.

    Voor de cao-gegevens worden doorlopend gegevens verzameldop basis van de informatie uit collectieve arbeidsovereenkomsten.Dit onderzoek is dus niet gebaseerd op een enqute bij bedrijvenen instellingen. Telkens wanneer zich in een cao veranderingenvoordoen, wordt nagegaan of deze veranderingen van invloed zijnop het cao-loon, de bijzondere beloningen of de contractuele ar-beidsduur. Als dit het geval is, worden per meetpunt de nieuwegegevens vastgesteld. Ophoging tot representatieve uitkomstenvoor alle werknemers vindt plaats in twee stappen. In de eerstestap worden de gegevens van de verschillende meetpunten bin-nen een cao opgehoogd tot uitkomsten van deze cao (binnenwe-ging, die is gebaseerd op de gegevens van 2000). In de tweedestap worden de uitkomsten van caos samengewogen tot uitkom-sten per publicatiegroep (buitenweging, die jaarlijks wordt geactu-aliseerd op basis van Arbeidsrekeningengegevens). Bij dezewegingen wordt onderscheid gemaakt tussen de arbeidsduurge-gevens en de loongegevens.

    De maandcijfers worden binnen n week na de desbetreffendekalendermaand gepubliceerd. Dit is het zogenoemde eerst-gepu-bliceerde cijfer. Als een indexcijfer gepubliceerd wordt, zijn daarinalle caos verwerkt waarvan op dat moment de cijfers bekend zijn.Gexpireerde caos waarvoor nog geen nieuwe cao is overeen-gekomen, tellen niet mee vanaf de maand dat de nieuwe cao hadmoeten ingaan. Uit het percentage afgesloten caos blijkt op hoe-veel procent van de caos de uitkomsten berusten, rekening hou-dend met de omvang van de caos. Caos kunnen ook metterugwerkende kracht worden afgesloten. Elke erop volgendemaand worden daarom de indexcijfers opnieuw samengesteld engepubliceerd, net zolang tot dat alle caos zijn afgesloten, en deindexcijfers definitief zijn. Deze berekeningswijze van voorlopigecijfers wijkt af van de wijze waarop de voorlopige cijfers in het ver-leden werden berekend. Bij de reeks 1990=100 werd voor de

    30 Centraal Bureau voor de Statistiek

    De statistiek Indexcijfers van cao-lonen; methodebeschrijving reeks2000=100

    Han van den Berg

  • caos die nog niet opnieuw waren afgesloten, uitgegaan van onge-wijzigde loon- en arbeidsduurgegevens. Vaak worden voor ge-xpireerde caos later alsnog loonsverhogingen overeengekomendie met terugwerkende kracht van toepassing worden verklaard.Hierdoor moesten in het verleden de loonindexcijfers keer op keeropwaarts bijgesteld worden.

    2. Uitkomsten

    In het tweede kwartaal van 2003 zijn de cao-lonen per uur, inclu-sief bijzondere beloningen, met 2,9 procent gestegen ten opzichtevan een jaar eerder. In het eerste kwartaal was de cao-loonstij-ging nog 3,4 procent. Deze dalende tendens is in 2002 ingezet. In2001 bedroeg de stijging nog 4,4 procent, de grootste stijgingsinds 1982.

    Vorig jaar is door werkgevers en werknemersorganisaties afge-sproken de loonstijging in 2003 te beperken tot maximaal 2,5 pro-cent. Inmiddels zijn de cao-lonen in de eerste helft van dit jaar met3,1 procent gestegen. Zelfs als de gemiddelde loonstijging in detweede helft van dit jaar verder zal dalen, is het nog maar devraag of dat genoeg zal zijn om dit jaar gemiddeld op 2,5 procentuit te komen.

    De loonstijging bij de overheid is hoger dan bij de particuliere be-drijven. In het tweede kwartaal van 2003 stegen de lonen bij deoverheid 3,9 procent ten opzichte van een jaar eerder. Bij particu-liere bedrijven was dat 2,6 procent. Een groot deel van dit verschil

    wordt veroorzaakt door bijzondere beloningen. Bij de overheidstijgen de contractuele eindejaarsuitkeringen en eenmalige belo-ningen met 0,6 procent. Bij de particuliere bedrijven zijn deze persaldo juist iets verminderd. Daarnaast speelt een rol dat cao-loon-stijgingen niet elk jaar in dezelfde maand ingaan, zodat de mutatieten opzichte van dezelfde maand een jaar eerder soms enigszinsvertekend kan zijn. Zo zijn bijvoorbeeld verleden jaar in de cao on-derwijs, de grootste cao binnen de overheid, de lonen in juli ver-hoogd met 2 procent, en dit jaar in maart met 2,25 procent.Hierdoor bedraagt de jaarmutatie vanaf maart ruim 4 procent, ter-wijl deze stijging vanaf juli terugvalt tot 2 procent.

    Ook in 2001 en 2002 bleef de loonstijging bij de particuliere bedrij-ven achter bij de overheid en de gesubsidieerde sector (staat 1).In deze twee sectoren kwam bijna een kwart van de loonstijgingvoor rekening van de bijzondere beloningen. Als bijzondere belo-ningen buiten beschouwing gelaten worden, zijn de verschillentussen de sectoren veel minder groot. De contractuele arbeids-duur is de laatste jaren nagenoeg ongewijzigd gebleven. Hierdooris de stijging van de cao-lonen per uur vrijwel gelijk aan de stijgingvan de cao-lonen per maand.

    Regelmatig komt het voor dat de looptijd van de vorige cao al isafgelopen, zonder dat er een definitief akkoord is voor de volgen-de cao. In de nieuwe cao worden dan vaak loonsverhogingen metterugwerkende kracht overeengekomen. De cijfers over juni zijngebaseerd op driekwart van de caos (grafiek 2). Voor ruim dehelft van de caos zijn inmiddels definitieve loonafspraken ge-maakt tot eind dit jaar.

    Sociaal-economische maandstatistiek