Cocreatie in-de-publieke-sector

Click here to load reader

  • date post

    12-May-2015
  • Category

    Documents

  • view

    3.051
  • download

    0

Embed Size (px)

Transcript of Cocreatie in-de-publieke-sector

  • 1.Cocreatie in de publieke sectorCocreatie in de publieke sector_8.indd 119-1-2010 10:38:28

2. Cocreatie in de publieke sector_8.indd 2 19-1-2010 10:38:28 3. Cocreatie in de publieke sectorEen verkennend onderzoek naar nieuwe,digitale verbindingen tussen overheid en burger Victor BekkersAlbert MeijerMet medewerking van Nils Burger en Jelena Buljac Boom Juridische uitgeversDen Haag2010Cocreatie in de publieke sector_8.indd 3 19-1-2010 10:38:29 4. Dit boek is totstandgekomen in het kader van de Alliantie ICT en Vitaal Bestuur, een samenwerkingsverband van de Directie Innovatie en Informatiebeleid Openbare Sector van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en enkele academische instituten. Deze alliantie verricht onderzoek naar de concrete betekenis van ICT voor de kwaliteit van het openbaar bestuur in ons land. Eerder bracht de Alliantie ICT en Vitaal Bestuur bij Boom Juridische uitgevers de volgende publicaties uit: Mark Bovens, Roger van Boxtel, Eugne Loos & Pauline Poland (red.) (2002) Re-novatie van de rechtsstaat. Vijf casus over de invloed van ICT op democratie en recht Albert Meijer (2004) Vreemde ogen dwingen. De betekenis van internet voor maat-schappelijke controle in de publieke sector Eugne Loos (2006) Innovatie aan het werk. Onderzoek op locatie naar succes- enfaalfactoren van innovatieprojecten bij Nederlandse gemeenten vanuit een multi-actorperspectief Albert Meijer (2006) CCtje naar de baas. E-mail en verandering in ambtelijke orga-nisaties Albert Meijer & Vincent Homburg (2008) Op weg naar toezicht 2.0 2010 Victor Bekkers en Albert Meijer / Boom Juridische uitgevers Behoudens de in of krachtens de Auteurswet gestelde uitzonderingen mag niets uit deze uitgave worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopien, opnamen of enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. Voor zover het maken van reprografische verveelvoudigingen uit deze uitgave is toegestaan op grond van artikel 16h Auteurswet dient men de daarvoor wettelijk verschuldigde vergoedingen te voldoen aan de Stichting Reprorecht (Postbus 3051, 2130 KB Hoofddorp, www.reprorecht.nl). Voor het overnemen van (een) gedeelte(n) uit deze uitgave in bloemlezingen, readers en andere compilatiewerken (art. 16 Auteurswet) kan men zich wenden tot de Stichting PRO (Stichting Publicatie- en Reproductierechten Organisatie, Postbus 3060, 2130 KB Hoofddorp, www.cedar.nl/pro). No part of this book may be reproduced in any form, by print, photoprint, microfilm or any other means without written permission from the publisher. ISBN 978-90-8974-223-0 NUR 704, 805 www.bju.nlCocreatie in de publieke sector_8.indd 419-1-2010 10:38:29 5. VoorwoordTot twee jaar geleden hadden wij beiden nog nooit van de term cocreatie gehoord.Met termen als participatie, coproductie, digitale discussies en sociale netwerken wa-ren wij wel zeer bekend. Na een aanvankelijke argwaan tegen dit nieuwe conceptraakten wij gaandeweg enthousiaster. Het mooie aan de term cocreatie is dat de over-heid niet langer centraal staat. Bij participatie mogen burgers meedoen, bij cocreatieis er juist sprake van gelijkwaardigheid en laten burgers de overheid meedoen.Met de toepassing ervan, zo laat dit boek zien, zijn er nieuwe praktijken ontstaan dieinteressant zijn en potentieel nuttig voor zowel overheden als burgers. Van daadwer-kelijke cocreatie is er echter nauwelijks sprake. Is daarmee dit onderzoek mislukt?Neen. Wij laten wel zien hoe ideen over cocreatie overheden en burgers hebbengenspireerd om te zoeken naar nieuwe verbindingen. Deze verbindingen zijn hardnodig in een tijd waarin de samenleving gefragmenteerd raakt en de legitimiteit vande overheid onder druk staat. Tot nog toe hebben deze praktijken vooral een experi-menteel karakter, maar ze geven wel zicht op mogelijke manieren om het verbindendvermogen van de overheid in het informatietijdperk te versterken.Met dit boek hopen wij burgers, bestuurders, ambtenaren en onderzoekers te in-formeren en inspireren om verder vorm te geven aan nieuwe digitale verbindingentussen overheid en burgers. Of tussen burgers en overheid. Wij pleiten voor meerexperimenten, maar ook voor meer reflectie op de gewenste en ongewenste effectenvan cocreatie. Cocreatie is niet uit zichzelf wenselijk. Ze is wenselijk wanneer zij kanbijdragen aan de vitaliteit van de publieke sector. Wij denken dat veel van de geschets-te voorbeelden in dit boek daaraan kunnen bijdragen, maar noemen ook risicos enmogelijke perverse effecten. Geen eenzijdig pleidooi voor meer cocreatie dus.Dit boek had niet tot stand kunnen komen zonder de hulp van vele betrokkenen.Ten eerste willen we de respondenten van dit onderzoek bedanken. De openhartigeinterviews hebben in hoge mate bijgedragen aan ons inzicht in de nieuwe digitalepraktijken, maar ook in de complexe processen van organisatieverandering in over-heidsbureaucratien. Ten tweede willen wij de begeleidingsgroep voor dit onder-zoek hartelijk bedanken. Het betreft Hubert Noordman (Belastingdienst), ArnoutPonsioen (Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties) en Mildo vanStaden (TNO, vanaf 1 januari 2009 Ministerie van BZK). Hun opbouwende kritiekheeft bijgedragen aan de kwaliteit van het onderzoek. Desalniettemin blijven deauteurs volledig verantwoordelijk voor de inhoud ervan. Ten derde willen we NilsBurger en Jelena Buljac van harte bedanken. Hun inspanningen om kwalitatieveen kwantitatieve informatie boven tafel te halen, om de nieuwe digitale praktijkente kunnen beschrijven, zijn van groot belang geweest voor dit boek. Ook hebbenwij de samenwerking als zeer prettig en opbouwend ervaren. Ten slotte willen weStefan Brakman danken voor de gedegen eindredactie van dit boek.Victor Bekkers en Albert MeijerRotterdam en Utrecht, november 2009 5Cocreatie in de publieke sector_8.indd 5 19-1-2010 10:38:29 6. Cocreatie in de publieke sector_8.indd 6 19-1-2010 10:38:29 7. InhoudVoorwoord5Inhoud 71 Cocreatie door Web 2.091.1 Verbroken verbindingen, verbindend vermogen 91.2 Vraagstelling121.3 Web 2.0141.4 Cocreatie181.5 Motieven voor cocreatie231.6 Onderzoeksstrategie271.7 Samenvatting en vooruitblik282 Web 2.0 en agendavorming: Uruzgan gevangen in het web312.1 Inleiding312.2 Agendavorming: een theoretische positiebepaling322.3 Uruzgan op het web 362.4 Impact 472.5 Abu Ghraib als spiegelcasus542.6 Conclusies 553 Cocreatie van beleidsontwikkeling: Smallingerland en Maastricht593.1 Inleiding593.2 Interactieve beleidsvoering en digitale discussieplatforms 593.3 Introductie van de cases 633.4 Interactieve beleidsvoering: de Opeinde community653.5 Impact 743.6 Spiegelcasus Caberg-Malpertuis 763.7 Conclusies 784 Cocreatie in de dienstverlening: forum.werk.nl814.1 Inleiding 814.2 Cocreatie in de dienstverlening 834.3 Overheidsmotieven: legitimiteit en kwaliteit854.4 Mogelijkheden: proven technology en sterke moderatie884.5 Participanten: kleine actieve kern en grote groep lurkers 914.6 Inhoud: samen klagen, maar ook antwoorden op vragen 924.7 Cocreatie levert een (in)directe bijdrage aan de dienstverlening954.8 Omgang met barrires984.9 Conclusies en lessen 1004.10Dienstverlening aan communities103 7Cocreatie in de publieke sector_8.indd 7 19-1-2010 10:38:29 8. 5 Cocreatie in toezicht en handhaving: Burgernet en politieonderzoeken.nl 107 5.1 Inleiding 107 5.2 Cocreatie in het toezicht 110 5.3 Burger als rechercheur113 5.4 Burger in de rol van wijkagent131 5.5 Conclusies en lessen142 5.6 Normatieve vragen 148 5.7 Betekenis voor theorien over handhaving en toezicht152 6 Conclusies155 6.1 Efteling als ideaal voor een verbindende overheid 155 6.2 Cocreatie als modewoord?162 6.3 Brede patronen: participatie in de netwerksamenleving 166 6.4 Aanbevelingen: context en principes 170 6.5 Speelse verbindingen tussen overheid en burgers 172 Literatuur175 Bijlage 1 Analysekader voor alle casestudies181 Bijlage 2 Onderzoeksmethoden casus agendavorming183 Bijlage 3 Onderzoeksmethoden casus besluitvorming 185 Bijlage 4 Onderzoeksmethoden casus dienstverlening187 Bijlage 5 Onderzoeksmethoden casus toezicht en handhaving 191 8Cocreatie in de publieke sector_8.indd 819-1-2010 10:38:29 9. 1Cocreatie door Web 2.01.1Verbroken verbindingen, verbindend vermogenOverheden worstelen in toenemende mate met de vraag hoe zij contact kunnen ma-ken met burgers op een dusdanige manier dat er sprake is van een betekenisvolleinteractie en communicatie tussen beiden. Deze problematiek kunnen we duidenin termen van verbroken verbindingen en verbindend vermogen (Bekkers, 2007).Verbroken verbindingen in de zin dat de condities waaronder overheid en burgerin staat zijn tot betekenisvolle interacties, niet altijd optimaal zijn. Daaraan liggenzowel maatschappelijke als politiek-bestuurlijke ontwikkelingen ten grondslag. Eenrelevante maatschappelijke ontwikkeling is in ieder geval de teloorgang van groteideologien in combinatie met het proces van individualisering, dat onder meerleidt tot een sterkere articulatie van individuele belangen en voorkeuren (in termenvan mondigheid). De vanzelfsprekendheid waarmee de overheid en de politiek be-slissingen kunnen nemen namens en voor een grote groep van burgers op grondvan een ideologisch uitgesproken politiek programma, is ingeruild voor een meerkritische houding. Dit heeft niet alleen geleid tot een afgebrokkelde aantrekkings-kracht van de oude politieke partijen, maar ook tot een toegenomen personalise-ring van de politiek en de opkomst van allerlei populistische partijen die rondomeen centrale persoon zijn georganiseerd.Een bijkomende maatschappelijke ontwikkeling is de toegenomen fragmentatievan de samenleving als gevolg van een voortgaand proces van differentiatie, speci-alisatie en professionalisering. In het kielzog hiervan ontstaat een hypergeorgani-seerde samenleving waarin met name allerlei genstitutionaliseerde