Circo Circolo tentoonstelling

download Circo Circolo tentoonstelling

of 16

  • date post

    21-Mar-2016
  • Category

    Documents

  • view

    219
  • download

    0

Embed Size (px)

description

Tenstoonstelling circus in Brabant

Transcript of Circo Circolo tentoonstelling

  • Brabant had in de decennia na de Tweede Wereldoorlog een sterkeband met het circus. Bijna iedere grotere Brabantse stad had een eigencircus. Maar circus was niet alleen een zaak van professionele arties-ten: op veel plaatsen ontstonden vanuit maneges of turnverenigingenamateur- en jeugdcircussen.

    Deze tentoonstelling neemt je mee naar het Brabantse circus in dejaren '50 en '60, maar laat ook zien hoe Circus vandaag de dag in Bra-bant leeft. Je komt van alles te weten over de legendarische circussenals Circus Van Bever, Circus Jos Mullens en Circus Briantelli, maar ookover Circo Circolo en de nieuwe circusschool. Was en is alles glitter englamour?

    Een tentoonstelling van de Stichting Briantelli ter gelegenheid van het Circusfestival Circo Circolo op het Landgoed Velder in Liempde.

    1

    Mogelijk gemaakt door Schatten van Brabant

    Vo

    rmg

    evin

    g: S

    tud

    io Je

    an

    Ph

    ilip

    se

    Pri

    ntw

    erk:

  • Geschiedenis van het CircusDe ontdekking van de pisteAl in de Romeinse tijd waren er rond-reizende artiesten die hun kunstenvertoonden. Maar het circus zoals wedat nu kennen is aan het eind van deachttiende eeuw 'uitgevonden' doorde Engelse officier Philip Astley. Hijontdekte dat een manege met eendoorsnede van dertien meter ideaalis voor acrobatiek op een paarden-rug. De ronde circuspiste met zaagselwas geboren. Ook de avondvullendeprogramma's deden hun intrede. Hetcircus werd een grote hit in heel Europa. In Nederland werd de eerstecircusvoorstelling in 1796 gegevendoor het circus van Pieter Magito.Zelf was hij koorddanser op Friesedoorlopers.

    De afbeeldingen op deze poster zijn afkomstig uit de collecties van de Atlas van Stolk, Rotterdam en de Koninklijke Bibliotheek, Den Haag.

    Leeuwen en acrobatenDe circuswereld was vanaf het begin internationaal ge-orinteerd. Toch had ieder land zijn eigen soort circus. In de negentiende eeuw bestond

    het Nederlandse circus vooral uit koorddansen en acrobatiek. In landen als Engeland en

    Frankrijk waren de paardennummers belangrijker. Wilde, exotische dieren kwamen vanaf

    1870 overal in Europa op het programma. In eerste instantie werden leeuwen en tijgers

    ongetemd getoond. Later werd dressuur en het vertrouwen tussen mens en dier belang-

    rijker. Nationale verschillen bleven echter bestaan.

    2

  • CircuslevenLeven in het circus Het exotische circusleven bestondvooral ook uit hard werken: veel trainenen regelmatig nieuwe acts instuderen.Grote circussen hadden voor klussenals opbouw en dierverzorging mensenin dienst, maar bij kleinere circussendeden de artiesten dit zelf. De dierenzorgden soms voor bijzondere situa-ties: de zeeleeuwen van circus Strass-burger deden na de show hun optredennog eens over, hopend op meer vis.

    Het leven in de caravans kende wei-nig luxe: vaak moesten de artiestenhet doen zonder stromend water enelektriciteit. In de winter zaten veelartiesten zonder werk. De gelukkigenvonden een betrekking bij een bui-tenlands wintercircus.

    CircusschoolKinderen gingen meestal niet naar school, maar werden opgeleid alscircusartiest. Circus Van Bever was een van de eerste circussen, die een onderwijzer mee

    liet reizen. In 1954 mochten de kinderen Boltini van de rechter niet langer optreden. Dit

    was kinderarbeid! Maar Circus Boltini reisde zo snel, dat het circus weer gevlogen was

    tegen de tijd dat de plaatselijke politie de kinderacts ontdekte.

    3

  • Circus als bedrijf Keiharde commercie Veel mensen vergeten dat achter demagie van de circuswereld een com-mercieel bedrijf schuilgaat. Circussenworden niet gesubsidieerd en zijn af-hankelijk van de opbrengst van deshow. Vooral de grilligheid van hetpubliek is een risico, dat een circus toteen gevaarlijke onderneming maakt.Een circus heeft veel kosten: vergun-ningen, transport, vaste lasten, reclameen personeels- en materiaalkosten. De oudste manier om publiek naarhet circus te trekken was een optochtvan circusartiesten en dieren door stadof dorp. Ook mond-op-mond reclame,affiches, kranten, borden langs deweg en kinderkorting moesten voortoeschouwers zorgen. Deze methodesworden tegenwoordig ook nog gebruikt.

    KermisklantenLange tijd trokken circussen rond met kermissen, of stonden opjaarmarkten. In de loop van de negentiende eeuw gingen grotere circussen zelfstandig

    reizen. Kleinere circussen bleven tot de Tweede Wereldoorlog met kermissen meereizen,

    meestal met een houten 'kiosk' in plaats van een tent. In dit soort circussen zag je eer-

    der gedresseerde geiten, honden en varkens dan leeuwen en olifanten.

    4

  • Circus in NederlandHet publiek had na de zware oorlogsja-ren behoefte aan vertier. De komst vaneen circus was welkome afleiding. Zokon het dat er in de jaren 50 vijf middel-grote tot grote circussen door Neder-land trokken waarvan twee uit Brabant.

    Grote ambities: Circus MikkenieAls enige Nederlandse circusdirecteurkreeg Mikkenie de staat zover in zijn circus te investeren. Buitenlandse tournees moes-

    ten het rijk geld opleveren. Deze tournees bleken lastiger te organiseren dan gedacht en

    bovendien te duur. De beloofde opbrengsten bleven uit. In 1954, enkele maanden na de

    dood van de directeur, ging Circus Mikkenie failliet.

    Circus Toni Boltini In de jaren vijftig groeide het kleine circus van de Boltini'suit tot n van de grootste circussen van Europa. Circus Toni Boltini was erg goed in snel

    opbouwen, spelen en wegwezen. Dit was mogelijk door een hydraulisch opzetsysteem.

    In anderhalf uur stond de tent. Anderen kostte dat een dag. Verder stond Boltini vooral

    bekend om zijn gewiekstheid. Zo doopte hij zijn circus in 1958 om tot 'Circo Espaol' en

    adverteerde het nauwelijks veranderde programma als 'voor de eerste maal in Nederland'.

    Strassburger Het Duitse circus Strassburger kwam in de jaren dertig naar Nederlandomdat het leven in Nazi-Duitsland steeds moeilijker werd. Met kunst- en vliegwerk over-

    leefde het de Tweede Wereldoorlog. Tijdens de hongerwinter werden de dieren onderge-

    bracht in een Rotterdams slachthuis. In de jaren vijftig werd Strassburger een van de populairste

    Nederlandse circussen. Het succes eindigde abrupt in 1960 door mismanagement.

    5

  • Circus in BrabantCircus in Brabant voor deTweede WereldoorlogIn de eerste helft van de twintigsteeeuw waren er geen grote, spraakma-kende circussen in Brabant. CircusVan Bever bestond al wel, maar ver-bleef 's winters nog in Dordrecht. Viade paardenwereld waren er al welbanden tussen Brabant en het circus.Grote ondernemers bezaten mane-ges, waar lokale helden acrobatischeoptredens te paard gaven. Sommigenhadden zelfs een hobbycircus. Dezetrend bleef tot in de jaren vijftig be-staan. De Bossche grootgrutter DeGruyter was zo'n ondernemer. In zijnmanege trad circusster Otto Schumanop, later publiekstrekker bij CircusJos Mullens.

    De artiest Eduard Bonetty werd in 1860 in Zundert geboren als Frederik Pastoors.Als 17-jarige had hij een show met gedresseerde konijnen. Zijn talent viel op en al snel

    trad hij met zijn honden, vossen, kippen en konijnen op in vele circussen. Al zijn dieren

    werden getraind in plat Brabants. Een andere taal sprak hij niet. Zijn handelsmerk was

    de puntige snor, die hij met een speciaal borsteltje kamde.

    6

  • Circus in Brabant: Circus van BeverOrde en gezelligheidPeetje van Bever begon aan het eindvan de negentiende eeuw een circusin Dordrecht. Vanaf de jaren twintigtot 1960 zwaaiden Peetjes dochterHelena Madame - van Bever en haarman Guus Prescher de scepter in Cir-cus Van Bever. Het was een echt fami-liecircus: ook hun kinderen en klein-kinderen traden op. Circus Van Beverstond bekend om de gezelligheid,familiebanden, orde en netheid: debelangrijke waarden van de jarenvijftig. Vanaf 1941 verbleef het circus in dewintermaanden in het Brabantse Terheijden. Aan het eind van de jarenvijftig werd het circusbestaan tezwaar voor Madame en haar Guus. Delaatste voorstelling werd in 1959 inBreda gegeven.

    Nood en brand Een uitslaande brand in de winter van 1953 betekende bijna heteinde voor Circus Van Bever. De kiosk, de zitplaatsen, de wagens en de stallen gingen voor

    een groot deel in vlammen op. Gelukkig konden de dieren gered worden. Met een half mil-

    joen aan schade leek het circus geruneerd. Maar Madame van Bever zette door. Met veel

    hulp uit met name Brabant, werd een nieuwe tent aangeschaft: de grootste in Nederland.

    Zo kon Circus Van Bever in 1954 alsnog op tournee.

    7

  • Circus in Brabant: Circus Jos Mullens Mullens: dromer en streber De droom van Jos Mullens was eengroots circus in Franse stijl, waarinde paarden centraal stonden. Dat cir-cus kwam er, en in de jaren vijftigboekte Circus Jos Mullens veel suc-cessen. Naast de paarden warenErika Wyss en haar gedresseerde pan-ters publiekslievelingen. Mullens kwam oorspronkelijk uitUtrecht. In de wintermaanden ver-bleef het circus echter in Tilburg. Pro-blemen met de overheid, de financinen een teruglopende belangstellingmaakten in 1960 een einde aan Mul-lens circus. De circusdirecteur werdtourmanager van buitenlandse cir-cussen. Zijn kinderen waaierden uitover verschillende circussen.

    Het paardenmeisje en de clown Op 15 april 1952 maakte Maastricht zichop voor een sprookjeshuwelijk. Jos Mullens, dochter van Jos Mullens, trouwde met Henri

    Strassburger, de halfbroer van circusdirecteur Karel Strassburger. Henri was clown in

    Circus Jos Mullens. Het bruidspaar werd door het complete circus naar stadhuis en kerk

    begeleid. Hun huwelijk haalde de landelijke kranten. Jos en Henri waren niet het enige

    circuspaar: tussen het jongleren, trapezezwaaien en het dresseren van olifanten door,

    ontstonden complete circusdynastien.