Beroepsgeheim en politie/justitie...Beroepsgeheim en politie/justitie 7 Inleiding Voor u ligt de in...

of 31 /31
Handreiking Beroepsgeheim en politie/justitie De artsenfederatie KNMG vertegenwoordigt ruim 53.000 artsen en studenten geneeskunde. Van de KNMG maken deel uit de Koepel Artsen Maatschappij en Gezondheid (KAMG), Landelijke vereniging van Artsen in Dienstverband (LAD), de Landelijke Huisartsen Vereniging (LHV), de Nederlandse Vereniging voor Arbeids- en Bedrijfsgeneeskunde (NVAB), de Nederlandse Vereniging voor Verzekeringsgeneeskunde (NVVG), de Orde van Medisch Specialisten (OMS) en de Vereniging van Specialisten in ouderengeneeskunde (Verenso). Handreiking Beroepsgeheim en politie/justitie is een uitgave van artsenfederatie KNMG © Herziene versie februari 2012, Utrecht Beroepsgeheim en politie/justitie KNMG Handreiking

Embed Size (px)

Transcript of Beroepsgeheim en politie/justitie...Beroepsgeheim en politie/justitie 7 Inleiding Voor u ligt de in...

  • Handreiking

    Beroepsgeheim en politie/justitie

    De artsenfederatie KNMG vertegenwoordigt ruim 53.000 artsen en studenten geneeskunde. Van de KNMG maken deel uit de Koepel Artsen Maatschappij en Gezondheid (KAMG), Landelijke vereniging van Artsen in Dienstverband (LAD), de Landelijke Huisartsen Vereniging (LHV), de Nederlandse Vereniging voor Arbeids- en Bedrijfsgeneeskunde (NVAB), de Nederlandse Vereniging voor Verzekeringsgeneeskunde (NVVG), de Orde van Medisch Specialisten (OMS) en de Vereniging van Specialisten in ouderengeneeskunde (Verenso).

    Handreiking Beroepsgeheim en politie/justitie is een uitgave van artsenfederatie KNMG © Herziene versie februari 2012, Utrecht

    Beroepsgeheim en politie/justitie

    KNM

    G Handreiking

  • Handreiking

    Beroepsgeheim en politie/justitie

  • Beroepsgeheim en politie/justitie 5

    Inhoudsopgave

    Inleiding 7

    I Beroepsgeheimalgemeen 11 1 Beroepsgeheim:zwijgplichtenverschoningsrecht 11

    2 Verschoningsrecht 18

    3 Afgeleidberoepsgeheim 22

    4 Beroepsgeheimnaoverlijden 23

    II Beroepsgeheim:bijzonderesituaties 25 5 Patiëntpleegtstrafbaarfeitbinnendehulpverlening 25

    6 Patiëntpleegdestrafbaarfeitbuitendehulpverlening 27

    7 Patiëntheeftletselopgelopen 28

    8 Politie/justitiebetreedtpraktijk/instelling 30

    9 Inbeslagneming 33

    10 Verdovendemiddelen 38

    11 Wapensenanderegevaarlijkevoorwerpen 39

    12 Beeld-engeluidsopnamen 40

    13 Kindermishandelingenvolwassenengeweld 44

    14 Artsalsgetuige 45

    15 Artsalsverdachteineenstrafzaak 47

    16 Forensischarts 49

    III Overige 53 Praktischepuntenbijcontactenmetpolitie/justitie 53

    Afkortingen 53

    Literatuur 54

    Bijlage:AanvraagformulierMedischeInformatie,SDU2010 56

  • Beroepsgeheim en politie/justitie 7

    InleidingVooruligtdein2012herzieneversievandeKNMGHandreikingbe-roepsgeheimenpolitie/justitie.Deeersteversievandezehandreikingwerdin2004gepubliceerd.Geregeld,metnamenaincidentenwaarbijonschuldigeslachtoffersvallen,wordtderoepomversoepelingvanhetmedischberoepsgeheimgehoord.Dezegeluidenkunnenafkomstigzijnvanonderanderedepolitie,hetOpenbaarMinisterie(OM),deInspectievoordeGezondheidszorg(IGZ)endeOnderzoeksraadvoordeVeiligheid.1Daarbijkunnenuiteenlopendeargumentenwordengebruikt.KeeropkeerheeftdeKNMGlatenwetenhetnieteenstezijnmeteen(gedeeltelijke)opheffingofversoepelingvanhetmedischberoepsgeheim,omdatdittotveelgrotererisico’svoordesamenlevingkanleidendandegevarendiedaarmeemogelijkzoudenkunnenwordenvoorkomen.2Tegelijkertijdmoetenartsenzichbewustzijndathetberoepsgeheiminbepaaldesituatiesweldoorbrokenmagworden.Hetmedischberoeps-geheimisimmersnietabsoluut.Inbepaaldegevallenkanhetaandeordezijnomhetberoepsgeheimtedoorbreken,ookjegenspolitieofjustitie.Bijvoorbeeldalsdatgeschiedtmettoestemmingvandepatiënt,ofalsdatwettelijkverplichtis,ofnaafwegingvaneenconflictvanplichten.Ditdocumentprobeertdaarbijenigehouvastvoordeartstebieden.Insommigegevallenmoetdeafwegingomhetberoepsgeheimtedoor-brekeninhetmedischdossierwordenaangetekend.Omdathetmedischdossierprimairisbedoeldalshulpmiddelbijdezorgverleningaandepatiënthoeftdatnietinallegevallen.Indezehandreikingbevelenwijaanomdeafwegingendiehebbengeleidtothetverstrekkenvaninformatieopgrondvaneenconflictvanplichteninhetdossieraantetekenen.Maarerzijnooksituatiesdenkbaarwaarinhetverstandigisom,methetoogopdezorgverleningaandepatiënt,aantetekenenwatderedenisgeweestomhetberoepsgeheim(nog)niettedoorbreken.Metnamealseenartsconcreteaanwijzingenheeftdatsprakeisvaneengevaarlijkesituatiemaartochbewustbesluitomnaafweginghetberoepsgeheim(nog)niettedoorbreken.

    1 EenvoorbeeldishetschietincidentinAlphenaandenRijnin2011waarbijzevendodelijkeslachtoffers

    eneenaantalgewondenvielen.

    2 KNMGGespreksnotitieRondetafelgesprek17november2011,TweedeKamercommissieV&J.Opinternet:

    www.knmg.nl/beroepsgeheim.

    Inleiding

  • Beroepsgeheim en politie/justitie 98 Beroepsgeheim: inleiding

    Indezehandreikingisvoortsopgenomendatingevalvaneengrootschaligongevaloframpartsenmetdeuitdrukkelijkeofverondersteldetoestem-mingnamenvanslachtoffersmogenverstrekkenaanpolitieofjustitiealsdatnodigisomfamilieofbetrokkenhulpdienstenteinformerenoverdeverblijfplaatsvanhetslachtoffer(par.II.7).

    Wetgevingenrechtspraakoverdemogelijkheidomhetberoepsgeheimtedoorbrekenzijnnietaltijdevenduidelijk,ooknietvoorartsen.Daaromisdezehandreikingbedoeldalspraktischhulpmiddelominconcretesituatieshouvasttebiedenaanhettoepassenvanbestaandenormen,vastgelegdinwet-enregelgevingeningeldendejurisprudentie,ophetgebiedvanhetmedischberoepsgeheiminrelatietotpolitieenjustitie.Ditdocumentbevatgeennieuwenormen–enisdusgeenrichtlijnmaareenhandreiking–maarisbedoeldalspraktischhulpmiddelvoorartsenbijvragenoverhoeomtegaanmethetberoepsgeheimjegenspolitieenjustitie.Artsenkomenweleensmetpolitieofjustitieinaanraking.Somsalsslachtoffervaneenstrafbaarfeit,somsalsgetuigeensomszelfsalsverdachte.Indergelijkesituatieskunnenvragenrijzenmetbetrekkingtothetverstrekkenvaninformatieaanpolitieenjustitieendeverhoudingmethetmedischberoepsgeheim.Dezehandreikingbevateenalgemeendeeloverhetberoepsgeheim(deelI).DaarnavolgenindeelIIenkelebijzonderesituatieswaarinvragenkunnenrijzenrondhetberoepsgeheimvanartsen.Daarinwordtuiteengezethoeartsenindiebijzonderesituatiesmethetberoepsgeheimzoudenmoetenomgaan.

    Sinds2004iservooralnieuwejurisprudentieverschenenophetterreinvanhetberoepsgeheiminrelatietotpolitieenjustitie,inhetbijzondermetbetrekkingtothetinbeslagnemenvanpatiëntendossiersdoorjustitie.Indezeherzieneversievandehandreikingisdetekstmetnamegeactualiseerdenuitgebreidnaaraanleidingvandienieuwejurispru-dentie(enliteratuur).Voortszijnoponderdelenenkeleverbeteringenenaanvullingendoorgevoerd,bijvoorbeeldoverdeinbeslagnemingvanincidentmeldingsgegevens.

    DeKNMGisWilmaDuijst(juristenforensischarts,GGDIJsselland),JohanLegemaate(hoogleraargezondheidsrecht,UvA/AMC),TinekeStikker(GGZNederland)enhetlandelijkeExpertisecentrumMedischeZakenvanhetOpenbaarMinisterieRotterdamzeererkentelijkvoorhuncommentarenopeerdereconceptenvandezeherzienehandreiking.

    ErbestaatookeenHandreikingpolitieenjustitievandeNVZverenigingvoorziekenhuizen(2004).Voorartsendiewerkzaamzijninziekenhuizengeldtdathetziekenhuiskanoptredenalsvertegenwoordigervandearts.DeNVZhandreikingbevatonderanderedeaanbevelingvoorziekenhuizenomeenofmeercontactfunctionarissentebenoemendiedecontactentussenhetziekenhuisendepolitieenjustitieonderhoudt.

    MedenaaraanleidingvanhetAlphenseschietincidentwerkteGGZNederlandtentijdevandeherzieningvandezehandreikingookaaneenbranchecodeoveruitzonderingenophetberoepsgeheimbijsamenwerkingmetpolitieenjustitie.3

    Bijdezehandreikinghoorteenhandzamesamenvattinginzakformaat.Dezevindtuopwww.knmg.nl/beroepsgeheim.Denummeringindezehandreikingcorrespondeertmetdenummeringindesamenvatting.Wiltudezeopvragen,[email protected] - 28 23 322(optie2).

    3 ‘GGZNederlandwerktaaneenbranchecodeomtrentuitzonderingenberoepsgeheim’.NieuwsberichtGGZ

    Nederland,12juli2011.

  • Beroepsgeheim en politie/justitie 11

    Beroepsgeheimalgemeen1Beroepsgeheim:zwijgplichtenverschoningsrecht

    Hetberoepsgeheim4bestaatuitdezwijgplichtenhetverschoningsrecht.Dezwijgplichtgeldttegenoveriedereen.Hetverschoningsrechttegenoverderechter,derechter-commissaris5,deofficiervanjustitieendepolitie.6

    omvang van het beroepsgeheimHetberoepsgeheimomvatallegegevens,dieeenartsindeuitoefeningvanzijnberoepoverdepatiënttewetenkomt,ooknietmedischezakenenzakendiedeartsbuitendepatiëntomtewetenkomt.

    Voorbeeld 1De politie vraagt of de arts een bepaalde persoon heeft behandeld of in de instelling of praktijk heeft gezien. De arts geeft geen antwoord, tenzij met toestemming van de patiënt of als sprake is van een conflict van plichten.

    Voorbeeld 2De politie vraagt aan enkele ziekenhuizen in de regio of zich iemand met een schotwond heeft gemeld. De arts geeft geen antwoord, tenzij sprake is van een conflict van plichten.

    Voorbeeld 3De politie verzoekt een arts om met een patiënt te mogen spreken, die wordt verdacht van het plegen van een misdrijf. Opsporingsambtenaren moeten zich houden aan de regels voor binnentreden (zie II.8). In het algemeen is het zo dat de politie een verdachte overal mag aanhouden. Maar een arts kan van mening zijn dat er ernstige medische bezwaren bestaan tegen het horen of aanhouden van de patiënt. De arts brengt de politie daarvan dan op de hoogte. Bij ernstige medische bezwaren heeft de politie (tijdelijk) geen toegang tot de patiënt (proportionaliteitsbeginsel). Het aanhouden van een verdachte is pas wenselijk als dat medisch gezien verantwoord is.

    4 Art.88WetBIG,art.7:457BW(=WGBO),art.12Wbp,art.272Sr.

    5 Rechter=rechterterzitting;Rechter-commissaris=onderzoeksrechter.

    6 OnderpolitiewordtookverstaanKoninklijkeMarechaussee.

    I

    I

  • 12 Beroepsgeheim: zwijgplicht en verschoningsrecht Beroepsgeheim en politie/justitie 13

    Uitzonderingen op het beroepsgeheim

    Ookincontactenmetpolitie/justitiebewaartdeartshetberoepsgeheim:waarheidsvindingisgeengrondvoordoorbrekingervan,niettijdenshetopsporingsonderzoek,niettijdenshetgerechtelijkvooronderzoekennietterterechtzitting.

    Hetberoepsgeheimkandoorbrokenwordenalssprakeisvan1 toestemmingvandepatiëntof2 eenwettelijkeplichttotsprekenof3 eenconflictvanplichten:d.w.z.methetvrijgevenvaninformatieaan

    politie/justitiekanernstigeschadevoordepatientofvooranderenwordenvoorkomen.

    Hetverdientaanbevelingderedenenvanhetdoorbrekenvanhetberoeps-geheiminhetdossieraantetekenen.

    Ad 1 Toestemming van de patiënt. Alsdepatiëntofzijnvertegenwoordigertoestemminggeeftvoorhetopen-baarmakenvanzijngegevensaanpolitie/justitieisdeartsnietgehoudenaanzijnberoepsgeheim.Datbetekentechternietdathijdanverplichtistespreken.Welmoethijgoederedenenhebbenomdannoginformatiegeheimtehouden.Insommigegevallen,diehiernanogaanbodzullenkomen,magdetoestemmingvandepatiëntwordenverondersteld.

    Ad 2 Wettelijke plicht tot spreken.AlgemenevoorbeeldenvanwettelijkebepalingendieeenartsverplichtentotsprekenzijntevindenindeWetopdelijkbezorgingendeWetpubliekegezondheid.

    Ad 3 Conflict van plichten.7

    Heeftdeartsinformatieovereenpatiëntdiehijvanwegezijnberoepsge-heimnietmagprijsgevenmaarkandoorbrekingvanhetberoepsgeheimernstigeschadevoordieanderofvoordepatiëntzelfvoorkomen,dankanersprakezijnvaneenconflictvanplichten.Deartsstaatdanvoordekeuzetussenzijnberoepsgeheimenhetvoorkomenvanernstigeschade.Deveiligheidvoorpersoneninenrondomhetziekenhuiswaardeartswerkzaamiskandaarbijinhetgedingzijnenookwordenmeegewogenindebelangenafweging.

    7 Art.40Sr:overmachtindezinvannoodtoestand.

    Bijhetmakenvandekeuzemoetdeartszichdevolgendevragenstellen:π Allesisinhetwerkgesteldomeersttoestemmingtotdoorbrekingvan

    depatiëntteverkrijgen.π Deartsverkeertingewetensnooddoorhethandhavenvande

    zwijgplicht.π Erisgeenanderewegdandoorbrekingvanhetgeheimomhetpro-

    bleemoptelossen.π Hetnietdoorbrekenvandezwijgplichtlevertvoordepatiëntzelfof

    vooreenanderernstigeschadeop.π Hetmoetvrijwelzekerzijndatdoordegeheimdoorbrekingdieschade

    kanwordenvoorkomenofbeperkt.8

    Doorbrekingvanhetberoepsgeheimtegenoverpolitie/justitieopgrondvaneenconflictvanplichtenismetname9geoorloofdinsituatieswaarinernstigeschadealsgevolgvanstrafbaarhandelenkanwordenafgewenddooringrijpenvandearts,bijvoorbeelddoorbij(eenvermoedenvan)kindermishandelingdepolitieopdehoogtetestellen.Dedreigingvoordepatiëntofvooreenandermoetreëelzijnennietopeenandere,minderingrijpendewijzeafgewendkunnenworden.Besluiteenarts,naafwegingvandediversebelangen,omdepolitieteinformeren,danmoethijzijnbe-roepsgeheimzominmogelijkschenden.Hijmoetdusnietmeergegevensverstrekkendanstriktnoodzakelijkisvoorhetdoel.Geadviseerdwordtompolitie/justitieteverzoekenomgerichtevragenopschrifttestellenenomhetgevenvaninformatiezoveelmogelijktebeperkentotfeitelijkegegevens,dusgeenvermoedensofinterpretaties.Vanzijnafwegingenmagdeartsaantekeningmakeninhetmedischdossier;ditisgeenwettelijkeplichtmaarwordtwelaanbevolendoordeKNMG.10Erzijngevallendenk-baarwaarineenartsconcreteaanwijzingenheeftdatsprakeisvaneengevaarlijkesituatiemaartochbewustbesluitomnaafweginghetberoeps-geheim(nog)niettedoorbreken.Ineendergelijkgevalishetdoorgaansverstandigooknotitietemakenvanderedenenomhetberoepsgeheim(nog)niettedoorbreken.Mendienthierbijvoorogentehoudendathetmedischdossiertotdoelheeftdekwaliteitencontinuïteitvanzorgtebevorderen.Hetisgeenvehikelvoormaatschappelijkerisicotaxaties.

    8 ZieookKNMGRichtlijneninzakehetomgaanmetmedischegegevens(januari2010),p.17enH.J.J.

    Leenen,J.K.M.GeversenJ.Legemaate,HandboekGezondheidsrecht:DeelI:Rechtenvanmenseninde

    gezondheidszorg.Houten:BohnStafleuvanLoghum2007,p.240.

    9 Bijhogeuitzonderingkanschendingplaatsvindenzondergevaarzetting,zieonderII,9.

    10 ZiebijvoorbeeldKNMGRichtlijneninzakehetomgaanmetmedischegegevens(januari2010),par.3.6;

    KNMGMeldcodeArtsenenkindermishandeling:MeldcodeenStappenplan(2008),art.3,lid1.

  • 14 Beroepsgeheim: zwijgplicht en verschoningsrecht Beroepsgeheim en politie/justitie 15

    Voorbeeld 1Een patiënt vertelt aan zijn psychiater dat hij zijn ex-vrouw gaat opzoeken en dat daarbij rake klappen zullen vallen. Als de arts de dreiging als reëel inschat en door een melding aan de politie (mogelijk) kan voorkomen dat iets dergelijks gebeurt, mag hij zijn beroepsgeheim schenden.

    Voorbeeld 2Een stomdronken patiënt wil na een nachtelijk bezoek aan de Huisartsen-dienst op zijn motor stappen. Als zijn veiligheid en die van de andere weg-gebruikers alleen kan worden gegarandeerd door de politie in te schakelen, mag de arts dat doen.

    Voorbeeld 3Een patiënt brengt de arts op de hoogte van zijn voornemen om een bom tot ontploffing te brengen/een moord te plegen op een aanwijsbaar persoon/bepaald kind te ontvoeren. Als de arts door een melding aan politie (moge-lijk) kan voorkomen dat er slachtoffers vallen, mag hij zijn beroepsgeheim schenden.

    Voorbeeld 4Een kinderarts constateert bij een baby van een half jaar het ‘shaken baby syndroom’. Na een gesprek met de ouders wordt duidelijk dat de vader hiervoor waarschijnlijk verantwoordelijk is. Als de arts de vader een direct gevaar acht voor de baby en mogelijk andere kinderen mag hij de politie inschakelen.

    Voorbeeld 5Een werknemer zegt tegen de bedrijfsarts, die de verzuimbegeleiding doet, dat hij hem straks wel weet te vinden ‘om hem te verbouwen’ als hij niet rapporteert dat hij in verband met zijn ziekte de komende maanden niet kan werken. Als de arts goede redenen heeft om deze dreiging als direct gevaar voor zichzelf op te vatten en een redelijk gesprek, bijv. met een onafhanke-lijke derde, niet mogelijk is, mag hij zijn beroepsgeheim schenden en aangifte doen bij de politie. Voor beroepsgeheim tegenover de werkgever: zie de opmerking na voorbeeld 6.

    Voorbeeld 6Een verzekeringsarts bespreekt met een werknemer de resultaten van de WIA-keuring. Hij adviseert de werknemer gedeeltelijk weer aan het werk te gaan in passend werk, dat bij de werkgever beschikbaar is. De werknemer is het hier niet mee eens en dreigt dat de arts bij terugkeer naar het werk ‘het er niet levend af zal brengen en anderen ook niet’. De arts mag zijn

    beroepsgeheim doorbreken als hij meent dat de dreiging serieus is en dat hij (mogelijk) kan voorkomen dat er slachtoffers vallen: hij kan aangifte doen bij de politie.

    OpmerkingBijdetweelaatstevoorbeeldenwordtterzijdeopgemerktdatdebe-drijfsartsofverzekeringsartshetberoepsgeheimtegenover de werkgeverpasmagdoorbrekenalssprakeisvanernstigdreigendgevaarvoordewerknemerzelf,dewerkgeverofcollega’s.Alsdewerknemerdoorzijnagressievehoudingbeoordelingofadviseringdoordebedrijfsartsofverzekeringsartsonmogelijkmaakt,danmagdeartsaandewerkgevermeldendatdewerknemernietvoldoetaandewettelijkeverplichtingen(zoalshetverstrekkenvanjuisteinformatie,hetmeewerkenaanrelevantonderzoekenhetmeewerkenaanherstel)endatdienon-coöperatieveopstellingdewerknemermoetwordenaangerekend.11

    Bedachtmoetwordendat,alsstrafrechtelijkewaarheidsvindingenmedi-schegeheimhoudingomvoorrangstrijden,inderechtspraakalsregelhetlaatstebelangprevaleert.12Artsendiedatlastigvinden,moetenbedenkendatopsporingsfunctionarissenvoorhuninformatievoorzieningdoorgaansnietafhankelijkzijnvanhulpverlenersalleen.

    beginselen van proportionaliteit en subsidiariteitBijhetnemenvandebeslissingomhetberoepsgeheimwelofniettedoor-breken,dientdeartsdebeginselenvansubsidiariteitenproportionaliteittebetrekken.Metsubsidiariteitwordtbedoelddatdeartszichdevraagmoetstellenofdeveiligheidvanhetslachtofferookopminderingrijpendewijzekanwordenbeschermddandoordepolitieintelichten.Zoja,danmoethijkiezenvoorhetminderingrijpendealternatief.Alsernstigeschadevoordepatiëntofvooreenanderechteralleenkanwordenvoorkomendooreenschendingvanhetberoepsgeheim,danisdattoegestaan.Metproportionaliteitwordtbedoelddathetvoordeeldatdeschendingmetzichmeebrengtmoetopwegentegendeschadealsgevolgvandeschen-dingvanhetgeheim.Alshetinschattenvandatvoordeelvoordeartsinkwestielastigis,verdienthetaanbevelingvertrouwelijkoverlegteplegenmeteencollegaofmetdeKNMG-artseninfolijn.13

    11 Ziebijv.CMT22januari2002,MC2002,p.595.

    12 SchalkenT.M.,Opsporingenberoepsgeheim:tweeconflicterendebelangen,2003(Adviesaanhet

    ErasmusM.C.,Rotterdam).

    13 Tijdenskantoorurenbereikbaar:030-2823322.Ofbuitenkantoorurenvia:www.knmg.nl/artseninfolijn

  • 16 Beroepsgeheim: zwijgplicht en verschoningsrecht Beroepsgeheim en politie/justitie 17

    Voorbeeld 1Een 3-jarig meisje overlijdt, vermoedelijk als gevolg van mishandeling door haar moeder. Omdat meerdere hulpverleners, waaronder de gezinsvoogd, jarenlang intensief betrokken zijn bij dit gezin, wordt ook de gezinsvoogdes strafrechtelijk vervolgd voor dood door schuld of zwaar lichamelijk letsel door schuld. De rechter-commissaris heeft vervolgens het Consultatiebureau-dossier bij de Stichting Thuiszorg in beslag genomen. Die Stichting bood echter aan om het dossier eerst aan een onafhankelijke arts Jeugdgezond-heidszorg te verstrekken, waarna die een samenvatting kan maken en specifieke vragen van het OM kan beantwoorden, waardoor de privacy-belangen van het slachtoffertje en haar moeder niet meer zouden worden geschaad dan strikt noodzakelijk is.

    Voorbeeld 2Een moeder wordt verdacht van schuld aan de dood van haar tien maanden oude kindje. Mogelijk leed de moeder aan het syndroom Münchhausen by Proxy. Het kindje was reeds enkele malen eerder opgenomen geweest in het ziekenhuis wegens levensbedreigende incidenten, waarbij telkens alleen de moeder aanwezig was. Twaalf dagen na het ontslag uit het LUMC overleed het kindje, opnieuw alleen in aanwezigheid van de moeder. Het OM be-schouwt de moeder als verdachte en verzoekt het LUMC om verstrekking van de medische gegevens van het kindje. De ouders geven daarvoor toestem-ming, maar het LUMC weigert met een beroep op het medisch beroepsge-heim (verschoningsrecht). De vraag of hier sprake is van ‘zeer uitzonderlijke omstandigheden’ die de waarheidsvinding boven het verschoningsrecht stellen kan worden beant-woord door de volgende vragen te beantwoorden:π of het hier een zeer ernstig delict betreft;π of de veiligheid van andere kinderen uit het gezin in het geding is;π of het om een grote hoeveelheid medische gegevens gaat;π of er sprake is van een verdenking jegens de verschoningsgerechtigde;π of de verschoningsgerechtigden bereid zijn de medische gegevens ter inzage te geven aan het NFI en na kennisgeving van het oordeel van het NFI opnieuw te beoordelen of het de gevraagde gegevens aan het OM wil verstrekken.Aldus kan men concluderen of er sprake is van ‘zeer uitzonderlijke omstan-digheden’. In het onderhavige voorbeeld was dat niet het geval omdat niet uitgesloten was dat het OM de gegevens op een andere wijze (of op een later moment) alsnog kon verkrijgen.14

    14 Vgl.HR26mei2009,NJ2009,263(LUMC).

    de arts beslistHetisnietdepolitie,rechter(-commissaris)ofofficiervanjustitiemaardeartszelfdiebeslistofhijzichophetberoepsgeheimberoeptofniet.Hijmaaktdaartoeeenbelangenafwegingtussenhetberoepsgeheimenbelan-gen,dieinhetgedrangkomenbijhetbewarenvanhetgeheim.Alleeningevallenwaarindeartszichduidelijktenonrechteophetverschonings-rechtberoept,zaleenrechterdebeslissingvandeartsoverrulen.

    handhavingAlseenartshetberoepsgeheimopzettelijkschendt,riskeerthijeenstraf-rechtelijkevervolging(art.272WvSr).Vervolgingvanditdelictvindtalleenplaatsalsdegetroffenpersoonaangiftedoetbijdepolitie,ervoldoendebewijsisenalshetOMvervolgingopportuunacht.WanneerdepolitieofhetOMdeartszelfominformatieverzoektzaleenstrafrechtelijkevervol-gingvandeartsopbasisvanart.272Srnietmogelijkzijn.HetOMzaldannamelijkdoorderechtbanknietontvankelijkwordenverklaardomdathetverzoekominformatiedoorofnamenshetOMzelfisgedaan.Ongeoorloofdedoorbrekingvanhetberoepsgeheimkanookleidentoteentuchtrechtelijkemaatregelof–bijschade–totcivielrechtelijkeaanspra-kelijkheidsstelling.Overigenskaneenartsookwordenaangesprokenophettenonrechtevasthoudenaanhetberoepsgeheim.Datgeldtbijvoor-beeldalsdepatiëntdaardoorineenhulpelozetoestandisgebracht.Denkbijvoorbeeldaaneenartsdienietsdoetmeteenserieusvermoedenvankindermishandelingenhetkindlateroverlijdt.Dekansechterdateenartsdaarvoorveroordeeldzalwordeniszeerkleinteachten.15

    15 AndersdanindeVerenigdeStatenkennenwijinNederlandgeen‘dutytowarn’.ZieookJ.K.M.Gevers,

    ‘Derdenwaarschuwenvoorgevaar:eenkwestievanmogenofmoeten?’.TvGR,Gezichtspunt2003,nr.8.

  • 18 Beroepsgeheim: verschoningsrecht Beroepsgeheim en politie/justitie 19

    2Verschoningsrecht

    Hetverschoningsrechtgeeftdeartshetrechtomzichtegenoverderechter(-commissaris)te‘verschonen’vanhetafleggenvaneengetuige-nisofvanhetbeantwoordenvanvragenindienhijdoortesprekenzijnberoepsgeheimzouschenden.

    De(marginaaltoetsende)rechterkaneenberoepvandeartsophetverschoningsrechtalleenterzijdeschuivenalshijvanoordeelisdatdeartszichduidelijktenonrechteophetverschoningsrechtberoept.

    “Aanhetverschoningsrechtligttengrondslagdathetmaatschappelijkbelangdatdewaarheidinrechteaanhetlichtkomt,moetwijkenvoorhetmaatschappelijkbelangdateeniederzichvrijelijkenzondervreesvooropenbaarmakingvanhettoevertrouwdeombijstandenadviestotdeverschoningsgerechtigdemoetkunnenwenden”,aldusdeHogeRaado.a.inhetErasmusMCarrest.16

    Hetverschoningsrechtkomttoeaanhendiezichdaar–opbasisvanwetenjurisprudentie–opmogenberoepen.Hetverschoningsrechtisondermeeraanartsentoegekend.Hetgeeftdeartshetrechtzichte‘verscho-nenvan’hetafleggenvaneengetuigenisendiebeslissingneemthijzelf.Personenzonderverschoningsrechtdienendesgevraagdtespreken.Derechter(-commissaris)respecteerteenberoepophetverschoningsrechtzolangvoldoendeduidelijkisdatdeartsdevragennietkanbeantwoordenzonderzijnberoepsgeheimtedoorbreken(marginaletoetsing).17

    verschoningsrecht ook tegenover de politieFormeelgeldthetverschoningsrechtalleentegenoverderechterenderechter-commissaris.OmdatechterinformatiedieeenartsaaneenagentofaanhetOMgeeft,ookinrechtekanwordengebruikt,kandeartshetverschoningsrechtooktegenovereenagentenOfficiervanJustitieinroe-pen.Zoudatniethetgevalzijn,danzouhetverschoningsrechttegenoverderechterimmersillusoirzijn.

    16 HR21oktober2008,NJ2008,630.

    17 Vgl.HofAmsterdam8mei2001,TvGR2002/8;HofAmsterdam18juli2002,TvGR2002/70;Rb

    ’s-Gravenhage,12juli2007,TvGR2007/29;RbZutphen,20november2007,LJNBB8606;HogeRaad,3maart

    2009,LJNBG9218;HogeRaad,26mei2009,LJNBG5979enBB0281;RbMaastricht,5november2009,nr.

    09/405,GJ2010/31.

    geen plichtGeeftdepatiëntdeartstoestemmingomeenverklaringafteleggen,danverplichtditdeartsnietomtespreken.Hetverschoningsrechtvandeartsstaatnietterbeschikkingvandepatiëntmaariseenrechtdatdeartszelfmaguitoefenenterondersteuningvanzijnzwijgplicht.OokdeHogeRaadisvanmeningdatdetoestemmingvandebetrokkeneofdienswettelijkevertegenwoordigeromonderhetberoepsgeheimvallendeinformatieaanderdenteverstrekken,hetverschoningsrechtnietopheft.18DeHogeRaadberoeptzichdaarbijophetalgemenemaatschappelijkebelangdatburgerszichvrijelijkenzondervreesvooropenbaarmakingvandeaaneenartstoevertrouwdeinformatietothemalsvertrouwenspersoonmoetkunnenwenden.Deartsmoetdietoestemmingwelbetrekkenbijdeafwegingofhijdegevraagdegegevenszalverstrekkenmaartochkandeartsbeslissendathetverschoningsrechtaandeinformatieverstrekkingindewegstaat,ondanksdeverleendetoestemming.Deachtergrondhiervanismedegelegeninhetbegrip‘silencesignificatif’.Ditbetekentdatdearts,alshijalleenzousprekenalsditinhetvoordeelvandepatiëntis,doorzichteberoepenophetverschoningsrechtdeindrukzouwekkenietsachtertehouden.

    zeer uitzonderlijke omstandighedenEenuitzonderingophetberoepsgeheiminstrafzakenkanbestaanalssprakeisvan‘zeeruitzonderlijkeomstandigheden’.Alsdaarvansprakeiskan,aldusdeHogeRaad,19hetbelangvandewaarheidsvindingprevalerenbovendebelangendiehetberoepsgeheimbeoogttebeschermen.Diebelangenbestaanuithetindividueleenhetalgemenebelang.Deindivi-duelepatiëntmoetopvertrouwelijkheidkunnenrekenenomdemeestintiemeinformatietekunnenverstrekkenteneindegezondtewordenc.q.blijven.Desamenlevinginhetalgemeenmoetopvertrouwelijkheidkunnenrekenenopdatdegezondheidszorgvooriedereentoegankelijkis.Aandezwijgplichtenhetverschoningsrecht(=beroepsgeheim)ligttengrondslagdathetmaatschappelijkbelangdatdewaarheidinrechteaanhetlichtkomt,moetwijkenvoorhetmaatschappelijkbelangdateeniederzichvrijelijkenzondervreesvooropenbaarmakingvanhettoevertrouwdeombijstandenadviestotdeverschoningsgerechtigdemoetkunnenwenden.20Omdieredenheeftdewetgeverhetverschoningsrechto.a.voorartsenerkendinart.218WetboekvanStrafvordering.

    18 HR26mei2009,LJNBG5979(LUMC).

    19 Vgl.HR30november1999,NJ2002,438;HR29juni2004,NJ2005,273,HR9mei2006,NJ2006,622,

    HR27mei2008,NJ2008,407,LJNBC1370enHR21oktober2008,NJ2008,630,LJNBD7817;HR26mei2009,

    NJ2009,263;enHR5juli2011,LJNBP6144(OMvordertmedischdossiervan(nog)nietverdachte(n)).

    20 Vgl.HR21oktober2008,NJ2008,630(ErasmusMC).

  • 20 Beroepsgeheim: verschoningsrecht Beroepsgeheim en politie/justitie 21

    Hetverschoningsrechtvandeartsisechterinzoverrenietabsoluut,aldusdeHogeRaad,“datzichzeeruitzonderlijkeomstandighedenlatendenkenwaarinhetbelangdatdewaarheidaanhetlichtkomt–ookt.a.v.datgenewaarvandewetenschaphemalszodanigistoevertrouwd–moetprevale-renbovenhetverschoningsrecht.Devraagofzichdergelijkeuitzonderlijkeomstandighedenvoordoen,laatzichnietinhetalgemeenbeantwoorden.”InderechtspraakvandeHogeRaadzijndeze‘zeeruitzonderlijkeomstan-digheden’inwezenlijkverschillendesituaties,waarvandevolgendedriekunnenwordenonderscheiden:21

    1 Depatiënt(ofdiensvertegenwoordiger)wordtverdachtvaneenstraf-baarfeit.

    2 Deartswordtverdachtvaneenstrafbaarfeitdatniettegenzijncliëntisgericht,maarwaarbijhetwelnoodzakelijkisdatwordtbeschiktoveronderhetberoepsgeheimvallendeinformatie.

    3 Deartswordtverdachtvaneenernstigstrafbaarfeitjegensdepatiënt.

    Deeerstesituatieiseenklassiekgeval,waarinzowelhetindividuelealshetalgemenebelangvanhetberoepsgeheimaandeordezijn.Erisdanweinigruimtevoordoorbrekingvanhetberoepsgeheim.Indetweedesituatiekanhetalgemenebelangvanhetberoepsgeheimmindergrootwordengeachtomdatinhetalgemeennietverwachthoefttewordendatburgersdegezondheidszorgzullenmijdenomdatfrauderendehulpverlenerskunnenwordenvervolgd.Datinzo’ngevalgebruikkanwor-dengemaaktvaninformatieuitindividuelepatiëntendossiers,maaktdathetindividuelebelangvanhetberoepsgeheimhierwelinhetgedingis.Erisdanietsmeerruimtevoordoorbrekingvanhetberoepsgeheim.Indederdesituatielegthetalgemenebelangvanhetberoepsgeheimmindergewichtindeschaalomdaterinhetalgemeenvanmagwordenuitgegaandatvermeendestrafbarefeitenjegenspatiëntenstrafrechtelijkzullenwordenvervolgd.Bovendienzaldepatiëntinveelgevallenwelin-stemmenmethetgebruikvaninformatieuitdienspatiëntendossier,zodathetindividuelebelangvanhetberoepsgeheimooknietinhetgedingis.Indezesituatieissprakevanverondersteldetoestemmingvandepatiënteniserdanookveelruimteomhetberoepsgeheimtedoorbreken.

    21 ZieookJ.Legemaate,NootbijHR26mei2009,NJ2009,263(LUMC).

    VoorbeeldEen patiënte met een erfelijke spierziekte overlijdt na ruim tien jaar onder behandeling te zijn geweest van ziekenhuis X. Na het inbrengen van een pacemaker eind juni, voelt de patiënte zich op 9 juli niet goed. Na behande-ling in het ziekenhuis is patiënte op 11 juli naar huis gestuurd, waar zij die-zelfde dag overlijdt. Volgens de patholoog van het NFI is longembolie en een recent groot hartinfarct de doodsoorzaak, maar door gebrek aan klinische gegevens is het niet mogelijk om ander medisch falen aan te tonen of uit te sluiten. De OvJ verzoekt het ziekenhuis daarop om een kopie te verstrekken uit het medisch dossier van de voor de patholoog relevante medische gege-vens. De partner van patiënte heeft intussen bij de politie aangifte gedaan van een vermoeden van dood door schuld en heeft schriftelijk toestemming gegeven voor de afgifte van de gevraagde gegevens.Om te beoordelen of in dit geval sprake is van ‘zeer uitzonderlijke omstan-digheden’ die doorbreking van het beroepsgeheim rechtvaardigen, kunnen de volgende overwegingen een rol spelen:π het gaat om een tegen een arts bestaande verdenking van schuld aan

    een strafbaar feit;π dit strafbare feit betreft een ernstig misdrijf (dood door schuld);π patiënte heeft tijdens haar leven geen toestemming gegeven om haar

    medische gegevens aan anderen te verstrekken, maar deze vraag is waarschijnlijk in het geheel niet aan de orde geweest;

    π de echtgenoot van patiënte heeft aangifte gedaan van dood door schuld;π de echtgenoot is door de jaren heen steeds betrokken geweest bij de

    behandeling van patiënte;π de echtgenoot heeft toestemming verleend voor verstrekking van de door

    de OvJ gevraagde gegevens;π de voor het onderzoek benodigde gegevens bevinden zich alle in het

    medisch dossier van patiënte en kunnen niet op andere wijze worden verkregen dan door kennisneming van het dossier.

    Op deze gronden kan worden geconcludeerd dat er ‘zeer uitzonderlijke omstandigheden’ zijn die de waarheidsvinding boven het verschoningsrecht plaatsen.22

    22 Vgl.HR21oktober2008,LJNBD7817(ErasmusMC).

  • 22 Beroepsgeheim: afgeleid beroepsgeheim Beroepsgeheim en politie/justitie 23

    3Afgeleidberoepsgeheim

    Bijdehulpverleningbetrokkenpersonenzondereigenberoepsgeheim,dieberoepshalvetoeganghebbentotpatiëntgegevens,hebbeneenvandeartsafgeleidberoepsgeheim.

    Deartsofinstellingbrengtdezepersonendaarvanopdehoogte.

    Sommigemedewerkersvandeartshebbeneeneigen,uitdeaardvanhunberoepvoortvloeiend,beroepsgeheim,bijvoorbeeldverpleegkundigenenparamedischberoepsbeoefenaren.Anderenhebbendatniet:assistenten,portiers,receptionistes,secretaressesvandearts,co-assistenten,fysici,biomedici,ICT-ers,vrijwilligers,stagiairesentelefonistes.Voorallen,diegeeneigenberoepsgeheimhebbenmaarwelberoepsmatigopdehoogterakenvanbehandelgegevensvandepatiënt,geldteenafgeleidberoeps-geheim.23Alspolitie/justitiehenbenadert,geldenvoorhendezelfderegelsvanhetberoepsgeheimalsvoorartsen.Achtergrondhiervanisdebescher-mingvanhetberoepsgeheimvandearts.Ditzouillusoirwordenindiendepolitiedebenodigdeinformatievaneenanderdandeartszoukunnenkrijgen.BepalingenhieroverzijnopgenomenindetoepasselijkeCAO’s.

    Terbeschermingvanzijnberoepsgeheimdientdeartszijnmedewerkerstewijzenophunafgeleidberoepsgeheimendeconsequentiesdaarvan.Ditgeldtzekeralseenmedewerkeropgeroepenwordtomalsgetuigeopeenzittingteverschijnen,omdatderechternietverplichtisgetuigenhieroptewijzen(maardatindepraktijkveelalweldoet).Doorgaansvolgtdeafgeleidverschoningsgerechtigdedeprimairverschoningsgerechtigdeinzijnbeslissingomzichaldannietteberoepenophetverschoningsrecht.Overigenskandewerkgeverdewerknemernietverplichtenomineenbepaaldgevaltezwijgen;dezeneemtuiteindelijkzelfdebeslissing.

    Wanneerpolitieofjustitieverzoektomafgiftevangegevensuiteenpatiën-tendossier,rustdeverantwoordelijkheidvoordevraagofeninhoeverregegevenswordenverstrektendewijzewaaropdatgebeurtbijdearts.Deartsmagdezeverantwoordelijkheidnietoverlatenaaneenpraktijk-assistent.Hetisdaarbijnietvanbelangofdeartsaldannietaanwezigisopdepraktijk.Depraktijkmoetnamelijkzodanigzijngeorganiseerddatzo’nverzoekaltijddeartszelfbereiktof,alsdatnietmogelijkis,aanzijnvervangerwordtvoorgelegd.24

    23 Ookopgrondvanart.12Wbp.

    24 Vgl.CentraalTuchtcollegevoordeGezondheidszorg,29juli2008,nr.2007/221.Stct.13augustus2008,

    nr.155/pag.8.

    4Beroepsgeheimnaoverlijden

    Hetberoepsgeheimgeldtooknahetoverlijdenvandepatiënt.

    Nadedoodvandepatiëntmagdeartshetgeheimalleenschenden:1 alshijmagveronderstellendatdeoverledene,alshijnoginlevenwas

    geweest,daarvoortoestemmingzouhebbengegeven(‘verondersteldetoestemming’)of

    2 alser–nabelangenafweging–zwaarwegendeargumentenzijnvoorschendingvanhetgeheimof

    3 alssprakeisvaneenwettelijkeverplichting,bijvoorbeeldbijtwijfelaanhetnatuurlijkekaraktervanhetoverlijdenofeenniet-natuurlijkedood;danishetinschakelenvandegemeentelijkelijkschouwerverplichtof

    4 alssprakeisvanzeeruitzonderlijkeomstandigheden.

    Hetberoepsgeheimeindigtnietbijhetoverlijdenvandepatiënt.Politie/justitiekan/kunnenbelanghebbenbijopenbaarmakingvangegevensvandepatiënt.Indatgevalkandeconstructievandeverondersteldetoestem-mingoplossingbieden.

    Hierbijkunnendevolgendevragenbehulpzaamzijn:π hoegrootishetbelangvandeoverledene(goedenaam,privacy)?π hoegrootishetbelangvanpolitie/justitie?π ishetopenbarenvanmedischegegevensaanpolitie/justitiedeenige

    mogelijkheidomhetbelangtedienen?π omwatvoorbelanggaathet(medischefout,opsporingmoordenaar)?π watvoorgegevenswordengevraagd(meerofminderdelicate)?Bijtwijfelkanoverlegdwordenmeteenforensischarts.

    Naastdeverondersteldetoestemming,kanvolgensgeldendejurisprudentieinzagevannabestaandenookgebaseerdwordenop‘concreteaanwijzingendatzonderinzageeenzwaarwegendbelangzouwordengeschaad’.25Voorbeeldendaarvanzijn:informatieverstrekkenaaniemanddiewilkunnenachterhalenwiehaarvaderis;informatieverstrekkenteneindeeengevondenoverledenbabytekunnenidentificeren;informatieverstrekkenaannabe-staandenvaneenoverledenewaarbijgrotefinanciëlebelangenspeleneneruitanderebronnendanhetdossierconcreteaanwijzingenzijndatdeoverle-denetijdensdelaatstewijzigingvandienstestamentwilsonbekwaamwas.

    25 DeHogeRaad(20april2001,TvGR2001/42)konzichverenigenmethetoordeelvanhetHof,dathet

    belangvangeheimhoudingvanzodaniggewichtisdatdaaropslechtseeninbreukkanwordengemaaktin-

    dienervoldoendeconcreteaanwijzingenbestaandateenanderzwaarwegendbelanggeschaadzoukunnen

    worden.

  • Beroepsgeheim en politie/justitie 25

    Beroepsgeheim:bijzonderesituaties5Patiëntpleegtstrafbaarfeitbinnendehulpverlening

    Eenartsmagaangiftedoenbijdepolitievanstrafbarefeiten26dieeenpatiëntjegenshem,zijnmedewerkersofpraktijkpleegt.

    Deartsgeefthierbijnaameneventueeladresgegevensvandedadervrij,maargeenmedischegegevens.

    Deartsgeeftbijvoorkeurzijnwerkadresop;ditheetdomiciliekiezen.

    Eenopsporingsambtenaarisverplichtdeaangifteinontvangsttenemen.27

    Wordteenartsbedreigdvanwegehetdoenvanaangifte?Danwordtdepolitievandewoonplaatsvandeartsinofvanhetbureauvandeaangifteingelicht.

    Eenartsisterughoudendmethetdoenvanaangiftealshetagressiefgedrageensymptoomisvaneenziekte,waarvoordepatiëntonderbehandelingisbijdearts.

    Wordteenartsdooreenpatiëntbedreigdofmishandeld,ofheefteenpa-tiëntuitdepraktijkgestolenofvernielingenaangebracht,dankandeartshiervanaangiftedoenbijdepolitie.Isnietdeartsofdiensmedewerkerslachtoffermaareenmedepatiëntofbezoekerdanverdienthetdevoor-keurdatdezezelfaangiftedoet.

    Iedereenkanaangiftedoenvaneenstrafbaarfeit.Voorburgersbestaatzelfseenverplichtingtotaangiftevanbepaaldestrafbarenfeiten,zoalsmisdrijventegenhetlevenenverkrachting(art.160Sv).Verschoningsge-rechtigden,zoalsartsen,zijndoordewetgevervrijgesteldvanaangifte-plicht(art.160,lid2,Sv).Nietelkemelding(=hetterkennisvandepolitiebrengen)eindigtineenaangifte.Eenaangifteeindigtineenondertekendstukwaaropdeaangifteisaangetekend.

    26 FeitenwaaropinhetWetboekvanStrafrechtstrafisgesteld,bijv.mishandeling(art.300-303),bedreiging

    (art.284),afpersing(art.317),ontucht(art.246),diefstal(art.310-312),lasterensmaad(art.261-262),

    vernieling(art.350).

    27 Eenopsporingsambtenaarisverplichtdeaangifteinontvangsttenemen.Weigerthij,dankandegene

    dieaangiftedoetzichwendentotdienschef,deofficiervanjustitieofdeNationaleOmbudsman.Wordt

    eenstrafbaarfeitnietvervolgdofwordtvervolgingnietvoortgezetdankanbetrokkeneklagenbijhet

    Gerechtshof.Hetdoenvanvalseaangifteisstrafbaar.

    II

    II

  • 26 Beroepsgeheim: patiënt pleegt strafbaar feit Beroepsgeheim en politie/justitie 27

    Bijdeaangiftemogendenaameneventueeladresvandepatiëntverstrektworden.Erwordennietmeergegevensverstrektdannoodzakelijkisvoordeaangifte.Hetdoenvanaangiftemoetgezienwordenalsuiterstemiddel.Bijhetdoenvanaangiftevangedragingenvannaastenvandepatiënt,dienietbijdeartsinbehandelingzijn,speelthetberoepsgeheimgeenrol,zodaterdusvanelkstrafbaarfeitdoorhengepleegdaangiftegedaanmagwordenofdeartsalsgetuigekanoptreden.

    Alshetagressievegedragvandepatiënteensymptoomisvanzijnziektemoetdeartsterughoudendzijnmethetdoenvanaangifte:eerstmoetinterneenoplossingwordengezocht.Voortsmoetdearts/instellingzichinspannenomonveiligesituatieszoveelmogelijktevoorkomen.

    Methetoogopmogelijkerepresaillesvandepatiëntverdienthetaanbeve-lingdatdeartshetadresvandeinstellingwaarhijwerktopgeeftinplaatsvanzijnprivé-adres.Alsdeartswordtbedreigdverdienthetaanbevelingdathij(ofdeinstelling)maatregelentreftinhetbelangvanzijnveiligheid(escorte,politieinlichtenetc.).

    einde behandelingsovereenkomst?Crimineelgedragvandepatiëntjegensdeartszalveelaldevertrouwens-relatieschaden,evenalshetdoenvanaangiftehiervan.Datkanvoordeartseengewichtigeredenvormenomdebehandelingsovereenkomstoptezeggen.Deartsneemtdaarbijderegelsvoorhetopzeggenvandebehan-delingsovereenkomstinacht.Zozalhijdepatiëntvantevorenmoetenwaarschuwenendewegwijzennaareenvolgendehulpverlenerofinstel-ling.28

    Voorbeeld 1Een patiënt verzoekt een huisarts om een medische verklaring. Omdat hij behandelaar is van deze patiënt weigert de arts deze af te geven, conform de KNMG-richtlijnen.29 De patiënt trekt de arts hardhandig over zijn bureau en bedreigt hem met een mes. De arts mag aangifte doen.

    Voorbeeld 2Een jongeman komt, begeleid door een aantal vrienden met wie hij voetbal-de, met een gezwollen enkel op de afdeling SEH. De verpleegkundige zegt dat hij niet geholpen kan worden omdat het niet spoedeisend is: hij moet voor

    28 ZieKNMGstandpuntNiet-aangaanofbeëindigingvandegeneeskundigebehandelingsovereenkomst.

    Versie3.0,2005.

    29 KNMG,Richtlijneninzakehetomgaanmetmedischegegevens.Januari2010,par.3.2.

    dit soort zaken eerst langs zijn huisarts of huisartsenpost. De jongeman en zijn vrienden eisen toegang tot de arts en anders “kunnen ze wel eens gaan schieten”. Politie mag ingeschakeld worden.

    Voorbeeld 3Een werknemer is het niet eens met het advies van de bedrijfsarts en gooit een bronzen kunstwerkje door een glazen deur. De arts mag aangifte doen.

    bewakers van patiëntenBewakersvangedetineerdepatiëntenwordentotdepraktijkofinstellingtoegelatenvoorzoverdatnodigisomhunwerktekunnendoen,zoalsvluchtentevoorkomen.Behandelingenverzorgingmoetenzominmogelijkwordengehinderd.Datbetekentdatartsenmogenaangevenofzijwillendatbewakers–methetoogophetrechtopprivacy30–welofnietwordentoegelatentijdensdebehandelingenhoezijwelofnietkunnenofwillenbehandelen.VoorprobleemgevalleniserhetJustitieelMedischCentrum(JMC)inScheveningen.DitJMCbehandeltpersonendieinvoorlopigehech-teniszitten,gedetineerdzijnofeenmaatregelondergaan.

    6Patiëntpleegdestrafbaarfeitbuitendehulpverlening

    Komteenartstijdensonderzoekofbehandelingvaneenpatiënttewetendathijstrafbarefeitenheeftbegaan,danvaltditonderhetberoepsge-heim.Hijdoethiervangeenaangifte.Ditisslechtsandersalshetbelangdatgediendismethetdoenvanaan-gifte(bijvoorbeeldhetwegnemenvangevaarvooranderen)groterisdanhetbelangvandegeheimhouding.

    Eenieder,dieervanopdehoogteisdatiemandeenstrafbaarfeitheeftbe-gaan,isbevoegddaarvanaangiftetedoen:nietalleenhetslachtoffer,maarookeenander.31Eeniederdieopdehoogteisvanernstigemisdrijvenzoalsmoord,doodslagenverkrachtingisverplichtomaangiftetedoen.Ookdepogingenvoorbereidingtotdezemisdrijvenvallenonderdeaangifteplicht.Inbepaaldegevallenishetnietvoldoenaandeaangifteplichtstrafbaar.Voorartsenenanderen,diezichkunnenberoepenophetverschonings-

    30 Art.7:459BW(WGBO).

    31 Art.161Sv.

  • 28 Beroepsgeheim: patiënt heeft letsel opgelopen Beroepsgeheim en politie/justitie 29

    rechtgeldtdezeaangifteplichtechterniet.32Datbetekentdateenarts,dieindebehandelrelatiemeteenpatiënttewetenisgekomendatdezeeenvandegenoemdeernstigefeitenheeftbegaan,nietverplichtistothetdoenvanaangifte.33Datwilzeggendathijnietstrafbaaris,alshijgeenaangiftedoet.Overigensblijfthetwelmogelijkdathijaangiftevandezemisdrijvendoet,maarinprincipeverhindertdezwijgplichtdat.Ditgeldtzowelvoorgepleegdealsvoornogteplegenmisdrijven.

    7Patiëntheeftletselopgelopen

    Opverzoekvandepolitiekandebehandelendartsfeitelijkemedischeinformatieverstrekkenaandepolitieoverletseldateenpatiëntheeftopgelopen.HijvulthiertoehetAanvraagformulierMedischeInformatiein.(Sdu2010).

    Depolitieverstrektditformulieraandearts,eventueelviadepatiënt.

    Deartsvulthetformulieralleeninalsdepatiëntofzijnvertegenwoordigerhetheeftondertekend.Isgeenvertegenwoordigerbeschikbaardankandeartsbesluitenhetformulierintevullenopbasisvanverondersteldetoestemming.

    Ingevalvaneengrootschaligongevaloframpmogenartsenmetdeuitdrukkelijkeofverondersteldetoestemmingnamenvanslachtoffersver-strekkenaanpolitieofjustitieteneindefamilieofbetrokkenhulpdienstenteinformerenoverdeverblijfplaats.

    Depolitiekanbehoeftehebbenaaninformatieoveropgelopenletselbijeenpersoon,bijvoorbeeldeenslachtoffervaneenverkeersongelukofmishandeling,maarhetkanookomeenverdachtegaan.Opdiewijzehooptdepolitiebijvoorbeeldvasttestellenwelkstrafbaarfeitisgepleegdofwelkletselopgelopenisdoorhetmogelijkgepleegdestrafbarefeit.34Informatieoverhetletselkannodigzijnvoordepolitie/hetOMomeenstrafbaarfeittekwalificeren.Bijvoorbeeld:isheteenmishandelingmet

    32 Bijv.:LeidseBalpenzaak,CollegevanBeroepNIP20juni1997,TvGR1999/5.

    33 FrankenA.A.,TekstenCommentaarStrafvordering,2001,p.555;CorstensG.J.M.,HetNederlandsstrafpro-

    cesrecht,2002,p.73-75.

    34 Bijv.art.6Wegenverkeerswet:strafbaarisondermeerhetzichschuldigmakenaaneenverkeersongeval

    waardooreenanderlichamelijkletseloploopt,waardoorhijzijnnormalebezighedennietkanuitoefenen.

    eenopgelopenblauwoog(‘eenvoudigemishandeling’)ofisdeoogkasopmeerdereplaatsengebrokenmetblijvendletselaanhetoog(‘zwaremishandeling’)?

    Bijgrootschaligeongevallenenrampen(denkaanKoninginnedaginApeldoorn2009ofhetschietincidentinAlphenaandenRijn2011)kandepolitieofjustitieinhetkadervanhunhulpverlenendetakenaanartsen(bijvoorbeeldinziekenhuizen)vragenomnamenvanslachtoffersteverstrekkendiealsgevolgvanhetongevaloframpinhetziekenhuiszijnopgenomen.Artsenmogenzomogelijkmettoestemmingvanhetslachtof-fer(wanneerdieaanspreekbaaris),maarzonodigmetdiensveronderstel-detoestemming(wanneerdienietaanspreekbaaris),inbeginseluitsluitselgevenoverhetverblijfvandebetrokkeneinhetziekenhuis,opdatpolitieofjustitiedefamilieofbetrokkenhulpdienstenkaninformerenwaarhetslachtofferzichbevindt.

    aanvraagformulier Insituaties,waarinhetnietmogelijkisachterafdooreenonafhankelijk(forensisch)artsdeschadetelatenconstateren,kandepolitiedebehan-delendarts(ditisdeartsdieineersteinstantiehulpverleende)vragendezeinformatieteverstrekken.HiervoorheeftdeKNMGreedsin1988insamenwerkingmethetOpenbaarMinisterieenhetMinisterievanJustitieeenformulierontwikkeld:hetAanvraagformulierMedischeInformatie.Detekstisin2010geactualiseerd(ziespecimeninbijlage).DepolitiekanhetformulierbestellenbijdeSdu.35Depolitieverstrekthetformulieraandearts(eventueelviadepatiënt).

    Depatiëntofzijnvertegenwoordiger36geefttoestemmingvoordegege-vensverstrekkingdoorondertekeningvanhetformulier.Deartsbeslistofhij,metgerichtetoestemmingvandepatiënt,degevraagdeinformatiever-strekt;hijisdaartoenietverplicht.Isdepatiëntnietinstaatomtoestem-mingtegeven(bijvoorbeeldomdathijbewusteloosis)ofisdepatiëntterzakewilsonbekwaam(bijvoorbeeldverwarddoorhetongeval)dankandepolitieditophetformulieraangeven.Isgeenvertegenwoordigeraanwe-zigofbereikbaar,dankandeartsbesluitenopgrondvanverondersteldetoestemmingdeinformatiealsnogteverstrekken.

    35 ZiedewebsitevanSdu,DenHaag:www.sdu.nl/catalogus/652001.Hierendaarroulerenafwijkende

    formulieren,dieopprincipiëlepuntenafwijkenvanhetSdu-formulier.DeKNMGadviseertuitsluitendhet

    Sdu-formuliertegebruiken.

    36 VolgensdeWGBO-rangorde:curatorofmentor,bijontbrekenhiervaneenschriftelijkgemachtigde,bij

    ontbrekenhiervaneenechtgenoot,geregistreerdepartner,ofanderelevensgezel(tenzijdezepersoondatniet

    wil)enbijontbrekenhiervaneenouder,kind,broerofzusvandepatiënt(tenzijdezepersoondatnietwil).

  • 30 Beroepsgeheim: politie/justitie betreedt praktijk/instelling Beroepsgeheim en politie/justitie 31

    Gaathetomeenminderjarigepatiëntjongerdan12jaar,danonder-tekent(en)degezagsdrager(s).Eenminderjarigepatiëntvanaf12jaarmoetzelfhetformulierondertekenen.Isdeminderjarigeechterwilsonbekwaam,danondertekent(en)degezagsdrager(s).

    Ophetformuliermagdeartsalleenobjectiefwaarneembareletselsver-melden,zonderconclusiestetrekken.Heeftdepolitiemeerinformatienodig,danmoeteenonafhankelijkeartsmetexpertiseopdatgebiedwordeningeschakeld.

    VoorbeeldTijdens een caféruzie loopt een man ernstige verwondingen op aan zijn hoofd. De politie neemt een jongeman, die verdacht wordt van de mishande-ling, mee naar het bureau. De politie heeft behoefte aan medische informatie over de toestand van het slachtoffer na de vechtpartij. Daartoe verstrekt zij het Aanvraagformulier Medische Informatie aan de behandelend arts; dat is de arts die het slachtoffer op de SEH behandelde. De arts vult feitelijke medische gegevens in op het – door de patiënt ondertekende – formulier.

    8Politie/justitiebetreedtpraktijk/instelling

    Depolitielegitimeertzichendeeltderedenvanhaarkomstmee.Innoodsituatieskanditookachterafplaatsvinden.

    Politie/justitiemagpubliekeruimteszoalseenontvangsthal,wachtkamerofgangvrijbetreden.Politiemagookandereruimtesvrijbetredenalszijkomtomhulpofbijstandteverlenen.Bijvoorbeeld een vechtpartij op de spoedeisende hulp, vuurwapengevaarlijk persoon op een verpleegafdeling.

    Komtpolitie/justitieinhetkadervanopsporingdankanzijverpleeg-afdelingenofpatiëntkamersalleenbetreden1 mettoestemmingvandepatiëntof2 metmachtigingvande(hulp)OfficiervanJustitie.37

    37 EenhulpofficiervanjustitieiseenpolitierangendusgeenhulpjevandeOfficiervanJustitie.

    Deonder1genoemdetoestemminggeldtvoorhethorenvaneenpatiëntalsgetuige.Voorhethorenofaanhoudenvaneenpatiëntalsverdachteisgeentoestemmingvandepatiëntvereist.Hiervoorneemtdepolitiezomogelijkeerstcontactopmetdearts/instelling.

    Deartsbrengtdepolitieervanopdehoogtealserernstigemedischebezwarenbestaantegenhethoren/aanhoudenvaneenpatiënt.

    Hetbinnentredenvanbehandelkamerstijdensonderzoekofbehande-lingmoetzoveelmogelijkwordenvermedenenisalleentoegestaanmettoestemmingvandepatiëntenvandearts.Zo kan een arts bezwaar maken omdat onderzoek/therapie wordt belem-merd of vanwege infectiegevaar.

    voor hulpverleningInacutesituaties(bijv.bedreigingvanhulpverleners)bestaangeenbeper-kingeninhettoelatenvanpolitieindepraktijkofinstelling.

    voor opsporingsactiviteiten Binnentredendoorjustitiëleautoriteiteninverpleegafdelingen of patiënt-kamersiseeninbreukophetgrondwettelijkehuisrecht(art.12Grondwet)enmagalleenplaatsvindenmettoestemmingvandepatiëntofzijnvertegenwoordiger.Isergeentoestemming,daniseenmachtigingvande(hulp)OfficiervanJustitievereist.38Eenartsofinstellingisverplichtomeenpolitiefunctionarisdieinhetbezitisvanzo’nmachtigingtoegangteverlenen.

    Voorhetbinnentredenvanbehandelkamers,(OK,SEHendergelijkeruim-tes)tijdensdebehandelinggeldthethuisrechtniet;daarheeftdepatiëntechterrechtopfysiekeprivacyopgrondvandeWGBO.Zondertoestem-mingvandepatiënteninvoorkomendegevallenvandeartsmogenderdendebehandelingnietbijwonen,behoudensnoodsituaties(vooraanhoudingopdezeplaatsen:ziehierna).Datisalleentoegestaanmettoestemmingvandepatiënt,tenzijdeartsofinstellinghiergemotiveerdbezwaartegenmaakt(bijv.omdatdithethandelenalsgoedhulpverlenerfrustreert39ofvanwegeinfectiegevaar).

    38 Art.2AlgemeneWetophetbinnentreden.

    39 Art.7:459BW(WGBO).

  • 32 Beroepsgeheim: politie/justitie betreedt praktijk/instelling Beroepsgeheim en politie/justitie 33

    Eenopsporingsambtenaarmageenontvangsthal of wachtkamer vanzorg-instellingofpraktijkvrijbetreden.Datgeldtookvoorsoortgelijkeruimtes,diebestemdzijnvoorhetpubliek.

    Inpraktijken/instellingenverdienthetaanbevelinghetbinnentredenviaeencontactpersoontelatenverlopen.Eventuelelocaleregelsmoetenbekendzijnbijdepolitie.

    Hetzichlegitimerenenmeldenvanderedenvandekomstisgewenstomuittesluitendatiemandzichtenonrechteuitgeeftalsopsporingsamb-tenaarenomtewetenofdepolitiekomtinhetkadervanopsporingofhulpverlening.Inhetlaatstegevalspeelthetberoepsgeheimdoorgaansgeenrol.

    VoorbeeldPolitiefunctionaris vraagt de arts om de naam van het slachtoffer van een verkeersongeval om diens familie op de hoogte te stellen. De arts geeft de naam, zo mogelijk met toestemming van de patiënt.

    Voorhethoren/aanhoudenvaneenverdachtepatiëntneemtdepolitiezomogelijkeerstcontactopmetdearts/instelling.Alsdatnietmogelijkiszaldepolitiezichmeldenbijdeafdelingenaangevenwaarvoorzeinhetziekenhuiszijn.Deartsbrengtdepolitieervanopdehoogtealserernstigemedischebezwarenbestaantegenhethoren/aanhoudenvaneenpatiënt.Wordtdepatiëntgehoordalsgetuige,danishethorenafhankelijkvanzijntoestemming.Wordtdepatiëntgehoordofaangehoudenalsverdachte,danisgeentoestemmingvandepatiëntvereist(verdachteheeftwelzwijgrecht).

    Aanhoudingmagaltijdenoveralplaatsvinden,zondertoestemmingvandepatiëntalsverdachteofvandearts.Alsernstigemedischebezwarenbestaantegenaanhouding,zoudepolitiepasnademedischebehande-lingtotaanhoudingmoetenovergaan,aangeziendanhetmiddelingeenverhoudingstaattothetgezondheidsbelang(proportionaliteitsvereiste).40Hetisvanbelanghierovervoorafcontacttehebbenmeteencontactfuncti-onarisinpraktijkofinstelling.

    40 W.L.J.M.Duijst-Heesters,Boeveninhetziekenhuis.Eenjuridischebeschouwingoverdeverhouding

    tussenhetmedischberoepsgeheimendeopsporingvanstrafbarefeiten.DenHaag:Sduuitgevers,p.92e.v.

    (2eherzienedruk).

    9Inbeslagneming

    politie/justitie wil gegevens bij arts in beslag nemen

    Opsporingsambtenarenmogengeenbrieven,anderegeschriftenentekst-dragerszoalsdvd’s,cd’sofusb-sticks41bijartseninbeslagnemen,tenzijdeartsdaarvoortoestemminggeeft.

    Deartskanermeeinstemmenalsdepatiënttoestemminggeeftofvan-wegeeenconflictvanplichten.Conflict van plichten: als sprake is van zeer uitzonderlijke omstandigheden kan het waarheidsbelang prevaleren boven het beroepsgeheim.

    De(marginaaltoetsende)rechterkaneenberoepvandeartsophetver-schoningsrechtalleenterzijdeschuivenalshijvanoordeelisdatdezeeenkennelijkonredelijkeafwegingmaakt.

    beslagverbodInbeslagnemingvanbrievenenanderegeschriftenzoalsdossiers,receptenenpatiëntenadministratiebijpersonenmetverschoningsrecht,bijvoorbeeldartsen,isinprincipeverboden(art.98Sv).42VolgensdeHogeRaadvallenookandere‘tekstdragers’zoalscd-roms,usb-sticksenhardeschijvenvancomputersonderdecategoriebrievenengeschriften.43

    uitzonderingen op beslagverbodOphetbeslagverbodbestaateenbelangrijkeuitzondering:dossiersmogenwelinbeslaggenomenwordenalsdeartshiervoortoestemminggeeft.Datkanhijslechtsdoenalsdepatiënthemdaarvoortoestemminggeeftofalssprakeisvaneenconflictvanplichten.Bijeenconflictvanplichtenkanalleeninzeeruitzonderlijkeomstandighedenhetwaarheidsbelangprevale-ren.Tedenkenvaltaanmoord,verkrachtingen/ofzakendiemaatschappe-lijkzeergevoeligliggen.Criteriavoordeuitzonderlijkheidzijn:π depersoonsgegevenszijnonmisbaarennietopanderewijzete

    verkrijgen;π hetgaatomeenernstigstrafbaarfeit;π depatiëntwasaandezorgvaneenverschoningsgerechtigde

    toevertrouwd.

    41 HR15januari1991,NJ1991,668.

    42 Ophetstoffelijkoverschot,afgenomenbloedenanderlichaamsmateriaalishetbeslagverbodvolgens

    dewettekstnietvantoepassing.

    43 HR15januari1991,NJ1991,668.

  • 34 Beroepsgeheim: inbeslagneming Beroepsgeheim en politie/justitie 35

    Deoverwegingisdathetslachtoffereenzelfdeaanspraakheeftopstraf-rechtelijkebeschermingeneenonafhankelijkonderzoekalsiederandertegenwiezo’nzwaarstrafbaarfeitwordtbegaan.

    Ineenzaakwaarinineenslootophetterreinvaneenpsychiatrischziekenhuisdestoffelijkeoverschottenzijngevondenvaneenmaneneenvrouw,vordertdeOfficiervanJustitiedeverstrekkingvandedagrapportenuithet(elektronisch)patiëntendossiervanXomdatdaaruithettijdstipzoukunnenblijkenwaaropXdeopeninrichtingopdedatumvandemogelijkedoodslagzouhebbenverlatenenweeristeruggekeerd.DeOfficiervanJus-titiesteltzichophetstandpuntdatdevorderinggerechtvaardigdisomdatersprakeisvan‘zeeruitzonderlijkeomstandigheden’waarinhetbelangvandewaarheidsvindingmoetprevalerenbovenhetverschoningsrechtvandepsychiater,medegeletopdeernstvanhetmisdrijf(doodslag).Derechtbankisechtervanmeningdathetverschoningsrechtinditgevalnietdoorbrokenhoeftteworden,ookalgaathetomeenmogelijkzeerernstigstrafbaarfeit.Hetonderzoekwasnamelijknoginvollegangendaarbijzoudenooknoganderepersonenzonderverschoningsrechtwordengehoord.Derechtbankachttehetdaaromnietuitgeslotendatdegewensteinformatielangsanderewegverkregenkonworden.BovendienhadhetOMtegenoverderechtbankverklaarddathetXnietalsverdachtebeschouwdeendatdepositievanXdusnietwezenlijkverschildemetdievananderepatiëntendieinhetpsychiatrischziekenhuisverbleven.Zoudepsychiaterzijnverschoningsrechtdoorbrekendanzoudendieanderepatiëntenredenkunnenhebbenomtevrezendatookhungegevensbijjustitieterechtzoudenkomen.Datzouhenkunnenbelemmerenomzichvrijelijktothunbehandelaarstewenden.Inditgevalenonderdezeomstandighedenvindtderechtbankdusdathetbelangvanhetverschoningsrechtmoetprevale-renbovenhetbelangvandewaarheidsvinding.44

    Totnutoezijninderechtspraak‘zeeruitzonderlijkeomstandigheden’vooralaangenomeninzakenwaarindehulpverlenerzelfverdachtewas.

    Detoestemmingvande(vertegenwoordigervande)patiënthefthetver-schoningsrechtvandeartsnietautomatischop.OokalsdeoudersvaneenoverledenbabytoestemminggevenvoordeverstrekkingvangegevensaanhetOM,dannogmagdeartsmeteenberoepopzijnverschoningsrechtbesluitenomdegevraagdegegevensnietteverstrekken.DitzegtdeHogeRaadineenzaakwaarineentienmaandenoudebabyisoverleden,waar-bijzicheengrootaantallevensbedreigendeincidentenhebbenvoorgedaanenwaarvanmeldingisgedaanbijhetAMK.45

    44 Rechtbank’s-Gravenhage17juni2008.LJNBH2222(op6februari2009gepubliceerdopRechtspraak.nl).

    45 HR26mei2009,LJNBG5957enBB0281.

    formele procedure Deafwegingkanlastigzijn.Indepraktijkworden,omdoorzoekingtevoorkomen,degegevensweleensineengeslotenenvelopmeegegeven,terwijltegelijkbezwaarwordtaangetekendtegendeinbeslagnemingvandegegevens.Derechtbankkandanineen(spoed)procedureronddeinbeslagnemingbeslissenofdezegeoorloofdis.Omtevoorkomendathetvolledigemedischdossierinhetstrafrechtdossieropgenomenwordt,kaneensamenvattenderapportageaanpolitie/justitiewordenverstrekt,diedooreenonafhankelijkartsisgemaakt.

    ArtsenontvangendoorgaanseenschriftelijkevorderingvandeOfficiervanJustitie(OvJ)tothetverstrekkenvanpatiëntgegevens(gevoeligegegevens).EendergelijkevorderingisgebaseerdopeenschriftelijkemachtigingvaneenRechter-Commissaris(RC)exartikel105of126nd/nfof126ud/ufWetboekvanStrafvordering(Sv).Hettweedelidvanartikel126nfbepaaltechterdathetverschoningsrechtvoorgeheimhoudingsplichtigen(artikel96aSv)vantoepassingis.Deopdewetgebaseerdevorderingbetekentdusnietdatdeartsverplichtisdiensberoepsgeheimtedoorbreken.Deartshoeftdusnietaaneendergelijkevorderingtevoldoenenmagzichberoepenophetverschoningsrecht.HetkanzijndatdeOvJofdeRClaterpersisteertinhetvorderenvaneenafschriftvandemedischedossiers.EenadvieszouopdatmomentkunnenzijnomdemedischeinformatieinafschriftineengeslotenenvelopaandeRCte(laten)overhandigen.46Ver-volgenszaldeRCzelfmoetenbesluitenoferzeeruitzonderlijkeomstan-dighedenaanwezigzijnomdezemedischeinformatietegebruikenofniet.

    reikwijdte‘Brievenofanderegeschriften’vallenonderhetverschoningsrechtvanar-tikel98Svenmogenalleenmettoestemmingvandeverschoningsgerech-tigdeinbeslagwordengenomen.BeelddragerszoalsCT-scans,MRI-scans,röntgenfoto’s,videobeeldenvallennietonderdedefinitievan‘brievenofanderegeschriften’enzoudenduswèlinbeslagmogenwordengenomen.Dieanderebeelddragersbevattenechtervaakinformatiedieeveneensoptekstdragerstevindenis.Hetbeslagverbodisdanweinigeffectief.Debepalingisindeloopdertijdinfeitegedateerdgeraakt.Indepraktijkkanookdeafgiftevananderegegevensdragerswordenvoorkomendooreenberoeptedoenophetverschoningsrecht.

    46 ZieM.Biesaert,‘Bijtwijfelzwijgen.Omgangsregelstussenartsenenpolitie.’MedischContact,22juni

    2001,p.966.

  • 36 Beroepsgeheim: inbeslagneming Beroepsgeheim en politie/justitie 37

    Hetverbodgeldtookalsdevertrouwelijkestukkenzicheldersbevinden,bijvoorbeeldbijdepatiëntthuis.47Wordteenkopievanhetmedischdossierbijdepatiëntthuisaangetroffen,danmaghetwelinbeslagwordengenomen,omdathetbeslagverbodvanartikel98Svdannietvantoepassingis.Erisdanimmersgeensprakevaninbeslagnemingbijeenverschoningsgerechtigde.

    inbeslagneming van incidentmeldingsgegevens

    ZorginstellingenhebbensamenmetdeKNMGenhetMinisterievanVolksgezondheid,WelzijnenSporthetVeiligIncidentMelden(VIM)geïmplementeerd.Dedoelstellingvanditsysteemisdatzorgverlenersalle(bijna)incidentenmelden.Opdemeldingvolgteeninternonderzoekenzomogelijkwordenverbeteringendoorgevoerd.Determ‘veilig’wijsteropdatdemeldernietbevreesdhoefttezijnvoorarbeidsrechtelijkerepresaillesalsgevolgvanhetmelden.Eendergelijkinternsysteemkaninbelangrijkematebijdragenaandekwaliteitsverbeteringbinnendezorg.HetmeldenbinnenhetVIMgeeftdemeldernadrukkelijkgeenstrafrech-telijkeimmuniteit.HetOMheeftopgrondvandeartikelen105en126nfWetboekvanStrafvordering(Sv)debevoegdheiddegegevensuiteenVIMtevorderen.

    Inde‘Aanwijzingfeitenonderzoek/strafrechtelijkonderzoekenvervol-ginginmedischezaken’stelthetCollegevanprocureurs-generaalregelsomtrentdeopsporingenvervolgingvanmedischezaken.Een‘medischestrafzaak’iseenrechtszaakwaarinhetmedischhandelenofnalatenvaneenpersoondiewerkzaamisinde(geestelijke)gezondheidszorgofdealternatievegezondheidssectoreenredelijkvermoedenoplevertvanschuldaanenigstrafbaarfeitzoalsbedoeldinartikel27Sv.

    NadathetOMinkennisisgesteldvaneenstrafbaarfeitdooreenofmeerderezorgverlenersmoetdeofficiervanjustitieeenaantalafwegingenmaken,teweten:π ofeenvermoedenbestaatdateenstrafbaarfeitisgepleegd;π ofdeInspectievoordeGezondheidszorgmoetwordengeïnformeerd;π ofdenoodzaakbestaattothetinstellenvaneenfeitenonderzoeken/of

    eenstrafrechtelijkonderzoek;π ofeenstrafrechtelijkevervolgingmogelijkenopportuunis.IndeaanwijzingisookaangegevendatzeerterughoudendgebruikzalwordengemaaktvandebevoegdheidgegevensuitVIMtevorderen.

    47 HR1november1988,NJ1989,349.

    Gegevensuitinternemeldingssystemenvanzorgaanbiedersmogennietalsbewijswordengebruiktineencivielrechtelijke,bestuursrechtelijke,tuchtrechtelijkeofdisciplinaireprocedure.Inhetstrafrechtmagditechterwelalsdegegevensnietopeenanderewijzekunnenwordenverkregenenhetgeenernstigstrafbaarfeitbetreft.48HetOMheeftzelfaangegevendathetterughoudendzalomgaanmetzijnbevoegdhedenomgegevensuitmeldingssystemenoptevragen.49HetOMzaleenvorderingachterwegemoetenlatenalsdeinformatieopeenandereminderbelastendemanierkanwordenverkregen.DaarommagwordenverwachtdathetOMineenvorderingzalonderbouwenwaaromdeinformatienietopeenanderemanierkanwordenverkregen.Mochtdieonderbouwingonverhooptontbreken,danmaguhetOMeerstvragenwaaromergeenanderemanieris,alvorensubesluitdegegevensuithetincidentmeldingssysteemaanhetOMteverstrekken.

    VolgensrecenterechtspraakheefthetOMruimeremogelijkhedenombijfoutenjegensdepatiënthetpatiëntendossieroptevragen(ziepar.1).50DatbetekentdathetinveelgevallennietnodigzalzijnvoorhetOMomincidentmeldingsgegevensbijhulpverlenersinbeslagtenemen.VoortsvolgtuitBeginsel2vandeGOMAGedragscodedatdezorgaanbieder(d.i.dezorginstellingofdeindividueleberoepsbeoefenaar)ingevalvaneenincidentmetmogelijkegevolgenvoordepatiëntinformatieoverdeaardentoedrachtdaarvanenoverde(mogelijke)gevolgenopneemtinhetpa-tiëntendossier.Indatgevalkandeverstrekkingvangegevensuitincident-meldingssystemenachterwegeblijven.51

    HoewelerwettelijkgeenbeperkingisominformatieuitVMSalsbewijs-materiaaltegebruiken,heefthetOMaangegevendatzijdaarveelalgeennoodzaaktoezietenslechtsinzeeruitzonderlijkeomstandighedenvandeinbeslagnamebevoegdheidgebruikzalmaken.

    48 Dezehoofdregelenuitzonderingzijnooktevindeninartikel11vanhetwetsvoorstelWetcliënten-

    rechtenzorg(Wcz).KamerstukkenII,2009/10,32402,nr.2.

    49 Aanwijzingfeitenonderzoek/strafrechtelijkonderzoekenvervolginginmedischezaken.Staatscourant

    6oktober2010,nr.15449,p.6.

    50 Zieook:J.Legemaate,‘Wetcliëntenrechtenmoetvantafel.’MedischContact,16september2010.

    51 GedragscodeOpenheidmedischeincidenten;betereafwikkelingMedischeAansprakelijkheid(GOMA).

    DenHaag,juli2010.Opinternet:www.deletselschaderaad.nl/goma(laatstbezochtop6juli2011).Indit

    verbandzijerookopgewezendatartikel21Wczerinvoorzietdatvanincidentenbijdezorgverleningmet

    merkbaregevolgenvoordecliënt,meldingdaarvanmoetwordengemaaktinhetdossiervandecliënt.

    ZieookJ.Legemaate,‘Destrafrechtelijkevervolgingvanmedischezaken.’NederlandsTijdschriftvoor

    Geneeskunde,jrg.155,nr.16(23april2011),p.761-764.

  • 38 Beroepsgeheim: verdovende middelen Beroepsgeheim en politie/justitie 39

    10Verdovendemiddelen

    Alsdeartstijdensonderzoekofbehandelingvaneenpatiënt(een)verdovend(e)middel(en)opofindienslichaamaantreft,draagthijdezezospoedigmogelijkoveraandepolitie,zondervermeldingvanpersonaliaofmedischegegevens.

    behandelend artsenAanbehandelendartsenkanwordengevraagdmedischehulptebiedenalsdepatiëntinnoodis,bijvoorbeelddooreen(medischnoodzakelijke)ope-ratieteverrichtenombijvoorbeeldcocaïnebolletjesteverwijderen.Wordenverdovendemiddelenaangetroffentijdenseengeneeskundigebehandeling,danvaltdezewetenschaponderhetberoepsgeheim.Hetbelangvanhetberoepsgeheimprevaleertinbeginselbovenhetbelangvandeopsporingvanmisdrijven.Datbetekentdatindergelijkegevallendeartsdeverdo-vendemiddelenaandepolitieoverhandigtzondermededelingentedoenoverdeherkomst.

    afgeven aan politieHetbezitvanverdovendemiddelenisvoordeartsstrafbaarevenalshetteruggevenervanaaneenpatiënt.Artsendienenhetmateriaaldaaromzospoedigmogelijkovertedragenaandepolitie.Erwordtschriftelijkvastge-legdomhoeveeldrugshetgaat.

    Behandelendartsenmogennietvooropsporingwordeningeschakeld,ooknietdoorhentedwingentothetmakenvanröntgenfoto’svanverdachtebolletjesslikkerszonderhuntoestemming.52

    Deofficiervanjustitiekanbijhetbestaanvanernstigebezwarentegendeverdachteinhetbelangvanhetonderzoekbepalendatdezeinzijnlichaamwordtonderzocht.Hieronderwordtverstaan:‘hetuitwendigschouwenvandeopeningenenholtenvanhetonderlichaam,röntgenon-derzoek,echografieenhetinwendigmanueelonderzoekvandeopeningenenholtenvanhetlichaam’.53Dewetschrijftverdervoordathetonderzoek

    52 Isereenvermoedendatsprakeisvaneen‘bolletjesslikker’dankandezepersoondoordepolitie/

    justitiewordenovergebrachtnaarhetdetentiecentrumopSchiphol,waarspecialevoorzieningenzijnom

    dezemensenindegatentehoudenentemonitorendatdebolletjeszonderblijvendeschadehetlichaam

    verlaten.

    53 Art.56lid2Sv.

    inhetlichaammoetwordenverrichtdooreenarts.Hetonderzoekmagnietwordenuitgevoerdalsdatombijzonderegeneeskundigeredenennietwenselijkis.Behandelendartsendienenechterniettewordeningezetbijhetuitvoerenvantakeninhetkadervandestrafvervolging,ookallijktdewethiereenrechtsgrondvoortebieden.Hetgeendezeartsentewetenkomen,valtimmersonderhunberoepsgeheim.Daarinverschillenzijvanforensischeartsen.

    11Wapensenanderegevaarlijkevoorwerpen

    Hetisonaanvaardbaardatpatiëntenofdiensnaastenwapensbijzichdragenbijeenbezoekaandeartsofvandearts.

    Bijwapenbezitwordt–voorzoveraanwezig–debeveiligingsdienstinge-schakeldenzonodigdepolitiegebeld.Dewapenswordenzospoedigmogelijkovergedragenaandepolitie.Hierbijwordengeenpersonaliavandepatiëntprijsgegeven,tenzijdezehetwapenmoedwilligheeftmeegenomenomhette(kunnen)gebruikentegendehulpverlening.Deartskrijgteenschriftelijkontvangstbewijsvandeoverdrachtenbrengtdepatiëntervanopdehoogte.

    Anderegevaarlijkevoorwerpendieneninbewaringtewordengegevenbijdereceptieofdebeveiligingsdienst.Isdepatiënthiertoenietbereid,dankanhemdetoegangtotdearts/instellingwordenontzegd.

    Hetisonaanvaardbaardateenpatiëntwapensbijzichheeftbijeenbezoekaanofvandearts.Mogelijkheefteenpatiëntvuurwapenslegaalbijzich(meteenvergunningofverlof),maardatisnietvanbelang.Dearts/instellingdraagtverbodenwapens54zospoedigmogelijkoveraandeplaatselijkepolitie.Ditgebeurtzondervermeldingvanpersoonsgegevensvandepatiënt,tenzijdezehetwapenbewustmeenamomheteventueeltegebruikentegendehulpverlening.

    54 Verbodenwapenszijnbijvoorbeeldvuurwapensenmunitie,stiletto’senandereopvouwbaremessen,

    boksbeugels,ploertendoders,wurgstokkenenbusjestraangas.Hetbezitvaneenvuurwapenisnietverbo-

    denalsdehoudereenvergunningofverlofdaarvoorheeft.Maarditlaatonverletdathetonaanvaardbaar

    isdateenpatiënteenvuurwapenbijzichdraagtbijeenbezoekaandearts.

  • 40 Beroepsgeheim: beeld- en geluidsopnamen Beroepsgeheim en politie/justitie 41

    Hetbezitvandezevoorwerpenisstrafbaarenhetteruggevenaandepatiënteveneens.55

    Bijdepatiëntkunnenookgevaarlijkemaarnietverbodenvoorwerpenzoalsstanleymessen,zakmessen,schroevendraaiers,honkbalknuppelse.d.wordenaangetroffen.Hetverdientaanbevelingaanpatiëntenviabordenenfolderskenbaartemakendatzedergelijkevoorwerpeninbewaringdienentegevenbijdereceptieofbeveiligingsdienst,metvermeldingvanderegelsvoorteruggave.Weigertdepatiëntdit,dankandeveiligheidvandeartsenmedewerkersnietwordengewaarborgdenkanwordenbeslotendepatiëntniettoetelaten.Dedoorbrekingvanhetberoepsgeheimvaltindatgevalterechtvaardigenmeteenberoepopeenconflictvanplichten.

    einde behandelingsovereenkomst? Deartsmagdesgewenstdeovereenkomstmetdepatiëntbeëindigenvanwegehetwapenbezit.Vaakzaldevertrouwensrelatieverstoordzijnendatkanvallenonderde–volgensdeWGBOvereiste–gewichtigeredenenvooropzeggingvandebehandelingsovereenkomst.Hijdienthierbijweldeprocedureregelsvoorhetopzeggenvandebehandelingsovereenkomstinachttenemen(zoalsvoorafwaarschuwen,suggestievooranderehulpver-lener,intussenperiodewèlspoedhulp).56

    Bijontdekkingvanstrafbarefeitenopheterdaad(bijvoorbeeldhetillegalebezitvanvuurwapens)makenverschoningsgerechtigden(artsen)geengebruikvandebevoegdheidtotaanhoudingeninbeslagneming.57

    12Beeld-engeluidsopnamen

    Opnamen in het kader van de behandeling:Dearts,dieverzochtwordtomopnamenaanpolitie/justitieaftegeveninhetkadervaneenstrafrechtelijkonderzoek,magdatalleendoennauitdrukkelijketoestemmingvandepatiëntofzijnvertegenwoordigerofalssprakeisvaneenconflictvanplichten.

    Bovendienmoethetmateriaaleenaanvullendeenonmisbarewaardehebbeninhetstrafrechtelijkonderzoek.

    55 Overigensmageenartsnietbijdepatiëntnaarvoorwerpenzoeken.

    56 ZieKNMGstandpuntNiet-aangaanofbeëindigingvandegeneeskundigebehandelingsovereenkomst.

    Versie3.0,2005.Zieookpar.II.5vandezehandreiking.

    57 Diebevoegdheidisgeregeldinart.53en95Sv.

    toestemming van de patiëntOnderhetmedischberoepsgeheimvandeartsvallenookopnamenvanbeeldenengeluiden,dietijdensonderzoekofbehandelingzijngemaakt.Zemakendeeluitvanhetmedischdossier.Ditbetekentdatdeartsuitdrukkelijktoestemmingvandepatiënt/vertegenwoordigermoethebbenvoordathijhetmateriaalmagafgevenaanpolitie/justitie.

    Overigensisdeartsdannognietverplichtomdattedoen.Hijkangoederedenenhebbenomdeopnamennietaftestaan,bijvoorbeeldterbescher-mingvanhetalgemeenbelangvanhetberoepsgeheimdatisgediendmetgeheimhouding,ofomdatdetoestemmingnietweloverwogenisgegeven.

    conflict van plichtenVoortskunnendebandenterbeschikkingvanpolitie/justitiewordengesteldalssprakeisvaneenconflictvanplichten.Hiervanissprakealsdeartsvanmeningisdatereenevidentgroterbelangis(vandepatiëntzelfofanderebedreigdepatiënten)danhetbelangdatmetgeheimhoudingwordtgediend.

    kenbaar voor patiëntDeartsneemtdegesprekkenofbeeldenopmetmedeweteneninstem-mingvandepatiënt/vertegenwoordiger.Isechtersprakevaneenacutesituatieènvaneenwilsonbekwamepatiënt(camera’sopshockroom,traumakamer)ènvindtopnameplaatsomkwaliteitsredenendanmagtoestemmingwordenverondersteld.

    kunnen opnamen in beslag worden genomen?Indejurisprudentieis–voorzoveronsbekend–nognietaanvaarddatbeeld-engeluidsopnamenkunnenwordengelijkgesteldmet‘brievenofgeschriften’waarvanart.98Sv(beslagverbodonderverschoningsgerech-tigden)spreekt.58Datbetekentdat‘beelddragers’volgensdelettervandewetbijeenartsinbeslaggenomenkunnenworden.ZieverderII.9.1.59

    58 ZieookF.A.W.Bannier,W.LJ.M.Duijst,N.A.M.E.C.Fanoy,A.P.H.MeijersenJ.M.Tempelaar,Beroepsgeheim

    enverschoningsrecht.Handboekvoordeadvocaat,medischhulpverlener,notarisengeestelijke.DenHaag:

    Sduuitgevers2008,p.22-23.

    59 OverigensisdeKNMGervoorombeeld-engeluidsopnamengelijktestellenmet–onderhetbeslagver-

    bodvallende–‘brievenenanderegeschriften’(art.98Sv),omdateendergelijkeactualiseringindegeest

    vandewetlijkttezijn.

  • 42 Beroepsgeheim: beeld- en geluidsopnamen Beroepsgeheim en politie/justitie 43

    InII.9.1ishetbeslagverbodmetbetrekkingtotbrievenengeschriftenbe-sproken.Ineenzaakwaarineenhuisartservanwerdverdachtnaaktfoto’stehebbengemaaktvaneenpatiëntezijnbijhemonderanderecomputers,fotocamera’sengeheugenkaarteninbeslaggenomen.Tenaanzienvandetweefotocamera’sendedaarbijbehorendegeheugenkaartenoordeeldederechtbankdatdezeiniedergevalnietkunnenwordenaangemerktalsbrievenofgeschriftenzodatdeinbeslagnamehiervanrechtmatigwas.Bovendienoverwoogderechtbankdatdevoorwerpenwaarnaarwerdge-zocht,tewetenafbeeldingen,digitalecamera’s,alsmedegegevensdragers(computers,hardeschijven,cd’s,dvd’s,floppydisks,videobanden,memorysticksendergelijke)waaropmogelijk(deels)naaktevrouwenaanwezigzijn,voorwerpvanhetstrafbarefeituitmaaktenendaarominbeslaggenomenmochtenworden.60

    Opnamenmethetoogopmogelijkebedreiging door de patiënt:

    Dearts,diebeeldenheeftopgenomenvanwegeeenreëlebedreigingdooreenbepaaldepatiëntofdiensfamilieenmogelijkgevaarvoorzichzelfofzijndirecteomgevingenwaaropdezebedreigingofuitvoeringdaarvantezienis,magdezeaanpolitie/justitieafgeveninhetkadervaneenstraf-rechtelijkonderzoek.

    Deopnamenwordenmetmedewetenvandepatiëntofdiensfamiliegemaakt,tenzijdeartsvreestvoorzijneigenveiligheidalshijhenopdehoogtestelt.

    Hetmateriaalmoeteenaanvullendeenonmisbarewaardehebbeninhetstrafrechtelijkonderzoek.

    Camera’swordenveelalopgehangenmetdegedachtedatmogelijkbepaaldgedragkanwordenwaargenomen(bijvoorbeeldMünchhausenbyProxy).Bijhetophangenvandecamera’szouduseigenlijkalnagedachtmoetenwordenwattedoenwanneerbepaaldegedragingenzichdaadwerkelijkvoordoen.

    60 RechtbankUtrecht,30september2008.LJNBG1561.

    Vooropnamenzondermedeweteneninstemmingvandepatiëntistenminstevanbelangdatdedreiging,dievandepatiëntuitgaat,reëelisenmogelijkeengevaarinhoudt.Ookmoetdehulpverlenernagaanofergeengeschiktermiddelisomhetdoeltebereiken,bijvoorbeelddooreengesprektearrangerenmeteenderdeerbij.Besluitdehulpverlenerineenconcreetgevalbeeld-engeluidsopnamentemaken,danblijfthetvanbe-langdathij–uiteraardvoorzovermogelijk–openheidvanzakengeeftaanbetrokkene.Datimpliceertdathijdepatiëntopdehoogtesteltvanhetfeitdatopnamenwordengemaaktenmetwelkdoel.Voorhetafgevenvanopnamenwaaropdebedreigingofdeuitvoeringdaarvanistezienaanpolitie/justitieisvanbelangdatdezeeenaanvul-lendeenonmisbarewaardehebbenbinnenhetstrafrechtelijkonderzoek(eisenvansubsidiariteitenproportionaliteit).Wezenlijkisofhetstrafrech-telijkbelangzogrootisdathetprivacybelangdaaraanondergeschiktmagwordengemaakt(art.8EVRM).61

    Cameratoezicht

    Videobeeldenvanbewakingscamera’s,diebeeldenregistrerenomdeveilig-heidvanpersoneelenpatiëntentewaarborgen,vallenonderhetmedischberoepsgeheim.62

    Aangezienhetbijhetalofnietgebruikenvanzulkebeeldengaatomeenbeslissingvaneeninstelling–issprakevaneenconflictvanplichtenofniet?–ennietvaneenindividuelearts,wordtditpuntindezehandreikingnietverderuitgewerkt.63

    61 SchalkenT.M.,‘Huiszoekinginziekenhuis:wanneerweegtopsporingsbelangzwaarderdanmedisch

    beroepsgeheim’,TvGR1999,p.96-101.

    62 Zowordtalgemeenaangenomen:zieart.8cinsamenhangmetart.9lid4WBP;T.M.Schalkenin

    Opsporingenmedischberoepsgeheim,Advies28september2003,p.9.

    63 ZiedaaroverKNMGRichtlijneninzakehetomgaanmetmedischegegevens.Januari2010,par.3.18

    (Beeld-engeluidsopnamen,meerspecifiekdeparagraafoverdeBewakingscamera).

  • 44 Beroepsgeheim: kindermishandeling en volwassenengeweld Beroepsgeheim en politie/justitie 45

    13Kindermishandelingenvolwassenengeweld64

    Dreigteracuutgevaarvoordeveiligheidofhetlevenvaneenkindofeenvolwassene,danneemtdearts–naasteenmeldingbijhetAMK,deRaadvoordeKinderbeschermingofhetSteunpuntHuiselijkGeweld(SHG)–onmiddellijkcontactopmetdepolitie.Inoverigegevallenmagbij(vermoedenvan)kindermishandelingofvol-wassenengeweldhetberoepsgeheimjegenspolitieofjustitiealleenwordendoorbrokenvoorzoverditnoodzakelijkisomgevaarvoordeveiligheidvaneenkindofvolwasseneaftewenden.

    Zelfinitiatiefnemendoorrechtstreekscontactoptenemenmetdepolitieisvooreenartsmeteengeheimhoudingsplichtoverhetalgemeendezwaarstestapdiehijkanzettennaaraanleidingvankindermishandelingofvolwassenengeweld.Voordezestapgeldtdatersprakemoetzijnvaneenconflictvanplichten.Deartszal,geletopzijnberoepsgeheim,hiertoepaskunnenovergaanalshijmeentdatalleenditzwaremiddel(opeigeninitiatiefgegevensverstrekkenaandepolitie)zalleidentothetdoeldathijbeoogt:hetafwendenvanacuutgevaarvoordeveiligheidvaneenkindofvolwassene.InalleanderegevallenligthetdoenvaneenmeldingbijhetAMKofSHGmeervoordehand.HetAMKofSHGkannaaraanleidingvaneenmeldingbesluitenomzelfmetpolitie/justitiecontacttezoeken,bijvoorbeeldomaangiftetedoen.Alspolitieofjustitiedeartsbenaderennaaraanleidingvaneenmeldingofaangiftedandientdeartszich–alshijgeentoestemmingvoorinformatie-verstrekkingkankrijgen–eveneensaftevragenofsprakeisvaneenconflictvanplichten.Waarheidsvindingalszodanig,isonvoldoenderedenominformatieaanpolitie/justitieteverstrekken.Erkanwelsprakezijnvaneenconflictvanplichtenalsmetinformatieverstrekkinggevaarvoordeveiligheidofhetlevenvaneenkindofvolwassenekanwordenvoorkomen.Zokandekansopherhaling,bijvoorbeeldbijeenanderlidvanhetzelfdegezin,onderomstandighedenredenzijnvoormedewerkingaaneenstraf-rechtelijkonderzoekendusvoorhetverstrekkenvaninformatieaanpolitieofjustitie.Eenmogelijkeredenvooreenartsomtebesluitenominformatieaanpolitieofjustitieteverstrekkenkanzijnomeendadertebewegentotbehandeling.

    64 ZieverderdeKNMG-Meldcodekindermishandelingenhuiselijkgeweld.Utrecht,maart2012.

    Eenartskanbesluitenomvoordatdoelinformatieteverstrekkenalsaandevolgendevoorwaardenwordtvoldaan:π alsdaderbehandelingkanbijdragenaanminimaliseringvandekansop

    herhaling;enπ alswaarheidsvindingnoodzakelijkisvoorhetopleggenvaneenmaat-

    regeldie(mede)totdaderbehandelingleidt;enπ alsinformatieverstrekkingdaadwerkelijkkanbijdragenaan

    waarheidsvinding.

    14Artsalsgetuige

    Dearts,dieineenstrafzaakwordtopgeroepenominhetkadervaneengerechtelijkvooronderzoekofterterechtzittingteverschijnenomeengetuigenverklaringafteleggentegenoverderechter(-commissaris),isverplichtaandeoproepomteverschijnengehoortegeven.

    Deartsmaaktopgrondvanzijnberoepsgeheimzelfdeafwegingofhijterzittingeen verklaring aflegtofzichberoeptophetverschoningsrecht.65

    verplicht te verschijnenInstrafrechtelijkeprocedureskangebruikgemaaktwordenvangetuigen,zowelinhetkadervaneengerechtelijkvooronderzoekalsterterechtzit-ting.Wordteenartsopgeroepenomalsgetuigeteverschijnen,danishijdaartoeinbeidegevallenverplicht.66Verschijnthijnietdankaneentweedeoproepwordenverzondenwaarineenbeveltot‘medebrenging’wordtgegeven;deartswordtdanopgehaalddoordepolitie.

    verschoningsrechtIntegenstellingtotveelanderepersonenzijn(demeeste)artsen,alszevoorderechteralsgetuigeverschijnen,nietverplichtomeenverklaringafteleggen.Deredenhiervanishetverschoningsrecht.Ditgeeftdeartshetrechtzichtegenoverderechter(-commissaris)te‘verschonenvan’hetafleggenvaneengetuigenisofvanhetbeantwoordenvan(bepaalde)vragen,indienhijhierdoorhetberoepsgeheimzouschenden.Hetisdeartszelfdiebeoordeeltofenvoorwelkdeelhijzichdientteverschonen.Derechteraanvaardteenberoepophetverschoningsrecht,zolangduidelijkis

    65 Art.218Sv.

    66 Art.213resp.287lid3aSv.

  • 46 Beroepsgeheim: arts als getuige Beroepsgeheim en politie/justitie 47

    datdeartsdevragennietkanbeantwoordenzonderzijnberoepsgeheimteschenden.Ookhiergeldendeinpar.I.1genoemdeuitzonderingenvoorhetdoorbrekenvanhetberoepsgeheim.67

    Voorbeeld Eenhuisartswordtbijeenjongebuitenlandsestudentegeroependiekoortsheeft.Alshijbijdepatiëntaankomtendedekenswegslaat,ziethijdatzezojuistisbevallen.Moederenkindwordenmetspoednaarhetziekenhuisgebracht.Aldaaraangekomenblijktdebabydoorverstikkingomhetleventezijngekomen.Depatiëntewordtalsvermoedelijkedadergezienenwordtindatkaderdoordepolitieverhoord.Dehuisartswordtgevraagdeengetuigenverklaringoptestellen.Ishijverplichtdaaraanmeetewerken?68

    Alsereenvermoedenbestaatdateenstrafbaarfeitisgepleegd,steltdepolitiedoorgaanseenonderzoekin.Eenonderdeelvanditonderzoekkanzijndatgetuigenwordtgevraagdeenverklaringoptestellenoverhetgeenzehebbenopgemerkt.Dezeverklaringenkunnenineeneventuelestraf-rechtelijkeproceduretegendeverdachtewordengebruikt.

    Ookartsenkunnendoordepolitiewordengevraagdeengetuigenverklaringaftegeven.Bijvoorbeeldoverdewijzewaaropeenpatiëntwerdaange-troffen.Hetverstrekkenvaninformatiekanechterstrijdigzijnmethetberoepsgeheimvandearts.Ditroeptdevraagopofdeartsverplichteengetuigenverklaringaftegevenofdathijditkanweigeren.

    Alsuitgangspuntgeldtdathetberoepsgeheimookincontactenmetpolitieenjustitiewordtgehandhaafd.Datgeldtookvoorhetafgevenvaneengetuigenverklaring.Depolitieheeftinditverbandgeenbijzonderebe-voegdhedenomdeartstedwingendaaraanmeetewerken.Zelfsalsdeartsdooreenrechteralsgetuigewordtopgeroepen,ishijnietverplichttespreken.Hijkanzichdanopzijnverschoningsrechtberoepen.Deartsisoverigenswelverplichtindatgevalopdezittingteverschijnen.

    Insommigegevallenkandeartsechtertochbesluitenmeetewerkenaanhetverzoekeengetuigenverklaringafteleggen.Hijzaldanzijnberoeps-geheimopzijmoetenzetten.Ditkanalleenalssprakeisvaneenvandeuitzonderingenophetberoepsgeheim.Ditisbijvoorbeeldaandeorde

    67 Opgrondvanart.6EVRM(rechtopeeneerlijkproces)ishetdeartsdantoegestaanomtenbehoeve

    vanzijnverweerpatiëntgegevensteopenbarenaanderechter(-commissaris),ookzondertoestemmingvan

    depatiënt.

    68 Ziehierna:par.II.16.

    alsdepatiëntgerichtetoestemmingheeftgegevenofalsdeartsineenconflictvanplichtenkomtdoornietmeetewerken.Indatgevalmoetwelduidelijkzijndatdoorhetafleggenvaneengetuigenverklaringdirectgevaarkanwordenafgewend.

    Tedenkenvaltaanhetgevaarvooreventueleanderekinderen.Ookzaldaneenafwegingmoetenwordengemaaktofdebenodigdeinformatienietopeenanderemanierkanwordenverkregen,bijvoorbeeldviaeengeconsul-teerdegemeentelijklijkschouwer.

    Isdehuisartsindecasusnuwelofnietverplichteengetuigenverklaringafleggen?Nee,hijisnietverplichtdattedoen.Datzouanderszijnalsdestudentetoestemmingzouhebbengegevenofalsdeartsinconflictvanplichtenzouzijn.Ditisniethetgeval.Erisgeentoestemmingenhetgevenvaneenverklaringzounietdirectgevaarvooreenanderkunnenvoorkomen.

    15Artsalsverdachteineenstrafzaak

    Eenartsdiewordtverdachtvaneenstrafbaarfeitheeft–netalsiedereandereverdachte–rechtopeeneerlijkproces.Zomageenverdachtenietwordengedwongenomactiefaandienseigenveroordelingmeetewer-ken.Ditnoemenwehet‘nemoteneturbeginsel’.Hetzwijgrechtvandeverdachteendeverplichtingvoorverhorendeambtenarenomdeverdachteopditrechttewijzenishiervaneenuitwerking(art.29Sv).

    Ditrechtomnietmeetehoevenwerkenaandeeigenveroordelingisech-ternietabsoluut.69Zobestaanerdiversewettelijkebepalingendiehieropeenuitzonderingmaken.Eenvoorbeeldisdateendronkenbestuurdervaneenmotorvoertuigverplichtismeetewerkenaaneenademanalyseofbloedproef.

    Wanneereenartswordtverdachtvanhetplegenvaneenernstigstrafbaarfeittegeneenpatiënt,heefthetOMruimemogelijkhedenomgegevensdieonderhetmedischberoepsgeheimvallentevorderenenintezien.Hetvorderenvanhetpatiëntendossierisdanmogelijkmeteenberoepopdeverondersteldetoestemmingvandepatiënt(hetslachtoffer).

    69 ZieookHR9oktober1984,NJ1985,176,LJNAC1053enEHRM17december1996,NJ1997,699,LJNZB6862

    (Saunders).

  • 48 Beroepsgeheim: arts als verdachte in een strafzaak Beroepsgeheim en politie/justitie 49

    HetOpenbaarMinisterieheeftinbeginselgeenrechtompatiëntendossiersinbeslagtenemenenintezien(zieookII.9.1overhetbeslagverbod).Aanhetverschoningsrechtvanartikel98WetboekvanStrafvorderingligtdeopvattingvandewetgevertengrondslagdathetmaatschappelijkbelangdateeniederzichvrijelijkombijstandenadviestoteenartsmoetkunnenwendenzwaarderweegtdanhetmaatschappelijkbelangdatdewaarheidineenjuridischeprocedureaanhetlichtkomt.Erkunnenzichechterzeeruitzonderlijkeomstandighedenvoordoenwaarinhetbelangvandewaar-heidwelvoorgaatophetverschoningsrecht.70Wanneerzichzulkeomstandighedenvoordoenisnietinalgemenezinvasttestellen.Dievraagzaldoorderechtermoetenwordenbeantwoordwaarbijdiemoetlettenop:π deaardendeernstvanhetstrafbarefeitwaarvandeartswordtverdacht;π deaardendeinhoudvanhetmateriaaldatonderhetverschonings-

    rechtvaltinrelatietothetbelangdatmethetberoepophetverscho-ningsrechtwordtgediend;

    π dematewaarindebetrokkenbelangenvandepatiëntenwordengeschaadindienhetverschoningsrechtwordtdoorbroken.

    Hetenkelefeitdatdeartsverdachtwordt,isniettoereikendomzijnverschoningsrechttemogendoorbreken.

    Zeeruitzonderlijkeomstandighedendedenzichbijvoorbeeldvoorineensituatiemetdevolgendekenmerken:π eenartswerdverdachtvanschuldaanhetmisdrijfdooddoorschuld;π erwarengeenaanwijzingendatdeoverledenpatiëntbezwaartegende

    inbeslagnamezouhebbengehad;π deinbeslaggenomengegevenswarenvancruciaalbelangvoorde

    waarheidsvinding;π degegevenskondennietopeenanderewijzewordenverkregen;π debeginselenvanproportionaliteitensubsidiariteitzijninachtgenomen

    (doorbrekingvangeheimhoudingstaatinverhoudingtothetbeoogdedoelenditdoelkonnietopminderingrijpendewijzewordenbereikt).

    Ineendergelijkeredeneringhechtderechter(endeHogeRaad)grootgewichtaandeverondersteldetoestemmingvandepatiënt.Daardoorleidthetafwijzenvanhetberoepophetverschoningsrechtniettoteenschen-dingvandebelangenvandepatiënt.Bovendienmochtderechtermee-wegendatpatiëntenerinhetalgemeenopmogenvertrouwendatbijeenernstigvermoedenvanverwijtbaarondeskundighandelenvandeartsdegegevensuithetmedischdossierdoorjustitiezullenwordenonderzocht.71

    70 HR21oktober2008.LJNBD7817.TvGR2009/9.

    71 HR21oktober2008.LJNBD7817,r.o.3.5.

    16Forensischarts

    Voorhulpverlenersindecuratievezorggeldendegewoneregelsvanhetberoepsgeheim.Dieregelszijnnietzondermeervantoepassingindeniet-curatievesector.

    Forensischartsenengevangenisartsenzijnsomsbehandelaar,somsvoerenzijeenopdrachtuitvooreenderde.Indatgevaldoorbreektderapportage-plichtinprincipedezwijgplichttegenoverdezederde(deopdrachtgever).

    Deartsverteltdepatiëntwathetdoelvanhetonderzoekisenaanwiehijrapporteert.Alleenmettoestemmingvanbetrokkenemaginformatievandebehandelendesectorwordenverkregen.

    behandelaarDeforensischartskaneenaantalrollenvervullen.Hetberoepsgeheimisvoorelkvanderollenverschillend.Inderolvanbehandelaar(bijarrestan-tenzorg)geldthetberoepsgeheiminvolleomvang,netalsvoorbehande-lendartsen.Datbetekentdathetberoepsgeheimgeldttegenoveriedereen,inclusiefpolitieenjustitie,uiteraardmetinachtnemingvandeinpar.I.1genoemdeuitzonderingen.

    medisch adviseur Verrichtdeforensischartsalsmedischadviseurvanpolitie/justitiemedischonderzoekinopdrachtvanpolitie/justitie,dangeefthijantwoordopvoorafgesteldegerichtevragen;hijverstrektalleenrelevantemedischeinformatieendoetdatzobeperktmogelijk.Hijmoetaanbetrokkenemeedelenwathetdoelvanzijnonderzoekisenaanwiehijrapporteert.Debetrokkenekandanzelfdeafwegingmakenofhijmeewerktaanhetonderzoekenwelkeinformatiehijprijsgeeft(tenzijhetgaatomeenwettelijkeverplich-ting).Mettoestemmingvanbetrokkenekaninformatiewordenopgevraagdbijdebehandelendarts.

    gemeentelijk lijkschouwer72

    Inderolvangemeentelijklijkschouwerkandeartseenverzoekkrijgenvandebehandelendartsofvanjustitie.Bijeenniet-natuurlijkedoodmoethijrapporterenaandeofficiervanjustitie.Alleeninformatie,dierelevant

    72 ZieookDuijst,W.L.J.M.,Gezondheidsstrafrecht,Deventer:Kluwer2009,p.37e.v.

  • 50 Beroepsgeheim: forensisch arts Beroepsgeheim en politie/justitie 51

    isvoorhetbeoordelenvandeaardvanhetoverlijden,geefthijdooraanjustitie.Medischeofandereinformatie,diegeenrelatieheeftmethetoverlijden,dientdelijkschouwervoorzichtehouden.Delijkschouwermagbijeenniet-natuurlijkedoodaanniemandinlichtingenverschaffen,dusooknietaandehuisartsoffamilieleden.Eenieder,dieinformatiewenst,moetwordenverwezennaardeofficiervanjustitie.Eventueelverstrektdeforensischartsdeinformatiemettoestemmingvandeofficiervanjustitie.Bijeennatuurlijkedoodbestaatgeenwettelijkeplichtenookgeenrechttothetinformerenvanpolitie/justitie.

    Alseenbehandelendartstwijfeltaaneennatuurlijkedood,wordteenfo-rensischartsingeschakeld.73Debehandelendartsmaginditkaderslechtsdieinformatieaandeforensischartsverstrekkendieertoeheeftgeleiddatdebehandelendartsgeenverklaringvanoverlijdenkanafgeven.Gebruike-lijkisdatdebehandelendartsdegemeentelijklijkschouwerrelevanteinformatieverstrektendatdegemeentelijklijkschouwerdeinformatie,dieverbandhoudtmethetoverlijden,inzijnrapportaandeofficiervanjusti-tievermeldt.DeWetopdelijkbezorgingkentgeenwettelijkeverplichtingvoordebehandelendartsomgegevensteverstrekkenaandegemeentelijklijkschouwer.Ditisweltoegestaanalsdetoestemmingvande(overleden)patiëntdaarvoorkanwordenverondersteld.Heeftdeofficiervanjustitievragenoverdedoodsoorzaak,dankanhijzichwendentotdegemeentelijklijkschouwer.Voordebehandelendartsgeldthetberoepsgeheimjegensdeofficiervanjustitie.

    In2009(Stb.2009,320)isaandeWetopdelijkbezorgingeennieuwartikeltoegevoegd(artikel10a).Datartikelintroduceerteenprocedurevoornaderonderzoeknaargevallenvanonverklaardoverlijdenvanminderjarigen(Nodo-procedure).DeNodo-procedureiseropgerichtdedoodsoorzaakbijonverklaardoverlijdenvanminderjarigenteachterhalenenteregistre-ren.Ineersteinstantieisalleenheteerstelidvanartikel10ainwerkinggetredenop1januari2010.Datlidbepaaltdatdebehandelendartsnaeenschouwingvaneenminderjarigeslechtseenverklaringvanoverlijdenaf-geeft,naoverlegmetdegemeentelijkelijkschouwer.Ditoverlegdientertoedegemeentelijkelijkschouwervanhetoverlijdenvaneenminderjarigeopdehoogtetestellen.Bovendiengeeftditdebehandelendartsdegelegen-heidzijnoverwegingenbijhetafgevenvandeverklaringvanoverlijdentetoetsen.

    73 ZieookKNMGRichtlijneninzakehetomgaanmetmedischegegevens(Januari2010),par.3.6.

    BijhetterpersegaanvandezehandreikingwasdedaadwerkelijkeNodo-procedurenognietinwerkinggetreden.Uitgangspuntvandieprocedureisdatdebehandelendarts(naoverleg)alleenindegevallenwaarinevidentsprakeisvannatuurlijkoverlijdeneenverklaringvanoverlijdenafgeeft.Alsdegemeentelijkelijkschouwerhetoverlijdenvandeminderjarigenietkanverklarenenerzijngeenaanwijzingenvooreenniet-natuurlijkedood,stelthijeenuitgebreid,neutraalmedischonderzoekinnaardedoodsoorzaakvanhetkind(hetNodo-onderzoek).Zijneraanwijzingenvoorniet-natuur-lijkoverlijden,danoverlegthijmethetOMenkangerechtelijkonderzoekvolgen.DebehandelendartsisverplichtominhetkadervandeNodo-procedureinformatieteverstrekkenaandeforensischarts.BijhetNodo-onderzoekkanmedischeobductievanhetlichaamnodigwordengeachtenmettoestemmingvandeouder(s)wordenverricht.Indiendeoudersdaargeentoestemmingvoorgeven,kanderechtbankvervangendetoestemmingverlenen.DeNodo-procedurewordtnaderuitgewerktinprotocollen.OverdeimplementatievandeNodo-proceduremoetnognaderebesluitvormingplaatsvinden.

    penitentiair geneeskundigeDepenitentiairgeneeskundigeheeftderolvanbehandelaarenheeftderhalveeenberoepsgeheimtegenoveriedereen,inclusiefpolitie/justitie.Alsdegevangenisleidingofpolitie/justitiedegevangenisartsverzoektomeenadviestegeven,dangeldthetgeenhierbovenvermeldstaatbijderolvanmedischadviseur.

  • Beroepsgeheim en politie/justitie 53

    OverigePraktischepuntenbijcontactenmetpolitie/justitie

    π Bijtelefonischeverzoekenvanpolitie/justitie:belzonodigterugterverificatie.

    π Verzoekpolitie/justitieomhaarvragengerichtenschriftelijktestellen.π Benoemeencontactpersoonalsaanspreekpuntvoorpolitie/justitie.π Maakbijpolitie/justitiebekendwiedecontactpersoonis.π Decontactpe