Behoefteraming verloskundigen 2004 - 2015 ... verloskundigen 2004 - 2015 , NIVEL 2005) worden...

download Behoefteraming verloskundigen 2004 - 2015 ... verloskundigen 2004 - 2015 , NIVEL 2005) worden gebruikt.

of 71

  • date post

    06-Aug-2020
  • Category

    Documents

  • view

    0
  • download

    0

Embed Size (px)

Transcript of Behoefteraming verloskundigen 2004 - 2015 ... verloskundigen 2004 - 2015 , NIVEL 2005) worden...

  • Dit rapport is een uitgave van het NIVEL in 2005. De gegevens mogen met bronvermelding (T.A. Wiegers, L.F.J. van der Velden, L. Hingstman, Behoefteraming verloskundigen 2004 - 2015 , NIVEL 2005) worden gebruikt. Gezien het openbare karakter van NIVEL publicaties kunt u altijd naar deze pdf doorlinken. Het rapport is te bestellen via receptie@nivel.nl. Ga (terug) naar de website: http://www.nivel.nl/

    Behoefteraming verloskundigen 2004 - 2015 T.A. Wiegers L.F.J. van der Velden L. Hingstman

    mailto:receptie@nivel.nl http://www.nivel.nl/

  • NIVEL (Nederlands instituut voor onderzoek van de gezondheidszorg) Postbus 1568 - 3500 BN Utrecht - telefoon 030-2729700

  • ISBN 90-6905-733-6 http://www.nivel.nl nivel@nivel.nl Telefoon 030 2 729 700 Fax 030 2 729 729 ©2005 NIVEL, Postbus 1568, 3500 BN UTRECHT Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze dan ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van het NIVEL te Utrecht. Het gebruik van cijfers en/of tekst als toelichting of ondersteuning in artikelen, boeken en scripties is toegestaan, mits de bron duidelijk wordt vermeld.

  • Voorwoord Dit onderzoek is in opdracht van de KNOV (Koninklijke Nederlandse Organisatie van Verloskundigen) en ZN (Zorgverzekeraars Nederland) en gesubsidieerd door het ministerie van VWS (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) uitgevoerd door het NIVEL. Voor de begeleiding van het onderzoek is een begeleidingscommissie in het leven geroepen, waarin de volgende personen zitting hadden: mw. J. Kors, (voorzitter) namens de KNOV mw. J. van Duren, namens ZN mw. S. Pomp, namens VWS dhr. P. van den Hombergh, namens de LHV dhr. M. Schutte, namens de NVOG mw. S. Bruijns, namens de LVT mw. G. van Trier, namens BTN mw. J. Spittje, namens de SSOV Utrecht, juni 2005

    4 Behoefteraming verloskundigen 2004 –- 2015, NIVEL 2005

  • Inhoud

    1 Inleiding 7 1.1 Doelstellingen 7 1.2 Vraagstellingen 8 1.3 Uitwerking 9 1.4 Leeswijzer 9

    2 Onderzoeksmethode, theoretisch kader en gegevensverzameling 11 2.1 Inleiding 11 2.2 Onderzoeksmethoden; Het geïntegreerde vraag - aanbodmodel 11 2.3 Gegevensverzameling in 2004 15 2.4 Respons en representativiteit 16 2.5 Rol van de begeleidingscommissie 17 2.6 Beperkingen van deze studie 17

    3 Zorgverleners in de verloskunde 19 3.1 Verloskundigen 19

    3.1.1 Eerstelijns verloskundigen 19 3.1.2 Tweedelijns verloskundigen 24

    3.2 Gynaecologen 25 3.3 Verloskundig actieve huisartsen 26 3.4 Aandeel verschillende zorgverleners 27 3.5 Conclusie 30

    4 Ontwikkelingen in de zorgvraag 31 4.1 Inleiding 31 4.2 Demografische ontwikkelingen 31 4.3 Epidemiologische ontwikkelingen 32 4.4 Beleidsmatige ontwikkelingen 33 4.5 Vakinhoudelijke ontwikkelingen 35 4.6 Conclusie 35

    5 Ontwikkelingen in het zorgaanbod 37 5.1 Inleiding 37 5.2 Relevante ontwikkelingen in de opleiding 37

    5.2.1 Instroom in de opleiding 37 5.2.2 Intern rendement van de opleiding 38 5.2.3 Extern rendement van de opleiding 40

    5.3 Ontwikkelingen in de beroepsgroep 42 5.3.1 Beschrijving aanbod 2004 vanuit aanbod 1999 en instroom 1999-2003 44 5.3.2 Beschrijving aanbod 2015 vanuit aanbod 2004 en instroom 2005-2014 48

    5.4 Conclusie 51

    6 Vergelijking tussen vraag en aanbod in 2015 53 6.1 Inleiding 53

    Behoefteraming verloskundigen 2004 –- 2015, NIVEL 2005 5

  • 6.2 Scenario 1: Basisscenario 53 6.3 Scenario 2: Taakuitbreiding 56 6.4 Scenario 3: Taakherschikking en taakdelegatie 60 6.5 Conclusie 61

    7 Slotbeschouwing 63 Literatuur 67 Bijlage: nulscenario 69

    6 Behoefteraming verloskundigen 2004 –- 2015, NIVEL 2005

  • 1 Inleiding

    1.1 Doelstellingen In 2001 heeft het NIVEL op verzoek van de Koninklijke Nederlandse Vereniging van Verloskundigen (KNOV) en ZN (Zorgverzekeraars Nederland) en als onderdeel van het vijfjarige onderzoek ‘Monitor van de Verloskundige Zorgverlening’ een eerste behoefteraming voor verloskundigen opgesteld (Wiegers, van der Velden en Hingstman, 2002). Op dat moment had het ministerie van VWS al besloten de opleidingscapaciteit voor verloskundigen uit te breiden van 120 via 160 in 2000 naar 220 eerstejaars in 2001, omdat er sprake was van een groot tekort aan verloskundigen. Omdat de opleiding vier jaar duurt, zal het effect van deze uitbreiding pas in 2005 goed zichtbaar zijn. Het doel van de behoefteraming voor verloskundigen 2004 – 2015 is het inventariseren van nieuwe gegevens betreffende de aansluiting tussen vraag en aanbod in de verloskundige zorgketen, zodat in een zo vroeg mogelijk stadium maatregelen genomen kunnen worden om overschotten of tekorten aan verloskundigen te voorkomen. Meer specifiek moet de behoefteraming antwoord geven op de vraag of de in 2001 bepaalde opleidingscapaciteit op grond van veronderstelde toekomstige ontwikkelingen met betrekking tot de vraag en het aanbod bijstelling behoeft. De verloskundige keten bestaat allereerst uit verloskundigen, gynaecologen en verloskundig actieve huisartsen, als de beroepsgroepen die zelfstandig verloskundige zorg verlenen. Daarnaast zijn ook kinderartsen/neonatologen en kraamverzorgenden betrokken bij de verloskundige zorg, maar op een meer indirecte manier. Het evenwicht tussen vraag en aanbod in de verloskundige zorgverlening hangt niet rechtstreeks samen met deze laatste twee beroepsgroepen. Zij worden daarom in dit rapport buiten beschouwing gelaten. Voor het berekenen van de benodigde opleidingscapaciteit is indertijd uitgegaan van een aantal veronderstellingen met betrekking tot ontwikkelingen in de zorgvraag, het werk- proces (de tijdbesteding aan cliëntgebonden en niet-cliëntgebonden werkzaamheden) en het zorgaanbod tot het jaar 2010. Voor wat betreft de ontwikkelingen in de zorgvraag is gebruik gemaakt van de bevolkingsprognose van het CBS uit 2000 die uitging van 187.000 bevallingen in 2010. Sindsdien is de bevolkingsprognose van het CBS omlaag bijgesteld zodat een update van de zorgvraagontwikkeling als gevolg van de demogra- fische prognoses noodzakelijk is. Met betrekking tot het werkproces is in 2001 aandacht besteed aan arbeidsnormalisatie (vermindering van de gemiddelde werkweek) en de wens meer tijd te kunnen besteden per cliënt. Met betrekking tot het zorgaanbod is, naast de in- en uitstroom uit de beroepsgroep van verloskundigen, in 2001 ook rekening gehouden met de mogelijkheid dat er in 2010 geen verloskundig actieve huisartsen meer zullen zijn. Ontwikkelingen sindsdien, zoals de opheffing van het ‘primaat’ en de module ‘verloskunde’ voor huisartsen in opleiding, geven aanleiding hier opnieuw naar te kijken. Andere beleidsmatige en beroepsinhoudelijke ontwikkelingen, zoals taakherschikking en taakuitbreiding, zullen in deze nieuwe behoefteraming meegenomen worden.

    Behoefteraming verloskundigen 2004 –- 2015, NIVEL 2005 7

  • 1.2 Vraagstellingen De uitbreiding van de opleidingscapaciteit van 120 naar 220 eerstejaars zal leiden tot een forse toename van het aantal verloskundigen in de komende jaren. De vraag is of deze toename voldoende is om aan de vraag naar verloskundige zorg in 2015 te voldoen of dat het risico van een tekort of een overschot aan verloskundigen bestaat. Het is derhalve van groot belang dat de ontwikkelingen in de zorgvraag en het zorgaanbod op de voet ge- volgd worden, zodat de omvang van de opleidingscapaciteit tijdig kan worden bij- gestuurd. Dit vraagt enerzijds om een permanente monitoring van een aantal belangrijke ontwikkelingen zodat nagegaan kan worden of er eventueel op korte termijn aanslui- tingsproblemen kunnen ontstaan. Anderzijds vraagt het om het periodiek bijstellen van de lange termijn vooruitzichten. Vragen die in deze behoefteraming centraal staan zijn: Vraagstellingen betreffende de beroepsgroepen: - Wat is het aandeel van verloskundigen, verloskundig actieve huisartsen en

    gynaecologen in het totaal van de verloskundige zorg en welke ontwikkelingen zijn daar in te verwachten?

    - Wat is, voor eerstelijns verloskundigen, de feitelijke en wat is de gewenste tijd die per cliënt besteed wordt?

    Vraagstellingen betreffende de zorgvraag: - Wat is de verwachting van het totaal aantal cliënten voor verloskundige zorg in de

    periode 2005 – 2015? - Welke demografische, epidemiologische, beleidsmatige en vakinhoudelijke

    ontwikkelingen zijn van invloed op de zorgvraag in 2015? Vraagstellingen betreffende het zorgaanbod: - Wat is de ontwikkeling geweest in het aantal werkzame verloskundigen in de periode

    2001 – 2005? - Hoe zal, uitgaande van de huidige instroom in de opleidingen, het aantal

    verloskundigen zich tot 2015 ontwikkelen? Aan de hand van de antwoorden op deze vraagstellingen zullen enkele scenario’s doorgerekend worden. Eerst is berekend hoeveel verloskundigen er in 2015 werkzaam zullen zijn, als er vanaf nu niemand meer opgeleid wordt. Vervolgens is berekend hoeveel verloskundigen er in totaal nodig zijn in 2015, gegeven specifieke uitgangspunten in zorgvraag en zorgaanbod en rekening houdend met hun aandeel in het totaal van de verloskundige zorg. Daaruit vloeit voort hoeveel verloskundigen in de komende jaren moeten worden opgeleid om aan die vraag te voldoen. Er worden dus voor verschillende scenario’s cijfers gepresenteerd betreffende de benodigde instroom per jaar om zorgvraag en zorgaanbod in 2015 met elkaar in evenwicht te brengen.

    8 Behoefteraming verloskundigen 2004 –- 2015, NIVEL 20