Advies Sociale vorming en sociale netwerken in het ... Sociale vorming en sociale netwerken in het...

Click here to load reader

  • date post

    22-May-2020
  • Category

    Documents

  • view

    1
  • download

    0

Embed Size (px)

Transcript of Advies Sociale vorming en sociale netwerken in het ... Sociale vorming en sociale netwerken in het...

  • advies

    DE STAND VAN EDUCATIEF NEDERLAND

    SOCIALE VORM ING EN SOCIALE NETW

    ERKEN IN HET ONDERW IJS

    NASSAULAAN 6

    2514 JS DEN HAAG

    TELEFOON 070 310 00 00

    FAX 070 356 14 74

    E-MAIL SECRETARIAAT@ONDERWIJSRAAD.NL

    WEBSITE WWW.ONDERWIJSRAAD.NL

    SOCIALE VORMING EN SOCIALE NETWERKEN IN HET ONDERWIJS

  • SOCIALE VORMING EN SOCIALE NETWERKEN IN HET ONDERWIJS

  • Colofon

    De Onderwijsraad is een onafhankelijk adviescollege, opgericht in 1919. De raad adviseert, gevraagd en

    ongevraagd, over hoofdlijnen van het beleid en de wetgeving op het gebied van het onderwijs. Hij advi-

    seert de ministers van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit.

    De Eerste en Tweede Kamer der Staten-Generaal kunnen de raad ook om advies vragen. Gemeenten kun-

    nen in speciale gevallen van lokaal onderwijsbeleid een beroep doen op de Onderwijsraad.

    De raad gebruikt in zijn advisering verschillende (bijvoorbeeld onderwijskundige, economische en juridi-

    sche) disciplinaire aspecten en verbindt deze met ontwikkelingen in de praktijk van het onderwijs. Ook de

    internationale dimensie van educatie in Nederland heeft steeds de aandacht.

    De raad adviseert over een breed terrein van het onderwijs, dat wil zeggen van voorschoolse educatie tot

    aan postuniversitair onderwijs en bedrijfsopleidingen. De producten van de raad worden gepubliceerd in

    de vorm van adviezen, studies en verkenningen. Daarnaast initieert de raad seminars en websitediscussies

    over onderwerpen die van belang zijn voor het onderwijsbeleid.

    De raad bestaat uit veertien leden die op persoonlijke titel zijn benoemd.

    Advies Sociale vorming en sociale netwerken in het onderwijs, uitgebracht aan de minister van Onderwijs,

    Cultuur en Wetenschap.

    Nr. 20050222/825, juli 2005.

    Uitgave van de Onderwijsraad, Den Haag, 2005.

    ISBN 90-77293-39-6

    Bestellingen van publicaties:

    Onderwijsraad

    Nassaulaan 6

    2514 JS Den Haag

    email: secretariaat@onderwijsraad.nl

    (070) 310 00 00 of via de website: www.onderwijsraad.nl

    Ontwerp en opmaak:

    Maarten Balyon grafische vormgeving

    Drukwerk:

    Drukkerij Artoos

    © Onderwijsraad, Den Haag

    Alle rechten voorbehouden. All rights reserved.

  • SOCIALE VORMING EN SOCIALE NETWERKEN IN HET ONDERWIJS Jongeren en ouders als medespelers

    Onderwijsraad, Den Haag, november 2001

  • Inhoudsopgave

    Samenvatting 9

    1 Sociale vorming door ouders, school en jongeren 13 1.1 Invloed van maatschappelijke veranderingen op sociale vorming 13 1.2 Actuele problemen rondom sociale vorming 15 1.3 De vragen die in het advies centraal staan 17 1.4 Werkwijze, kader en leeswijzer 18

    2 Ouders, opvoeding en school 20 2.1 Het moderne gezin: gelijkwaardige relaties en onderhandeling 20 2.2 Sociale vorming op school: burgerschap en moreel klimaat 23 2.3 Taakverdeling tussen thuis en school 26 2.4 Contacten tussen ouders en school 29 2.5 Ouders als medespeler: tijdig contact en onderlinge steun (conclusie) 33

    3 Jongeren, vriendschap en school 34 3.1 Vriendschappen en school 35 3.2 Vriendengroep en jeugdsubcultuur 36 3.3 Straatcultuur in de school: judo- of karate-aanpak? 41 3.4 Effecten van vriendschap en jeugdgroepen 42 3.5 Benutten van sociale relaties in de (onderwijs)praktijk 46 3.6 Leerlingen als medespeler: samenspraak en ontmoetingskansen (conclusie) 52

    4 Benutten van sociale netwerken van leerlingen 54 4.1 Terugblik op adviesvragen 54 4.2 Deelvraag 1: betere samenwerking tussen school en ouders 54 4.3 Deelvraag 2: benutten van de sociale wereld van jongeren 57 4.3.1 Benutten van positieve invloed van leeftijdsgenoten 58 4.3.2 Beïnvloeden van negatieve effecten van jeugdgroepen 62 4.4 Deelvraag 3: tolerantie bevorderen en discriminatie tegengaan 65 4.5 Deelvraag 4: wat kan de overheid doen? 66

    Literatuur 69

    Geraadpleegde websites 73

    Gesprekspartners 74

    Afkortingen 75

    Noten 76

    Bijlagen Bijlage 1: Adviesaanvraag minister B.1-81

  • 9Sociale vorming en sociale netwerken in het onderwijs

    Samenvatting

    Jongeren zorgen in de buurt voor overlast. Een leerlinge bedreigt haar lerares. Dergelijke berichten leiden tot een roep om meer en strakkere regels, maar ook om aandacht voor sociale vorming. Jongeren ondervinden tijdens hun ontwikkeling de invloed van perso- nen en instanties die hun leren hoe ze zich kunnen gedragen. Ouders en school hebben een belangrijke vormende invloed op jongeren, maar ook leeftijdsgenoten.

    Onlangs heeft de minister een wetsvoorstel aan de Tweede Kamer aangeboden met daar- in de opname van een doelbepaling burgerschap en sociale integratie in de wetten op het primair en voortgezet onderwijs. Dit advies bouwt voort op het thema van sociale vorming. De raad verwacht dat scholen een grotere bijdrage kunnen leveren aan sociale vorming, indien zij beter samenwerken met ouders en contacten tussen ouders onder- ling en jongeren onderling benutten. Hoofdvraag van het advies is dan ook: hoe kunnen scholen en overheden sociale vorming in het onderwijs versterken met behulp van de netwerken van jongeren? Deelvragen zijn: • (1) Wat kan het onderwijs (met steun van andere instanties) doen om de samen-

    werking met (en netwerken tussen) ouders te versterken? • (2) Hoe kan het onderwijs (met steun van andere instanties) omgaan met positie-

    ve en negatieve invloeden van leeftijdgenoten en groepsvorming onder jongeren? • (3) Wat kan het onderwijs doen om tolerantie te bevorderen en discriminatie

    tegen te gaan? • (4) Wat kan de overheid doen om het onderwijs bij dit alles te ondersteunen?

    Het advies heeft betrekking op de sectoren primair onderwijs (groep 7 en 8), voortgezet onderwijs en middelbaar beroepsonderwijs.

    Betere samenwerking tussen school en ouders

    Tijdig en structureel contact Elke school – voor primair, voortgezet of middelbaar beroepsonderwijs – zou moeten werken aan vroegtijdig ingezet en structureel contact met ouders. Dat betekent dat een school altijd een eerste gesprek met ouders (én leerling) zou moeten voeren, zo moge- lijk tijdens een huisbezoek. Vervolgens zou de school steeds een jaarlijks vervolggesprek kunnen initiëren. De raad realiseert zich dat het scholen niet altijd lukt om ouders te bereiken, maar hoopt en verwacht toch dat scholen volharden in hun pogingen. Ouders die een plezierige relatie ervaren met de school, zullen bij schoolmaatregelen naar ver- wachting meer begrip tonen en bereid zijn mee te werken.

    Contacten tussen ouders onderling Ouders helpen elkaar met de opvoeding, bijvoorbeeld door gezamenlijke normen te stel- len: over het tijdstip van thuiskomst, over het maken van huiswerk. De school kan veel

  • 10 Onderwijsraad, juli 2005

    baat hebben bij deze verenigde kracht en zou het daarom op zich kunnen nemen om ontmoetingsbijeenkomsten te organiseren rondom thema’s waar ouders mee worstelen (zoals puberteitsproblemen). Opvoedingsondersteuning Gemeentes zijn belast met de taak een laagdrempelig aanbod aan opvoedingsondersteu- ning voor ouders te realiseren. Ook scholen kunnen baat hebben bij deze ondersteuning van ouders. Het zou aan te bevelen zijn, dergelijke ondersteuning in overleg met de school uit te voeren (bijvoorbeeld een spreekuur voor ouders in het schoolgebouw). Scholen die dergelijke mogelijkheden willen onderzoeken, kunnen het beste zorgen voor goede contacten en goed overleg met de gemeente.

    Benutten van sociale netwerken van jongeren

    Jongeren zijn belangrijk voor elkaar en bieden elkaar vaak steun en advies. Scholen en leraren kunnen deze onderlinge steun beter dan nu benutten. Het advies benoemt een aantal manieren waarop dit kan. Begrip en kennis van de jongere achter de leerling Om de ‘jongere achter de leerling’ te begrijpen, hebben leraren kennis nodig over hun leefwereld: over de (straat)taal die ze spreken, over hun kledings- en gedragscodes, hun digitale leefwereld (chatten, sms-en, enzovoort). Lerarenopleidingen zouden meer aan- dacht moeten besteden aan deze leefwereld. Daarnaast kunnen leraren zich zelf op de hoogte houden door in gesprek te blijven met de jongeren over hun leven, maar bijvoor- beeld ook door te kijken op sites waar jongeren chatten. Een school kan kennis over de leefwereld verzamelen, bijvoorbeeld via leerlingen die als groep periodiek met een leer- lingbegeleider overleggen over de sfeer op school. Wanneer leraren (globaal) weet heb- ben van wat er tussen groepen speelt, vangen zij eerder signalen op als er iets fout gaat in de sociale sfeer: escalerende ruzies bijvoorbeeld of onvrede over schoolbeleid.

    Gezamenlijke activiteiten in en buiten de les Jongeren zelf geven aan dat scholen meer gezamenlijke activiteiten zouden mogen or- ganiseren in en buiten de les. In de les kunnen leraren meer doen aan groepswerk en andere didactische werkvormen gericht op samenwerking. Als je samenwerkt, zo redene- ren leerlingen, leer je goed met elkaar om te gaan en elkaars talenten te gebruiken. Dat zorgt voor een goede sfeer. Buiten de les gaat het om trefmomenten zoals feesten en om activiteiten zoals sport en reizen.

    Begeleiding door leeftijdgenoten en door volwassenen Jongeren zijn vaak in staat, zelf oplossingen aan te dragen voor de problemen die zij ervaren. Een interessant instrument hiervoor is ‘peer coaching’: jongeren die, na training, hun leeftijdsgenoten van steun en advies voorzien. Er zijn legio mo