Aandacht voor mensenrechten in het mbo Aandacht voor mensenrechten in het mbo 4 vakscholen, evenals

download Aandacht voor mensenrechten in het mbo Aandacht voor mensenrechten in het mbo 4 vakscholen, evenals

of 23

  • date post

    23-Aug-2020
  • Category

    Documents

  • view

    1
  • download

    0

Embed Size (px)

Transcript of Aandacht voor mensenrechten in het mbo Aandacht voor mensenrechten in het mbo 4 vakscholen, evenals

  • Aandacht voor mensenrechten in het mbo

    Een inventarisatie van onderwijsaandacht

    voor mensenrechten binnen mbo-

    instellingen

  • Colofon

    Titel Aandacht voor mensenrechten in het mbo

    Auteur Benedicte Bombala, Alieke Hofland, Naomi Smulders & Pieter Baay

    Datum 28-4-2020

    Project Inventarisatie onderwijsaandacht mensenrechten (000349)

    ECBO is het expertisecentrum voor onderzoek en kennisvraagstukken rondom bijvoorbeeld

    professionalisering van docenten, aansluiting van onderwijs op de arbeidsmarkt, basisvaardigheden

    en in-, door- en uitstroom van studenten. ECBO doet wetenschappelijk verantwoord beleids- en

    praktijkgericht onderzoek in het onderwijs en op het snijvlak van onderwijs en arbeidsmarkt, en

    verspreidt deze kennis. Onze expertise: onderzoek met impact.

    ECBO

    Postbus 1585

    5200 BP ’s-Hertogenbosch

    Tel: 073-6872500

    www.ecbo.nl

    © ECBO 2019

    Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, op welke

    andere wijze dan ook, zonder vooraf schriftelijke toestemming van de uitgever.

  • I

    Samenvatting en conclusie

    Door een wijziging in het examen- en kwalificatiebesluit beroepsopleidingen (EKB) heeft

    het mbo een verscherpte opdracht om onderwijsaandacht aan mensenrechten te besteden

    bij studenten die na augustus 2016 aan hun opdracht zijn gestart. Het College voor de

    Rechten van de Mens heeft expertisecentrum beroepsonderwijs (ECBO) opdracht gegeven

    te inventariseren hoe deze onderwijsaandacht eind 2019 vorm krijgt.

    In het vragenlijstonderzoek is gevraagd in hoeverre mensenrechten expliciet zijn

    opgenomen in het onderwijsprogramma, in hoeverre en hoe verschillende mensenrechten

    aandacht krijgen en welke rol vak- en avo-docenten hier eventueel in spelen (zie Bijlage 1

    voor de vragenlijst).

    Via diverse kanalen (bijeenkomsten, nieuwsbrieven, persoonlijke contacten) zijn

    medewerkers in het mbo benaderd om de vragenlijst in te vullen. 57 respondenten verdeeld

    over 16 mbo-instellingen hebben hieraan gehoor gegeven, door (gedeeltelijk) de vragenlijst

    in te vullen. Het is niet uit te sluiten dat met name docenten aan het onderzoek hebben

    deelgenomen, die reeds positieve belangstelling hebben voor onderwijsaandacht aan

    mensenrechten in het mbo. Twee derde van de respondenten gaf aan niet bij de

    implementatie van mensenrechten op school betrokken te zijn en de overgrote meerderheid

    gaf een beeld vanuit de eigen opleiding of sector. In combinatie met de relatief lage en

    mogelijk selectieve respons, dienen de uitkomsten daardoor als indicatief te worden

    geïnterpreteerd (en mogelijk niet volledig generaliseerbaar naar de mbo-sector). Niettemin

    levert de inventarisatie de volgende relevante inzichten die leerzaam en bruikbaar zijn om

    het onderwijs in mensenrechten te verbeteren.

    Wat betreft de invulling van de aanscherping rond mensenrechtenonderwijs op

    schoolniveau ontstaat een overwegend positief beeld. Zo geeft van driekwart van de

    deelnemende scholen minstens één respondent aan op de hoogte te zijn van de

    aangescherpte eisen in het EKB met betrekking tot het burgerschapsonderwijs. Ook

    benoemt bij het overgrote deel van de scholen minstens één respondent dat de

    mensenrechten expliciet genoemd worden in hun onderwijsprogramma en dat deze bewust

    een plek krijgen in het onderwijs.

    Op individueel respondentniveau is het beeld minder positief. Zo geeft ongeveer een derde

    aan niet op de hoogte te zijn van de aanscherping van het EKB en mensenrechten noch

    expliciet noch bewust een plek te geven. Ook zegt het gros van de respondenten niet

    betrokken te zijn (geweest) bij de implementatie en/of uitvoering van mensenrechten bij

    hun onderwijsinstelling. Individuele respondenten besteden in ongeveer de helft van de

    gevallen expliciet en bewust aandacht aan mensenrechten. Deze patronen vergelijkend

    ontstaat de indruk dat de implementatie van mensenrechtenonderwijs een overwegend

    individuele aangelegenheid is op scholen.

    De onderwijsaandacht voor mensenrechten uit de Universele Verklaring van de

    Rechten van de Mens is volgens respondenten sterk verschillend per mensenrecht. Zo

    geven vrijwel alle respondenten aan dat de 15 mensenrechten die door het College mede

    vanuit de drieledige kwalificatieopdracht van het mbo als mogelijk meest relevant voor

  • II

    mbo-studenten zijn aangemerkt, aandacht in het onderwijs krijgen. Aan het recht op

    onderwijs en het recht dat iedereen voor de wet gelijk is, wordt in alle gevallen aandacht

    besteed. Ook de aandacht voor het recht op politieke deelname wordt nergens als

    onvoldoende aangemerkt. Over het recht op rust en vrije tijd, evenals over veel

    mensenrechten die het College aanvullend heeft toegevoegd op de digitale vragenlijst,

    wordt heel regelmatig aangegeven dat hier onvoldoende aandacht voor is.

    Ook blijkt uit de open antwoorden dat mensenrechten inderdaad worden aangestipt, maar

    dat de diepgang hiervan moeilijker in te schatten is.

    Wat betreft de aandacht voor sociale weerbaarheid van studenten, valt op dat relatief

    veel scholen hier aandacht aan besteden (en een kleine meerderheid van de individuele

    respondenten). Daarbij lijkt wel de focus te liggen bij het individuele perspectief van sociale

    weerbaarheid: het kennen, bespreekbaar maken en beschermen van je eigen rechten. Het

    sociale perspectief, namelijk de rechten van een ander kennen, beschermen en schending

    voorkomen, lijkt minder aandacht te krijgen.

    De betrokkenheid van vakdocenten en AVO-docenten bij mensenrechtenonderwijs

    geschiedt bij een minderheid van scholen en respondenten. Wanneer dit het geval is, betreft

    het bijvoorbeeld vakdocenten in een juridische opleiding of docenten Nederlands. Op basis

    van de antwoorden, lijkt het geen algemeen beleid van scholen om mensenrechten ook bij

    vakken buiten burgerschapsonderwijs te beleggen.

    Concluderend kunnen we op basis van deze inventarisatie stellen dat mensenrechten op

    veel scholen worden aangestipt. In een meerderheid van de scholen in het onderzoek is er

    aandacht voor mensenrechten, maar dit lijken vooral activiteiten van individuele docenten

    te zijn. Dit suggereert dat onderwijsaandacht voor mensenrechten nog niet vanzelfsprekend

    is of breed gedragen wordt, nog niet structureel is ingebed en dat scholen hierin nog

    verbetering kunnen realiseren. Deze conclusie sluit aan bij het beeld van het

    burgerschapsonderwijs zoals beschreven in het Inspectierapport ‘Burgerschap op school’

    uit 2017.

  • I

    Inhoudsopgave

    Inleiding ............................................................................................................. 1

    1 Methode ......................................................................................................... 3

    2 Invulling van aanscherping en implementatie mensenrechtenonderwijs ....... 5

    3 Onderwijsaandacht voor mensenrechten uit de Universele Verklaring van de

    Rechten van de Mens .......................................................................................... 7

    4 Versterking van de sociale weerbaarheid van studenten ............................. 10

    5 Onderwijsaandacht voor mensenrechten door vakdocenten en AVO-

    docenten ........................................................................................................... 12

    6 Bijlagen ....................................................................................................... 13

  • Aandacht voor mensenrechten in het mbo 1

    Inleiding

    Na een wijziging in het examen- en kwalificatiebesluit beroepsopleidingen (EKB) voor het

    mbo, staat de term mensenrechten expliciet bij de toelichting op de politiek-juridische

    dimensie: 'De student moet de basiswaarden van onze samenleving, zoals mensenrechten,

    erkennen en leren omgaan met (waarden)dilemma’s zoals seksuele diversiteit'. Voor

    studenten die op of na augustus 2016 starten met een mbo-opleiding, zouden de

    mensenrechten zichtbaar moeten zijn in het huidige (burgerschaps)onderwijs.

    Doel

    Doel van de inventarisatie is om zicht te krijgen op in hoeverre en op welke wijze mbo-

    scholen bovengenoemde wijziging in de onderwijspraktijk gestalte geven. Het College voor

    de Rechten van de Mens zegt relatief goed zicht te hebben op een aantal (ongeveer zes)

    grote scholen waar mensenrechten expliciet en structureel aandacht krijgt.

    Onderzoeksvragen

    1. Hoe hebben scholen in de verschillende opleidingen invulling gegeven aan de eis over

    mensenrechten uit het EKB sinds schooljaar 2016/2017?

    2. Is er aandacht besteed aan mensenrechten? In het bijzonder die zijn beschreven in de

    Universele Verklaring van de Rechten van de Mens?

    3. Is er aandacht besteed aan versterking van de sociale weerbaarheid van de student?

    4. Zijn er ook niet-burgerschapsdocenten die aandacht besteden aan de mensenrechten?

  • Aandacht voor mensenrechten in het mbo 3

    1 Methode