20180717 Verkenning mogelijkheden circulaire economie in ... · PDF file 5 Mogelijkheden voor...

Click here to load reader

  • date post

    28-Sep-2020
  • Category

    Documents

  • view

    1
  • download

    0

Embed Size (px)

Transcript of 20180717 Verkenning mogelijkheden circulaire economie in ... · PDF file 5 Mogelijkheden voor...

  • 1

    Verkenning mogelijkheden circulaire economie in de IJmond

    Amsterdam, juli 2018

    In opdracht van de Economische Samenwerking IJmond

    Uitgevoerd door HorYzoN BV

  • 2

    Inhoud

    Samenvatting ..................................................................................................................................... 4

    1 Inleiding ..................................................................................................................................... 7

    2 Vraagstelling .............................................................................................................................. 8

    3 Circulaire economie.................................................................................................................... 9

    3.1 Achtergrond ...................................................................................................................... 9

    3.2 Businessmodellen en duurzaamheidsbeleid ...................................................................... 9

    3.3 Businessmodellen ........................................................................................................... 10

    3.3.1 Circulair ontwerp ........................................................................................................ 11

    3.3.2 Reststromen bij huidige productie............................................................................... 11

    3.3.3 Reststromen bij einde gebruik ..................................................................................... 11

    3.4 Antwoord op eerste onderzoeksvraag ............................................................................. 13

    4 Circulair beleid ......................................................................................................................... 15

    4.1 Europa ............................................................................................................................ 15

    4.2 Nederland ....................................................................................................................... 15

    4.3 Provincies ........................................................................................................................ 16

    4.4 Regio’s ............................................................................................................................ 17

    4.5 Gemeenten ..................................................................................................................... 17

    4.6 Economische Samenwerking IJmond (ESIJ) ...................................................................... 18

    4.7 Antwoord op tweede onderzoeksvraag ........................................................................... 19

    5 Mogelijkheden voor de circulaire economie in de IJmond......................................................... 20

    5.1 Lokale en regionale economie ......................................................................................... 20

    5.2 Circulair ontwerp............................................................................................................. 21

    5.3 Reststromen bij huidige productie ................................................................................... 21

    5.4 Reststromen bij einde gebruik ......................................................................................... 23

    5.4.1 Hergebruik oorspronkelijk product .............................................................................. 23

    5.4.2 Upcycling .................................................................................................................... 23

    5.4.3 Downcycling ................................................................................................................ 24

    5.5 Duurzaamheid ................................................................................................................. 25

    5.6 Bedrijventerreinen .......................................................................................................... 26

    5.7 Beantwoording derde onderzoeksvraag .......................................................................... 27

    6 De rol van ESIJ in de circulaire economie .................................................................................. 28

  • 3

    7 Conclusies ................................................................................................................................ 31

    Bijlage 1: Netwerk Betonketen ......................................................................................................... 32

    Bijlage 2: Bronnen ............................................................................................................................ 33

  • 4

    Samenvatting De circulaire economie is een nieuw beleidsthema om in de 21ste eeuw efficiënter om te gaan met grondstoffen. Het gaat dan met name om het sluiten van kringlopen. Producten en materialen worden hergebruikt en grondstoffen behouden zo veel en zo lang mogelijk hun waarde. De circulaire economie is te zien als onderdeel van een groter geheel, namelijk dat van het duurzaamheidsbeleid. Dat beleid gaat niet alleen over de uitputting van grondstoffen, maar ook over de transitie naar niet fossiele energiebronnen en beleid gericht op compensatie CO2-uitstoot. Daarmee is het integraal onderdeel van het duurzaamheidsbeleid, zoals neergelegd in het klimaatakkoord van Parijs.

    Vanuit het programma Economische Samenwerking IJmond (ESIJ) is de vraag gesteld wat de mogelijkheden van bedrijven en overheden in de IJmond regio zijn wat betreft transitie van een lineaire naar een circulaire economie en hoe de mogelijkheden daartoe kunnen worden gerealiseerd. Daartoe is een aantal deelvragen geformuleerd.

    De eerste vraag was wat voor de IJmond gemeenten een realistische ambitie voor de circulaire economie is. Uit het onderzoek komt dat ESIJ initiatieven het beste gericht kunnen zijn op lokale projecten voor het midden- en kleinbedrijf (MKB) met lokale productie en afzet. De industriële revolutie heeft ervoor gezorgd dat producten uit steeds meer onderdelen en grondstoffen worden samengesteld. Hoe meer onderdelen hoe gecompliceerder hergebruik. Daar komt bij dat het schaalniveau van productie (global supply chains) en consumptie zich nu op mondiaal schaalniveau manifesteert. Daarmee wordt de complexiteit voor circulaire businessmodellen steeds groter. Bedrijven in de IJmond met Tata Steel als belangrijke industrie en de vele havenactiviteiten zijn veelal onderdeel van deze global supply chains, maar ook in de land- en tuinbouw zijn er bedrijven als Floricultura die wereldwijd exporteren. Het MKB is vaak een klein onderdeel van zo’n supply chain en daarmee zijn de mogelijkheden om een eigen rol te spelen in de transitie van lineair naar circulair beperkt. Voor het bedrijfsleven hebben wij drie soorten circulaire businessmodellen onderscheiden.

    Voor ESIJ zijn aan de hand van deze drie businessmodellen, en in het licht van de mogelijkheden voor regionale overheden en MKB, zijn de mogelijke ambities beschreven op een termijn van maximaal 5 jaar. Wat betreft circulair ontwerp kan de ESIJ zich richten op een voorlichtingscampagne aan bedrijven die daar invloed op hebben. Wat betreft hergebruik van reststromen bij productie zal de ambitie moeten zijn om de noodzakelijke infrastructuur te realiseren. Wat betreft circulariteit bij einde gebruik kan de ambitie vooral zijn om een aantal pilotprojecten op gang te brengen.

    De tweede vraag in dit rapport gaat over waar ESIJ staat ten opzichte van andere beleidsinitiatieven in de regio. Geconstateerd wordt dat ESIJ nog aan het begin staat van het formuleren van mogelijke beleidsplannen. Meer in algemene zin wordt het overheidsbeleid rond circulaire economie nog gedomineerd door een top-down benadering. Regionale en lokale overheden zijn een rol gaan spelen vooral in navolging van de initiatieven van de Verenigde Naties, de Europese Unie en de nationaal overheid. Lokale overheden richten hun ‘circulair beleid’ vooral op de recycling van afval en

  • 5

    terugwinning van energie. Vanuit hun opdrachtgeversrol, bijvoorbeeld bij infrastructuur, hebben zij controle over mogelijke grondstofstromen. Dit pleit bijvoorbeeld voor inzet van het aanbestedingsinstrument. Regionale en lokale overheden kunnen een voorbeeldfunctie hebben en ook samen met marktpartijen nieuwe werkvormen uitproberen. Diverse organisaties, zoals provincie Noord-Holland en Omgevingsdienst NZKG, zetten nu al hun inkoopkracht bewust in om te leren van de kansen die de markt biedt. In de IJmond heeft de Omgevingsdienst IJmond (ODIJ) eind 2016 het initiatief genomen om de circulaire economie op de agenda te zetten.

    Economisch beleid vanuit ESIJ zou meer aandacht moeten hebben voor onderstaande onderwerpen:

    • Bij beleidsvoornemens moet de (aandacht voor) uitgaan naar praktische uitvoering waar het MKB wat aan heeft

    • Veel van de huidige projecten richten zich, zoals gezegd, op recycling en energieterugwinning (downcycling) en zijn daarmee onderdeel van de reguliere bedrijfskolom. Bedrijven die hier actief zijn, zijn al vaak afhankelijk is van overheidsaanbestedingen en uitgiftes (bouw en afvalverwerkende industrie). Voor het economisch beleid liggen er vooral kansen een stap verder te zetten richting upcycling

    • Bij dit beleid moet specifiek aandacht zijn voor de verdienmodellen voor MKB-bedrijven