13.10.09 Le Poème Harmonique: Il Combattimento di Tancredi e Clorinda

download 13.10.09 Le Poème Harmonique: Il Combattimento di Tancredi e Clorinda

of 16

  • date post

    13-Mar-2016
  • Category

    Documents

  • view

    216
  • download

    2

Embed Size (px)

description

Le Poème Harmonique brengt op 13.10.09 de wereldpremière van hun nieuwste productie met muziek van Monteverdi en Marazzoli in Muziekcentrum De Bijloke, Gent.

Transcript of 13.10.09 Le Poème Harmonique: Il Combattimento di Tancredi e Clorinda

  • BESPREEKBUREAU MUZIEKCENTRUM DE BIJLOKEJ. Kluyskensstraat 2, 9000 Gent

    Di - vr 10:00 - 12:00 & 13:00 - 17:00, za 13:00 - 17:00

    t. 09 269 92 92

    e. tickets@debijloke.be

    w. www.debijloke.be

    DE BIJLOKE BISTROMa - vr 12:00 - 18:00

    Op concertdagen ook 2 uur voor en 2 uur na het concert

    t. 09 277 07 04

    e. info@debijlokebistro.be

    w. www.debijlokebistro.be

    OP ZOEK NAAR EEN GESCHENK?Doe een concert cadeau in de vorm van een geschenkbon of een ticket naar uw

    keuze. Te verkrijgen aan onze balie.

    OP ZOEK NAAR KWALITEITSVOLLE OPNAMES?In de foyer vindt u een selectie opnames u aangeboden door t KLAverVIER,

    Kasteeldreef 6, 2970 Schilde

    t. 03-384 29 70

    e. info@tklavervier.be

    CULTUUR EN ECOLOGIE HAND IN HAND! WWW.ECORENTAL.BEDe Bijloke rijdt op aardgas dankzij ecorental

    AANDACHT!Gelieve uw mobiele telefoon uit te schakelen.

    COLOFONInleiding | Johan Van Acker & Vincent Dumestre (auditorium 19u15)

    Tekst programmaboekje | Frederik Styns

    Coverafbeelding | Claudio Monteverdi (door Bernardo Strozzi (1581-1644))

    Cordinatie programmaboekje | Sophie Cocquyt

    Verantwoordelijke uitgever | Yves Rosseel

  • 09 269 92 92 - tickets@debijloke.be

    3MONTEVERDI, MARAZZOLI

    IL COMBATTIMENTO DI TANCREDI E CLORINDA, LA FIERA DI FARFA

    WERELDpREMIRE nIEuWSTE pRODuCTIE VAn LE pOME hARMOnIquE OLV VInCEnT DuMESTRE

    DI | 13.10.09 | 20:00

  • WWW.DEBIJLOKE.BE

    4

    Claudio Monteverdi (1576-1643)Il combattimento di Tancredi e Clorinda (M. Mauillon, Testo - I. Druet, Clorinda - J. Van Elsacker, Tancredi)

    Giovanni Maria Trabaci (1575-1646)Consonanze stravaganzi (instrumentaal)

    Claudio Monteverdi (1576-1643)hor che l ciel e la terraLamento della ninfa(C. Lefillitre, S. Goubioud, J. Van Elsacker, B. Arnoud)

    Marco Marazzoli (1602-1662)La fiera di Farfa

    Claire Lefillitre | sopraanIsabelle Druet | Mezzo-sopraanBruno Le Levreur | altusJean-Franois Lombard | altusSerge Goubioud | tenorJan Van Elsacker | tenorHugues Primard | tenorOlivier Martin Salvan | tenorMarc Mauillon | basBenot Arnould | bas

    Lorenzo Colitto | vioolLisa Ferguson | vioolChristine Plubeau | viola da gambaHerv Douchy | basse de violonFranoise Enock | violoneNanja Breedijk | harpFrdric Rivoal | klavecimbelMassimo Moscardo | gitaar, aartsluitVincent Dumestre | theorbe, muzikale leiding

    PROGRAMMA UITVOERDERS

    MONTEVERDI, MARAZZOLI

  • 09 269 92 92 - tickets@debijloke.be

    5

    Deze avond brengt Le pome harmonique in Muziekcentrum De Bijloke Gent de wereldpremire van haar nieuwste produc-tie, een exotisch programma waarin Vincent Dumestre ons meeneemt op een ware ontdekkingstocht. De reis voert naar het vroeg 17de-eeuwse Itali. hoogtepunten uit Monteverdis achtste madrigaalboek en een van onder het stof gehaalde commedia per musica zijn de ingredinten van dit uitzonder-lijke programma!

    De term seconda prattica dook op aan het begin van de ze-ventiende eeuw in een discussie tussen de Bolognese theoreti-cus Giovanni Maria Artusi en Claudio Monteverdi. Zowel in 1600 als in 1602 hanteerde Artusi de term om te verwijzen naar de expressieve excessen van moderne componisten. pas in 1605 diende Monteverdi Artusi van antwoord; in 1607 zette Giulio Cesare Monteverdi (broer van Claudio) de discussie verder in zijn Dichiaratione, een duiding bij Monteverdis bundel Scherzi Musicali. Giulio Cesare schreef de term seconda prattica toe aan zijn broer. hij stelde dat in de prima prattica de eerste be-kommernis de harmonie en de schoonheid van de contrapunti-sche schrijfstijl was. In de seconda prattica primeerde de tekst. Monteverdis meest verregaande uitwerking van de seconda prattica is zijn genere concitato. uit zijn beschrijving van deze muzikale stijl blijkt de ware aard van de seconda prattica. het doel is de via naturale allimitatione: een manier om wijzigende emoties uit te drukken, om wilde emoties en acties uit te lok-ken, en om een muzikale taal te ontplooien die niet enkel op ef-fectieve wijze de individuele woorden representeert, maar ook hun psychologische betekenis. In het voorwoord bij zijn achtste madrigaalboek, Madrigali guerrieri, et amorosi (1638), schrijft Monteverdi dat de passies en affecten kunnen onderverdeeld worden in drie groepen, nl. boosheid, gematigdheid en nederig-

    TUSSEN MONTEVERDIS SLAGVELD EN MARAZZOLIS MARKTKRAAM

    TOELICHTING

    FREDERIK STYnS

  • WWW.DEBIJLOKE.BE

    6

    heid. hij stelt dat deze groepen overeenkomen met de genere concitato (de geagiteerde stijl), de genere temperato (de ge-matigde stijl) en de genere molle (de zachte stijl). Monteverdi claimt dat hij de genere concitato heeft heruitgevonden en opnieuw een rechtmatige plaats heeft toegekend in de muzika-le praxis. hij definieert de stijl door naar plato te verwijzen die stelt dat de genere concitato de harmonie is die de uitingen en accenten imiteert van een moedige man die ten strijde trekt. De meest uitbundige toepassing van de genere concitato is te vinden in Monteverdis Il Combattimento di Tancredi e Clo-rinda, een werk gebaseerd op La Gerusalemme liberata van renaissancedichter Tasso. In dit werk doet de verteller Testo het relaas over de kruisvaarder Tancredi die in een verwoede strijd de heidense Clorinda dodelijk verwondt. Tancredi zinkt echter weg in wanhoop wanneer hij ontdekt dat hij zijn geliefde ge-dood heeft. Alvorens Clorinda in Tancredis armen sterft, vraagt ze hem om haar te dopen. Monteverdi stelt de twee emotionele polen uit het verhaal centraal: enerzijds de dood waarrond zich de hevige strijd situeert en anderzijds het gebed en Clorindas vraag om gedoopt te worden. Gebruik makend van de ge-nere concitato slaagt Monteverdi erin om het gevecht tussen Tancredi en Clorinda bijzonder realistisch weer te geven. het kletteren van de zwaarden, het draven van de paarden en de vechtpartij tussen de twee protagonisten alles wordt aan de hand van een reeks nieuwe zang- en speeltechnieken uiterst demonstratief verklankt. Maar hoe spectaculair deze strijd ook moge klinken, toch is deze programmamuziek niet de essentie van La Gerusalemme liberata. Op verschillende schilderijen en gravures (bijvoorbeeld De doop van Clorinda door Jacopo en Domenico Tintoretto) staat niet het duel, maar wel de psycho-logische verhouding tussen Tancredi en Clorinda centraal. Er wordt getoond hoe Clorinda sterft in de armen van Tancredi nadat ze gedoopt is. Ook Monteverdis beschrijving van Tassos Combattimento legt de nadruk op Clorindas apotheose en niet op het duel. Monteverdi focust niet enkel op de genere concitato maar op het bredere emotionele conflict dat de actie tot een natuurlijk einde brengt. hij plaatst de boosheid van de generere concitato naast de onderdanigheid van de genere molle en benadrukt daarmee niet de kracht van het combat-

    TOELICHTING

  • GRAVURE BIJ CANTO 12 VAN TASSOS LA GERUSALEMME LIBERATA (DOOR BERNAR-DO CASTELLO: 1557 - 1629)

  • WWW.DEBIJLOKE.BE

    8

    timento, maar wel de pathos van het emotionele conflict in Tassos guerra. Even emblematisch voor Monteverdis seconda prattica en genere concitato is het madrigaal hor che l ciel op tekst van petrarca. De muzikale vertaling van de oorlogs-thematiek staat symbool voor de liefdessmart. net zoals in Il Combattimento worden verschillende stijlen tegenover elkaar geplaatst. Zo worden twee tenoren in gematigde stijl onder-broken door geagiteerde verklaringen (veglio, penso, ardo, piango) van vier andere stemmen. In de achtste madrigaal-bundel staan naast de krijgshaftige madrigalen de amoureuze, waarvan het Lamento della ninfa het absolute meesterstuk is. In dit bijzonder theatrale werk tovert Monteverdi de tekst om tot een tragisch drama waarin de verlaten nimf haar verloren liefde beweent en drie mannenstemmen voorzien in beklijvende commentaren.

    In 1637 elf jaar nadat Monteverdi Il Combattimento schreef organiseerde kardinaal Giulio Rospigliosi de eerste commedia per musica, LEgisto ovvero chi soffre speri, in het palazzo Barberini in Rome. De muziek was van Virgilio Mazzocchi en Marco Marazzoli. het verhaal was gebaseerd op een komische romance uit Boccaccios Decamerone over de lotgevallen van de jonge geliefde Egisto. Twee jaar later werd het stuk herno-men met toevoeging van een tweede intermediespel, La fiera di Farfa. Dit intermediespel was een ware tour de force die een marktscne evoceerde met alles er op en er aan: markt-kramers, koetsen en paarden. het geheel werd gensceneerd door niemand minder dan Bernini. De secundaire personages in het spektakel zijn typische commedia dellarte figuren die in schril contrast staan met het nobele karakter van de romance. het zijn archetypes (Zanni, Coviello) die spreken in dialecten, slapstick humor brengen, en zingen in een stijl die gebaseerd is op straatliederen. In de marktscne komen deze lachwekkende karakters uitgebreid aan bod en brengen ze onder andere een tienstemmig madrigaal dat gebaseerd is op originele liederen van kooplui. Deze exuberante evocatie van een vroeg 17de-eeuwse Italiaanse marktscne mondt uiteindelijk uit in een parodie op Il Combattimento di Tancredi e Clorinda! het mu-zikaal realisme van de marktscne en het slagveld verenigd!

    TOELICHTING

  • 09 269 92 92 - tickets@debijloke.be

    9

    IL COMBATTIMENTI DI TANCREDI E CLORINDA Tancredi, die denkt dat Clorinda een man is, wil met Clorinda de degens kruisen. Clorinda roept: Wat brengt ge me, gij die zo toesnelt?. Tancredi antwoordt: Strijd en dood. Strijd en dood kunt ge krijgen, sprak Clorinda, Ik aarzel niet u die te geven, als u die zoekt en er onversaagd op wacht. Ze grijpen naar hun scherpe zwaard. Ze ontwijken elkaar niet, zoeken geen dekking, zetten geen stap terug. Geen steek mist zijn doel. uitgeput en hijgend trekken beiden zich tenslotte t