1. Klassieke oudheid ca. 800 v.Chr. 476 · 2017-03-31 · De Griekse mythologie had de mensen in...

25
Leonie van Drunen 2VTA KIC – Inleidende opdracht 1. Klassieke oudheid ca. 800 v.Chr. – 476 Voorbeeld: Theater, Delphi, Griekenland, ca. 510-323 v.Chr. https://en.wikipedia.org/wiki/Delphi Invalshoeken: Kunst en religie, levensbeschouwing In de klassieke oudheid geloofden mensen (deelde men de overtuiging) van de Griekse Mythologieën. Binnen deze religie bestonden er tempelcomplexen (op de Acropolis) per gemeenschap en plaats, deze waren ook altijd voorzien van theaters. Dit past wel bij het voorbeeld; in het Griekse theater werden tragedies gespeeld (mythologische verhalen; wijze levenslessen voor en door het volk). Het geloof in de mythologie was een manier van leven; lering van het geloof.

Transcript of 1. Klassieke oudheid ca. 800 v.Chr. 476 · 2017-03-31 · De Griekse mythologie had de mensen in...

Page 1: 1. Klassieke oudheid ca. 800 v.Chr. 476 · 2017-03-31 · De Griekse mythologie had de mensen in zijn greep, het theater daardoor ook; want het waren mythologische voorstellingen.

Leonie van Drunen 2VTA

KIC – Inleidende opdracht

1. Klassieke oudheid ca. 800 v.Chr. – 476

Voorbeeld:

Theater, Delphi, Griekenland, ca. 510-323 v.Chr.

https://en.wikipedia.org/wiki/Delphi

Invalshoeken:

Kunst en religie, levensbeschouwing

In de klassieke oudheid geloofden mensen (deelde men de overtuiging) van de Griekse

Mythologieën. Binnen deze religie bestonden er tempelcomplexen (op de Acropolis) per

gemeenschap en plaats, deze waren ook altijd voorzien van theaters. Dit past wel bij het voorbeeld;

in het Griekse theater werden tragedies gespeeld (mythologische verhalen; wijze levenslessen voor

en door het volk). Het geloof in de mythologie was een manier van leven; lering van het geloof.

Page 2: 1. Klassieke oudheid ca. 800 v.Chr. 476 · 2017-03-31 · De Griekse mythologie had de mensen in zijn greep, het theater daardoor ook; want het waren mythologische voorstellingen.

Kunst en esthetica

Dit past wel bij het voorbeeld; d.m.v. de Griekse tragedies die in het theater werden opgevoerd,

worden zintuigelijke waarnemingen bij de toeschouwer een feit (zien, horen misschien zelfs

aanraken of ruiken). Maskers, attributen waren bedoeld om het mooier te maken voor het publiek

en om afstand te creëren. De toeschouwers kregen hierdoor dus ook bepaalde gevoelens, dit komt

omdat zij konden reflecteren op hun eigen handelingen bij het zien van een tragedie. Wat goed en

fout was stond centraal. Een tragedie gaat over tragische gebeurtenissen, het loopt meestal niet af

met een; ‘zij leefden nog lang en gelukkig’. De mythologische figuren hebben vaak een tragisch

‘leven’ geleefd. Je kunt je misschien wel voorstellen dat dit de toeschouwer aangrijpt (ontroert).

Hiervoor verwijs ik naar:

- De verhalen van de Griekse dichter Homeros; De Odyssee die daarnaast ook de Ilias schreef. Het is

een episch dichtwerk. Het werk is waarschijnlijk rond 800 v.Chr. opgeschreven1.

- De regels van het ‘Canon’ (geschreven door Polykleitos) vallen ook binnen de esthetica; het waren

als het ware geschreven regels (met name geldend voor de beeldhouwkunst) voor de ideale maten

en verhouden (proporties) van een (mythisch) figuur, weergegeven in de kunsten2.

Over de vorm van de theaterbouw (en het voorbeeld):

Als we het over de essentie van schoonheid hebben (en dus over esthetische begrippen), hebben we

het over de ‘ideale maten’ en vormen (proporties). Binnen de bouw; tot aan de bovenste rij was men

hoorbaar door de plaatsing van de rijen/tribunes, de akoestiek in het theater klinkt helder en zuiver.

Kunst en opdrachtgever, politieke en economische macht

Dit past niet bij het voorbeeld; theaters waren voor en door het volk gebouwd en tragedies werden

ook door het volk gespeeld. Het had niet te maken met een opdrachtgever (tenzij je de godsdienst

zelf als opdrachtgever ziet). Wat betreft politieke en economische macht; zij die geletterd waren

hadden macht; want kennis is ook macht (bijv. filosofen en schrijvers).

Pas ten tijden van de Romeinen had dit wel (in het geheel) betrekking op politieke en economische

macht(en). Er werden bijv. gevechtsspelen georganiseerd in theaters in opdracht van en voor keizers;

ook om het (rijke) volk te amuseren. Keizers hadden zowel politieke, religieuze, als economische

macht, ze regeerden over het (romeinse) volk.

Kunst en vermaak

Dit past wel bij het voorbeeld; eigenlijk denk ik dat dit voor zich spreekt. Maar er was in die tijd geen

elektriciteit en dus geen elektronica zoals televisie of internet waar men mee werd vermaakt. Het

hield de mensen bezig (vermaak is het dus en nu nog steeds) maar het was toen ook een manier van

leven. De Griekse mythologie had de mensen in zijn greep, het theater daardoor ook; want het

waren mythologische voorstellingen.

1 Honour en Fleming, pag. 74, 75 en 76 2 Honour en Fleming, paf 139

Page 3: 1. Klassieke oudheid ca. 800 v.Chr. 476 · 2017-03-31 · De Griekse mythologie had de mensen in zijn greep, het theater daardoor ook; want het waren mythologische voorstellingen.

Kunst, wetenschap en techniek

Dit pas wel bij het voorbeeld; eerder in dit verslag heb ik het akoestische aspect al genoemd in de

manier van bouwen. Naar het geluid worden vandaag de dag nog onderzoeken gedaan

(wetenschappelijk)3. Want natuurlijk bespeuren we in de hedendaagse theaterbouw de inspiratie,

die men heeft opgedaan van de oude Grieken om een goed geluid te bereiken. Dit ligt ten

grondslag aan de Griekse theater bouw4.

Kunst intercultureel

Dit past wel bij het voorbeeld; intercultureel gezien bestaat theater overal ter wereld. Dankzij de

Grieken is dit een intercultureel begrip geworden.

In de beeldende kunst zien we voorstellingen (die zich niet persé in het theater af hoeven te spelen)

al vanaf het begin van de mensheid terug, toen mensen zich in beelden begonnen te uitten. Namelijk

in de prehistorie; zie de grottekeningen van Lasscaux bijv. waarin de dieren en de natuur worden

weergegeven of de jacht van de jagers op de dieren met speren en andere ‘oer wapens’. Maar ten

tijden van de klassieke oudheid waren dat natuurlijk de mythologische figuren en de verhalen die

daarbij horen. Er werd voornamelijk beeldhouwkunst van mythische figuren gemaakt; deze beelden

waren voor verering. Maar de beeldhouwkunst kon ook een verhaal vertellen doordat een

gebeurtenis werd uitgebeeld, een gebeurtenis zoals (bijv.) beschreven in de Ilias en Odyssee. In een

reconstructie van het westelijk timpaan van de Zeus-tempel te Olympia (uit 468 – 460 v.Chr.) is een

voorstelling te zien van hoe mythologische god Apollo een aantal dronken centauren en Laphiten

beslecht 5(dit valt tevens onder een historische gebeurtenis, beelden op deze manier weergeven

verwijzen naar de oorlog tussen de Grieken en de Perzen; vaak een voorstelling waarin de Laphiten

menselijk zijn weergegeven en de Perzen als ‘halve dieren’ in de vorm van een centaurus).

Historische gebeurtenis:

Ontstaan van de Griekse filosofie, geschiedkunst, wiskunde, dichtkunst, theater, architectuur en

krijgskunst6. De klassieke oudheid wordt ook wel de bakermat van de westerse cultuur genoemd. In

Athene ontstond ook de eerste vorm van democratie (die daarentegen niets lijkt op die van nu).

3 http://dgmr.nl/150430-akoestiek-van-amphitheaters.php 4http://www.apktheater.be/Paul/Regie1/Overzicht%20theatergeschiedenis%20tot%2015de%20eeuw%20M%20van%20der%20AA.pdf 5 Honour en Fleming, pag. 133 6 https://nl.wikipedia.org/wiki/Klassieke_oudheid

Page 4: 1. Klassieke oudheid ca. 800 v.Chr. 476 · 2017-03-31 · De Griekse mythologie had de mensen in zijn greep, het theater daardoor ook; want het waren mythologische voorstellingen.

2. Cultuur van de Kerk, 11e tot 14e eeuw

Latere kunstenaars en schrijvers vonden hun inspiratie door dodendansen die dateren uit deze

periode (11e tot 14e eeuw). Voorbeeld:

Danse Macabre (dodendans), Camille Saint-Saëns

https://www.youtube.com/watch?v=YyknBTm_YyM

Het muziekstuk is gebaseerd op het gelijknamige, gedicht van Henri Cazalis (1840-1909):

Heen en weer, de Dood is in beweging

Raakt een graf met zijn hiel,

De Dood speelt te middernacht een dansdeuntje,

Heen en weer op zijn viool.

De winterwind fluister en somber is de nacht

het gejammer betovert de lindebomen;

De witte skeletten schijnen dwars door de schaduw heen

De luchtstroom danst onder hun grote lijkwaden,

Heen en weer, iedereen is in de weer,

Je hoort het kloppen van de botten van de dansers,

een wulps stel zit op het mos

alsof ze genieten van voorbije genoegens.

Heen en weer, de dood gaat voort

Krassend op zijn schelle instrument.

Een gordijn schuift opzij: de danseres is naakt!

Haar danspartner omhelst haar liefdevol.

De dame is, zegt men, markiezin of barones.

En de groene minnaar een arme wagenmaker -

Jakkes! Zie hoe zij zich overgeeft

Alsof de lomperd een baron was!

Heen en heen, wat een sarabande!

Cirkels van doden geven elkaar een hand!

Heen en heen, in de bende zie je

De koning huppelen bij een boer!

Maar ssst! Plotseling stopt de rondedans,

Ze haasten, ze vluchten, de haan heeft gekraaid

O, de prachtige nacht voor de arme zielen!

En leve de dood en de gelijkheid!7

7 https://nl.wikipedia.org/wiki/Danse_macabre_(Saint-Sa%C3%ABns)

Page 5: 1. Klassieke oudheid ca. 800 v.Chr. 476 · 2017-03-31 · De Griekse mythologie had de mensen in zijn greep, het theater daardoor ook; want het waren mythologische voorstellingen.

De compositie opent met twaalf middernachtelijke klokslagen, gespeeld op een harp. De opmaat

door cello's en contrabassen introduceren de Dood die de gestorvenen uit hun graven wekt.

Vervolgens opent de dood zich gespeeld op een viool8.

https://en.wikipedia.org/wiki/Danse_Macabre#/media/File:Danse_macabre_by_Michael_Wolgemut.png (bron

afbeelding links)

Pagina uit; De Kroniek van Neurenberg (een van de bekendste en best geïllustreerde incunabelen of

wiegendrukken). Het boek is in loonopdracht geschreven in het Latijn door de Neurenbergse

stadsarts en humanist Hartmann Schedel (1440-1514), afbeelding getekend door Michael Wolgemut,

14939.

Het vroegst bekende schilderij van de 'Dans van de Dood' dateert uit 1312 en komt uit de Duitse stad

Klingenthal, andere vroege versies waren wijdverspreid in heel Europa. De bekendste versie; De

dodendans op de Cimetière des Innocents in Parijs, geschilderd in 1424-25, dat vaak als het begin van

de traditie wordt aangewezen10.

Invalshoeken:

Kunst en religie, levensbeschouwing

De Middeleeuwen, of zoals men het in het Engels zegt; The Dark Ages’’. Kunst had vaak een

religieuze betekenis in de Middeleeuwen, men hield zich sterk vast aan het geloof (de bijbel). En de

kerk had de macht. Dit past wel bij mijn voorbeelden omdat; afbeeldingen en schilderijen

bestonden veelal uit heiligen in figuren in de Middeleeuwen. Mensen werd voorgehouden dat ze

zich tijdens hun drukke wereldse bezigheden bewust dienden te blijven van de onvermijdelijkheid

8 https://nl.wikipedia.org/wiki/Danse_macabre_(Saint-Sa%C3%ABns) 9 https://nl.wikipedia.org/wiki/Kroniek_van_Neurenberg 10 https://nl.wikipedia.org/wiki/Dodendans_(kunst)

Page 6: 1. Klassieke oudheid ca. 800 v.Chr. 476 · 2017-03-31 · De Griekse mythologie had de mensen in zijn greep, het theater daardoor ook; want het waren mythologische voorstellingen.

van de dood. De dood stond centraal in het Middeleeuwse leven. De dood bood verlossing; na een

armoedig bestaan wordt men verlost en komt in de hemel. Tegelijkertijd was men bang voor het

einde der tijden (dit komt wel vaker voor tijdens eeuwwisselingen in de loop der geschiedenis), en

tot overmaat van ramp brak de pest uit (ook wel de zwarte dood genoemd)11. Dit was voor de

mensen een ‘teken’, dat het einde nabij was.

Van oorsprong is de dodendans veertiende-eeuws. Het motief bereikte in beeldende kunst en

literatuur een hoogtepunt in de vijftiende eeuw12. Het was letterlijk een koude en donkere periode.

Op afbeeldingen en d.m.v. andere kunst uitingen kwamen ook dit soort afbeeldingen (m.b.t. de

dood) terecht op kerkelijke plekken (in kerken, op graven, en dus ook boekdrukkunst zoals

wiegendrukken). Wiegendrukken; het waren boeken uit de babytijd van de boekdrukkunst. Op de

getoonde afbeelding: Afkomstig uit een soort religieuze wiegendruk13.

Kunst en esthetica

Dit past wel bij het voorbeeld; De dodendans is ooit geproduceerd om mensen (volken) eraan te

herinneren dat het leven kwetsbaar is, en hoe nietig de gloriën van het aardse bestaan zijn14.

Kunst en opdrachtgever, politieke en economische macht

Dit past wel bij het voorbeeld; de kerk stond aan de macht. Was de Zwarte Dood dan een straf van

God, omdat de mensen niet goed genoeg leefden?15 Mensen twijfelde aan god en soms het geloof in

de kerk. In veel kronieken stonden gebeurtenissen rondom de pest afgebeeld (bijbelse boeken)16.

Kunst en vermaak

Dit past wel bij het voorbeeld; tegenwoordig produceert het vermaak. Om even heel simpel en

duidelijk te maken dat dit tegenwoordig ook een vorm van vermaak is, zou je het attractie park

Efteling kunnen bezoeken en het spookslot in kunnen gaan. Dit is een ultieme koppeling van kunst

aan vermaak. Want daar wordt de Danse Macabre (van Camille Saint-Saëns) elke keer weer opnieuw

afgespeeld. En ondertussen rijzen de doden (ook elke keer wanneer het nummer opnieuw begint) op

uit hun graf in het spookslot, terwijl een zwevende en doorschijnende ‘geestachtige viool’ het

nummer lijkt te spelen, beginnen de doden te marcheren en dansen17.

11 http://www.newadvent.org/cathen/04617a.htm 12 https://nl.wikipedia.org/wiki/Dodendans_(kunst) 13 https://nl.wikipedia.org/wiki/Incunabel 14 https://en.wikipedia.org/wiki/Danse_Macabre#cite_note-1 (alinea 1) 15 http://brugge.slo.nl/havovwo/opdracht5/tekst6/ 16 https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Burying_Plague_Victims_of_Tournai.jpg 17 https://www.youtube.com/watch?v=L9KGLtcUa2Y

Page 7: 1. Klassieke oudheid ca. 800 v.Chr. 476 · 2017-03-31 · De Griekse mythologie had de mensen in zijn greep, het theater daardoor ook; want het waren mythologische voorstellingen.

Kunst, wetenschap en techniek (de boekdrukkunst is uitgevonden)

Dit past wel bij het voorbeeld; hedendaags halen choreografen inspiratie uit de dodendans (dans

technieken/lichamelijke uitdrukkingen gebaseerd op de dodendans bijvoorbeeld). Zoals in het college

was benoemd, halen latere kunstenaars hier hun inspiratie vandaan:

- Frans Liszt: Muziek (compositie van de dodendans)

- Kurt Roos: Dans (de dood)

- August Strindberg: Theater (zwarte humor)

- Damian Hurst: Beeldende kunst

Maar je kunt ook denken aan elementen in een toneelstuk; kostuums of attributen in de vorm van

skeletten. Ook in veel schilderijen zien wij skeletten steeds weer terug. De verschijning van

skeletten vinden hun oorsprong in de tijd dat de zwarte pest heerste; de Middeleeuwen.

Historische gebeurtenis:

1348 Begin van de zwarte dood18.

18 Honour en Fleming, pag. 356

Page 8: 1. Klassieke oudheid ca. 800 v.Chr. 476 · 2017-03-31 · De Griekse mythologie had de mensen in zijn greep, het theater daardoor ook; want het waren mythologische voorstellingen.

3. Cultuur van het hof 16e en 17e eeuw

Voorbeeld:

Leonardo da Vinci – studie naar een kind in de

baarmoeder.

http://www.kunst-

stof.nl/Hofcultuur/index_Hofcultuur.htm (bron

afbeelding links)

Invalshoeken:

Kunst en religie, levensbeschouwing

Dit pas wel bij het voorbeeld want dit is het tijdperk van de humanist; humanisten deden

(wetenschappelijk) onderzoek zoals in het voorbeeld van Leonardo da Vinci. De samenstelling van

het hof veranderde voortdurend, en jonge patriciërs verbleven er vaak een tijd om een adellijke

opleiding te krijgen (men kon ook opgeleid worden binnen de kerk). Het hof stond in het teken van

het humanistische ideaal van de universele mens: een getraind vechter met kennis van de vrije

kunsten en met perfecte manieren[19][20]. Zij stelden de mensheid centraal in de leer (niet de religie). 21 Het hof en de hofcultuur (rijken) waren sponsor en liefhebbers van de kunsten22. Kunstenaars

stonden hierdoor in hoger aanzien en kregen beter betaald.

Kunst en esthetica

Dit past wel bij het voorbeeld omdat het vaak invloedrijke mannen (bijv. binnen het hof) waren die

Da Vinci de opdracht gaven om gebeurtenissen of mensen te vereeuwigen. De kerk was ook een

grote afnemer. Daarnaast hield de kunstenaar zich ook bezig met het ontleden van lichamen. De

kerk moest daar niets van hebben. Snijden in dode mensen was oneerbiedig. Tegelijkertijd maakten

de anatomische studies van Da Vinci de kunstenaar wel tot één van de besten in zijn vak. Hij kon het

menselijk lichaam zeer realistisch vormgeven, doordat hij wist hoe en waar de spieren en de

19 https://nl.wikipedia.org/wiki/Zeven_vrije_kunsten 20 http://www.kunst-stof.nl/Hofcultuur/index_Hofcultuur.htm (alinea 1 - Italiaanse hoven) 21 http://www.kunst-stof.nl/Hofcultuur/index_Hofcultuur.htm (alinea 2 - Eeuw van de ontdekkingen) 22 http://www.kunst-stof.nl/Hofcultuur/index_Hofcultuur.htm (alinea 3 - Het macinaat)

Page 9: 1. Klassieke oudheid ca. 800 v.Chr. 476 · 2017-03-31 · De Griekse mythologie had de mensen in zijn greep, het theater daardoor ook; want het waren mythologische voorstellingen.

botten liepen23. In de aantekeningen van Da Vinci stonden belangrijke wetenschappelijke conclusies.

Zo stelt hij dat de zon stilstaat24.

De Humanist bestudeerde de klassieke oudheid opnieuw (dit stond centraal in de Renaissance –

het terug grijpen naar de klassieke oudheid). Alle humanisten hadden een buitengewone

waardering voor esthetiek gemeen. Zij waren ervan overtuigd dat het mooie hand in hand gaat met

het waardevolle, het moreel juiste en de waarheid. Deze principiële ingesteldheid uit zich niet

alleen in de taal- en letterkunde, maar op alle vlakken van de kunst en de levenswijze. Natuurlijk

golden ook in de beeldende kunst de maatstaven van de klassieke oudheid.

Het meest bekende onderzoek van Da Vinci is die van Vitrivius. Hij deed opnieuw onderzoek naar de

mens van Vitrivius uit de klassieke oudheid25. De Mens van Vitruvius is een stelsel van

lichaamsverhoudingen zoals Vitruvius die beschreef in zijn: De architectura. Een Vitruviusman is een

afbeelding van een man als demonstratie van de voorschriften van Vitruvius. De tekening van

Leonardo da Vinci van omstreeks 1490 (de bekendste van de Vitriviusman tekeningen), wordt

gezien als een symbool van het humanisme, met de mens als het middelpunt van het heelal26.

Kunst en opdrachtgever, politieke en economische macht

Zoals ik al zei past de opdrachtgever in dit geval wel bij het voorbeeld en de periode (Cultuur van

het hof 16e en 17e eeuw). Want de opdrachtgever van Da Vinci had de macht en dat waren vaak

rijken mensen binnen het hof27.

23 http://www.scientias.nl/beroemd-en-omstreden-leonardo-da-vinci/ (alinea 5) 24 http://www.scientias.nl/beroemd-en-omstreden-leonardo-da-vinci/ (alinea 6) 25 http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Vitruvius/3*.html (chapter 1, alinea 4) 26 https://nl.wikipedia.org/wiki/Mens_van_Vitruvius_en_Vitruviusman#cite_note-2 (alinea 1) 27 http://www.kunst-stof.nl/Hofcultuur/index_Hofcultuur.htm (alinea 3 - Het macinaat)

Page 10: 1. Klassieke oudheid ca. 800 v.Chr. 476 · 2017-03-31 · De Griekse mythologie had de mensen in zijn greep, het theater daardoor ook; want het waren mythologische voorstellingen.

Kunst en vermaak

Dit past indirect wel bij het voorbeeld; in de tijd van het humanisme (en van Da Vinci) en in de Renaissance periode: De renaissancedansen zijn oude dansen uit de tijd van de renaissance. Het zijn zowel hof- als volksdansen, deze dansen verspreidden zich vanaf het begin van de 15e eeuw door Europa en zorgden voor vermaak.28 Maar volgens het college was dit ook een propagandistische uiting; Lodewijk de 14e maakte hier later onder andere d.m.v. dans ook gebruik van. Regels en de etiketten van het hof stonden centraal; handhaving van hofcultuur! Zie de afbeelding links: De basse danse is een voorname en (langzamere) statige

dans, vooral populair als hofdans in de veertiende en vijftiende eeuw, waarbij voeten schuiven over de grond (basse). https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Basse_danse_couleur.jpg (Bron afbeelding boven; auteur en gegevens afbeelding onbekend). De basse danse was geliefd aan zowel het Bourgondische als het Italiaanse hof. Een grote variatie aan passen, buigingen en wendingen vormen de basis van deze dans. De deelnemers volgen dezelfde bewegingspatronen en de danspartners raken elkaar hooguit even met de vingertoppen aan29.

Zie de afbeelding links:

Een "moderne" pavane uit het ballet "The Moor's

Pavane" van de choreograaf Jose Limon.

https://nl.wikipedia.org/wiki/Pavane (bron afbeelding

links)

De pavane is een oude Italiaans-Spaanse dans,

langzaam en statig, en is in een even maatsoort

geschreven, bijvoorbeeld : 2/2, 2/4, 4/4, 6/4, 6/8

etc. De waardige, schrijdende dansvorm van de

pavane, paste uitstekend bij de nieuwe, wat sobere

manieren van het 16e-eeuwse hofleven30.

De allemande is een dansvorm die veelal als onderdeel van suites voorkomt,

onder andere in de Franse suite. De allemande die afkomstig is uit Duitsland

(Allemagne is het Franse woord voor Duitsland) was omstreeks 1600 als

dans in Duitsland uitgestorven, en kwam slechts nog als eenvoudige

volksdans voor. De dans werd daarna weer via Frankrijk (als 'allemagne') en

Engeland opnieuw in het leven geroepen31.

https://nl.wikipedia.org/wiki/Allemande (bron afbeelding links)

28 https://nl.wikipedia.org/wiki/Renaissancedans 29 https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Basse_danse_couleur.jpg 30 https://nl.wikipedia.org/wiki/Pavane 31 https://nl.wikipedia.org/wiki/Allemande

Page 11: 1. Klassieke oudheid ca. 800 v.Chr. 476 · 2017-03-31 · De Griekse mythologie had de mensen in zijn greep, het theater daardoor ook; want het waren mythologische voorstellingen.

De courante is een oude Franse dans die veelal voorkomt als onderdeel van suites, en als nadans

('tripla') vaak op de allemande volgt32.

Een canarie is een waarschijnlijk van de Canarische Eilanden stammende parendans in een snelle 6/8 of 3/4 maat. Deze dans wordt doorgaans met veel versieringen en doorgaans puntig, gepunteerd en strak ritmisch gespeeld. De canarie werd in de 16e eeuw in Frankrijk mode. Zo schreven componisten (18e eeuw) als Chambonnières, Couperin en J.S. Bach diverse canaries als onderdeel van hun suites. In orkestwerken komen ook canaries voor, bijvoorbeeld in werken van Muffat, J.S. Kusser en Bach33.

Kunst, wetenschap en techniek (zie kunst en esthetica en de danstechnieken bij kunst en vermaak)

De humanisten deden opnieuw (wetenschappelijk) onderzoek naar de klassieke oudheid. Dus dit past wel bij het voorbeeld.

Kunst intercultureel De Italiaanse kunstenaars (o.a. Leonardo) hadden een grote invloed op de rest van Europa men reisde en leerde van elkaar. Het mode ideaal van de Venetiaanse kunst was in opkomst. (het voorbeeld past hier dus wel bij) Historische gebeurtenissen:

- Reformatie (individuele geweten kregen gezag van de protestantse reformatie en die stelde

de leer en praktijk van de katholieke kerk aan de kaak – waar was de kerk mee bezig?

Vroegen zij zich af)34.

- Reformatie en protestantisme ontstaan; Maarten Luther protesteert in 1517 tegen de aflaat

van de St. Pieter en Johannes Calvijn begint in 1532 aan reformatorisch werk in Parijs35.

- Beeldende kunsten; het humanisme, de ‘moderne devotie’ en later de contrareformatie

hadden een positievere invloed gekregen dan het protestantisme36.

32 https://nl.wikipedia.org/wiki/Courante 33 https://nl.wikipedia.org/wiki/Canarie 34 Honour en Fleming, pag. 457 en 458 35 Honour en Fleming, pag. 457 36 Honour en Fleming, pag. 457

Page 12: 1. Klassieke oudheid ca. 800 v.Chr. 476 · 2017-03-31 · De Griekse mythologie had de mensen in zijn greep, het theater daardoor ook; want het waren mythologische voorstellingen.

4. Burgerlijke cultuur in Nederland, 17e eeuw

Voorbeeld:

Calvinisme (t.t. gereformeerd protestantisme): De Nederlandse volksaard kende tolerantie en calvinisme (deze zijn nadrukkelijk aanwezig in de 17e eeuw). Dansen mocht niet in deze tijd, dus daar is weinig over bekend. We weten natuurlijk al veel van de Nederlandse meesters in de schilderkunsten uit onze gouden eeuw. Vandaar dat ik toch een voorbeeld wil geven wat meer over de cultuur in Nederland verteld; want dat zegt ook veel over de kunsten op dat moment.

Invalshoeken:

Kunst, religie en levensbeschouwing

Het Calvinisme was voor een kleine maar belangrijke groep Nederlanders het geloof. Zij vormden

een belangrijke groep in de strijd tegen de katholieke Spanjaarden die de Nederlanden op dat

moment overheersten. Vandaar dat deze invalshoek goed/wel bij het voorbeeld past37.

Kunst en esthetica

De reformator Calvijn heeft een grote invloed gehad op de protestantse theologie. Zijn boek ‘de

Institutie’ vormt ongeveer de bron waar alle God-kennis na hem op voortborduurt. Doordat

christelijke Nederlanders zo gevormd zijn door het denken van deze Zwitser worden ze ook wel

‘calvinisten’ genoemd. Vandaar dat deze invalshoek goed/wel bij het voorbeeld past.

Wat houdt dat in? Karig, sober, netjes, zuinig, degelijk en nuchter zijn. ‘Calvinisme’ kan ook

gebruikt worden om “dogmatisme, starheid, bekrompenheid en bedomptheid aan te duiden.

Ook in de gereformeerde kerkarchitectuur zien we deze onderwaardering van kunst terug.

Gebouwen hebben soms meer weg van een ‘preekschuur’. Anonieme dozen die net zo goed voor

sporthal door hadden kunnen gaan. Baksteen wat normaliter voor buitenwanden wordt gebruikt

tref je hier binnen aan. Hoogstens een enkel abstract glas-in-lood raam geeft het idee dat je je in

een huis van God bevind.

Calvijn zelf had helemaal geen afkeer van kunst zoals over het algemeen wordt aangenomen. Hij

stond zelfs allerlei dingen, zoals toneelspel, toe38.

37 http://expertisecentrum-kunsttheorie.nl/cms_data/readerburgerij.pdf (pag. 1) 38 http://aureon.nl/opinie/calvinisme-architectuur/ (alinea 1, 2, 6, 8 en 10)

Page 13: 1. Klassieke oudheid ca. 800 v.Chr. 476 · 2017-03-31 · De Griekse mythologie had de mensen in zijn greep, het theater daardoor ook; want het waren mythologische voorstellingen.

Kunst en opdrachtgever, politieke en economische macht

Nederlandse steden werden bestuurd door ‘regenten’; dat waren veelal leden van vooraanstaande

koopmansfamilies. In de meeste gewesten (Staten / Provinciën) hadden de steden en daarmee vaak

ook de regenten-families de grootste inbreng in de gewestelijke staten vergadering. Volgens het

verdrag van de Unie van Utrecht, zouden de gewesten in de Staten Generaal gezamenlijk beslissen

over belangrijke zaken.

Daarnaast had je in de steden nog een belangrijk instituut: de gilden. Deze gilden waren reeds vanaf

de Middeleeuwen belangrijke organen om de kwaliteit van het ambachtswerk in stand te houden.

Dit past niet bij het voorbeeld (calvinisten zijn geen opdrachtgevers voor kunst), maar dat komt

omdat de protestante cultuur weinig van kunst wilde weten op dat moment. Kunst kostte geld, het

ging alleen om het woord van god niet om de beelden. Toch moesten er protestantse kerken

gebouwd worden die aan de eisen voldeden van de calvinisten. Zij hadden dus geen politieke en

economische macht.

Kunst en vermaak

De doorbraak van de burgerlijke toneelspelen: Het heldenepos gaf de toon aan in de hoofse kunst,

de Vlaamse dicht Jacob van Maerlant bracht daar verandering in. Hij bedacht een dichtkunst die

vooral de burgerlijke waarde propagandeerde; deugdzaamheid, ijver en godvruchtigheid. Dat

gebeurde in de rederijckerskamer. Rederijckers schotelden elkaar daar gedichten en toneelstukken

voor, waaraan ook muziek werd toegevoegd39. Dit past indirect wel bij het voorbeeld, het past wel

in de periode van de Burgerlijke cultuur in Nederland (17e eeuw) – Calvinisten (gereformeerde

protestanten) hechten ook belang aan deugdzaamheid, ijver en godvruchtigheid.

Kunst, wetenschap en techniek

Er valt niet zoveel over kunst, wetenschap en techniek te vertellen bij dit voorbeeld. Dus het past er

niet bij. Maar je kunt geloofsovertuigingen die door het calvinisme zijn ontstaan, beschouwen als

nieuwe ‘uitvinding’ voor een nieuw geloof.

- Anabaptisme, in Nederland meestal doopsgezinden genoemd (Hieruit is in de Verenigde

Staten het baptisme voortgekomen)

- Anglicanisme, in de Verenigde Staten meestal episcopalisme genoemd (hieruit is

het methodisme voortgekomen)40.

Aan het einde van de 16e eeuw stond de ontwikkeling van de cartografie (het in kaart brengen van

gebieden) op een hoog niveau. Hierdoor kon men expedities gaan ondernemen naar nieuwe

gebieden: Amerika, Afrika en Azië. Dit resulteerde op den duur in het ontstaan van

handelscompagnieën met het doel om te komen tot een georganiseerde handel met deze nieuwe

gebieden41.

39 http://static.digischool.nl/ckv2/burger/burger17de/toneel2/burgerlijke%20toneelspelen.htm 40 https://nl.wikipedia.org/wiki/Protestantisme (onder het onderwerp internationaal) 41 http://expertisecentrum-kunsttheorie.nl/cms_data/readerburgerij.pdf (pag. 4)

Page 14: 1. Klassieke oudheid ca. 800 v.Chr. 476 · 2017-03-31 · De Griekse mythologie had de mensen in zijn greep, het theater daardoor ook; want het waren mythologische voorstellingen.

Kunst intercultureel

Door ontdekkingsreizen kwamen verschillende culturen met elkaar in contact. De Nederlanders

gingen op handelsreis met de V.O.C. (Verenigde Oost-Indische Compagnie)42. Door deze reizen zag

men elkaars kunst en wisselde kennis en zelfs kunst uit. Dit heeft wederom niets met het voorbeeld

te maken. Maar men noemt het Nederlandse volk nu ook nog weleens ‘calvinisten’. Het kent een

aantal cultuur eigenschappen (zie invalshoek kunst en esthetica).

Historische gebeurtenis

- Het verzet van de calvinisten tegen de Spaanse overheersing.

- Ontstaan van de bloeiperiode in de handel: de Gouden Eeuw.

- Nieuwe inzichten in de handel door wetenschap en techniek (cartografie)43.

42 http://flo-oomen.blogspot.nl/2015/05/5vwo-burgerlijke-cultuur-nederland-in_28.html (kop en alinea 1) 43 http://www.kunstcontext.com/ckv/sd3read.htm (onder het onderwerp historische gebeurtenis)

Page 15: 1. Klassieke oudheid ca. 800 v.Chr. 476 · 2017-03-31 · De Griekse mythologie had de mensen in zijn greep, het theater daardoor ook; want het waren mythologische voorstellingen.

5. Cultuur van de Romantiek en Realisme 19e eeuw

Voorbeeld:

Escapisme = vluchten uit de dagelijkse wereld

Hier hoort bij:

De Natuur – het sublieme landschap

Exotische bestemmingen (reizen)

De (onbereikbare) liefde

Sprookjes, mythen

Het verleden (de eigen geschiedenis - nationalisme)

Dromen - hallucinaties

Invalshoeken:

Kunst, religie en levensbeschouwing

Uit de negentiende-eeuwse volkstellingen blijkt dat er lange tijd sprake was van een protestantse

meerderheid en een katholieke minderheid44. Men hield zich bezig met de geschiedenis van het

eigen nationale verleden en mythologie (bijv. Germaanse mythen); de eigen wortels (nationalisme)

en de geschiedenis van de mensheid (universeel). Dit staat centraal in de 19e eeuw45.

Dit past wel bij het voorbeeld, want kunstenaars waren daarbij alle regels even beu.

Ze wilden daarom ontsnappen uit de dagelijkse sleur. Dit heet Escapisme; een psychologische

neiging of gewoonte om te zorgen dat je niet aan je verplichtingen hoeft te denken. Iemand trekt

zich dan terug in een ‘andere wereld’46. Een goede manier om dit te doen is door het aanschouwen

van voorstellingen (voorstellingen van meerdere kunst disciplines).

44 https://nl.wikipedia.org/wiki/Religie_in_Nederland (alinea 1) 45 http://www.expertisecentrum-kunsttheorie.nl/cms_data/a4romreal.pdf (alinea 1) 46 https://nl.wikipedia.org/wiki/Escapisme (alinea 1)

Page 16: 1. Klassieke oudheid ca. 800 v.Chr. 476 · 2017-03-31 · De Griekse mythologie had de mensen in zijn greep, het theater daardoor ook; want het waren mythologische voorstellingen.

Kunst en esthetica

'Schoonheid' wordt een relatiever begrip, dat afhankelijk is van plaats in het historisch proces (tijd -

plaats) en dat afhankelijk is van de ideologische opvattingen over kunst en schoonheid. Het

‘sublieme’ is een begrip wat daar onder valt, het staat voor; overweldigend, indrukwekkend,

onbevattelijk, groots, het roept een bepaalde gemoedstoestand op (filosofisch begrip - esthetische

kwaliteit)47. Ook dit begrip heeft een verband met die ontsnappingen binnen het Escapisme (het

voorbeeld) in de beeldende kunsten en de verschillende onderwerpen die binnen de kunst (ook

andere disciplines) worden toegepast m.b.t tot het Escapisme.

Er is sprake van zowel lyriek als dramatiek; absolute muziek naast programma muziek (symfonisch

gedicht); natuur als godsdienst (ideale natuur) en natuur als materieel feit; natuur als proces;

originaliteit tegenover tradities, formele regels en voorschriften (conventies)48.

Kunst en opdrachtgever, politieke en economische macht

Rijke burgers, adel, staat. Opleiding: toneel, dans, kunstacademies en conservatoria: de

kunstwetenschappen komen op, maar daarnaast gaan kunstenaars op zoek naar hun eigen

leermeesters (denk aan Van Gogh). De samenleving is georganiseerd rondom de naties of staten. Er

wordt gestreefd naar vrije wereldhandel (concurrentie - kapitalistisch economisch systeem)49.

Van Gogh is een goed voorbeeld van een kunstenaar die vlucht in de kunsten (uit de dagelijkse

wereld). Ook dit past indirect wel bij het voorbeeld dat ik heb uitgekozen en de tijdsgeest van de

19e eeuw. Zijn gedachtegang is daarbij heel vrij (impressionistisch); hij schilderde graag de alledaagse

mens (boeren), de natuur (trok zich terug in de natuur) of natuurlijke aspecten. Hij had overigens ook

een onbereikbare liefde. En is in Frankrijk gaan wonen om daar (in) de natuur te kunnen schilderen.

Kunst en vermaak

Musea en tentoonstellingen worden ter lering en vermaak bezocht; muziek wordt beleefd in

intieme kring (liederencyclus) of in concertzalen (opera (grand opéra - bv. Meyerbeer; opéra

comique/operette - bv. Offenbach), romantisch ballet of in: wals, operette, vaudeville-theater.

Salons, musea (Rijksmuseum, Louvre, British Museum), openbare concertzalen, schouwburgen,

operahuizen worden ook sociale ontmoetingsplaatsen. Men komt er om te zien en gezien te

worden, en om de expertise en inzichten over kunst te delen. Dit toont aan, hoeveel belang men

had voor de kunsten (ook het gewone volk) en dus ook om te ontsnappen aan de dagelijkse wereld

en sleur (en opnieuw wel bij het voorbeeld Escapisme past).

47 https://nl.wikipedia.org/wiki/Het_sublieme (alinea 1) 48 http://www.expertisecentrum-kunsttheorie.nl/cms_data/a4romreal.pdf (onder het onderwerp functies van kunst) 49 http://www.expertisecentrum-kunsttheorie.nl/cms_data/a4romreal.pdf (onder het onderwerp functies van kunst)

Page 17: 1. Klassieke oudheid ca. 800 v.Chr. 476 · 2017-03-31 · De Griekse mythologie had de mensen in zijn greep, het theater daardoor ook; want het waren mythologische voorstellingen.

Kunst wetenschap en techniek

Opkomst van de muziekwetenschap en kunstgeschiedenis. Er is sprake van zowel een toenemende

specialisatie in de kunsten en gelijktijdig ook juist een ontwikkeling naar het gesamtkunstwerk

(Wagner). Samenwerking van architecten en ingenieurs leiden tot nieuwe ijzer/glas constructies. Er

ontstaan nieuwe reproductiemogelijkheden (lithografie; fotografie). In het theater ontstaan nieuwe

mogelijkheden gericht op meer realistisch spektakel als gevolg van de belichting door gaslicht en

later elektriciteit. Verwetenschappelijking van het verzamelen.

Dit past goed/wel bij het voorbeeld: Hoe meer mogelijkheden er zijn en uitvindingen er worden

gedaan des te meer vormen van Escapisme er ontstaan (elektriciteit is een goed voorbeeld, dankzij

elektriciteit bestaat er ‘digitaal’ beeld; denk aan films, foto’s etc.)50

Kunst intercultureel

Effecten van kolonialisme en wereldtentoonstellingen; kennis van de wereld wordt vergroot door

fotografie (zowel etnografische fotografie - gericht op classificeren, wetenschappelijk verzamelen -

niet altijd vanuit een even respectvolle benadering van de lokale bevolking; reisfoto's).51

Het reizen sluit wel aan op het voorbeeld; mensen gingen ook reizen voor afleiding/vermaak. Maar

ook de foto’s die gemaakt zijn van burgers voor classificatie, zijn een vermaak voor de rijken zodat zij

de mensen kunnen bespotten die het slechter hebben dan zij (ongeschoolde en arme mensen

bespotten – leedvermaak). Al dat vermaak wijst op Escapisme!

Historische gebeurtenis

- Van impressionisme naar postimpressionisme (ontstaan van de moderne wereld)52

- Tijdperk van de wetenschappen

50 http://www.expertisecentrum-kunsttheorie.nl/cms_data/a4romreal.pdf (onder het onderwerp functies van kunst) 51 http://www.expertisecentrum-kunsttheorie.nl/cms_data/a4romreal.pdf (onder het onderwerp functies van kunst) 52 Honour en Fleming, pag. 700

Page 18: 1. Klassieke oudheid ca. 800 v.Chr. 476 · 2017-03-31 · De Griekse mythologie had de mensen in zijn greep, het theater daardoor ook; want het waren mythologische voorstellingen.

6. Cultuur van het Moderne, 1e helft 20e eeuw

Voorbeeld:

Expressionisme in de schilderkunst:

Groepsportret van 'Die Brucke' door Kirchner, 1927.

V.l.n.r.: Otto Mueller, Kirchner, Heckel, en Schmidt-

Rottluff, olie op canvas, Museum Ludwig, 168 x 126 cm.

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:EineK%C3%BCnstlergemeinschaft.jpg

Expressionisme in dans:

https://www.youtube.com/watch?v=FSShj74qcwo

Page 19: 1. Klassieke oudheid ca. 800 v.Chr. 476 · 2017-03-31 · De Griekse mythologie had de mensen in zijn greep, het theater daardoor ook; want het waren mythologische voorstellingen.

Kunst, religie en levensbeschouwing

Levensbeschouwelijk past wel dit bij het voorbeeld: Een stroming in de Europese kunst en

de literatuur van de (1e helft) 20e eeuw, die zich vooral manifesteerde in de jaren 1905 tot 1940. In

het expressionisme tracht de kunstenaar zijn gevoelens, zijn ervaringen, voor de waarnemer uit te

drukken door een zekere vervorming van de werkelijkheid53.

Kunst en esthetica

Het modernisme is een verzamelnaam voor vernieuwende stromingen (ook de expressionistische

stroming is nieuw vandaar dat dit wel bij het voorbeeld past) in de kunsten en de

westerse maatschappij vanaf het eind van de 19e eeuw tot en met de eerste helft van de 20e eeuw.

De term wordt gebruikt voor een culturele beweging die vooral na de Eerste Wereldoorlog in verzet

komt tegen de traditionele opvattingen en vormen van kunst, architectuur, literatuur, geloof,

sociale organisatie en het dagelijks leven. De moderne roman, het moderne toneel, de architectuur

en de poëzie moesten vernieuwd worden zodat zij de moderne geïndustrialiseerde maatschappij

beter weerspiegelden54.

Kunst en opdrachtgever, politieke en economische macht

Kunst wordt toegankelijk voor iedereen door de moderne geïndustrialiseerde maatschappij;

bovendien verklaart de Zweedse pedagoog in 1900 Ellen Key de nieuwe eeuw tot 'Eeuw van het

kind'. In Nederland begint die eeuw met de invoering van de leerplicht55. Men krijgt dus ook het

recht (is bevoorrechte van) op kunst educatie.

De individu heeft het recht op vrijheid van meningsuiting (daarom past dit wel bij het voorbeeld)

en mag de eigen gevoelens, ervaringen uitdrukken; ook door deze te vervormen van de

werkelijkheid (expressionisme). De opdrachtgever heeft soms commerciële doeleinden maar het

wordt daardoor dus ook toegankelijk voor iedereen; de consument (het volk) is daardoor ook een

koper (vooral mensen met meer geld) maar de vrije geest van de kunstenaar staat centraal.

De regering heeft politieke en economische macht.

Kunst en vermaak

Bartok muziek in de 20e eeuw (klassieke muziek56) ->later expressionisme (zwaar maar licht orkest). Het impressionisme is een stroming in de geschiedenis van de klassieke muziek die in Frankrijk ontstond als reactie op de late romantiek.

De stroming heeft sterke verwantschappen met de laat-19e-eeuwse schilderkunst en literatuur. De stroming kwam tot bloei in de periode van circa 1870 tot 1910, en ging daarna min of meer over in expressionisme (vandaar dat dit bij het voorbeeld past) en serialisme57.

53 https://nl.wikipedia.org/wiki/Expressionisme (alinea 1) 54 https://nl.wikipedia.org/wiki/Modernisme (alinea 1) 55 https://nl.wikipedia.org/wiki/20e_eeuw#Politiek.2C_religie_en_maatschappij (onder het onderwerp belangrijke maatschappelijke ontwikkelingen) 56 https://nl.wikipedia.org/wiki/Klassieke_muziek_uit_de_20e_eeuw 57 https://nl.wikipedia.org/wiki/Impressionisme_(muziek) (alinea 1)

Page 20: 1. Klassieke oudheid ca. 800 v.Chr. 476 · 2017-03-31 · De Griekse mythologie had de mensen in zijn greep, het theater daardoor ook; want het waren mythologische voorstellingen.

Kunst wetenschap en techniek

Schilderstijlen die ruim genomen tot de moderne kunst gerekend worden zijn58:

Voorlopers

Impressionisme 1885 – 1890 Neo-impressionisme 1886 - 1899 Postimpressionisme 1886 - 1914 Fauvisme of Les Fauves 1898 - 1908

20e eeuwse moderne kunst,

Expressionisme 1905 – 1940 (is in de periode van de Cultuur van het Moderne 1e helft 20e eeuw

ontstaan; vandaar dat ik dit als voorbeeld heb genomen en het wel bij de invalshoek past).

Kubisme 1906 - 1920 Futurisme 1909 - 1914 Dadaïsme 1920 Constructivisme 1919 - 1934 Abstracte kunst 1920 Suprematisme 1915 - 1930 De Stijl 1917 - 1944 Surrealisme1930 Precisionisme 1920 - 1940 Cobra 1948 Abstract expressionisme 1946 - 1960 Spatialisme Sociaal realisme Plasticisme 1950 Popart 1956 Hyperrealisme 1960 Happening 1960 Fluxus 1962 Performance 1964 Minimal art 1965

Kunst intercultureel

De westerste wereld leeft in dezelfde (vrije) tijdgeest, reizen wordt makkelijker en dat maakt

andere plaatsen/landen bezoeken mogelijk. Men leert van elkaar en kijkt naar elkaar; kunst is

toegankelijker dan ooit en men is vrij in denken en uitbeelden (alle kunst disciplines –

expressionisme meegerekend vandaar dat het voorbeeld wederom wel bij dit voorbeeld past want

het is een stroming). Westerste Cultuur kent dezelfde stromingen; delen technieken/kennis.

Historische gebeurtenis

- 1910 Plastic uitgevonden (ben ik deze periode veel mee bezig; gewoon grappig)59

58 https://nl.wikipedia.org/wiki/Moderne_kunst 59 Honour en Fleming pag. 768

Page 21: 1. Klassieke oudheid ca. 800 v.Chr. 476 · 2017-03-31 · De Griekse mythologie had de mensen in zijn greep, het theater daardoor ook; want het waren mythologische voorstellingen.

7. Massacultuur vanaf 1950

Voorbeeld:

Massamedia en commerciële producten (The Hope Poster)

Shephard Fairey – in 2008 zijn er miljoenen gedrukte affiches

en posters (de commerciële) wereld over gegaan, voor

verkoop. Namelijk die voor het kandidaatschap van de

huidige president Barack Obama (politieke reclame – aanzet

van de kunstenaar zelf, de politieke leider zelf heeft er niet

om gevraagd) met een ‘propagandistische boodschap’ van de

kunstenaar zelf; het woord HOOP dat de president toen

heeft genoemd heeft geresulteerd tot de in beeld gebrachte

poster van Shephard Fairey. Een geniale en effectieve

illustratie60.

Dit is tevens ook digitaal verspreid en bijvoorbeeld op sociale

media en websites terecht gekomen.

https://en.wikipedia.org/wiki/Shepard_Fairey

Maar we kennen natuurlijk niet alleen de Pop-art in de beeldende kunsten van Andy Warhol. Maar

ook de Pop muziek die is ontstaan in de 2e helft van de 20e eeuw. Door digitalisatie is er steeds meer

mogelijk; van live performances in het theater gaan we over op (digitale) televisie en filmindustrie61.

Kunst, religie en levensbeschouwing

Zie de verklarende tekst bij het voorbeeld; het wordt beschouwd als reclamemiddel (promotie beeld)

voor het kandidaatschap als president (Barack Obama). Dit is een typisch voorbeeld van iets (kunst)

wat verspreid is door de massamedia – het voorbeeld dat ik heb gekozen is massamedia met ter

verduidelijking het beeld van Shephard Fairey (Barack Obama – The Hope Poster).

Kunst en esthetica

Minimal art is een reactie op het expressionisme; i.p.v. subjectief en persoonlijk gaat het om de

essentie. Tot in de overdrevenheid (soms zeer abstract) uitgewerkt om het onpersoonlijk te maken ->

belang van het conceptuele!

De afbeelding bij het voorbeeld heeft indirect wel met deze invalshoek te maken omdat het hier

niet zozeer om het minimalistische gaat maar wel om de gedachtegang/boodschap en misschien zelfs

het concept. Massamedia (het voorbeeld zelf) past niet bij deze invalshoek – die heeft niets met

het begrip esthetica te maken. Tegenwoordig hebben wij het vaak over ‘smaak’.

60 https://en.wikipedia.org/wiki/Shepard_Fairey (onder het onderwerp Career – The Hope Poster) 61 file:///C:/Users/Leo/Downloads/Dans_en_jeugdcultuur.pdf (pag. 3 – massacultuur)

Page 22: 1. Klassieke oudheid ca. 800 v.Chr. 476 · 2017-03-31 · De Griekse mythologie had de mensen in zijn greep, het theater daardoor ook; want het waren mythologische voorstellingen.

Kunst en opdrachtgever, politieke en economische macht

Om te laten zien hoe vrij de kunsten zijn in de huidige tijd van de massacultuur, is de afbeelding bij

het voorbeeld (voorbeeld = massacultuur) natuurlijk zeer relevant aan de invalshoek (past wel bij het

voorbeeld). Doordat kunstenaars over de vrijheid van meningsuiting beschikken, worden er beelden

gemaakt (zoals deze) die tot de nodige discussies kunnen lijden over wat wel en niet mag. De

kunstenaar werkt zelfstandig of in opdracht (dit kan ook de reclame industrie zijn). Ook journalisten

hebben bepaalde regels (m.b.t. rechten), over wat zij wel en niet mogen publiceren. De kunstenaar

mag en houdt zichzelf dus ook bezig met de politieke en economische wereld, de kunstenaar kan hier

kritiek op hebben bijvoorbeeld. In dit geval heeft laat Shephard Fairey het aan de kijker over of hij/zij

dit positief opneemt of negatief (Barack Obama gelooft of niet; een ding is zeker hij heeft het woord

HOPE geroepen).

Kunst en vermaak

Binnen massamedia valt bijna alles onder vermaak; ook de kunst uitingen die door de massamedia

verspreidt worden. Omdat kunst voor iedereen toegankelijk is en voor iedereen bereikbaar moet

zijn, wordt er ook reclame gemaakt d.m.v. posters/flyers; om een theater te bezoeken, museum,

bioscoop, evenementen, kunst galerieën etc. Men wordt dus soms ook geïnformeerd d.m.v. reclame

m.b.t. kunst!

De massamedia zorgt dus voor dat vermaak (mensen gaan uit en bezoeken

tentoonstellingen/voorstellingen etc.) door verspreiding van afbeeldingen, films, foto’s etc. En

vandaar dat dit voorbeeld wel bij de invalshoek past.

Kunst wetenschap en techniek

Massacultuur is ontstaan in dit tijdperk en digitaal gezien (internet bijv.) is er veel uitgevonden

(ook wetenschappelijk gezien en technische aspecten), dit pas dus wel bij het voorbeeld!

Er worden ook nieuwe technische bewegingen in dans gechoreografeerd; een voorbeeld is hip-hop

(dit heeft ook te maken met de jeugdcultuur) en het ontstaan daarvan in deze periode. In zowel

dans als muziekwereld bijvoorbeeld. Het verschil tussen ‘hoge en lage kunst’ is nog nooit zo klein

geweest door de toegankelijkheid binnen de kunsten62.

Kunst intercultureel

Kunst is nog nooit zo intercultureel geweest door de massacultuur en massamedia – dit past wel bij

het voorbeeld! Dit geld opnieuw voor alle kunstdisciplines door digitalisatie. Want dans en theater

kunnen worden opgenomen en zo ook muziek – vandaar het digitale tijdperk. Ook het gebruik van

digitale middelen om kunst te maken (zoals licht effecten en dergelijke), maken de live performance

spectaculairder en disciplines zijn vaak met elkaar verweven – bij elkaar gebracht.

Historische gebeurtenis

- 1968 Martin Luther King vermoord

62 http://www.scholieren.com/samenvatting/21226

Page 23: 1. Klassieke oudheid ca. 800 v.Chr. 476 · 2017-03-31 · De Griekse mythologie had de mensen in zijn greep, het theater daardoor ook; want het waren mythologische voorstellingen.

Bronnen:

Honour & Fleming, H., & J. (2009). Algemene kunstgeschiedenis (15e druk).

J.M. Meulenhoff bv.

Websites:

Auteur, van Leersum, F. (2011). Calvinistischer dan Calvijn. Geraadpleegd op: 17-09-2015, http://aureon.nl/opinie/calvinisme-architectuur/ Stichting Leerplanontwikkeling Nederland, gedownload op: 16-09-2015, http://brugge.slo.nl/havovwo/opdracht5/tekst6/ Auteur, H. (2005) Wikipedia, gedownload op: 21-09-2015, https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Basse_danse_couleur.jpg Wikipedia, gedownload op: 16-09-2015, https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Burying_Plague_Victims_of_Tournai.jpg Stichting Leerplanontwikkeling Nederland, gedownload op: 28-09-2015, http://danstijd.slo.nl/geschiedenis/heden/Dans_en_jeugdcultuur.pdf/ Auteur, Jacobs, F. Wetenschappelijk onderzoek naar de akoestiek van de Griekse theaters. DGMR, Geraadpleegd op: 14-09-2015, http://dgmr.nl/150430-akoestiek-van-amphitheaters.php

Wikipedia, geraadpleegd op: 15-09-2015, https://en.wikipedia.org/wiki/Danse_Macabre#/media/File:Danse_macabre_by_Michael_Wolgemut.png

Wikipedia, geraadpleegd op: 15-09-2015, https://en.wikipedia.org/wiki/Danse_Macabre#cite_note-1 Wikipedia, geraadpleegd op: 14-09-2015, https://en.wikipedia.org/wiki/Delphi

Auteur, van der Kamp, M. (2013). Cultuur van Romantiek en Realisme in de 19e eeuw. Kunstcontext.com en Expertisecentrum, gedownload op: 26-09-2015, http://www.expertisecentrum-kunsttheorie.nl/cms_data/a4romreal.pdf Auteur, van de Kamp, M. en Vossen, T. (1999/2000). Subdomein 3: Burgerlijke cultuur van Nederland in de 17e eeuw. Kunstcontext.com en Expertisecentrum, gedownload op: 24-09-2015, http://expertisecentrum-kunsttheorie.nl/cms_data/readerburgerij.pdf

Auteur, Oomen, F. (2015). Burgerlijke Cultuur, Nederland in de 17e eeuw. History of Art,

geraadpleegd op: 24-09-2015, http://flo-oomen.blogspot.nl/2015/05/5vwo-burgerlijke-cultuur-nederland-in_28.html

Auteur, Doornekamp, R. (2007). Cultuur van de macht. Kunststof, geraadpleegd op: 21-09-2015,

http://www.kunst-stof.nl/Hofcultuur/index_Hofcultuur.htm Auteur, Herbermann, C., & Williamson, G. (1908). Dance of Death. In The Catholic Encyclopedia. New York: Robert Appleton Company. Geraadpleegd op: 15-09-2015, http://www.newadvent.org/cathen/04617a.htm

Page 24: 1. Klassieke oudheid ca. 800 v.Chr. 476 · 2017-03-31 · De Griekse mythologie had de mensen in zijn greep, het theater daardoor ook; want het waren mythologische voorstellingen.

Auteur, Thayer, B., Marcus Vitrivius Pollio. Geraadpleegd op: 21-09-2015, http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Vitruvius/3*.html Auteur, Lune, Middelbare scholier. Massacultuur en modernisme, geraadpleegd op: 29-09-2015, http://www.scholieren.com/samenvatting/21226 Auteur, Kraaijvanger, K. (2011). Beroemd en omstreden: Leonardo da Vinci. Scientas.nl. Geraadpleegd op: 21-09-2015, http://www.scientias.nl/beroemd-en-omstreden-leonardo-da-vinci/ Auteur, onbekend (2010). De doorbraak van de burgerlijke toneelspelen, digischool.nl. Geraadpleegd op: 24-09-2015, http://static.digischool.nl/ckv2/burger/burger17de/toneel2/burgerlijke%20toneelspelen.htm

Wikipedia, Geraadpleegd op: 28-09-2015, https://nl.wikipedia.org/wiki/20e_eeuw#Politiek.2C_religie_en_maatschappij

Wikipedia, Geraadpleegd op: 21-09-2015, https://nl.wikipedia.org/wiki/Allemande Wikipedia, Geraadpleegd op: 21-09-2015, https://nl.wikipedia.org/wiki/Canarie

Wikipedia, Geraadpleegd op: 21-09-2015, https://nl.wikipedia.org/wiki/Courante Wikipedia, Geraadpleegd op: 15-09-2015, https://nl.wikipedia.org/wiki/Danse_macabre_(Saint-Sa%C3%ABns)

Wikipedia, Geraadpleegd op: 15-09-2015, https://nl.wikipedia.org/wiki/Dodendans_(kunst) Wikipedia, Geraadpleegd op: 26-09-2015, https://nl.wikipedia.org/wiki/Escapisme Wikipedia, Geraadpleegd op: 26-09-2015, https://nl.wikipedia.org/wiki/Expressionisme Wikipedia, Geraadpleegd op: 26-09-2015, https://nl.wikipedia.org/wiki/Impressionisme_(muziek) Wikipedia, Geraadpleegd op: 15-09-2015, https://nl.wikipedia.org/wiki/Incunabel Wikipedia, Geraadpleegd op: 28-09-2015, https://nl.wikipedia.org/wiki/Klassieke_muziek_uit_de_20e_eeuw Wikipedia, Geraadpleegd op: 15-09-2015, https://nl.wikipedia.org/wiki/Klassieke_oudheid

Wikipedia, Geraadpleegd op: 15-09-2015, https://nl.wikipedia.org/wiki/Kroniek_van_Neurenberg

Wikipedia, Geraadpleegd op: 21-09-2015, https://nl.wikipedia.org/wiki/Mens_van_Vitruvius_en_Vitruviusman#cite_note-2

Page 25: 1. Klassieke oudheid ca. 800 v.Chr. 476 · 2017-03-31 · De Griekse mythologie had de mensen in zijn greep, het theater daardoor ook; want het waren mythologische voorstellingen.

Wikipedia, Geraadpleegd op: 26-09-2015, https://nl.wikipedia.org/wiki/Moderne_kunst Wikipedia, Geraadpleegd op: 26-09-2015, https://nl.wikipedia.org/wiki/Modernisme Wikipedia, Geraadpleegd op: 21-09-2015, https://nl.wikipedia.org/wiki/Pavane Wikipedia, Geraadpleegd op: 24-09-2015, https://nl.wikipedia.org/wiki/Protestantisme Wikipedia, Geraadpleegd op: 24-09-2015, https://nl.wikipedia.org/wiki/Religie_in_Nederland

Wikipedia, Geraadpleegd op: 21-09-2015, https://nl.wikipedia.org/wiki/Renaissancedans

Wikipedia, Geraadpleegd op: 26-09-2015, https://en.wikipedia.org/wiki/Shepard_Fairey Wikipedia, Geraadpleegd op: 21-09-2015, https://nl.wikipedia.org/wiki/Zeven_vrije_kunsten

Wikipedia, Geraadpleegd op: 24-09-2015, https://www.youtube.com/watch?v=L9KGLtcUa2Y